Bibliotheca Apostolica Vaticana A Sixto V. Pont. Max. In Splendidiorem, Commodioremq. Locvm Translata, Et A Fratre Angelo Roccha A Camerino ... Commentario Variarvm Artivm ... illustrata

71쪽

26 B I. BLIOTHECA

CERNvNTu infra, ad Columnarum bases, Leones

quattuor marmore aquam faucibuSeuomentes, quin

rum duo sunt ex marmaridum lapide subnigro sub suis balibus cum Hieroglyphicis litteris. Hi autem in area Panthe nis inter duo porpii retica labra olim videbantu . Supra fontis verticem inter duos obeliscos inspiciuntur i, signia I xΤ V. duo SAligeris subleuata, super quibus Montes Cruce sanctisnaraa Haligniti locati sunt , In marmore autem haec Insci iptio cubitalibus litteris insculpta legitur: SI X Tvs V. PONT. MAX. PICENUS Ao A ME A GR COLUMNAE V Al sit,

PRAENEs T. SI NIsTRORSUM VLTARvM COLLECTIONE VENARvM DvCTU SIN vos o A RECEPTACvL MILL. XX. A CAPITE NIL ADDUXIT, FELICEM Q. DE NOMINEANT PONT. DIXIT . Paulo Inferius rCOEPIT PONT. A. I. ABSOL v I III. M. D. LXX xv M.

In huiusce item rei testimonium intra Vrbis moenia prope portam sancti Laurentij, in arcu ipsius q eductus ad eam de rem erecto haec insculpta extat Inscriptio: SIx Tvs PONT. M X-DvCTvM AQUAE FELICIS

VT autem hoc tandem Emblema conesudam,dicam tantum,Felice Aquam huius fontis in multas Vrbis partes

72쪽

late,& copiose ruffundi ex eaq Vrbem ipsem sede quodam

do recreasse. Hinc Blancus in altero Inscriptionis versu ait: Romosea pasim iugis in Urbe fluit hoc est, Roma a Romulo dicta, occultiori denominatione posthabita, iugiter, multisq. in locis, Felicibus aquis irrigatur Opera industria Ioannis Fontanae, qui eas in Urbem feliciter deduxit . In fronte Bibliothecae ad Luam au.ιμι Emblema UIII. De Vys. o Emblemate, Via nouae lamplissimae quidem repraesentantur i , quas IXTUS V. ab Exquilino monte in quandam sideris formam ad Via δεν loca diuersa aperuit ac strauit,collibus,& montibus explanatis. Quod quantam commoditalcm antra. populis Iacras Edes extra Vrbem nouam visentibus afferat, haud facile dici potest. Qua ex re peruigilem summi Pastoris curam circa gregem suum nemo non ignorans velit nolit fateri cogitur, viam ampliorem,atque faciliorem sibi reddi,qua quisque ad lacratissimas Basilicas ire,ac demum inde sideream sibi Domum comparare queat. Id quod meo quidem iudicio 1iderea illa Viarum serminos docet. Hinc Blancus aio:

INSCRIPTIO EMBLEMATIS.

Dum rectri ad templa tias sanctissma pandit, I sibi Sixtus pandit ad astra viano.

MIRUM est, quanta carminis facilitate,&felicitate pra stet Blancus, qui non solum ob ingeni acumen cum Martiali, ut dixi, sed etiam ob dicendi puritatem facilitatem cum Ouidis est conterendus. Quod qui cetera, Gq. varia illius scripta non perspexerit, vel ex hoc Disticho facile iudicabit & velut ex ungue Leonem dignoscet. Six Tu igitur V ut dicam quod ex Blanci Disticho desumpsi, dum nobis nouas aperit Vias,ri facile ad Bassilicas monstrat iter, amplissimam ubi ipse Viam aperit ad Caelumia D a De

73쪽

E BIBLr TNE ADe his iis in Arcu aquaeductus Felicis aquae Intra Vrbis moenia prope portam sancti Laurenti haec legitur Inscriptio lapide incit .

blema. IX. De Triplici continentia , sue aBitate

M BLEΜΑΤΕ hoc reptiesentatur illud , quod prouidentia da I V. Opera diuinoq. consilio de seruanda continentia virginali, maritali, viduali sancitum fuit. Est autem hoc loco aulusio ad ipsum Pontificem per tres illos albos Montes in eiusdem insignibus positos, necnon per tres illas coronas Pontificias ad id quod Regnum mundi appellatur spectantes Ponitur enim in summitate alborum Montium, qui puritatem, castitatem significant, Virginu Chorus

intra Coronam locatus, circumseptus Secundo loco Vi duarum Chorus altera Corona cernitur circumdatus Postre mo aute loco coniugatorum tertia Corona circumuallatus,d

I.: custoditus cospicitur. Nam siclit Virginitas Viduitati, ita nu- ' ' piij casta viduitas laude ac merito praeferenda est. Hic ordo adsimilis est verbis Mattim loquentis de fructu centesimo.

