장음표시 사용
41쪽
tes: ut infra lib. s. cap. . ostenditur. Potest tamen per virtutem persectam hoc loco intelligi quaevis virtus in sum- Nogradita. quae longo risu, ct crebris actionibus in animo hominis est confirmata.
Cur ad irur ιn ψι raperfecta .. Quia ad veram beatitudinem requiritur, non solum diutumitas quaedam temporis : sed etiam constantia. &perseverantia in actionibus virtutum: ne fiat aliqua interruptio per turpes actiones,& scelera: quibus ista civilis selicitas inquinatur,& labefactatur. . Guo pacto Arsore ιμ declarat p- ,Similitudine desumpta a communi proverbio: Quem- admodum una hirundo non facit ver, nec una dies: ita nec una, aut altera actio secundum virtutem aut breve pliquod tempus,facit beatum: sed oportet studium,& actiones viratutum per omnem vitam continuare nihilque de iis rea remittere. De qua re Cicer. lib. a. de finibus sic scribit, Neque enim in aliqua parte, sed in perpetuitate temporis vita beata duci solet: neque appellatur omnino vita, nisi confecta & absoluta: neque potest quisquam alias beatus esse, alias miser.
- ., Axime. Prim dira enim, quod beatitudinem , quae est in ultimus finis hominis, definit esse ε, . id cosen
ῶις tit cum eo quod omnes sani fateri coguntur: videlicet ho a. . evi: minem non ad Ocium, & ignaviam : sed ad certas aliquas funmones essenariim : quarum sunt duae praeeipuae : contemplatio, d actio: quae quoniam finis rationem habent, ideo etiam recte in definitione ultimi finis ponuntur. Imolpium etiam vocabulum vhωγι- actionem quandam denatat. Nam ἐυὸMNνευ est ἐν πυπιειν e is c ν, id est,
42쪽
Deinde quod dicitur esse actio seu lanctio animi, & νενεμημι non corporis: id facile concedunt seniores Philosophi, qui ex tribus bonorum generibus animi Aorpo is, & fortunae: , bonis animi primas partes tribuunt: quia autem beati reido in uest praestantillimum hominis bonum : ideo etiam merito praestantissimae eius parii, nempe animo, attribuitur. Tertio, qliod dicitur zse actio secundum virtutem: ., Aetiam hoc non est alieniun. a veterum Philosophqrum δsententia : qui omnes in summi boni discriptione, etiam virtutis mentionem fecerunt. Quorum aliqui simplici- ter in virtute illud posuerunt: quidam in certa aliqua vita tute, veluti in sapientia,m Bias, Anaxagoras,socrates: aut inprudentia, ut Plato in Phaedone. Aliqui vero virtuti quoque adirinxerunt vel volupta tem .i 'el bona externa corporis S fortunae. Qui autem virtutem a beatitudine,& summo hominis bono prorsus excluserunt: hi ne qui
dem Philosophi nomine digni sunt judicaudis i
Quoniam actio & unus virtutis praestantior est, quam j, mutis habitus; dc possessio: Potest enim habitus virtutis εἴμ' η etiam esse in doriniente;aut aegrotante aut alias misero Aecalamitoso, & similibus hominibus r quos tamen nemo te' . . vere, & actu beatos, & felices esse dixerit. Declarat hoc Aristoteles exemplo certantium. Nam quemadmodum olim in ludis oti hi picis coronabantur, non qui habitu so-him corporis pulcherrimo ' robustissi ino essent praediti: sed qui fori iter pugnando vincebant: ita beatitudinem sequuntur, non qui arabitu sol uti virtutis sunt praediti: sed qui ex vut ite agunt & vivunt. c
43쪽
Etsi Aristoteles voluptatem, tanquam accidens, nolue-c Ar aras rit in definitione beatitudinis ponere: tamen eam non U mnino a beatitudine excludit. Loquor autem de voli ἀντεβ ptate, animi: quae sola vera voluptas est. Nam voluptati λες corporis cum virtute, & summo hominis bono, nullum potest esse commercium. cui iratis.ἶ-ρνοι- AH Melem Oolupta
rem non ondere PQR - Primum,quia actioneS virtutum non solum sua natura..-.icia, ... sed etiam Viro bono sunt iucundae,quatenus in illis sese obari cinis lectat: ita ut non opus habeat alia aliqua aliunde accersita - νιω- voluptate. Deinde, quia si actiones virtutum sunt bonae ..iis, ' honestaeinecesse est ut etiam sim jucundae. Neque enim
nibus ita a se mutuo sunt separata: ut alterum sine alter esie possit: sicut Deliacum epigramma ea videtur sejungere: υ tribuit justiciae, τι sanitati, τε ηὐὐ adeptioni rei desideratae.
