장음표시 사용
91쪽
τ4 DE RE METALLI cade materia metallim,ex qua uena constat. Eiusmodi uero Assae latetes 8c oecultae Graeco nomine etia κροπται appellantur: quod more cuniculi lon iisus procedetes intus in terra occultetur: ueruntamen hoc genus sos Iam diia sert a cu niculo quod illud ipsum per se sit caecum,hic os habeat Qbdiale.
A. Fossa latens B c. Alter puteus D. cuniculus E. Os cunicxlι F.
92쪽
Dixi de puteis de cuniculis, de fossis latentibus, nunc dica de signis quae
dant canales materiae fossiles,saxa atP ea signa ut etiam multa alia quae exsplicabo, ma'na ex parte uenis dilatatis 5c cumulatis cum prosundis comis munia sunt. um fibra uenae primariae socia extat Sc eminet, qua parte se cuea iungit. diendus est puteus. Cum autem transuersa uel obliquὸ eam di sis findens nobis apparet si recta descederit in profundum terrae, ea parte, qua secat uenam profundam secundus puteus sodiendus est: sin obliqua, duos tresue post passus ut altior earum connexus perfodi possitati quo maxima spes est inueniendae materiae cuius gratia terram scrutamur. At si illa iam ante inueta fuerit, multo copiosior eo loco sol ct inueniri. Quod si plures sit, descenderint in terram, metallicus, ut iterum connexum perfodere possit, iri medio earum loco puteum sedere debet, aut praestantioris fibrae ratione
habere.Quoniam uero uena devexa non raro prope rectam tenditur, eo loco puteum sedere oportet quo fibra uel uena transuersia utram P secat: aut
uena uel fibra dilatata se tra ictimam ibi pleru* latent metalla. Similiter nobis bona spes estodiendi metalli osteditur ea parte, qua uena devexa iungetur cum recta: quocirca metallici tectum aut fiandamentum uenae prinaariae
perfodiunt,& in eis quaerunt uena, quae insta aliquot passus cum principali iungetur. Quinetia ridem metallici si uenam primariam nulla fibra uel ue, na transuersa diuiserit, quam sodiendo sequi possint, solida etiam tecti aut
fundamenti saxa perfodiunt quae fossae latentes item κρυπτα nominantur, si ue a cuniculo, sue ab alterius generis fossa latete perfossionis inchoand - capiatur exordium. Sunt etiam metallici in aliqua spe, cum uena transuersa primariam tantummodo secat. Si praeterea uena, quae principalem obliquδ diiundit nusquam ultra eam apparuerit,id uenae principalis latus, in quod ipse vergit siue dextru siue sinistrum sit cauare oportet, ut certum scire posisimus an illam rapuerit. Quod si post sex passus non extiterit alterum eiu iadem uenae principalis latus sedere covenit, ut plane cognoscamus an illam in priorem partem transtulerit nam domini uenae principalis saepe non misnus utiliter sosisionem instituere possunt ea parte qua uena principalem diffindens rursus apparet,quam qua primo eam secat. Domini uero uenae dis, findentis ea rursus inuenta, ius suum quodam modo amisitim, recuperant. Vulgus aut metallicorum fibras probat quae ex septentrionibus procedetites se cum uena principali iungunt: contra improbant eas,quae pro dcut ex meridie dicit has multum nocere uenae principali illas prodesse: sed eouidem neutras praetermitti a metallicis & negligi debere censeo: atq; ut libro tertio ostendi experimentum non cosen tire his, qui sic de uenis ccnsent, ita nunc etiam supponerem exempla uniuscuiusq; fibrae a uulgo reiectae, qui bus eius bonitatem probarem nisi scirem ea posteritati parum aut nihil prodesse posse. Verum si nullae fibrae uel uenae sessoribus apparuerint in te,cto uel in s indameto uenae principalis, nec alioqui multa materia praestans reliquae coagmentata fuerit, operaeprecium non est alterius putei sodiendi
laborem suscipere: nec ibi puteus sodiendus est ubi uena diuiditur in partes duas uel tres,nisi fatis signi sit eas partes paulo post inter se coniungi & consociari posse: quin etiam malum signum est uenam metallo diuitem huc &
93쪽
