P. Rami, ... Ciceronianus, ..

221쪽

CICERONIANV s. iij to solicitu in epistolis videamns. Sed hic μv -- ρα quaedam Cicero reticuit: nupsit autem deinde Teretia Sallustio scriptori historiarii, tiun Valerio Messat . Sed restitutus Cicero, in illum portum refugit non inertiae neque desiliae, sed otii moderati atque honesti: quodq; superioris vitae studiis actum erat, id reliquae vitae meditationibus seruatu est, ut rerum doctrina & orationis copia coniungeretur nacenim de re sic prima Tusculana loquitur. Quare si aliquid oratoriae laudi nostra attulim' i dustria,multb studiosius philosophi fontes aperiemus, e quibus etiam illa manabat. Sed ut Aristorcles,vir summo ingenio,scientiς copia, cum motus esset Isocratis Rhetoris gloria, diacere etiam coepit,adolescentes docere, & prudentiam cum eloquetia iungere: sic nobis placet, nec pristinum dicendi studium deponere,& in hac maiore & uberiore arte versari: hanc enim persectam philosephia semper iudicaui, quae cle maximis quaestionibus copiose posset ornateque dicere: In quam exercitationem ita nos stuaiose opera dedimus, ut iam etia scholas, Graecorum more, habere auderemus: ut nuper tuu post discessum in Tusculano, cum essent coplures mecu familiares, tentaui quid in eo genere possem: ut enim antea declamitabam caussas, quod nemo me diutius fecit: schaec mihi nunc senilis est declamatio. Haec

Tullius: cuiusmodi ruinis doctrina ab eodem P iiij secum

222쪽

Mι PETRI RAMI secuda Tusculana collaudatur. Sed eos si pos. sumus,excitemus,qui liberaliter eruditi, adhibita etiam differendi clegantia, ratione & via philosophantur. Est enim quoddam genus corum,qui se philosophos appellari volunt: quorum dicuntur esse Latini sanὸ multi libri:quos non cotemno equidem Quippe quos nunqualegerim sed quia profitetur ipsi illi,qui eos scribunt,se neque distincte, neque distribute, iamque eleganter, neque ornate seribere, lectione

tine ulla delectatione negligo: quid enim dicant. quid sentiant ij,qui sunt ab ea discipliana,nemo mediocriter quidcm doctus ignorat. Quamobrem, quonia quemadmodum dicantipi non laborant: cur legendi sint,nisi ipsi inter se,qui idem sentiunt,non intelligo:Nam ut Platonem reliquo sque Socraticos, & deinceps eos,qui ab his profecti sunt, legut omnes, etiaqui illa aut non approbant,aut non studiosinia me consectantur: Epicurum autem & Mere dorum non fere praeter suos quisquam in m

nus sumit: sic hos Latinos ij soli legunt,qui illa

recte dici putant. Nobis autem Videtur,quicquid literis mandetur, id comendari omnium eruditorumlectione decere: Nec si ipsi miniis cosequi possumus,iccirco minus id ita facie dum esse sentimus.Itaque mihi semper Peripateticorum Academi que consiretudo de omnibus rebus in c5trarias partes differendi, non ob eam caussam solunsplacet,qubd aliter non'. posset,

223쪽

CICERONI AN Vs. M posset, quid in unaquaque re verisimile esset, inueniri: sed etiam quod esset ea maxima dicendi exercitatio,qua princeps usus est Aristoteles,deinde eum qui secuti siunt: Nostra autememoria Philo, quem nos frequenter audiuimus, instituit alio tempore Rhetorum praecepta tradere,alio philosophorum ad quam noscosiletudinem a familiaribus nostris adducti, in Tusculano, quod datum est teporis nobis, in eo consumpsimus. Itaque cum ante meridie dictioni operam dedissemus, sicut pridie fece ramus, post meri Gem in Academiam descendimus. Hactenus Tullius bene dicendi, b neque sentiendi colunctum studiu nobis ex- potuit, quod adolescens, summoru magistrorum authoritate, in scholasticis & domesticis declamationibus secutus erat, quodque Cicerroniano nostro imitandum antea monuimus:

sed hq seniles theses & declamationes,Vberiores multo & eruditiores fiteriit: atque omnem ferὰ amplitudinem & varietatem philosophiae Logicam, Mathematicam, Physicam, Ethica, Politicam complexae: Persequar tamen no genera rerum,sed gradus temporum,sicut adhuc facere studui.Quid igitur post reditum in gratiamὶ quid a Cicerone elaboratu estὶ historiam de Claris oratoribus adhuc vivo Catone,& ante Tulliae obitu quavis libri ipsius prooemiax παο ραν nescio quid indiceto primum videtur c5scripsisse,ab Attico excitatus: e cuius libro primum non modo consolationem , sed