Ad persectam felicitatem etiam externa bona requirI, manifestum est ex eius definitione, licet verbo non expri- mantur. Si enim felicitas consistit in actione secundum
Virtutem: omnino etiam externis inis bonis, tanquam ad-ι umentis instrumentis,ad ejusmodi actiones commode praestandas opus est: quibus qui destituti sunt, non poC sunt iam virtutem erga alios declarare. Vnde Aristoteles
a ad honeste vivendum opus est rerum aliqua copia. Etenim ad foris
44쪽
24 sortitudinis actiones requitur robumeo e lauanitas, arma.& id genus alia instrumenta. Ad liberalitatem exercendam requiruntur opes & facultates: sine quibus liberalis suam virtutem erga aIterum exercere non potest. Six ad multas actiones melius obeundas plurimum nos juvare possunt amici partim consilio, partim auxilio: sine quibus alioqui illas actiones non possemus perficere. Neque vero bona externa mitim adiuvant hae in parte felicitatem: sed etiam eam exornant & splendidiorem reddunt: quand quidem eorum defectu ipsa felicitas veluti obscuratur. Hanc ob causam etiam quidam est o felicitatem, & H- ὐτυκiae, fortunae prosperitatem eodem n mero& loco habuerunt: licet mulsum differant texistimantes neminem vere felicem dici posse, cui etiam sori nanon faveat.
, des a fortuna pDVoniam D r u s omnium aliorum,etiam minimorum bonorum est author & largitor: ideo statuendum est, πορειν et eum quoq; felicitatis, tanquam summi boni, esse primam ποπι όν io summam causam. Quia autem hie de hominis felicitate quaeritur, existimo humanam industriam . ad eam ς ὲολςὸν. tomparandam,tanquam causam secundam plurimdm valere. Quod vero ad fortunam attinet, cum sit omnium causarum infima,& ignobilissima: non potest ei selicitas. respraestantissima, attribui.
suare autem primae cause, nempe D E O. etiam adjuvissecundanam causam, hominum
and DFam quia D pus sua bona non plane immediate hominibnx argitur: sed vult accedere etiam hominum laborem ' in diuiam: quemadmodum etiam Adamo primo nostro .c 3
45쪽
ETHICORUM . - . parenti dixit, In sudore vultus tui, comedes panem tuum . M in Psal. 48,dicitur, labores manuum tuarum comedeS. Unde dicitur, quod unxi siquisque sit faber su* sortunae. Etitotum est dictunx Epicharmi , τάν πονον κωδῶMν η κέ
Primum, quia selicitas dicitur esse praemium virtutis: ideo neceste est ut sit virtute praestantior, Cum vero in rebus humanas nihil sit virtute praestantius: necesse est felicitatem esse divinum quiddam. Praemium enim prae stantius est eo, cujus em praemium. Dcinde ideo dicitur esse divinum bonum: quia est multis commune: communicatur enim omnibus hominibus, qui ad colend/m virtutem non sunt a natura inepti facti. Nam ad virtutis adeptionem etiam requiritur quaedam truis, id est, nam et bonitas, quae non est in nostra potestate, sed divinitus nobis contingit, quemadmodum infra lib. Io. c. stadicitur: atque hoc modo rursum essicitur, quod felicitas sit divinum bonum . . . .