DE RE METALLic Aγε illuc se torquere & fleetere: nam nisi rursus,ut primo coepit recta uel deues xa descenderit in terra amplius metallu no stadit at* tametsi rursus ita de scenderit tamen saepenumero in soccuda manet. Fibrae quoq; subdiales grauidae metallis persaepe fotares falluntietenim infra eas nihil metalli inuentauri t. Atq; etia comissurae saxorsi inueris in malis numeratur signis. Solidas aut uenas omnes, si dederint clara bonitatis indicia metallici excinduti simis
liter cauernosas, praesertim cu aut uenae priusqua cauernae in eoru conspectu uenerint metalloru fuerint Decundae: aut cauernae fuerint paucae 8c paruae. At uacuas uenaS,per quas aquae manant, si non detulerint uel eructave ruit metalloru ramen ta,no sodi est: raro uero etia uacuas, quae carent aquis,
quod plerun in solum pyriten omnis mctalli experte aut subtile materia nisgrani Sc molle,quae lanugini similis est,in se cotineant. Sed fibras metalli diuites fodi ut, uel eius expertes interda uenarii, quae prope uenae principalis icctu aut fundamentu sun t, inquirendarii gratia. Atq; fibrarii & uenarum
haec fere ratio estria unc uideamus materia metallica: quae reperitur in canalibus uenae profundae dilatatae cumulatae: & in his omnibus uel cohaeres &cotinuata,vel dispersa & per eas fusa, uel uentris figura extuberans, uel etiain uenis aut fibris a uena principali ortis quasi in ramis sparsa. Sed hae uenae& sbrae sunt breuissimae: nam post paruu spaciti nusqua prorsus apparent.
Materia aut metallica si pauca nobis occurrit, indiciu est sin multa, non in dicium sed id ipsum cuius gratia scrutamur terra. Veru cum fossori, qui ucan in aperuit. mox se ostenderit metallu purum aliaue res tassilis:aut metalli materia diues, uel pauperis magna ubertas & copia extiterit, abiecta omni
cuctatione ibidem fodiet pulcri. Quod si in alterutro latere ipsi apparuerit materia copiosior aut melior ad id declinabit fossione. Puru aut saepe inu conitur auru,argentu , aes, argentsi uiuii minus saepe feresi & plumbu cinerein uix unqua plumbum candidum & nigrum. Attamen lapilli nigri &caetori non multu a plumbo candido puro, quod ex eis coctatur,distat: at optimus lapis plumbarius ex quo plumbli nigru conficitur,parsi ab eo metallo differt. Deinde si auri materia nobis censenda suerit, post aurum pum inprimis rude liue in luteo uiride sit, siue luteu, siue purpureu,siue nigra, siue Aoris rubru intus aurei coloris,in diuitis numero ponendum est,quod aurum pondere superet lapidem uel terram: tum omnis uena auri, cuius centum liabrae in se plus quam tres uncias auri cotinent:quanqua enim pauca auri portio inest in terris uel lapidibus, tame precio exaequat reliqua metalla magni Ponderis. Caeterae uero uenae auri omnes in loco pauperis materiae haberi debet quod terra uel lapis nimisi praeponderet auro: sed quae uena comprehendit argeti portione maiore quam auri,ea raro diues esse solet . Terra aut siue sicca tuerit, siue uda no raro abundat auro: sed in sicca plerunm plus in
est auri si aliqua habuerit speciem excoctae in fornacibus, aut bracteolis magnitidi similibus non caruerit: hi quom succi cocreti auru in se continere δεσlent caerulcum,chrysocolla auripigmentu, sandaraca: quin idem auru puruuel rude modo multu , modo paucu silicis, lapidis fissilis, marmoris glareae inhaere Catin etiam lapidis,qui facile igni liquesci .maxime secundi generis: qui nonunquam ita cauernosus est,ut exesus esse uideatur: in purius denim
94쪽
