장음표시 사용
31쪽
uidelicet hominum, qui amore veritatis flagrantes, totos se tradunt contemplationi & inquisitioni rerum tam divinarum, quam naturalium: conanturque veritatem in profundum demersam iterum eruere, & in lucem producere. Atque hi ponunt summum bonum in scientia, do cognitione rerum, maxime vero in contemplatione B ON I per se, quod Platonici Ideam bonorum nominat.
uod es quartum gen- Z . XXe 1ματσικον, lucro & quaestui deditum' eorum scilicet hominum, qui omnes suas coetitationes
studia&actiones eo diri eunt, ut possint opes atque divi lias cumulare: in quibus ipsi suam selicitatem positam esse existimant. Euid tibi de his opinionibus se detur δη Prima opinio, quae est de voluptate, eiu simodi est, teste . Cicer in lib. I. de fin. ut nihil homine videatur indignius
πο- λως siquidem cum natura ad majora quam ad voluptatem g aluit. Magis autem ea convenit bestiis, quae non ratione, μ' os sed sensuum iudicio summum bonum aestimant. Hanc ob φοώνοντο εἰ causani Aristotelos istorum opinionem , tanquam per se absurdam, non resutat argumentis & rationibus, sed potius eos reprehcndit tanquam meου , h. e. importunos,
mole stos, ' ineptos homines, de Mino , ἡ 'δ id ex mancipiis similes, eo quod toti dediti sunt, & serviunt Voluptatibus, atque cupiditatibus suis.
Se quare major fere hominum pars han c op/mo nem de solveare approbrit Z di Hoc fit partim quia voluptas naturae est amica,grata seninsibus, ac prope per omnes corporis partes diffusar partim etiam, quia decipiuntur exemplo magnatum . regum, de principum, quorum aulae & mensae, omniaque reliqua ει dia de exercitia, illim ad voluptates & delicias sunt comparata: quo nomine etiam homines solent eos, tanquam felices & beatos, admirari & praedicaro.
32쪽
Iequaquam. Primum quia summum bonum debet rci, - ὀικῶον, h. e. proprium ejus qui illud pollidet: Honor H misis m non est proprium bonum ejus cuildefertur: quem- λ. ἡ προν iodum dicitur, honor est honorantis & non honorati. ', τοῦ nde quia siunianum bonum est Aser . . . h. e: diffi-er potest auferri ab eo,qui illud est adeptus: Honor au- . facile iterum potest ab aliquo auferri: quoniam so-i pendet ex hominum voluntate, quae est inconstans, sei gulas horas potest mutari. Tertio, quia sium miranium propter se expetitur: Honor autem non propter ed propter Opinionem Virtutis expetitur: unde etiam tur esse praemium virtutis.
Cur non in habitu seirtutis colgo aristotes sum- mum hominis bonum P
auoniam talis habitus potest etiam esse in homine φα vimi miente, Vel ocioso, & nihil agente : item in misero & lmitoso,aut alio aliquo modo amitto talem autem ne--ῆ κ
idetur tibi de eorum opin/one, uί summum bonum coliocant in dilatras'
haec opinio. Primum , quia absurdum est, . hev
bonum, Vocare, quod est violentum. Divitiaeantur esse violentum bonum : non solum quia π φ .srunque violenter per fas & nefas cum aliorum injuria' 'iuiruntur & possidentur: sed etiam quia plerosque hones reddunt Violentos, petulantes, & contumeliosos versus alios Deinde, quia constat, summum bonum nper propter se, & nunquam propter aliud esse expe-idum. Divitiae autem,opcs, iso pecuniae nunquam pro-er se sunt expetendae : sed tantum propter usum, quem bent in vita humana: extra quem nequidem inter bo- sunt numerandae.
33쪽
ὸ η ἡ σή IIVjus opinionisauthores fuerunt Socrates de Plato: qui stetit omnium aliarum rerum sine utarium statuerunt
I ibis. universales Ideas: ita etiam Omnium honorum unam osti lata quandam communem finxerunt esse ideam, sive formam ' essentialem,per se alicubi existentem: aqua omnia reliqua singularia bona habeant suam essentiam & notitiam: atque in hujus contemplatione dixerunt politam esse hominis beatitudinein. Quam opinionem Aristoteles in hoc capite aliquot argumentis impugnat'. Sed qu a D Eusequens oe caus omn/um bonorum, atque adeo Vsi ma Idea omnιs bone, oesummum bonum .
