De re metallica libri XII. Quibus officia, instrumenta, machinae, ac omnia denisque ad metallicam spectantia, non modo luculentissimè describuntur, sed & per effigies, suis locis insertas, adiunctis Latinis, Germanicisque appellationibus ita ab oculo

111쪽

FSi igitur cuniculus suerit longus passias quinquaginta, cedecim passuum& quatuor pedum longitudine persessa mediu nouissimi putei solu continget. Sed si putei tunc alti fuerint passus duos Sc nonaginta octo passii ualliis tudine defossa ultimus puteus ad solii cuniculi pertinebit. At mensor quidem hanc ratione in dimetiedo monte habet si uena principalis obliqua descenderit in pros indu terrae, transuersa uerd recta. Quod si utram fuerit obliqua mensor eade dimeti edi ratione utitur: uel montem decliuem seorsuma puteo devexo metitur. Porro si uena transuersa, in qua agitur cuniculus, ea parte qua foditur puteus principale non secuerit, tunc in altero puteo,in quo uena transuersa diuidit principalem dimetiendi initiu ordiri oportet. Quod si nullus ibi fuerit puteus, ubi crudaria transuersa crudaria principa, lem secat, deinde dimetienda est terra subdialis, quae est inter utrumcppusteum uel inter puteu Sc locu, ubi crudaria cruda iam diuidit.At quida mensores etsi tribus funiculis utuntur, tamen sola cuniculi longitudine ex ea diis metiendi ratione discunt putei uero altitudine ex altera: cum scilicet funiculis in aequata montis,uel uallis,uel campi planicie extentis denuo metititur.

Sed quida ista ratione non dimetiuntur profunditate putei & longitudine cuniculi veru ututur tan tumodo duobus seniculis & hemicyclio at peratica passum dimidiu longa. Vnum quide funiculum a pertica superiore religatum,& pondere grauatum,ut atri, demittunt in puteu: alterii uerd ab illi, iis capite religatum per montem deuexum uso ad solum oris cuniculi ten, dunt & in terra infigunt. Deinde ad superiorem alterius huius funiculi partem inserius applicant latam hemicycli j partem id constat ex semicirculo cera oppleto & sex lineis semicircularibus: a semicirculo aut cerato per prima lineam semicircularem usty ad secundam procedunt lineae rectae, quae meis dium interuallum inter reliquas lineas re stas interiectu significant. Sed oes quae cunt ab eodem semicirculo cerato uso ad quartam lineam, siue ultra eam procedant siue nota,respondet perticae lineis, quae minori spatio inter se distant:quae ultra eam progrediuntur, his quae maiori. At antecedetesillae rursus mediu interuallii inter has interiectu designat. Quae uero a quinta etia ad sexta comeant, nihil praeterea indicant: ut nec dimidia dimetiens quicquam cum iam a sexta linea re sta ad integram dimetientem procedit: ita in hemicyclio ad funiculum applicato, si ligula eius sextam lineam rectia, quae est inter secundam Sc tertiam lineam semicircularem indicauerit, menissor numerat sex perticae lineas, minori spadio inter se distantes: cuius pertiis eae partis si tot mensurae de altero funiculo ademptae fuerint . quot dimidiis

os pastus ipse longus est, relinquitur mensura, quae longitudinem cuniculi

112쪽

LIBER Q V l N T v s s Perticae lineae minori hacio inter se dimates A. Pentea linea miori pacto ιnter se damnies a.

Tam aute hi mensores quam proximi prius funiculis canabinis utuntur: mox eos alteris ex philyris tiliae factis quod hi nihil illi multum remittant. metiutur. At* hos in aequatam planitiem extendula Primo quidem alteruper devexam montis partem descendentem oblique. Deinde funiculum secundum cui longitudo est cuniculi, sub puteum agendi, recta collocant. ut altero capite primi funiculi caput inserius attingat: tum tertium funiculii iterecta locant: & quidem sic ut superiori suo capite superius primi funiculi caput contingat inseriori alteru secundi funiculi, sato triangulus. Huius auatem tertri funiculi altitudinem ad instrumenti,cui index et partem, tanquaad perpendiculum respondentem,exigunt: cuius funiculi longitudo putei altitudinem demonstrat.

Puniculi extentι Primus siue altersunt lvis R. Sec ira B. Tertius c. Triangulas D.