inest aura: etsi raro multu. At cum post argentum pum de caeteris eius meis talli uenis decernitur in diuitis materiae numero habetur ea, cuius centu liis brae plus qua tres argenti libras in se continent: qualis est quae constat ex argento rudi siue ei plumbi color fuerit,sive ruber, siue albus, siue niger, siue cinereus siue purpureus, siue luteus, siue iecoris,sive denio alterius rei: talis etia interda est uena silicis, lapidis fissilis,marmoris, si multu argentu puruuel rude ad eam adhaeserit: sed in pauperis materiae numero reponitur uena in cuius centum libris summu tres argenti librae insunt: quae plerun' copi osior esse solet quod ei natura loco bonitatis copia largiatur.Talis aut uena cum ex omnibus terris, lapidibus, mistis constat exceptis argenti rudis storieribus. tum maxime e pyrite cadmia metallica fostili lapide plumbario stibio at scp. Verum in reliquis metallorii generibus etsi diues quaedam materia reperitur tame nisi ipsoru uenae suerint copiosae, eas fodere perraro opera precium est. At Indi aliaem non ullae gentes gemmarum causa reconditas terrae uenas scrutari solet: sed eas saepius perspicuitas uel potius nitor ipsis, cum sodiunt metalla, prodit. Marmorii uero uenas cum se sua sponte ostenderint, fodiendo persequimur: idem facimus cum saxa uel caementa nobis occurrerint.Qui aut proprie uocantur lapides tametsi suas interdum uenas habeant tamen plerun* reperiuntur in metallis aut lapicidinis: ut magnes in serrarius: siviris in argentarins lapis iudaicus, trochites Scassimiles in lapicidinis: quos se stares dominoru iussu ex saxoru comissuris solet colligere. Nec terraru insigniu sessionem negligit metallicus seu intactae fuerint in aurariis seu in argentari js, seu in aeram s at asci': nec reliqui sos seres si uel reperistae fuerint in lapicidinis, uel in proprijs uenis. Eam uero bonitatis significa tionem sapor dare solet.Nec denio metallicus omittit curare succos cocrestos in uenis tam metallicis quam propriis inuen los: sed eos colligit & comis portat: veru de his plura no dica,quod omne materia metallica & siilein in libris De natura sessiliu inscriptis, uberius explicaui: sed redeo ad signa.
Si terra lutosa nobis occurrerit, in qua sunt rameta metalli alicuius puri uel rudis optimu perea metallicis dat uena signu. Metallicam cnim materia, qua ramenta abrepta sunt, adesse necesse cst: sin eadem occursavcrit omnis metallicae materiae prorsus expers, sed pinguis et coloris candidi, uiridis caerulei Sc similiti, a suscepto labore no est discedendu: sotares modo caetera sisna habeant ex uenis & fibris de quibus ia dixi:& ex saxis, de quibus paulo post dicturus sum. At si aliqua terra sicca sodienti obuia fuerit quae metallu pum uel rude in se continet bonii signum caesi lutea, uel rubra, uel nigra, uel alia quaeda insignis quae caret metallo,non malu , & chrysocolla,aut caeruleu,aut aerugo,aut auripigmentu aut sandaraca inueta in sonis signis ha betur. Quin ubi scaturigo subterranea erucitatri tali uinstitutas sossiones persequi debemus: nam significat id a reliquis massis tanqua particulam aliqua a corpore fuisse abrepta. Similiter tenui Limae alicuius metalli bracteae ad lapidem uel ad saxum adhaerescentes in bonis numerantur signis Porro Uenae, quae mox constant partim ex silice, partim ex terris Iutosis uel siccis, si cum fibris permistic una cum eis in terrae profundum descenderint, bona
spes estinetallum inuentu iri. Quod si fibrae postea non apparuerint, & uel g 3 pauca
95쪽
pauca materia metallica occurrerit, non est a sessione desistendu donec iis hil eius reliquu silerit. Sed silex laseus aut nister aut cornu, uel iecoris colos re plerunw bonuindiciu est:candidus alias bonu alias nullii. At marmoris lareae in uenae profundo apparentes, si non multu inta evanuerint, signubonu non sunt: nam uenae non fuerunt propriae,sed alicuius fibrae. Quae uero stenera lapidu facile igni liquescunt, etiamsi translucent, in mediis signis numerandi sunt: etenim si alia signa bona astiterint, ex bonis senti si n5 amierint, nulla bonitatis significatione danti Simili modo de gemmis iudicare debemus. Quinetia uenae,quae ad tectu & sundamentu habent silicem coris nu coloris uel marmor, in medio aut eoru terra luto iam, in aliqua spe suntisimiliter quae ad tectu Sc fundamentu habent terram serruginea, in medio aut eoru terras pingues & tenaces:pari modo quae ad tectit & fundamentu