rione saeuitur somιnιs bem itudo ZMaxime. Nam etiam ipse Christus servator noster Iohan ip .cap. idem assirmat,cum ait, Haec est vita aeterna: ut cognoscant te inluverum D EuM,&quem misisti I siu MCMars Tu M. Sed quia hunc verum D u M patrem Domini nostri Issu Cn ars Ti Plato Philosophus Ethnicus ignoravit:non potest ejus opinio hoc modo defendi. Guynom ne aurem Aristoteles eam νmprobas rQuta Plato videtur per Ideam bonorum intellexisse communem aliquam λrmam essentialem, extra DEu Μseorsim alibubi per se existen rem, ad cujus exemplar &imaginem omnia reliqua singularia bona sint creata. Vne autem rabs aliquis Idea Nullam talem Ideam esse, probat Aristoteles quatuor argumentiS. Euod
34쪽
Modest prim- argumentom 3 Primum argumentum sumitur ex dogmate Platonico- εἰ Irum qui dicebant, ideo numerorum non posse dari com- σαδες την munem Ideam, quia in illis est p κ i u s & Ρos et Rius. δοξ- τα Hinc ergo sic commentatur: In quibus est prius & poste--ο - Tius eorum non potest esse communis Idea. Sed in bonis, πο Ai-
est & prius & posterius. Ergo bonorum non potest dari Δοις. communis Idea. Minor declaratur, Quia bonum est in substantia, & in Qualitate, & in Relatione: Substantia autem semper est prior accedentibus: & id quod per se est, prius est eo, quod ad aliud refertur.
Quae in diversis sunt praedicamentis orum non est una ε neommunis idea: quia non possunt habere idein genus in ι definitione. Bona autem int in diversis praedicamentiS. -χωε λε Ergo non omnium bonorum est una communis Idea. Mi - γεται τό nor declaratur, Quia bonum est in Substantia, ut DEus, ' η tabsens: in Qualitate, ut Virtus, Ars, sanitas: in Quantitate, ut AEqtiale, Mediocre: in Relatione, ut Utile: in Actione, ut Vivere, orare,scribere : in Passione, ut Erudiri, senari: &sic de caeteris praedicamentis: Bonum enim seque late paret ac ipsum ENs, quod per omnia praedicamenta est aiffusium Da tertiam argumentum 3 Quoriam una & eommunis est Idea, eorum etiam una 'tri est scientia: quemadmodum inquit Aristoteles lib. 2. po- μι- ι ster. cap. 2. τοῦ ν, μiα ιπιςηuη. Sed non omnium δ εαν,μία bonorum est una scientia. Ergo non omnium bonorum e ἐπι ε- est una communis Idea. Minor declaratur, Primum enim μη:bonorum, quae sint in diversiis praedicamentis, etiam diversa est scientia: ut alia scientia est eius boni, quod est in substantia:alia ejus, quod est in Qualitate,.aut in Quantitate:
aut in caeteris praedicamentis. Deinde etiam bonorum,
quae sunt in eodem praedicamento, diversa est scientia : ut alia est scientia virtutis, alia sanitatis, alia artis Grammaticae. s. ' .e
35쪽
ticae, aut Arithmeticae, aut Musicae, aut alicuius artis. Imo saepe ejusdem boni,quatenus diversa ratione consideratur, etiam diversa est scientiarat mediocritatis diversa est scientia in singulis virtutibus: diversa in ratione victus: diversia in exercitiis, in laboribus, in studiis, & aliis rebus, atque actionibuS. Guodest quartum arrumentum ASi Ideae sunt diversum quid ab ea singulari seu indivi- s duo cujus sunt Ideae: tum necessse est, ut habeant quoque u diversam ab illis definitionem. Sed Idearum non sunt diaveris definitiones a suis singularibus, quartim Ideae esse dicuntur. Ergo Ideae non sunt diversium quid a mistingularibus:& per conscquens, inane est Idearum figmentum. Minor declaratur, quia hominis, & Ideae hominis,
που αυτηα θρωπου eadem est definitio: Sic Mensae, aut
lecti,& Ideae menta,vel lecti eadem est definitio. At Plato Mein tuis esse sempitemin, Res Uero singul
quarum sunt Ideae, non po uni habere ea dem definitiones λιωὴν Negatur consequentia: Nam discrimen hoc tantumcA-αι- est ratione temporis, quod est accidens. Accidentia au-ειν - tem non possunt definitiones sive formas essentiales re-μ Μο δ ruin mutare. . Sed idetur Plato tantum eorum ιonorum, quae per e bruna dicunt ur,statuere unam communem Ideam,ιλά-
'ue male ab Arsotele reprehendF,quo Impi citer omnium sonorum patuerat unam Meam 3M, 3 Etiamsi hoc concedatur: tamen neque talium honorum potest esse una communis Idea: si quidem eorum φι τοῦ, -- non est des nitio. Exempli gratia, Virtutes, artes, Otones-ms ris υ- que earum species: item religio, honor,libertas, sanitas, &ποφαίνι- similia alia: sunt quidem per se bona, non tamen habent -οῦ eandem definitionem, id coque etiam non potest eorum - esse una communis Idea. Cum