224쪽

DI PETRI RAMI

salutem in miseris illis de amictis rebus acce-l erat. Sic enim Brutus,Tullius, Atticus id coloquutur. Salutem inquit Brutus: quodna tandem genus istuc tam praeciam literarum fuitὶ

An mihi protuit, inquam , esse aut gratior vlla salutatio,aut ad hoc tempus aptior,quam illius libri, quo me hic affatus, quasi iacentem excurauitὶ Tum ille: nempe eum dicis inquit quo iste omnem rerum memoriam breuitπ, & ut mihi quidem visum est, perdiligenter complexus est. Istum ipsiim, inqua Brute,dico librum mihi saluti fuisse.Tum Atticus: Optatissimum

mihi quidem est, quod dicis: sed quid tandem

habuit liber iste,quod tibi aut novum,aut tanto usui posset esseὶ Ille vero dc noua, inquam, mihi quidem multa, &eam utilitatem,quam requirebam, ut explicatis ordinibus teporum, uno in conspectu omnia viderem: Qvie cum studiose tractare coepissem, ipsa mihi tractatio literarum salutatis fuit, admonuitqhP5poni, ut a te ipso sumere aliquid ad me reficiendum, teque remunerandum, si non pari,at grato tamen munere. Quanqua illud Hesiodium lai datur a doctis, quod eadem mensura reddere iubet,qua acceperis, aut etiam cumulatiore,si possis. Ego autem voluntatem tibi profeci bemetiar: sed rem ipsam nondum posse videor: idq; ut ignoscas, a te peto: Nec enim ex nouis ut agricolς solent fructibus est,unde tibi redda, quod accepi: sic omnis foetus repressus, ex ustuique flos, siti veteris ubertatis exaruit: nec

225쪽

CICERONIANV s. ex conditis, qui iacent in tenebris, & ad quos omnis nobis aditus, qui pene solis patuit, obstructus est . Seremus igitur aliquid tanquain inculto & derelicto solo: quod ita diligetercolemus, ut impendiis etiam augere possimus largitate tui muneris: modo idem noster animus essicere possit, quod ager: qui cum multos annos quieuit, uberiores efferre fruges se

let. Hic locus plane significat post reditum in gratiam,primu de Claris oratoribus librum fuisse: & quidem ante bellum Africanum adhuc vivo Catone: Deinde post illud cosectum bellum, secuta est laudatio Catonis: de quo libro dubitatio fuit. Sed de Catone at-

γροδέαν est.Non assequor, ut scribam, quod tui conuiuς non modo libenter, sed aequo animo legere possint. Quinetiam si a sententiis eius dictis, si ab animi voluntate consiliisque,quae de Rep .habuit,recedam,φυῶς que velim grauitatem constantiamque eius laudare: hoc ipsum tamen odiosum iis sit: Sed verElaudari ille vir non potest, nisi haec ornata sint: quod ille ea quae nunc si1nt, & futura viderit,& ne fierent, contenderit, dc facta ne videret,

vitam reliquerit: Horii quid est quod Alledio probare possimus 3 dissicile e plicatu Cicero dicit,ut ArcsImedis problemata sunt:& Allediu, ficto nomine Caesarem vi- .detur appellare.Scripsit Brutus etiam Catone, sed in quo mortis consilium reprehenderat: φ

i trunque

226쪽

PETRI RAMI trunque Catonem Caesar legiti sed Catone Cia ceronis saepistim Hegedo, se dicebat copiosi rem factum,Bruti Catone lecto, si sibi visum disertum'. Scripsit Fabius Gallus eandenaud

tionem. Catonem autemsium Cicero valdὸ

probauit: Cato me ouidem ait delectat, ut videatur orator,tam illustri problemate dignum aliquid edidisse. Et certe boni & fortis viri imsignem quandam laudationem & demonstrationem Cicero ipse significat in eo libro fuisse, ut philosophicos libros enumerans secundo

e Diuinatione: Imprirnis' i, ait, quoniam philosophia vir bonus essicitur & fortis, Cato noster in horum librorum numero ponendus est.

