장음표시 사용
21쪽
cit: dc in his ipsis libris lectorem emittit ad posteriora Αna-Iytica: denique in fine hos libros connectit cum Politici siquos ab ipso Aristotcle conli pros este extra controversitam est. De his consule lib. r. cap. i. lib. 7. Pol. cap. I. lib. I. Me taph. cap. I. lib. s. Eth. cap. 2. lib. o. Et h. cap. 2.cuare igitur in sir buntur Ethic.e N comachia suo ,nr is Nicomacho conser pra 'Hoc factum est ad differentiam reliquorum duorum vo- Iuminum, quae inter opera Aristotelisrecensentiir: in quibus idem argumentum tractatur : quorum linum continet octo libros: qui appellantur Ethica Eudemia : alterum continet duos libros, qui dicuntur Magna Moralia. Hi autem in sese huntur Nicomachia, quia ab Aristotcle scripti sunt ad filium Nico inachum: uo es Argumentum horum librorum 'Argumentum horum librorum ex ipsa inscriptione, seu titulo facile intelligitur. Inscribuntur enim, 2, quia in illis agitur σι , denioribus, & virtutibus moralibus, earumque actionibus.
Aristoteles in postremo libro capite sexto,& nono: totam hanc doctrinam restringit ad quatuor capita. Quorum primum est de B R A i i T u D r v r, & felicitate politica seu civili: tanqua in fine hujus doctrinae. De hac autem agitur in toto primo libro &in fine postremi libri. Alterum caput est de VI K ru r tanquam causa essiciente beati tudinis: de hac agitur a secundo libro, usque ad undecimum caput septimi libri. Tertium caput est de AMICITIA, quae vir tuti admodum est similis : de ea agitur in octavo & non libro. Quartum caput est de Vo1 u , , A TE, quae est individua comes & socia beatitudinis: de hac agiturpartim in fi-
stptuni, partim in principio decinii libri.
22쪽
Qua autem methodo utitur ιn horum omnium
expueristione Methodo ἀναλυπικῆ. Nam initium facit a fine huius doctrinae, tanquam a totor nempe a beatitudine: atque hunc finem proponit primum per definitionem : deinde per ἐλυ omnes partes definitionis examinat, invcstigando caucis, modos, & rationes, quibus iste finis possit ab homine comporari. Tandem ruriis in hoc ipso toto, hoc est, in beatitudine hanc doctrinam claudit: ita ut ipsa νήσiae tractatio sit quomodo κυκλοει ἐλή circularis, & proinde perfecta.
Euod est argumentum, oe qua ni parσυροπιι libri ps N primo libro Aristoteles agit de fine doctrinae morali ,
' qui vocatur BEATI Tu DO, seu felicitas civilis. Dividitur in tres partes: in σπιοι, exordium: expostationem, di in conclusionem. uidetis in exordio 2 Exordium continetur tribus primis capitibus: in quibus haec tria explicantur. Primum, An sit ultimus aliquis finis actionum humanarum 3 Deinde, qua methodo & ratione hic finis sit explicandus Θ Tertio, de idoneo auditore hujus doctrinae.
A quarto capite, usque ad postrem una caput continetur explieatio ultimi finis hujus doctrinae: Nempe quod sit ejus nomen: Quae hominum de eo opiniones: Quae ejus definitio, tam Nominis, quam Rei: Quae ejua c4usa cssio eas: Qu te denique bo duri,
23쪽
Emd- rogo adit In postremo capite hujus libri claudit quaestionem de ultimo fine: & praemissa duplici divisione,una Animi humani, qui est suojectum virtutum: altera ipsius Virtutis: aditum sibi facit ad virtutum explicationem.