36쪽
in autemstar tam multa γ saria bonorum genera,
qua ruraone se, Me conseeniane in nomine BO-Ni, si eorum non est una abrua commun/s Idea 3 Hoc fit propter certam quandam οἰναλογὼων, id est, ra- α Μαtionem & similitudinem , qua id quod Bo NuΜ dicitur, in λέννων affectu est erga illud, cujus BoN um esse dicitur: quatenus ipsistiιia nimirum illud vel perficit, vel conservat, & propterea sui
appetitum in animo excitat. Exempli gratia, virtus de doctrina dicuntur esse Bo Nu Μ animi: quia animum melio rem reddunt,&perficiunt. Sic sanitas, robur,pulchritudo, vigor innium, dicuntur BO Nuri corporis, quia corpus 1 n 1uo statu constrVant. sui ι concedamus esse salem aliquam communem bonorum Meam qualem Ha onsis singunt: poterisne deo ejus contemplatione ιmmum ho μι-nis bonum eo ocari ZNullo modo. Primam quia hic quaeritur ejusino di bo- -χα Imunum, quod hominis studio&industria agendo potest a quiri: Idea autem Boni Platonica non potest agendo com- οῦλπιονnparari , clim vix mente possit percipi. Deinde, quia hie quaeritur felicitas seu beatitudo politica & practica: quae considerat singulare aliquod bonum, quod in actionibus,
earuumque circumstantiis consistit. Idea autem Platonica nihil confert ad felicitatem politicam : est enim Bonum universale ab actionibus remotum , in sola contemplatione consistens. Denique si Idearum conside ratio . noticia hominibus utilis esset ad civiles actiones melius obeundas,aut ad opera suae artis perfectius elaboranda, nequaquam ejus consideratio hactenus a tot viris Lipientibus,&periti sartificibus fu i siet neglecta: qui cum reliquas artes vitae humanae utilissimas summo studio dc magno labore invenerunt , & posteris suis tradiderunt : Idearum tamen contemplationem tanquam inutilem praeterie
37쪽
Quomodo de nis ἐυδο- νιαν, hoe esinetici- ratem Politicam . R Ristoteles duas in hoc capite eius adfert descriptiones -- aut definitiones: quartim una est τῆς ae Mem1τω quali tatis, qua ostenditur quale bonum sit ipsa felicitas: & n η -' minatur . eskr eis. O. --κ.e. Altera est τῆς ουσιας, ἡ του γ γνὴ σοίγιυιτο , ipsius rei & essentia: dc vocatur
α αθών. hoc est, Felicitas seu Beatitudo est ultimum sive extremum , & perfectissimum actiomun humanarum
bonum suare ricitur ακροτατον ultimum μὐe extremum bonum ZQuia eius gratia omnes omnia suscipiunt de agunt: Man eo omnia caetera bona cancurrunt. Quare vicιtur esse m λειοτατον, αὐταρκες, νdesipe
fectismum bonum 3 Primum, quia semper propter se, & nunquam propter aliud expetitur. Deinde quia est bonum αὐταρκε i, id cst, se ipso contentum. Complectitur enim simul omnia bona , quae homo potest expetere. Tertio, quia beatitudo non potest accessione aliorum bonorum, ratione essentiae suae melior & perfectior fieri: licet per eiusmodi accessionem interdum reddatur splendior,& magis expetenda. Quorumiasunt bona Triplicia, ut est apud Platonem lib. 2. de Repub. & Cic. lib. a. de Invent. Quaedam enim sunt imperfecta: quae nunquam propter se, sed semper propter aliud aliquod commodum, quod in se habent, expetuntur: ut pecuniae.
38쪽
pter se,partim propter aliud expetuntur: ut virtus, honor, sanitas,doctrina, voluptas, Sc. Quaedam sunt perfectissima,quae semper propter se, nunquam autem propter aliud expetuntur: cujusmodi est η ευδα stia i licitas, de qua hic agitur. cuias αυ-ρκεια 'Aυ-eκωα est assi uentia & suffciens copia omnium φωνι eorum bonorum , quae ad vitam commode degendam n o
sunt necessaria. της μυ- uot modis ea consideratur 3 ταγει --
Duobus modis: vel enim simpliciter & ab
solute consideratur: atque ea soli D E o tribuitur : qui in i lus vere est ἁwmeκM. id est, seipso, contentus, nullaquς alia re indigens:quemadmodum, Lucretius scribit, Natu ram divinam suis pollere opibus, nihil indigat nostri .Vel consideratur comparatione creterorum bonorum: ac talzbonum est felicitas, de qua hic inquiritur.
