장음표시 사용
121쪽
Sed cum iam mensor singulis cuniculi angulis diligenter obseruatis ta tam eius partem dimensus fuerit quantam dimetiri debuit sub dio in aequata planicie rursus singulis angulis non minori diligentia obseruatis, eodem modo dimetituriatin primo ad quenq; angulum, prout trianzuli ratio &ars hoc postulant,rectum seniculum,tanquam lineam, ad incit . Ueinde funiculum per devexam montis partem ascendetem, sic oblique extendit ut insferiori capite prius huius recti su niculi caput attingat: tum tertium ianici tum similiter recta, Sc quidem sicut superiori suo capite superius secundi suniculi caput contingat inferiori posterius primi ianiculi.Term autem senisculi longitudo altitudinem putei ut supra dixi, demonstrat simul et partem cuniculi ad qua putei sosta depressa pertinget. Si uero ad cuniculum puteous unus uel plures per intermedias sos Ias latentes 8c puteos pertinuerint, mensor a proximo qui sub dio est, orsus, breuius 8c citius altitudinem sediendi putei dimetitur,quam si ordiatur ab ore cuniculi. Primo autem intersuallum subdiale quod est inter puteum etas sum 8c effodiendum metitur: tum omnium Puteorum, quos metiri oportet obliquitatem, Sc omni u sosarum latentium, quibus quodam modo colunguntur, longitudinem usipad cuniculum. Postremo cuniculi partem at* his omnibus rite factis altitudinem putei locu cuniculi,ad quem puteus pertinebit, demonstrat. Sed interdum ibi puteus rectus admodum altus fodiendus est,ubi prius est obsliquus: & quidem iccirco ut onera machinis directio sursum subleuari & extrahi possint: sub dio certe ea, quam uersant equi: intra terram eadem & hs quas impetus aquarum circumagit: ita talem puteum si necesse nerit Q. dere mensor primd cochleam serream uersando in superiorem ueteris pustei partem infigit: atin ab ea ianiculum demittit ustp ad primum angulum, ubi rursus infigit cochleam, rursus* demittit funiculum ustp ad secundum angulum. Id autem iterum ac saepius facit,& quidem usq; eo dum ianiculus ad imum puteum pertineat. Deinde ad quamq; fimiculi partem inserius applicat hemicyclium,& semicirculum ceratum prope quam lineam, quam ligula demonstrat,pungit S numero,ne perturbetur ordo, signatitum sino aulas seniculi partes altero funiculo, ex philyris tiliae laeto, dimetitur: posito cum ex puteo redissi, secernit se ab si js & puncta ex hemicyclia semiciroculo cerato transfert in aliquem orbis circulum,item ceratum. postremo funiculis in aequata planicie extentis angulos, ut trianguli ratio hoc postulat, metituriac docet qua parte sundamenti qua te fit saxa excindeda sint ut puis
reus ressita descendat. Quod si mensor ia,nae dominis ostendere debeat locum fossae latentis uel cuniculi, in quo puteus etiam sursus uersus diedus sit ut citius perseretur, ab inferiore fossa latente uel cuniculo dimetiendi initium facit spacio sere unius anguli ultra eum locum, ad quem putei sessa despressa pertinget: ubi eam Asiam latentem uel cuniculi partem usep ad prios rem puteum qui ab ipsa ad superiorem pertinct,dimensus suerit, eius quosque putei obliquitatem hemicyclio uel orbe ad funiculum applicato metiatur Deinde similiter superiorem fossam latetem dc obliquitatem putei, qui in ea iaditur & sursum uersus per randus sit: tum iterum in aequata planis cie funiculis omnibus extentis,& quidem ultimo sic ut ad primum iuniculupera
122쪽
pertingat metitur at ex ea dimestone cognoscit quo loco Hssae latetis uel cuniculi sursum uersus isdiendu sit,et quot uenae fodiedae passus restent, ut puteus persedi possit.Dixi de priori dimetiedi ratione nunc dica de altera. Cum una uena propius ad altera accedit, & earum diuersi sunt possessores, qui nuper uenerunt in possessione siue cuniculu, uel fossam latente agant siue puteum sodiant, in ueterum dominorum quadratum nullo iure inuasdunt, aut inuadere uidentur: quocirca hi plerum ius suum repetunt, aut persequuntur iudicio. Sed mensor uel ipse controuersiam inter dominos dirimit uel arte sua iudices instruit ad decernendum, ut alter ab alterius metallo manus abstineat. Ita primo utrius* partis sodinas metitur funiculis cetis nabinis & ex philyris tiliae factis: & ad eos orbe, uel instrumento cui index est,applicato punctis notat partes,in quas extenduntur. Deinde funiculos in aequata planicie extendit: tum ab ea parte, cuius domini sunt in antiqua quadrati possessione orsus alteram uersus, seu in uenae tecto