74쪽

sexagesimo ac trigesimo Virginibus enim centesimus, Via minas. duis sexagesimus , Coniugatis vero trigesimus debetur se inis infertili Ecclesiae agro, quem integritatis flore vernan Amb. lib. tem, quem viduitatis grauitate pollentem, quem coniugi . Ut mmictibus redundantem IXTUN V. tamquam verus cultor 'omni labore colit, o q. induisi exornat,&omni denique vigilantia custodit ut Virginitas Angelorum vita hisce in terris floreicat, fructuQ. centesimo non defraudetur viduitas fidei Magistra vigeat, a sexagesimo nis careat fructu comitisatisq. cietas foecundet, fructuq trigesimo non priuetur, sed qua1i in unum iugum iuncta maneat, . perseueret. Hinc Blancus de huiusmodi benencio a SI XT V erga Romam

collato, aitia:

VPν intacta manet, nec visit adultera romu Camq. nunc Roma VII, qtM fuit anteflax.

I xv profecto Blancum diligenter examine , eutri Martialem a tutum iudidit, nisi quod ille Hisparrus, trie Gallus i ille laseivior, de Latini sermonis noti adeo edit Isdus obseruator , hic pudicitiae , 'puritatis Latinae linguae amator P cultor ille Domitiani Imperatoris res Romae gestas acutis Epigrammatis concludit', hic Meecenatis sui I xa I V. Praeclara facinora in eniosis versibus bili eri Iebrat. Hoc vero admirabilius est,quod quae Domitranteecinit ille, hic eadem fere a IXTO V. facta, sed splendidiora , MChristianam pietatem, Pontificiamq. potestata omnino redolentia nunc decantat. Et ut pleraque alia milia faciam, unum tantum proponam exemplam , quod ad rem nostrammicilicefacit Ante enim Domitiam tempora δ&ORomet vugue impudicitia, ut Martialis quodani iri Epigrari ruinate Domitiani laudes tu resbrnranda Vr Extollans, ac temporis acti Mentiam, estram insci libidinis imi tus ex Grans in

huiusmo, exclandati obem prorupe

prius, o mortari e spado mechus erat.

Et alio in loco dum quamplurima eius merita erga Vrbem

75쪽

BIBLIOTHECArecemet de . Romam ob tot tantaq. beneficia plitrimum dectare fatetur, hunc in modum Imperatoris laudes conciuditiar Plus debet tibi Roma quod pudica u. BLANCus igitur ad id quod contra Stupratores,&adulteros a SI XT V. ancitum fuit, alludens, Romam nunc castam appellat,niue fuit ante salax.

Ο Εmblemate repraesentatur Sacellum illud Sixtianum numquam satis laudatum, tum ob egregiam architecturam, tructuramq. magnitu centissimam,diuellorum generum lapidibus pretiosis, columnis, Iatuis marmoreis, pulchem rimisq. Picturis , auroq. Omatam tum maxime Ob Chri-1ti tantis ommi,' Saluatoris nostri Praesepe , quod nunc locum magis verendum, omniq. a iratione, atque deliqti h*inandum , comempland una q. reddit . Nam S V m suum hoc Sacellum trahistulit dictimi-epe,d maledio locauit ad quod per gradus descendituta, in uno Sacelli latere,&Monumentum cI simulacrum Pa V. Ex altero. auum Sepulchrum V. X marmore camo nil Finano, aphrigo omni . Item generis nobilissi . rivi consem ruinatur. Infra autem Simulacra Pii V pcdea

ni s

GRATI ANIMI MONUMENTUM

76쪽

Alterum vero, quod illi mox subiungitur in hanc verbo

rum formulam C talia:

Αlijs etiam imaginibus undique collustiatur, quae non historiae instar narrant, sed ob oculos ponunt praecipua quindam acta astea in primis, qua apparatus pompa q. Xprimi

tur, cum Pontifex creatu sollemni ritu coronatur. A dextera eius certatur actio figuris expressa, cum Marcum Animnium Columnam, classis Pontinciae praefectum pronunciat, di constituit. A sim stra extatistiam ad posteritatem prodita, altera actio, qua sortiam, sanctae Flora Comitem', Pontifici auxiliari exercitus ducem, contra perduelles Karolim ni, Galliae Regis Ecclesiaeq. hostes decernit. Pugnae naualis delignatio,& classis Christianae cotra Turcas strenue ad Echinadas pugnantis descriptio, expressa item figuris, alio loco apparet, breuiq. at illustri narratur elogio hoccis E LlNv M. TvRCARUM IRA NI Vm , MULTI I son E N et MUCTORII . INGENTI PARATA CLASSE, CIPRo L EX P GNATA CHRISTIANIS EXTREMA MINITANTEM, Ius v. TOEDERE CVM PHILIPPO II HISPANIARvM REGE AC RE P. VEN. INITO, M. ANTONIVM COLUMNAM, PONTI FICIAE CLΑs SI PRAEFICIENS, AD ECHINADAS, Hos TIBUS X X. MILL. Cres Is . . ILL IN POTESTATEM RUD A CTI S. πRIREMIBUS. CLXXX CAPTI s. X C. DEMERII XU. MILL.

77쪽

s BIBLIOTHEc AE alaera parte imago cernitur proclij, victoriae, queceo ipso duce sortia, in Gallia de haereticis reportata est,h heiq. item incisam inlcriptionem hanc:

Habet prauere Sacellum hoc Sixtianum hemicyclia sex suo loco dilosita in quorum primo, Apostolorum Principis Petri,in altero Beati Pauli Apostoli, in tertio Sancti Dominici consetaris, in quarto Sancti Petri martyris, in quinto seraphici Francisci, in exto Sancti Antoni Patauini simulacra

marmore pulcherrimo exculpta cernunturia.

De his omnibus Petrus alesinius Proton Apostolicus in transsatione corporis Pi V elegantii soluta scripsit oratione. Haec igitur,4 multo plura, quae verbis explicare nemo potest, contemplatus Inhriptionis Auctor, mira scilicet rerum pulahritudine, summa artis excellentia, loci veneratione captus hunc in modum alta:

Virginis ab is mirari templa Diana,

uui fanum hoc intrat, Virgo Maria, tuum.

ΥΠ Iacet in Versibus allusi est Dianae Virginis ad Beatam 4 1 Mariam semper Virginem, Virginem scilicet antepam tum, in partu, post partum: Virginem sine exemplo Visa, ἱ1h. ginemq. ut multa paucis complectari, quae nec sibi simile visa MLaud est, nec habere sequentem, ut Ecclesia sacro1ancta testatu . ' Blancus igitur, hac allusione,& comparatione poctica Sacellum hoc sanctae Mariae ad Praesepe dicatum ostendit admirabilius esse Dianae Templo, quod adnumeratum fuit imG. in ter 1eptem Mundi miracula, quae sunt Mausoleum ab itemisia

78쪽

V A. 33nusa Cariae Regina inmemoriam viri extrumam PColossiis ii apud Rhodios , Iouis Olympiaci simulacrum e ebore z...'L. a Phiala factum muri Babylonis quos Semiramis Regina constituit. ramides in AEgypto, Domus Curi Medorum Regis, quam Memnon arte prodiga,illigatis auro lapidibus fabricauit, Dianae Epriusiae Templum quod summae magnificentiae fuit, admirationis apud priscos, ducetis riginti annis faetiim a tota Asia cuius longitudo erat as pedum latitudo vero azo. Columnae centum viginti septem a singulis Regibus factae, sexaginta pedit altitudine: dc mi hixtriginta sex canat ut apud Plinium fusissime vidis licet. Hoc autem Templum G. ν ea. Herostratus Ephesius, homo ignauus Ucelestus suis manibus incendit, ut ea re nominis immortalitatem compararet . Ogis . Vt igitur Blancus Dianae Templum a Sacello Sixtiano su peratum esse indicet, Beatam Mariam semper Virginem alloquens ait: Qui tuum, Virgo, ingreditur Sacellum, Dianae Templum admirati absistit, idest, desistit. Absistere enim pro desistere ponitur. Sic Virgilius Absiste moueres: Absiste rogado Virg.s.ctSic Claudianus Absiste rogari. Sic alij hoc verbo usi sunt ' De hoc Sacello Sixtiano opus elegantiss1mum Carmine Heroico intres libros dictinctii edidit Franciscus Badesius.