habent eam qua vocamus armatura in medio uero eoru terram nigram uel
ambustae simile. Sed auri singulare indiciu est auripigmentu, argenti, plumbum cinereu & stibiu,aeris,aerugo,melan teria, ry,chalcitis misy, atramentum sutoriu:plumbi candidi imo puroru & magnora lapilloru nigror ex quibus id ipsum conficitur res fossilis spumae argenti similis: ferri semigo: at auri & aeris comune indiciu est chrysiocolla Sc caeruleu:argenti & plumbi nigri plumbago fossilis. Quanqua aut plumbum cinereum metallici te
argenti recte nominant, & atramenti sutorii ac melanteriae essin cognatorucomunis parens fit pyrites aerosus, tamen haec interdili propria habent mei talia: ut etia auripigmentu & stibi una. Vt aut quaedam uenam materiae mestallicis bonu dant tignu, ita saxa quo P, per quae uenam canales uagantur, ctenim arenariu in locis metallicis repertu in bonis signis habeturi maximes ex tenuioribus partibus costiterit: similiter sexu fissile coloris subcaerulei&subnigri atq3 etia calcariu,quicun* tande color es insederit sed uenae ara genti sonu indiciu est alterius generis saxu, cui minutissimi lapilli nigri, quibus plumbu candidu conflatur,iministi sunt: praesertim cum tota intersuenia ex tali saxo facta sint. Plerum in prosecto saxu nobile cum fibra preciosa coniunctu canales uenae,metalli tacundae,c5plexu suo cotinet. Quod si recta in profundu terrae descederisiilla bonitas ei sodinae est,in qua ipsum statim uidetur: sin oblique etia alns proximis, quomodo metallicus, geos metriae non ignarus, de reliquarta fodinam altitudine, in qua canalis uenae metalli diuitis per sexu illud vagetur ratiocinari potest. Haec hactenus: nuchenio ad laborandi rationem,quae uaria Sc multiplex est, siquidem aliter uena putris foditur aliter dura aliter durior aliter durissima. Simili modo aliis ter saxum tecti molle & fragile aliter durum, aliter durius,aut durissimum.
Vena aut putrem eam uoco quae constat ex terris, atq; etia succis concretis
mollibus: duram quae ex metallica materia & lapidibus mediocriter duris,
quales pleru* sunt qui facile igni liquescut primi & secundi generis plumis
harius & similes: duriore,quae ex iam dictis sed colunctis cum silicu generibus uel lapidibus qui facile igni liquescunt tertii generis:uel pyrite uel cadmia,uel marmoribus praeduris durissima quae ex nis duris lapidibus & mistis si tota aliqua uenae ipsius parte fusae fuerint. Sed tectu Sc fundametum uenae dum est, quod habet saxa,quibus rarae fibrae uel comissurae sunt: duot rius,
96쪽
LIBER Q v INTV . τἄrius quibus rariores: durissimu,quibus rarissimae aut nullam elim enim hae deficiunt saxa fere carent aquis,quae molliunt ipsa. Attame durissimu tecti uel sundamenti saxu raro tam durum est quam uena durior. Vena aute puo trem fossores solo ligone excavant. Sed cum metallu nondum apparuerit, uena a saxo tedii non discernunt: cum uero iam fuerit inuentum, prouidenstissime laborant. Saxum enim tecti prius separatim a uena excindunt posterius uenam putrem quide ligone de fundamento deinciunt in alueos suppositos, ne aliquid metalli in solum decidati duram uero primis serramentis, quae proprio nomine sic appellantur, malleo percussis a sundamento auel aluntinia em durum tecti saxum excindunt. Nam eius saxum saepius excinditur rarius iundamenti:& tunc quide cum id fuerit patiens serri saxum uero tecti ferro non poterit perfindi nec idem igni frangere licitum fuerit: at duo riorem uenam tractabilem serro, itemss tecti saxum durius 8c durissimum. ualidioribus ferramentis, nempe quartis eorum, quae proprio uocabulo sienominatur, solen t aggredi quod si haec his in promptu n5 sucrint duobus tribusue serramentis primis utuntur propius coniunctis. Durissima uod lacnam metalli Lecundam, sed