seu in funda, mento fuerit, transuersarium laniculum recta secundum sextam instrumenti cui index est partem tendit spatio passuum trium 8c dimidi j: at ueterisbus dominis seu tribuit. Quod si utru* unius uenae latus in duobus cunis culis uel fossis latentib. aduersis sodiatur, mensor prius expendit inseriore cuniculum uel fossam latentem, posterius superiorem,S considerat quanorum uterip paulatim altior factus sit: utrin* aute uiri robusti funiculos existentos sic manu comprehendunt 8c tenent,ut nihil remittant: utrinin mensser perticas longas passum dimidium,funiculis supponit: & posteriori quidem parte bacillum breue, quoties eo sibi opus es perticae: sed quidam ad
perticas funiculos ut minus uacillent,alligant.Libram uero mensor ut certitis utrin* expendere possit, ad medium funiculum appendit: atq; ex ea recognoscit utrum alter cuniculus magis quam alter, similiter altera fossa laatens magis quam altera assurrexerit. Deinde utrin. obliquitatem puteorumetitur, ut ut in eorum rectitudinem habere possit.Tum facile perspicit Quot passuum spatium perfodiendum restet. Cuniculus autem quis*,ut di
123쪽
Libra peristis ligula A. At mensores Alpini cum cuniculos in altissimos montes a stos metiri let,utuntur etia perticis,pas Iuni dimidiu longis,sed quae ex tribus partibquibus sunt cochleae constant,ut eas breuiores facere possint: utuntii r suculo, ex philyris tiliae facto ad quem alligatae sunt schoedae, numerui paeum indicantes: ututur instrumeto,cui index est,ipsis peculiari: circuiti, en
124쪽
LIBER Q V I N T V.s 1 os ceratis caret: verum eorum loco in manibus habent chartam, in qua scributquam instrumenti, in posteriorem Perticam impositu partem,quam liguisla, & laniculus extentus, per eius tria soramina penetrans, demonstrant,&numeros passuum notant . eadem ligula indicat utrum funiculus in priore uel posteriorem partem inclinet. Pensilis aut m, ut in libra, non est, sed ad instrumentum affixa in eo quali iacet:sed cur iculos iccirco metiuntur ut scire possint quot passibus saeti sint altiores: qc ot passus inserior a superiori distet: quot passuum interuallum,nondum y ersessum, sit inter fossores qui
aduersi cauant unam eandem uenam uel fibra transiuersam, aut duas,qu rum altera in altera vergit. Instrumenti index A. Liri Paula B. Ligulae forcmina c DE.
Sed redeo ad nostras fodinas. Si mensor intus in cuniculis, uel fossis lateribus u Oluerit arearii terminos constituere Sc pangere signo in se xu inciso, quemadi
125쪽
quemadmodu magister metallicoru supra icrra easde snib.desiliuit, tuc primo locu cuniculi uel fossae latetis qui est sub stipite terminali ex dimetiedo, eo que supra explicaui modo, discit. ultra eum locis, in cuius sexu existimat signum esse incidendii funiculu extendens. Deinde hiae funiculis in aequata planitie extentis ab ea supremi parte,quae stipitem terminale designasiorsus infimu uersus redia secundu sexta instrumenti cui index est, partem tens dii transuersariue tum infimi funiculi parte quae est ultra ea, ad qua transuersarius pertinet, ablata demonstrat quo loco unu terminale S si aereditaria fit in sexu cuniculi uel sosta latentis incidendu. inciditur aut id praesentibus duuuiris iurati utriusq; sodinae praefecto et praeside. Vt enim magister metallicorii thiae praesentibus stipites terminales in terra infigit, ita mensor fiari caussa plaga infligit saxis, quae ipsa etiam iccirco terminalia nominaturii uero in puteo uenae nuper fodi coeptae terminos areae pangat, primo eisus putei obliquitate instrumento, cui est index,uel alio ad sunt cul uapplicato metitur et puctis notat. Deinde oes sos Ias latetes usq3 ad ea in cuius saxis signa terminalia sunt indideda: eius uero fossae latentis singulos angulos dii ne titur: tu laniculis in planicie extetis sitniliter transuersariu ut dixi tendit,& signa in saxis incidit. Quod si sexu terminale & haereditariu etia in fossa