Quomodo hac αυαρκεια es Viman Quoniam non nobis solum nati sumus, ut Plato scribit, sed etiam ortus nostri partem aliquam sibi vendicat patria,partem parentes,parte caeteri qui ad nos pertinet: ideo octi ταιγκει ιι illa non ex nostra soluto persona aestimanda est: sed etiam eorum quibus vel lege naturae, vel ratione ossi-cij in civili societate tenemur benefacere: quales sunt parerues, liberi, coniuges, fratres, propinqui domestici, di c. ves. Quam ob causam homo.dicitur τῆ συ ει ὰ,- ζώον πολι νον,-3 Sed tamen etiam in hac parte modum enendus est, ne in infinitum extendatur,l a hoc modo cupiditas in immensum excrescat. ἀ isaea
39쪽
ploca hanc definitionem secundum Uus partes Genus in hae definitione est trieγεια, operatio seu functio. Differentiae sunt tres: Prima est causta efficientis, unde operatio illa proficiscitur: nempe ab animo rationali. Altera est causae formalis: nempe quod dicitur esse Operatio secundum virtutem praestantissimam, & persectis imam. Tertia differentia sumitur a circumstantia temporis nimirum in vita perfecta otiare beatitudo de nit- 6 ἰνεηγδα, operationeseu iuncDone '
Quoniam unius cujusque rei bonitas 3c persectio praecipue ex ejus operatione, & opere aestimatur: si nimirum potest munere suo, ad quod condita est, recte fungi: ideo
beatitudo, quae est hominis bonum ' perlectio, recpropria ejus operatione,proprioque opere definitur. Inductione.Nam si omnes res ad certum aliquod opus, ct munus sunt coditae: si faber,si sititor,si textor,& quilibet alius artifex habet proprium aliquod opus, quod efficere debet: si denique oculi, aures, manus, pedes, omniaque membra corporis propriam habent functionem: Certe etiam homini, quatenus homo est, propriam actionem, propriumque munus attribucre oportet. Quanum Ea proprina functio, se iac ιο hominis 3 ' ἄId ex tribus differentiis, quae in definitione generi sunt adjectae, intelligi potest. Dicitur enim quod sit actio animi rationalis, secundum virtutem praestantissimam,&perfectissimam in vita perfecta.
n Primum, quia beatitudo non est bonum corporis: sed τουτ animi
40쪽
Mimi: deinde:quia reliquae potentiae seu facultates animi. videlicet vegetativa & sentiens, communes sunt homini partim cum plantis de stirpibus, partim cum brutis anim Iibus: Hoc autem loco agitur de proprro bono hominis: ideo non potest illud considerari nisi secundum propriam potentiam animi humani, ea autem est rationalis. Sed haec potentia rursum est duplex: vel enim ex seipsa rationem habet,& intelligentia est praedita: ut M E M s: cujus nominatur ρε-ἰα contemplatio : vel ex seipsa quidem rationem non habet : potest tamen rationi obedire, ut APPETIT us: cuius ε dicitur ποιξιι actio: Utriusque partis operatio hic est intelligenda. Unde etiam infra duplicem hominis beatitudinem facit: unam νιπρη-mκL. contemplatiVam,alteram πυκτ ιο activam.
Euare autem beatitudo Hratur operario secum dum se Murem perfectam e IIaee disserentia est specifica, qua haee ἔνέενει- τὸ η' -- separatur ab omnibus aliis actionibus, quae non ex virtute τον proficistuntur, plurimum enim disserunt A G E R E & sE- πν ειν sCHMDuM VIR Tu TEM A G ERs: illud enim est cujus- ni γε τοῦ- vis hominis: hoc vero est tantiim viri boni, &virtute prae- λοῦ diti. Etenim quia beatitudo est summum bonum hominis, ideo non qualibet actione seu functione definitur: sed tantum ea, quae Virtute perficitur. Quam autem vi mam S perfecti mam ὐirtutem ιntestigis PQuidam hoc loco intelligunt prudentiam : quia ea in singulis virtutibus ostendit rectam rationem, & mediocritatem, quae in omnibus virtutum actionibus est observanda: propter hanc causam etiam Plato prudentiam in lib. 3. de legibus principem omnium virtutum nominat: Et Crito Pythagoreus eam ducem & matrem omnium virtutum appellat. De cujus dignitate & praestantia infra lib. 5. cap. I a. prolixius agitur. Aliqui vero intelligunt justitiam iniversalem, quae sub se complectitur omneν alias virtut