QMare Aristoteles ausicatur doctrinam Morm κην a quae sone de Fine Zoeia doctrina haec est practica,hoc est, reserenda est adactionem: Finis autein in omni actione praecipue consideratur : utpote a quo actio ipsa informatur , aestimatur, de denominatur. Praeterea Finis in amonibus habet rationem principij: ut inquit Aristoteles, infra lib. 6. cap. s. ia . πω u . τε ου ἐγε - ὼ πρσκιὰ , id est , principium in rebus gerendis estipse finis, cujus gratia actiones suscipiuntur. E eaoqui nis rerum S actionum humanarum Z . 'Πα- Ipst: quod sic probo, Quidquid in omni arte, doctrina seu χ docendi ratione, electione, & actione,praecipue ab homini- πα- ροι- bus spectatur, & expetitur: illud necessem esse in rebus humanis. Siquidem ejus quod non est, nulla potest esse expetitio: quemadmodum etiam vulgo dicitur, Ignoti nulla est cupido. Sed finis,lanquam bonum quoddam in omni arte, doctrina seu docendi ratione, electione, & actione expetitur. Igitur necesse est esse finem aliquem in rebus humanis. Minor probatur ex utriusque, nempe B Ni & F Nrs, definitione. Bonum enim definitur esse id, quod omnia expetunt. Finis autem est, ut Arist. inquit in lib. 2. Post. eap. s. bonum quoddam,cui is gratia aliquid fit v et a natura,vel ab
ne tantum unus,an rosunt plures Aneo rerum humanarum 'Quia plures 2 diversae sunt res, actiones,artes,atque scientiae: Iisit aia ν Cooste
24쪽
tiae: quarum singulae habent suos proprios Fines r ideo etiatri necesse cit, plures S dixersos esse fines in rebus humanis. ua effinium disserentia 'Primum fines alij dicuntur qui in sola ope ratione conquiescunt, & terminantur : ut est contempla- δὲ φ pMistio, meditatio, deambulatio. Alii dicuntur εργν, id est, O- ,ιτα sespera,quae ex operatione sunt effecta: ut domus est opus architecti olla est opus figuli. Deinde fines alii sunt ultimi, qui vocabulo mataphorico Architectonici nominantur: quia instar architecti gubernant totam actione . alij sunt intermedii, per quos ad ultimum finem pervenitur. Quis es ex his sunt praestantiores Primitin m his sunt praestantiora ipsis operationi bus: in ijs nimirum artibus, in quibus operationes propter opera sitscipiuntur. Deinde ultimi fines semper sunt prae- , stantiores finibus intermediis quoniam illi propter se, hi autem propter illos eXpetuntur.
Esne unus abquis ultimini u rerum, SAADonum humanarum e CST. M. Quomodo ι e definitur 'Ultimus finis est, qui propter se expetitur, & omnia propter illum. Atque ideo dicitur esse finis bonorum Miuminum bonum. De hoc fine Cic. lib. i.de Finibus ait. Quaerimus hic quid sit extremum, quid ultimum bonorum : quod omnium Philosophorum sententia tale esse debet: ut ad omnia referri oporteat, ipsum autem OuC
Euare necesse est paruere ultimum at quem em '
Quoniam nisi datis aliquis eu finis: tum appetitus S i . - Β μ
25쪽
humanus progrederetur in infinitum, semper unum bonum propter aliud expetendo: atque hoc modo reddere. tur imus, atque vanus : quia nihil haberet, in quo conquiesceret: ' per consequens, videretur frustra homini a natura esse datus: quod est absurdum: siquidem DEus.& datura nihil faciunt frustra. 7ne hujas. nis eunitio homin; ut FG Cognitio ultimi finis magnum momentum habet ad si, vitam recte instituendam. Est enim veluti scopus,ad quem homo suas actiones,atque aded totam vitam debet dirigere. Ideo Cic. lib. i. Academ ait: Omnis ratio vitae definiationesium mi boni continetur.
Ad gua cientiam propriae pertinet ultimi nisinr Pu, γ explicano 'Ad Politicam: quae quia est praestantissima, ideo etiam
αντης aes merito ad eam pertinet Paestantissimi finis inquisitio, de εμπτα D explicatio. Euare motaea docitur esse praefanti mafilene a ZPropter tres caulas.Primum,quia Politica caeteris omnibus artibus & scieritiis quodammodo praeest:& praescribit quatenus, & quomodo in civitatibus sint tolerandae, ct excolendae. Deinde, quia sub se complectitur honoratissimas scientias, oeconomicam dico, Rhetoricam, &Imperatoriam: quarum opera & ministerio in administratione Reipub. utitur. Tertio, quia omnium aliarum artium & scientiarum fines ad finem Politicae scientiae sunt referendi. Non enim Politica tantum considerat privatum unius aut alterius hominis, sed commune & publicum ormnium civium,imo totius alicuius vel civitatis,uel regni, vel nationis bonum.