quodammodo impatientem seni, si licentia ipsis largiti fuerint domini proximarum sodinarum, igni frangunt: sin eamno dederint saxis tecti uel sundamenti, si minus dura fuerint, excisis primu paulo supra uenam trabes in sermas tecti uel sundamenti inclusas ponunt: deinde a fronte & superiori parte, ubi uena paruulis rimis satiscere uidetur, altero eorum,quae proprie ferramenta dicuntur,ss Iuras adigunt: tum in singulas fissuras imponunt quaternas laminas, & retrorsus ut illae contineans tur arctius si necesse fuerit totidem bracteas. Postea sinaulos cuneos binis laminis interponunt eosin malleis per uices impingunt re infligunt: quo sene modo uena acuto sonitu tinnit:sed cum iam tecti uel landam eti saxis aborumpi coepit fiagor auditur. Is quamprimu crebrescit repente avolat Gores: uerum ingens stagor auditur cum uena perrupta 8c Lacta decidit. Alcli hac ratione deinciunt uenae partem centumpondia, plus minusue centum pendentem. Quod si fossores aliter exciderint uenam durissimam metalli diuitem, remanent quasi turbines quidam, qui uix unquam postea excindi possunt. At ijde nodum uenae durissimae, quae caret metallis, si ad eum adsmouere ignem non licuerit, ambiunt flectendo sessionem ad dextram uel ad finistram: nam cuneis serreis sine magna impensa perfandi no potest. Insterca uerd dum operarii susceptum laborandi munus perficiunt, uiscera terrae plerun P personant dulci cantu, quo durissimum & periculis plenissi. mum solantur laborem. Ita* saxorum duri iam ignis, ut iam dixi,rumpit, cuius res non simplex est ratio. Etenim si uena, in his inclusa, per se propter eandem duritiam uel angustiam excindi non potest, atq; fossa latens aut cuniculus fuerit humilis, una lignorum aridorum strues apposita incenditur. sin altus duae: quarum altera super alteram ponitur, utraq; ardet usw dum cam totam ignis consumpserit: cuius uis hoc modo pleruno non magnam uenae partem resoluit,sed tantummodo quasdam crustas . Cum autem sexu recti uel sundamenti serro tractari potest uena tam dura est, ut eode tracta
97쪽
Interea uero dum uenae & saxa quo usta halitum uirosum expirant,&putes uel cuniculi fumu ex sese emittunt fossores Sc caeteri operarii non descendu ni in sodinas, ne uirus eorum ualetudinem perturbet, aut ipsos pro inis interimat: ut de malis metallicorum dicturus fusius explicabo. Sed cum ue, nosius halitus & sumus per uenam aut fibram permeare aut transire potest in proximas fodinas, quibus durae uenae uel saxa non sunt, ne strangulent operarios,magister metallicorum nemini concedit ut in puteis uel cimicuistis igni frangat uenas aut saxa. Venae autem partes uel eius saxorum crus stas, quas uis ignis a reliquo saxi corpore separauisi si in superiori parte fue rint fossores contis detrudunt,aut ubi adhuc aliquam habent duriciam, bacilla serrea rimis impingunt, atq; ita eas deiiciunt: sin in lateribus, malleis percutiunt. Quae sic fractae decidunt: aut si etiam aliqua remanserit duriciis es,eas serramentis abrumpunt. Seorsum autem saxum 8c terra, seorsum metallum Sc materia metallica in uasa in erutur 6c trahuntur sub dium aut ad proximum cuniculum: si putei non fuerint alii, machina quam uersant homines: sin alti, ea quam circumagunt equi. Verum saepe aquarum mulis titudo interdum aer immobilis manens sessionibus impedimeto est quo is circa hae res peraeque ac fossiones metallicis maximae curae sunt,aut esse deis hent. Aquas autem uenae 8c fibrae,potissimum fossilibus uacuae infundunt in puteos & cuniculos. Aeruero manet immobilis etiam tam in cuniculo quam in puteo in puteo quidem profundo,si solitarius fuerit hoc est, si nec ad eum cuniculus pertineat,ne cum alio puteo sit fossia latente cGiunctust in cuniculo uero si longius in montem actus fuerit, nec ullus puteus adeo
fuerit depressus ut eum attingat.In neutris enim aeris motiones 8cco minustationes fieri possimi qua de caussa halitus fiunt graues 8c nebulae similes,