laten te quae sub hac est, incidendu fuerit mensor ab hoc signo orsus singustos an oulos notans metitur: & in inseriore fossa latete sunt culta tendit ultra cum locum in cuius saxo existimat signu esse incidendia: mox funiculos ut saepius dixi in planicie extendit.Etsi uero uena se in inferiore sossia latente astiter ac in superiore in qua primum signu terminale in saxo est incisum tens dii tamen in inferiore signu recta in saxo incidendu est. Etenim si signu inserius secundu superius inciderit obliquu siet:quo modo iniuriose alteri fodinae aliquid de possessione detrahitur,alteri datur. Si praeterea acciderit ut signia haereditariu in angulo sit incidendu mensor ab eo orsus passum unum priore sodinam uersus metitur,alteru posteriorem uersus: atq; ex his efficit triangulu, cum* mediu transuersario seniculo diuidens ad illu saxu te iis nate in saxo incidit. Postremo mensor interdum rei in ueritatis lucem proserendae gratia areae terminum pangit in his locis, in quibus iam ante multa signa terminalia in saxis sunt incise . Tunc uero a stipite terminali, sub dio in terram infixo, orsus primo usq; ad proxima sodinam metiturideinde dimeatitur unu & altera puteu. tum stipitem terminalem in aequata planicie figit: dc ab eo initiu faciens hsdem laniculis extentis similiter metituriato iterum
stipitem qui ipsi eum dimetiendi finem significeqin terra infigit: postea subterra ab eo loco,in quo desitum est,rursus incipit metiri tot puteos Sc fossas latentes,quot meminisse potest Mox redit in planiciem: & iterum a secumdo stipite orsus metituriat id facit usep ad Asiam latentem, in qua signum
terminale in saxo est incidendum:ad extremum a stipite terminali, primum in terra fixo, orsus transuersarium laniculum recta tendit uersus ultimum,
qui infimae sessae latentis longitudinem demonstrat:& qua parte eum attingi t, ea uere iudicans signum haereditarium in saxo incidit.
De re Metallica Libri v. FINO.
126쪽
i re i de uenarum sosiionibus de puteoru structu ris,de cuniculorii, fossarii latentium, cauernarii sitibi tructionibus de arte mensoris nunc dicam prim dde serramentis,quibus uenae sexa* excindit turdeinde deuasis in quae coniiciuntur glebar terram, faxorurn metalloru, aliarum P rerii fossiliu ut uel extrahi uel euehi uel est erri possint: atq; etiam de uassis aquams Sc canalibus: tum de diuersi generis ma chim S:Postrem ὀ de malis metallicoru, quae omnia dum describetur accuratius, iteru multae laborandi rationes explicabuturverramenta aut sint ea, quae proprio nomine metallici sic appellant cunei praeterea, lamina , bracteae, mallei, bacilla, conti, ligones, uerricula, batilla deci eoru in quae proprio nomine serrameta sunt, quatuor existunt rima quae fere non figura, sed longitudine uel crassitudine inter sedisserunt et eis
nim omni ii pars summa est lata & quadragula, ut malico percuti possit:ima in mucrone desini ut faxoru & uenam duriciam acie dis indat: omnia ratioque praeter quartu suns perforata. Primum quidem, quo Sores quotidie utuntur longum est dodrantem: latum,sesquidigitum crassium dioitum In secundo est eadem quae in primo latitudo, item in crassitudo, sedi noli est duos dodrantes, quo sessiores durissimas qua scp uenas sic findunt ut rimis fatiscant. Tertium eandem quam secundum longitudine assium i veru nati, Io latius Sc crassius est: quo sodiunt solum eorum puteorum, qui paulatim collisunt aquas Quartum sere longum est palmos tres Sc disti tum unum crassum digi tos duos: siti prema parte latu digitos tres media palmum ima ut caetera cuspidatum. Hoc uenas duriores excindui. Verii primi serramenti soramen a summa parte distat palmur secundi & tertu, distitos sentem Quod* uero circa foramen hinc illinccp extuberat, in id indunt manubriisum ligneum: quod altera manu tenent, cum serramentum,ad saxa applica, tum malleo feriunt. Haec serramenta maiora uel minora prout res hoc po, stulat fabricari solent. Omnia retusa sebri serrari j rursius,quoad fieri potest acuunt At cuneus pleriano longus est palmos tres Sc digitos duos latus' digitos sex: summa parte ad palmi altitudinem crassius digitos tres deinde paulatim tenuior, ut ima fiat acutus. Sed lamina alta Sc lata est distitos sex summa parte crassia digitos duos ima sesquidigitum. In bractea uero est ea, dein quae in lamina altitudo & latitudo,sed ad modum tenuis est. His omnibus, ut proximo libro explicaui, utuntur cum uenas durisis imas excindunt Atin etiam cunei, laminae, bracteae modo maiores, modo minores solent confici.
127쪽
aos Bacillum ferreum item duplex est: utrum in ima parte acutum, sed alteruteres,quo puteum,aqua plenum, cum ad eum Pert net cuniculus,pe oraci alterum latu, quo de cauernis in solum dehciunt saxa ignis ui mollita, quae conto detrudi non postunt. Est autem contus metallicorum, ut nautarum, Pertica oblonga in capite ferrum habens. Barillum terre A. Bacillum ut in B. Contus c.