vi A lauadetulis Mubus, ct disciplinis, omnis ratio. . docendi
26쪽
docendi, at probandi accommodanda est materiae subje- ctae r haec autem doctrina est tant uri rerum contingenti- . t ,&probabilium: ideo non admittit accuratas,& exquisitas demonstrationes: quemadmodum Mathematicae scientiae: sed contenta est populari forma docendi, & probabilibus argumentis gique rationibus, ex quotidiana vita desumptu λ . Euanam sisne . a rent ventia Spissabitia, rea qua hac doctrina sersatur'
in universum - προι rum ea quae in hac vita sunt agenda. uorum omnium, propter circumstantias, & diversa ho-irnum judicia.tanta est varietas & incertitudo: ut quibusis videantur Iolum consuetudine, & hominum opinio-,non autem sua natura talia esse:quoruintam sente
falsa est. Masia, oe quo ordine progressiendum est in OU- ί . doctrinae evocatrone 'Duplex est in edα, h. e. via & ratio tradendi artes &-κα, sta lisciplinas: una dicitur η ἀπὸ σώ, id est, via iamia δἰ ἐ- a principiis progredimur ad principiata, a silmplicibus id com posita,a causis ad effecta, ab universalibus ad singuiaria: ' omnino a prioribus & natura notioribus,ad postetriora & nobis notiora. Atque haec ratio docendi δc proibandi accommodata est disciplinis, & demonstrationibus άMathematicis :quibus scientia comparatur. Altera via di- .icitur η λι τας α ρκους ia , qua contrario ordine a poste-
rioribus ad priora, a compositis ad simplicia, a stingularibus φ ad universalia progredimur. Atque hic ordo docendi, dc probandi in hac doctrina tenendus est. Quism ob rem PQuia omnis doctrina, & probatio debet fieri per notio
ira. Actiones aritem , tanquam effectus virtutum, nobis sunt notiores,quam ipsae virtutes: iuia incurrunt in sensus:
iliaco ex illis virtutu natura est inviniganda, ct cognosceda,
27쪽
IO ET HIC O Ru M. Quotuticia sint Noriora st
Duplicia: Alia enim dicuntur ἀπλως γε - . - e , simpliciter,& Naturae notiora: cujusmodi sint universalia, principia, & causae rerum: quae mente percipiuntur. Alia vero dicuntur αν 'ς ἡ-ῆς, ηquo ad nos, seu nobis notiora: cujusmodi sitiat singularia, composita, & caularum effectus: quae a sensibus nostrisprimo percipiuntur. Mare dicit jώὐenes non esse idoneor et Trhicae auditores' Primum, quia destituti sunt usu & experientia re
nia, cis agendarum et ideoque non possunt de his praeceptis rjudicare. Deinde quia propter animi perturbatione
' v quia propter animi peα κεν et κι affectus, quibus agitantur &indulgent, non studenta ,. i quae hic praecipiuntur,in usum transferre: & secundure Cap. 3. mores, actiones & vitam suam instituere: propter causam etiam haec doctrina redditur inutilis. r. Num euur j pliciter excludιe ab haedoctrina omnes Iuψenes 'Δ-φερει Nequaquam: Sed tantum eos, qui ingenio, iv mcri iuvenilibus sunt praediti: etiam tale,&annis sint adH- ἡλικi Reperiuntur enim etiam prudentes quidam juVenes ' licet paucos habeant annos: tamen ingenio, & judicic3. pe senili sunt praediti. In qu b- igitur conse, e . iam audia. Moras Ethie, eQ, α ori, tribus. Primum, ut hac doctrina non poquisitas demonstrationes: sed contentus sit & amCU 3. Rrgumentis probabilibus. Est enim hominis imperi inepti, aliud genus probationis requirere, quam mipsius artispatitur : veluti si quis ab oratore Velit eXIE 4 demonstrationes: aut in Mathematicis disciplinis acquistere probatibus argumentis.
28쪽
cuod es aleerum st inerraeceptist rerum agendarum, quae hic 'traduntur,
recte possit judicare. Quam ad rem requiritur usius & ex- p xientia,circa actiones civilium negociorum e quibus comparatur rerum cognitio,& confirmatur judicium. ' Eood est tertium pVt praecepta, quae hic traduntur, cupiat quoque transferre ad usum: h. e. secundum illa mores, actiones,& Vitamiuam instituere. Quoniam huius doctrinae praecipuus sc pus , 8c finis est: tat iecundum virtutem agentes & ViVentes, viri boni, de beati atque felices in hac civili vita ev
ualis . tur debet esse idoneus hujus
lui futurus est idoneus hujus doctrinae auditor: debet Alia usicum adferre animum aliquo modo praeparatum ad prae- recepta ista utiliter percipienda. ηγ ικα
1 tribus. Primum ut habeat notitiam honestorum&num: ac possit ea a se mutuo discernere. Deinde,ut sit ins honestatis, alicnus autem a turpitudine. Tertio, ut cupiat bonis praeceptis & admonitionibus obtemperarem facere nimirum ea, quae honesta & recta sunt: quae aut in turpia & vitiosa sunt, vitare. Qui hoc modo affectus stiis idoneus est Ethicae auditor :esque haea praecepta plu- num poterunt prodesse. Qui vero talis non est i is abactrina est arcendiis : quoniam absque fructu haec praeua audiet. Euomodohaec confirmae Aristoreos Pitsoritate, Re testimonio Hesiodi: qui in lib. primo, tria commemorat hominum genera. Unum 'μνάμ. eorum, qui ex se ipsis non solum intelligunt, sed etiam cu- ς .piunt agere ea quae int recta& honesta. Alterum eo- Cap. 4.rum, qui licet ex stipsis non intelligant, quid rectum dc
29쪽
H ET NICORUM. honestum sit: tamen cum ex laliis ea audiunt , student illis
Dbtemperare. Tertium eorum, qui neque ex seipsis sapiunt, neque bene monentibus cupiunt obtemperare.