ae situm testudinis uel subterraneae alicuius cellae, multos annos undim coclusae instar rcdolentes: quocirca fossores in his diu laborem ,& si sedilia
abundauerit argento uel auro non sustinent: aut si sustinuerint, anhelitum libere trahere nequeunt,& capitis dolores habent: quod magis accidit si laborauerint in ipsis multi, multas P lucernas, quae tuc languidum lumen esspraebent, adhibuerint. Halitus nan quos tam lucernae quam homines expirant alios halitus grauiores efficiunt. Sed aqua mediocris diuersi generis
machinis, quas uersant, tra stantve homines,exhauritur ex puteis . Si uero
tanta tam* multa in unum puteum confluxerit, ut magis impediat fossio, ne alter soditur puteus,qui aliquot passus a priori distet: quomodo in eos rum altero labor 8c opus perficitur sine impedimento: in alterum, qui masgis depressus loco lacunae erit, derivatur aqua:quae uel ijsdem machinis, uel ea quam circumagunt equi, extrahitur in canales cuniculi proximi, aut cassae ut per eos effluat. Sed ubi in unum sodinae puteum altius essessum aqua
omnis omnium proximarum fodinarum,non modo illius uenae in qua puteus foditur, sed aliarum etiam uenarum confluit, tunc necesse est ut ampla fiat lacuna, quae colligat aquas: ex qua lacuna rursus exanclantur machi
nis per fistulas trahentibus, uel quibus sunt bulgae: de quibus insequenisti libro uberius dicam. Aquae uero quae ex uenis Sc fibris atque saxorum inmisitas in cuniculos innuunt, in eorum canales deducuntur. At aua
98쪽
ram potissimum machinae spiritales putris admodum prosundis & curitaculis longius in montem actis inspirant: ut sequen ii libro qui etiam has crus ponet machinas, explicabo. Aer autem exterior se sua sponte sundit in camua tcrra atq; cum Per ea penetrare pote rursiis euolat ras: sed diuersa ratione hoc fieri solet. Etenim uernis & aestiuis diebus in altiorem puteu iri- fluit & pcr cuniculum uci .ssam latentem permeat, ac ex humiliori es Auitismi lucr iisdem diebus in altiorem cuniculum insunditur de interiecto puteo defluit in humiliorem cuniculum, at* ex eo emanat. Autumnali uero& hyberno tempore contra in cuniculum uel puteum humiliorem intra oex altiori exit: uerum ea fluxionum aeris mutatio in temperatis regionibus
K locis fit in initio ueris & in fine autumnitin frigidis autem in fine ueris,Min initio autumni: scdacrutroin tempore anteaquam cursum suum illii consectum coiistanter teneat, plerumq; quatuordecim dierum spacio crebras habet mutationes modo in altiorein puteum uel cuniculum influens, m
do in humiliorem. Sed de his satis. nunc ad reliqua persamus. Puteorum duo sent genera unum altitudine iam dcscripta, cuiusmodi putei multi s lentesie in una sodina. praesertim si cuniculi ad eam pertineant,&grauida sit mctallo . Tunc enim cum ad primum cuniculum primo puteo peruentussieriti ali j duo sodiuntur putei: imo uero, si aquarum multitudo fossiones impedierit interdum tres ut unus lacunae loco sit in reliquis duobus permciatur munus sediendi se sceptuin: idem fit in secundo cuniculo & in tertio. uel etiam in quarto, si tot in montem suerint adii. At alterum genus pute ritin est admodum altum: utpote ad passus sexaginta uel o istoginta uel coitum qui putei continenter recta descendunt in prosundum terrae, uno in sune ductario ex fodina extrahutur saxa excise & uenae metallicae: qua de causa eos metallici rectios appellant: seper hos puteos statuntur machinae, qui obus aquae exhauriun tur:& quidem sub dio ea plerun* quam equi circum
agunt, in cuniculis Ucro caeter quas uis aquarum uersat: tales autem putes