128쪽
ille cuspidatus: eo cauatur uena non dura,qualis esse solet terrena. Similiter rutrum & batillum nihil distant a uulgaribus.Altero conuerrunt terras &glareas,altera easdem uinciunt in uasa.
Terrae aut & saxa Sc res metallicae aliarcpsossiles ligone cauatae uel serras mentis excisae in uasis aut corbibus au t saccis e puteis extrahutur: cisiis uel capsis Patctibus euehutur e cuniculis ex utrisq; alueis efferuntur. Vasa sunt duplicia:quar non materia, n5 figura disserunt sed magnitudine: minora seore tantu ca Piu t, quantum metreta: maiora plerum sextuplo sunt capacior :ncutris enim certa est capacitas,sed saepius uaria. Vtracp conficiuntur ex Moseribus & duobus circulis sere is quom altero superius altero inserius uinsciunturinam colurni & querni asserib. puteoru illisi iacile rumpuntur,ferrei durant. Maiorib. ut asseres sunt crassiores & latiores ita etia circuli utriscritii plus firmitatis & roboris habeant octona bacilla serrea sunt,siquantum lata: quorum quaterna ex superiori circulo deorsum procedui: qua terna essqua si obuia ex inferiori sursum: utroruw fundu tam interius quam extrinsecus duobus uel tribus bacillis ite sereris, & ex una inserioris circuli parte ad altera pcrtinctibus,munitur. Sed eoru quae extra sunt altera ad id assigitur transuersum: u tra in habet binas serreas ansas,quae superius extant atm eminent: utracp semicirculii serreum cuius inserior pars inclusa in ansis recta est ut expeditius moueri possit: u tra in multo altiora quam latiora sunt utris suma pars est latior ut res effossae facilius in ea infundi 5c rursus ex eis estundi possint. In minora serme pueri in maiora uiri terras e solo putei trahunt rutro, reliquas res fossiles batillo in ea inisseiunt, uel manibus ingerunt: ex qua re ingestores sunt nominati: mox semicirculo serreo senis ductari j viiseu implicat: tu machinis extrahutur: minora quide,quod ipsis leuius onus sitima
129쪽
sit impositu ea quam uersant homines: maiora,quod grauius, ea quam equi circumagunt. Quidam uero in uasorum locum subsiti tu ut corbes quae tanuxundem capiant,aut,quod leuiores quam uasa sint, etiam pliis. Quidam faecis ex taurinis tergoribus factis,pro uasis utuntur:quorum semicirculos serreos unco prehedit fimis ductarius:eorum plerun* tres rebus estossis pleurii simul extrahuntur, tres demittuntur, tres a pueris implentuchi Snebero usitati sunt illae tabergi. Asperes C. cirrati ferret D. Bacillo ferrea E. Bacilla serrea fun-
G. semicircvlκs ferreus Η. Vntas funis ductarii l. corbis c. Sacri L.
130쪽
Quod aut nunc cisiu appellamus uehiculum est unam habens rotainito duas, ut id quod equi trahunt ipsum rebus fossilibus resertum ex cuniculis uel casis ab operario euehitur: sed hoc modo formatur. As Ieres duo longi circiter quino pedes, alti unudati duos digitos eliguntur. quom partes pri mae tu ad unius pedis longitudine, postremae ad duom peduinfernis
excindutur,mediae remanet integm. Deinde primae excavantur, ut in earusoraminibus circularibus axiculi capita circumagi possint. Mediae uero bis perserantur & prope inau,ut capitula duaru trabeculam, in quas imponuntur assieres,recipian t: & in medio, ut capitula duoru alterum transuersarios rum:atw claui in his capitibus foras eminentibus infixi totam firmant cona 'pagem. Ex postremis asserum longorum partibus fiunt manubria: quom capitula inserius sunt reflexa,ut firmius manibus teneri possint. Sed rotula, quia unica,nc. modiolum habet, ne circum axiculum uersatur,uem cuna . ipso circumuertitur: a cum a turis enim, quas zιιδας Graeci uocant,duo rasdri transuersarh in eas inclusi,per medium axiculum pcnetrant in oppositas curuaturas. Axiculus aut quadrangulus es exceptis capitibus, quorum ustrum teres ut in foramine uolui possit: hoc cisium terris Sc saxis plenu osperarius euehit inane reuehit. Est praeterea metallicis altem cistu hoc granodius quo hi, qui terram, cum lapillis nigris permistam, lauant,riuis in eam deducitis utuntur. Eius aute prior asser transuersarius altior est,ut terra ilia
cisium mima Α. Ageres eius longi B. Asperes transiersa' c. Rotula D. Cisium granὀκs E. Eius prιor aser transuersarius F.