Quod genus hominum est plane inutile.
r Mnes sere tam docti, quam indocti bonum illud no- minant 'MEMμονα , hoc est,felicitalcm seu beatituditi ne mi Nam ἐυλμώονειν idem est, quod πι- ζ ν sc πώ Eoo, bene vivere & bene agere: υ ψια nihil aliud est: quam ἐυξωiα C ἐυ,σροξia: quemadmodum etiam infra cap. s. Aristoteles indicat. In quare autem summum illud bonum,seu beatitudo hominis consid/i 'πεν δε De hae quaestione variae ac discrepantes non solum νς ευδομ- vulgi & imperitorum hominum , sed etiam Philosopli ευνιας τίς rum & doctorum virorum fuerunt sententiae : adeo ut ασιν ἄμφι Cicero in libris de Finibus bonorum amrmet: de nulla σοῦ Τ : quaestione majore,etiam inter immos viros,fuisse dissen- CV q. sonem,quam de ea qua quaeritur, quaenam res sit hominis summum bonum. Et Augustinus lib. 1 q. de civitate DEI scribit, Varronem annotasse : suo tempore fuisse circiter ducentas octuaginta octo opiniones philosophorum de sumiaro bono. Neque sollim diversorum hominum diversae sunt de summo bono opiniones: sed etiam unus idemque homo non semper eodem modo de eo iudicat& statuit. Etenim in morbo , sianitatem: in paupertate, divitias : in captivitate, libertatem : in exilio patriam : in naufragio, ortum: in bello & militia, praedam, vel victoriani: in fame & siti , cibum & potum tanquam summum ' bonum expetit.
30쪽
Sed quaesi se ipsa eas , quod aerio Mer sine hominum de summo bono spiniones e Haec opinionum diversitas praecipue proficiscitur ex di- τὸ verso vitae genere, quod homines sectantur: quorum unu--,ὐτία Quodque peeuliarem & proprium finem sibi habet propo- ευδε - .ritum, ad quem respicit. Quisque enim id putat esse bo- --οnum propter quod amplexus est certum vitae genus: Veluti mercator lucrum & quaestum: miles praedam : literarum Cap.s studiosiis doctrinam & eruditionem: orator eloquentiam:ambitiosius honorem: agricola fertilitatem agrorum:
si oriunt praecipua sita genera, rua bo- mxnes fictantur e Aristoteles qtuituor vitae genera enumerat, quae dieit ει πολ-
esse prae caeteris maxime conspicua. λεὶ, epodi Quorum unum genus nominat ἀπλαυσι si voluptuarium πικώ--ώdelicatum, & molle: eorum nimirum hominum, qui in voluptate iiimmum bonum collocant: ideoque solviri voluptates sectantur: & cupiunt tantum frui v luptatibus,& huius mundi bonis. Qui sunt, ut Horatius ait, Numerus, & fruges consumere nati: sollim in curanda cute occupati: quorum Deus venter est: semperque Epicureum illud in ore habent: Ede, bibe, lude, post mortem nulla voluptas. Guod salterum ν-- PΠελ κρν ἀ- civile & actitosium: eorum ha- minum,qui honestatis, laudis, & gloriae sunt studiosi, uti- ενεις, Dies ad juvandam, & conservandam civilem societatem, in m Usu Pei p. ncgotiis administrandis ideoque etiam notavinantur χαhi ν ris. quasi gratiosi, elegantes, & politi. Horum alii summuni bonum ponunt i ta honore:alij in virtute, quam comitatur honor qui virtutis cst praemium.