ι Quidam

113쪽

s sQuidam uero mensores,ut ratio altitudinis putei dimetiendae certior fit quinq; funiculis extentis utuntur: primo oblique descendente duobus se cundo scilicet & tertio quibus est cuniculi longitudo, duobus, quibus pustei altitudo: quo sane modo constituunt quadrangulum, in duos triangustos aequales diuisum: qui magis ad ueritatem dirigit.

Puniculi extenti Primus A. Secunias B. Tertim B. Quarnu C. Quintνs c. Quadrangulus D.

Atq; hae rationes altitudinis putei & longitudinis cuniculi dimetiendae tunc uerae sunt, cum urna aio sic etiam pulcus uel putei uno eodemo tenore recta uel oblique ustp ad cuniculu descendit: similiter clim cuniculus reis ista ad puteum pertingit: at cum uter modo in hanc, modo in illam parte se fleetit si neutrius spacissim fuerit perfossum, nemo omnium mortaliu tam acri est ingenio, ut quantum de recito curriculo desse stant animo possit cernere: sin totum alterutrius, de alterius quidem longitudine, de alterius ured altitudine facilius possumus existimare: iram Iocus cuniculi qui est stib piloleo iam primum sedi coepto, ex dimetiendo sic discitur. Ad os cuniculi pri. md figitur tripus item in ad puteum, qui sedi coepit, aut ad locum in quo sodietur puteus.Tripus autem fit ex tribus palis in terram infixis,& asserculo quadrangulo,super quem instrumentum,partes mundi indicans statuitur, in palos imposito Sc ad ipsos affixo. Deinde ab inseriori tripode re sta in terram demittitur funiculus pondere grauatusauxta quem funiculu item p

lus in

114쪽

lus in terra defigitur ad quem alter funiculus alligatus 8c assivus recta ductis

tur in cuniculum usep ad cum finem, dum nullum sundamenti uel tecti ue, noe angulum attingat postea a seniculo ex inferiori tripode pendente. stiniculus tertius,item aflixus recta sursum uersus per decliuem montis partem ducitur usq; ad palum tripodis superioris,ato ad eum alligatur et aggituri ut autem altitudinis dimensio certior sit, unum & idem latus funiculi in insseriori tripode pendentis, contingat tertius iste funiculus, quod secundus. in cuniculum ductus,contingit his omnibus rite se stis mentior cum iam suis iniculus recta in cuniculunt ductus, angulum siue fundamenti siue tecti ta cturus est in solum cuniculi collocat a flerem, & super eum statuit orbe, uel instrumetum quod indicem habet, ei peculiare: id circulis ceratis dissert ab altero cui item index,libro tertio a nobis descripto. Ad utrumq; autem,tari quam ad regulam 8c normam, decernit utrum sunt culi extenti recta tendat ad extremam cuniculi partem,an modo recta tendant, modo ad fundam eritum uel tectuini declinent: utrumq; instrumentum in partes diuisum est sed . quod habet indicem quem regit magnes,in quatuor & uiginti: orbis uerdin sedecim. Etenim primo in quatuor principales, quarum quaeq; rursus inquatuor: utrio sunt circuli cerati uerum et,quod habet indicem septem: alis teri tantum quin P. Hos circulos ceratos mensor siue hoc siue illo utatur instrumento pungit, ipsis punctis ordine notans partes in quas funiculi dis uersis modis extenduntur. Sed orbis praeterea foramen habet ex eius extisma parte circulari ad punctum ustp pertinens:in quod cochleam serream, ad quam secundum funiculum alligati immittit & uersando in asserem infiis git ut etiam orbis maneat immobilis. Neuod funiculus secundus S dein ceps alii extenti de cochlea detrahantur,cauit serro graui in cuius ramine cochleae caput includitiat sterum instrumentincta index est, quia caret seo

115쪽

IO ODE RE METALLIc AHiemseratur pagina pichrram Orbis quino circulorum ceratorum continens.

Vt autem insti umentum in priorem uel posteriorem partem non inelionei,at ita nec mensura in maiorem quam par sit, longitudinem excrescat, super ipsum libellam stativam collocat: cuius ligula si instrumentum in neutram Partem propenderit nullos numeros, sed eoru principiu demonstrati