Emblema. XI.

De Obelisco ad Aedes sanctae Mariae de Populo erecro MBLEMAT hoc ob oculos ponitur Obeliscus ille Hieroglyphicis insignitus notis,in in Circo ma

ximo olim locatus nunc vero antes Edes sanctae

Mariae de Populo a SIXTO V. translatus, er inis ad sanctissima Christi Crucem super Montes, ac Stellam in fauigio obelisci positam sustinendam, ut signimcetur, hisce in terris, atque in caelo Crucem ipsam regnare.

Maximus es belus, Circus quem maximus olim Condidit, Sixtus maximus inde trahit.

incus, in quo erat Obeliscus hic,altitudinis centum otin sex palmorum citra basim, appellabatur Maximus, vel quia

79쪽

, 'Vis estis ludi 1fiebat longitudine stadiorsi triuilaoc eat pallitum 437.

Glitia. latitudine vero Ias a Tarquinio primu constructus, a Caesare aute dictatore in ampliorem. nobiliorem Mitioremq. sommam zocio. Sexterlij redactus, ducetari sexaginta hominu millia sedentiu capiebat. Hinc sorsan Inscriptionis Auctor ad magnitudine Circi maximi alludere voluit dicens, maximum esse Obellicum,cu tame Lateranensi,& Vaticano sit longe minor. Qui aut eu e Circo maxuMo ad hunc locum transtulit,dcereXit, tum nomine, tum re non solum Pontificia potestate,ledrebus etiam gestis vere maximus est, ciure dici debet. In huius obelisci basi haec Inscriptio olim insculpta legebatur :IMP. CAESAR DI v I F. v Gus Tu SPONTIFEX MAXIMVS IMP. II ' Cos. I TRIB. io T. XI HAE IN POTESTATEM POP vLL ROMANI REDACTA SOLI DONvM DEDIT. Inscriptiones noua in Obelisci basi nondum exculptae lint, hinc ipsae hoc in loco apponi non PotuerunO

Emblema. XII. De Domo Menduantium.

Camblemate repraesentatur summa SIXTI V. pietas, Domusq. Mendicantium usui,magna liberalitate ab eodem summo Pontifice constructa. Hic enim tamquam verus PasCr suis ciuibus non solum panem spiritualem, sed etiam corporalem praebere studet, dum tot pauperes mendicitate Iab rantes unum in locum cogit, atque inibi post largam ann nam Vrbi comparatana, aluino primum verbo, deinde temporali cibo alcndos,&cctera humanae indigentiae necessaria ijsdem subministranda diligcnter curat: nec amplius tot paUPeres, tam sines, quam iuucnes. ωfilios parentibus orbatos,

80쪽

cruris , cur tota non sit mendicus in Her Tecta parat Sinus suppeditatq cibos.

PVLCHRE dubium diluit, admirationem tollit Inscriptionis Auitor potuisset enim vere admirari qui olim tot pauperes,& mendicos in Vrbe vidisset: vel qui modo tantu ad Vrbem accessisset, in tanta hominu frequetia nullum mendicum cerneret. Itaque Inscriptionis Auctor ait: Tecta parat SIx Tvs Id pertinet ad Plochodochium, idest ad loci mendicis recipiedis destinatum. Suppeditatq cibos Id spectat ad Pt chotrophium, idest ad locum mendicis aledis paratum. Hinc

domus haec Mendicantium dicta, a SI XΤ V. constructa,&Ptochodochium,&ilochotrophium simul est: in qua domum recipiuntur, inibi aluntur mendici. In cuius rei testimonium ad portam Domus baec Inscriptio marmore incisa legitudo:

De salua sancti Pauli in Columnae fastigio locata. o Emblemate repraesentatur Dedicatio Statuae aeneae S. Pauli super Columnam Cochlidem Antonianam a IXT V collocatae. Haec C lumna altitudinis palmoru 279. citra basim gradus marmoreos intrinsecus ducentos sex, feneis

stellas sexaginta sex habes, Antonino Imperatori,cognomento is Pio,