fodiuntur tunc cum uena fuerit diues metalli. Sed putei qualescunq; diuer modo sebstruuntur: si enim uena Herit dura atm ctiam saxum tedii Scfundamenti, non opus habent multis sebstructionibus, sed ligna per interis ualla collocantum quorum altera capita in te fit formas,in saxis incisas includuntur: altera in fundamcnti sermas at* ad tigilla his propius Liadamen tum se perposita asseres Sc scalae affiguntur: sed asseres A qui utrinq; putea a uena & qui reliquam cius partem ab ea, in qua sent scalae, distinguunt, adtigna alliguntum illi aut uenam coercent ne eius glebae aquis resolutae, decidant in puteum & ex utraq; parte sesseres& reliquos operarios ex altera etiam per scalas descendentes uel ascendentes terreant,aut laedant, aut dehociant. Hi uero glebas saxorum, quae dum extrahuntur e vasis uel corbibus excidiant, risdem de causis a scalis excludunt & arcent. Atq; praeterea facisunt ut difficilis & arduus descenis Rascensus minus terribiles esse uide antur, minus sint periculosi. Sin uena nerit putris saxum te sti & iunda. menti molle, crestiore struetura indigent: quamobrem contignationes quadranstulae coniundiae continuataeo collocantur, quarum duplex inatio est. Vel enim tignorum, quae ex tecto ad fundamentum pertinent, cara
99쪽
plia quadrangula in 'rinas item quadrangulas tignorum, quae ad tedium& iandamentum sunt, includuntur : uel a tera superius alicra inserius exocisa sunt: aloe illa in haec imponuntur: carum contignationum graue onus, tigna robusta per interualla posita, sustinent: quae item informas funda, rnenti & tedii, sed devexa, sunt inclusa: & quidem penitius. Ut autem lasIcs contionationes maneant immobiles, extimi dissectae arboris asseres uel cunei lignei inter ipsas & uenae latera atq3 eius tectum & sundamentum in riciuntur & impelluntur: ac quod inane est terra glareacp completur. Si ueis ro saxa tecti R fundameli modo fuerint dura, modo mollia, similiter uena, nullae contignationes fiunt sed ligna per interualla collocantur: ac ubi saxa fuerint mollia & uena putris, ab eorum tergo fabri locat asseres, inter quos& montem inscrtiunt terram & glarcam: ut eodem modo id quod fuerit uacuum expleant. At cum puteus admodum profundus siue retius siue deuexus contignationibus sulcitur, tunc quia interdum sunt male materiatae Sc inae impendunt, maioris firmitudinis caussa intra eas collocantur tria uel quatuor paria tignorum longissimorum & robustissimori cuiusq; aut pasris alterum ad eam partem quae est tectum uersus: alteru e regione ad eam quae est fundamentum v crsus. Ne uero unum in alteruria incidat firma ; Scstabilia sint crebris tignis transucrsariis sustinenturi sed ut haec firmius in ilis lis includantur ea ipsa longissima media eorum parte excisa sunt. Quinetisam qualiscunq; putei sucrit structura tigilla quaedam tignis superponunt, ad quae assigunt asseres qui scalas a reliqua parte distinguut atq; disiungui. Quod si puteus admodum altus fuerit rectus ad latus i calarum asseres tigisnis imponuntur & ad ea assistuntur,ut ascendentes,ato etiam descendetes, in scandendo defatigati in ipsis sedentes uel stantes possint requiescere. Ne Dero etiam ingestoribus a saxis, quae cum ex tam alto puteo extrahuntur, rursus incidunt, sit periculum, paulo supra infimam eius partem tigilla rus dia sic continuata trabibus superponuntur,ut totum Putei spacium,eo excepto in quo sunt scalae occupent. Attainc etiam soramen est structurae pro,pὸ sundamentum, quod iccirco patet ad omnem reliquam putei partem ab infima ut uasa rebus fossilibus completa, Per id machinis ex puteo extrahi,
uacua rursus in eundem immitti possint: ita* ingestores Sc reliqui operarii sub hac structura quasi latentes tutissime in puteo sunt.
Tigna per intentatur ita A. Tigilla B. Tigra longissima c.
100쪽
At in unius uenae sodinas cuniculus agitur modo unus modo duo,nunc uero tres pluresu. &quidem alter altero semper altiore loco. Sed si uena solida S dura fuerit, itemin saxa tecti Ac sundamenti, nulla cuniculi pars eget ullis fulturis praeter eam quae ad os existit, quod ibi nondum sint solida salxa, sin