Euare autem for una non flores fori, auascrib. t. 'suxis ' Prim lilia quia fortuna est solum causa per accidens,ideo. νε κάλ que infirmum locum inter causas obtinet: est enim bruta, λμον επι- incerta, mutabilis,& inconstans: Felicitas vero est bonum Μνιας cum ratione, mente, & viItute conjunctum firmum, cor. ἀχη' nanq, ct stabile. v. γα ας Deinde quia felicitas est finis scientiae politicae, & o- πελι κῆσ mmtum legumlatorum, qui hoc unum in suis legibus spe- σέλ . - ctant, ut cives tuos virtutis studiosos, & inde beatos em- ςον iri. clynx. Quod si felicitas a fortuna homini contingeret, frustra dς ea consequenda leges & prpecepta traderentur: frustra ςitam boni magistratus in eo omnem curam & diligentiam adhiberent: ut cives suos viros honos, & ad res
Draedare gerςnda idoneos rcddant. De hoc sine scribitv . Plato
46쪽
Quia bestiae omnino ratione sunt destitutae, ideo secun- ώ6--ι dum virtutem agere non possimi: de per consequens neque Uncis,. hujus felicitatis cile capaces, quae in Urtutum actionibus. r. ιππον, eonsistit..Pueris autem felicitatem attribuere non possit navis, propter duas caulas. Priinum, Quia licet non ror--- lην sis destituti sunt ratione, qucmadmodum bestiae '. tamen p. r. α propter aetatis imbecillitatem carent usurationis: ideoque σι , ἡ δὲ etiam nondum idonei sunt ad virtutum ac iones Oberin- maraiadas: ad quas requiritur rectum iudicium,certa voluntas, &firma elcch io. Deinde, quia in definitione felicitatis dictum est, ad eam requiri virtutem perfoctam, in vita per- . sectarpropter varias fortunae vicissitudines,quibus vita hominum nonnunquam ita agitatur & concutitur: ut etiam ex felicissi trio statu dejiciantur in maximas calamitates,& miserias: adeo ut tales nemo possit revera beatos, & felices praedicare : quemadmodum poetae fabulantur Priamo, regi alioquin fominatissimo, in extrema senectute accidi fle. Sed tamen rneeraeum etiam pueros intiquos bem sis essυν Heam in P
Hoc sit, non quia jam actu ipso sunt beati: sed tantum propter spem, quam de se praebent: quod aliquando tales sint futuri: quia cernimus in illis praeclaram idolem. & alia , sena futurarum Virtutum.
inoniam Vita hominis variis casibus, & vicissitudini-
47쪽
bus fortunae, infinitis etiam miseriis δe calamitatibus si gulis prope monentis exposita est: ut nunquam homo aliquid certi sibi de sua felicitate polliceri possit: ideo a multis dubitatum fuit, utrum homo possit in hae vita beatus diei. hinc intilla dina, Nescit quid serus vesper ferat: Nondum sol omnium dierum Occidit: In fine videbitur
cujus toni. Cic. a. defin. Nemini exploratum esse potest, quomodo sese habiturum sit corpus, non dico ad annum, sed ad vesperum. Hanc incertitudinein conditionis vitae humanae, videtur Solon respexisse e cum Croeso in terr , Wanti, utrum ipsum beatum judicaret, respondit, ut reserti vid. lib. 3. Methamorph.
Ante obnsum nemo, suprema funera debet.
Qua es hujuου resons ententia pDupliciter potest hoc Solonis responsium accipi, Pria.... , mum, Quod beatitudo non possit tribui viventibus, sede ἁ se tantum mortuis. Quam sententiam Aristoteles unico a si gumento refutat, ex definitione beatitudinis supraposita. Beatitudo est ast io secundum virtutem. Mortui autem non pollunt agere secundum virtutem: Ergo mortuis non potest beatitudo attribui.
Quae es abera hujus resonsi tentia pia δὲ μὴ Altero modo potest hoc responsum ita accipi: quasi So-
λιγμὸν lon voluerit dicere, etiamsi fortasse contingat alique mec. o. Θ se, cui per totam vitam omnia ex animi sententia & voto Μωα-- succedunt: quique omnibus bonorum generibus abunde ornatus sit ut beatus & felix videri possit: tamen beatitudinem de eo quamdiu vivit non potIe certo assirmari: quia adhue variis casibus fortunant obnoxius: postquam vero etiam in eadem felicitate est mortuus, tiara demum de eo vere affirmari posse, quod in vita fuerit beatus: quoniam per mortem iam exemptus sit ab omnibus fortunae malisia injuriis. Siquidem mors est ultima linea rerum, quae fi-
48쪽
iyllogismo comprehendi. lCui nihil mali amplius potestaecidere, is vere potest diei beatus. Nam ut Cicer.lib.a. de fini bus ait,Qui existi matse posse miserum esse r is beatus non est. Mortuis autem
nihil mali amplius potest accidere. Ergo Mortui possunt
dici beati. Minor probatur duabus rationibus. Primum, quia mortui nulla neque bona, neq; mala possunt sentire. Deinde, quia per morte exempti sunt ab omnibus malis.
Quid resonder Ari oteles ad hane
Tribus modis eam resutat. Primum negat minorem si propositionem,ejusque rationes:& exemplo simili osten--πι dit, posse etiam mortuis, eorumque posteris multa tam e bona,quam mala accidere: quae ad ipsos pertinent: etiamsi .m; ipsi ea non sentiant. Qus madmodum viventibus licet ignorantibus, & non sentientibus, possunt vel bona vel mala contingere: veluti si absenu,aut dormienti decernetur honor aliquis in magistratu,aut obtingit haereditas,aut nascitur filius vel filia: aut contra moriuntur parentes,liberi, vel amici: corruit, aut incendio perit domus, diripium tur bona: vastantur agri, aut aliae eiusmodi calamitates a cidunt: ista bona vel mala etiamsi absens, aut dormiens non sentiat,tamen nihilominus ad illum pertinent. Non igitur valet consequentia, mortui non sentiunt bona vel
mala: igitur mortuis nihil potest soni vel mali accidere. Qua es aisera refutatis ρEa sumitur ex analogia. quae debet este inter veritatem -- ι rei, & veritatem orationis. Etenim si post alicujus mor--δά. etem vere possum de eo pronunciare, quod invita fuerit ..is beatus: igitur necesse est, ut etiam de eodem antequam mortuus esset: vere id ipsum licuerit aliquando pronunciare. Et si de aliquo dum adhuc viveret, non licuit verEaffirmare, intempore praesenti, quod sit beatus: igitur etia x xodem jam mortuo licebit in praeterito tempore veὰ - -
49쪽
catum nunquam potuit subjecto in praesenti tempore Ve attribui: etiam nunquam poterit eidem in praeterito tempore attribui: Quia nihil dicitur praeteritum , quod
Ea sium itur ex absurdis consequentibus. Nam si propter fortunae casus, beatitudo non potest viventibus attribui: igitur beatitudo posita esset iri manufortunae: S in fortiuna posita esset ratio bene vel male vivendi: & beatus similis esset Chamaeleonti , aut Polupo, qui lubinde in variasserinas mutantur. Sed haec omnia falla esse, ex supra dictis
Evocasi, aliquo modo Solonis resonsium deproposit in quasnonem expone m/M 'Moh Ar so telis de eri fement Am p. ἀτ. μῶ Aristoteles negat in hac quaestione spectandam esse πως τυν ζ fortunae inconstantiai sed potrus considerandam esse na-σο ιυλου turam beatitudinis, & virtutis, quae est elus causa essiciens. uia. Itaque assirmat posse adquem etiam in hac vita beatum ias: nominari : idque probri argumento desumpto ex locci causarum & effectorum: quorum haec est natura: ut posita causa absoluta , ponatur etiam effectus. Est autem causa absoluta felicitatis politicae actio secundum virtutem. Quia vero de viro bono, dum vivit, vete amrmari potest , quod vivit de agit secundum virtutem: Igitur de eodem etiam adhuc vivo existente vere affrmari potest.
Sed tamen seir son. aque obnix μου es for runa casibus, ac alij homines PVerum quidem est. Sed fortunae non tanta vis est. ut δὲ, λέ- possit virum bonum de illo honesto proposito dimovere: γε ri et, aut ex beato miserum facere. Est enim in quavis fortuna νυν--πάγων , h. e. firmus & costans in proposito recte agen-
orni: di, instar lapidis quadrati : qui firmam habet basim, hibe Τ facile
50쪽
. LIBER PRIMU I. . sicile potest loco moveri. Et sicuti virtus, quae est beatim tudinis effectrix est firmum & stabile bonum : ita etiam felicitas viri boni est firma de stabilis: neque patitur se a
quo, si fortunae vento concuti.' Esne igitur seir bonus, inurraquefortunaproster oe adsversa,aeque bearuae lSi Stoicorum more mihi respondenduim esseti simpli-- citer hoc assirmarem: qui sapientem etiam rotae affixum, . aut tauro Phalaridis inclutum, nihilominus tamen propter si 'virtutem beatum esse asserunt. Sed magis mihi placet se in Aristotelis distinctio, qua in hoc loco utitur: & fortunae eόν casus non quidem posse viro bono sua in felicitatem plane auferre : sed tamen interdum solere eam affigere, &nonnihil obscurare. Oua es . a d inmol--, h. e. Ea quae homini a fortuna solent accide re, distinguuntur duobus modis: Vel τ' ποιο ram qualitate: quod alia sunt Bona, alia Mala: Vel τῆ ποσοπι'r. qua intitate: quod alia sunt multa & magna, alia pauca & parva. Resonis miis igitur fecundum hin duri d in mones ad propositam quae onem 3Primhm,Ea, quae sunt parva, & pauca sive sint bona sve
mala : non possunt adferre aliquam mutationem in Vita a beati. Deinde ea, qua sunt magna dc multa, si sunt Bona, seddunt vitam beati beatiorem: quia adferunt iradjus or- , namentum eius beatitudini: & plures ei praebent occasio nes ad exercendam virtutem: Si vero fuerint Mala, assit eunt quidem: fle quodammodo labefactant beatitudinem honi viri: quia adferunt ei aliquem dolorem: & impediunt eum in exercitio virtutis non tamen beatitudinem ei prorsus adimunt, ut ex beato fiet miser.