Ase, quid post Brutum Catone actum em Libri de Finibus bonorum & malorum etiam meditati sunt :in iisque studiis ab Attico muti

tum iuuabatur,a quo etiam refellebatur nonnunqua . Orator mox scriptus est,de

quo sic cum Attico iocatur: Tantumne abs re tua est otii tibi, ut etiam Oratorem legasΘMacte virtute: mihi

quidem gratum,& crit gratius, si non modo in libris tuis, sed etiam in aliorum per librarios tuos Aristophane repostieris pro Eupoli. Haec Tullius ubi memoriae lapsum corrigendii praecipit. Quid autem Cicero de hoc libro iudic rit,antea dictum est.' Tullia repudiatur a D labella , sine magna Tullij patris offensione: Tametsi de recuperanda dote dissicultas uuaedam

227쪽

CICERONIANV s. indam fuit. Eodem fere tepore a Cicerone Pub- .

lilia pr diues quςdam puella ducitur,arris alieni dissoluendi gratia, ut Plutarchus est. Quae paulo post, quia Tulliae obitu, quae ex partu apud patrem decesserat,iaetari videbatur, repudiata est. Calamitas exiiij belli ciuilis, mollitiem Ciceronis magna, sed Tulliae interitus, incredibilem quandam ostedit: ut Sallustij nomine conuitium illud Ciceroni factum, quod Tullia,matristellex esset, speciem inde sump- sisse videatur. At quisquis oratiunculas illas Sallustij in Ciceronem,& Ciceronis in Sallustium tinxit, teporis incostantia improbabile figmetum reddidit: sic enim obtrectate Tutilio Sallustium facit:Verum ut opinor splendor domesticus tibi animos tollit, uxor Lacrilega ac periurijs delibuta, filia matris pellex, titi iucundior atque obsequentior, quam patri par est. At inqua ingeniose declamator, quomodo Tullio uxor Caesare mortuo ut respondentem Tullium facis) animos nuc tollit, quae iampridem uxor Tullii non est Z quomodo sacrilega ac periuriis delibuta a Sallustio dicitur, ouam ipse tum , vel certe paulo post, Uxoremouxitὶ quomodo filia mortuo Caesare , matris pellex,& patri iucundior, uam par est,quq Vbuo Caesare cxtincta erat3 Sallustius vivo Caesare Tullium calumniatur:Tullius eadem licet hora,tamen mortuo C sare,Sallustio respondet.

Quare quisquis couitia illa commentus est in Sali

228쪽

Sallustium & Ciceronem, maledicentia suam' ostendit: nec certe quicquam vel Sallustii, vel Ciceronis stylo dignum attulit. Sed tame Tutialius incredibilem animi moerore e Tulliae obitu concepit: Itaque ad eum cosolandum literae

Attici, Bruti, Caesaris,ite Sulpith, quae adhuc extat, & imprimis liber de cosolatione a patre ipso scriptus de hoc enim sic cu Attico: Qubdine ab hoc moerore recreari vis,facisvi omnia:

sed me mihi no defuisse tu testis es:nihil enim de moerore minucia do scriptii ab ullo est,quodcgo non domi tuae legerim: Sed omnem con, lationem vincit dolor: Quinetiam feci quod

profecto ante me nemo, ut ipse me per literas consolarer: que librum ad te mitta, si des ripserint librarii: assirmo tibi nullam consolationem esse talem. Totos dies scribo, non quod proficiam quid,sed tantisper impedior,non equidem fatis: vis enim urget: sed relaxor tame, ad omniaque nitor,non ad animii, sed ad vultum ipsinn, si queam,reficiedum: Idque facies interdum mihi peccare videor, interdum peccaturus esse,nisi faciam: Solitudo aliquid adiuuat. Et paulo post: In hac selitudine careo omnium colloquio: cumque mane me in sylva abstrusi densam & asperam,non exeo inde ante vesperum. Secundum te nihil est mihi amicius solitudine: in hac mihi omnis sermo est cum literis: Eum tamen interpellat fletus: cui

repugno quoad possum: sed adhuc pares nou

229쪽

CICERONIANV s. suimus. Videmus, A v D. qualis hic animus, quam facilis, quanHener,quam mollis, ut ipsie testimonio suo exponit: alio enim teste vix probaretur: attamen tanta teneritate & mollitie, literarii studia tenerescere ac mollescere nequaquam potuerunt: sed ingenii firmitas constantiaque, ad morum infirmitatem & inconstantiam confirmandum & sustentandum adhibetur. 'Ergo in illum consolationis librum, doctissimorum scripta translata sunt: Tantus tamen hic erat dolor, ut scriptio & literς non lenirent,sed obturbarent: hinc απορε τις &num Tulliet tam multis cosiliis, imo locis agitatum: Primo in Arpinati insula, leinde Asturae, tum in hortis Trastyberinis: denique cogitata est scriptis omnis generis,alia quaedam cosecratio. Ego quantum his teporibus ait tam eruditis fieri poterit, profecto illam cosecrabo omni genere monimentorum,ab omnium in geniis scriptorum,& Gr corii Sc Latinorum: Quae res forsitan sit refricatura vulnus meum: sed iam quasi voto quodam δc promisso me teneri puto longumque illud tempus, cum nocro,magis me mouet,quam hoc exiguit, quod mihi tamen nimium longum videtur: habeo enim nihil ,tentatis rebus omnibus, in quo acquiescam: Nam dum illud tractabam, de quo antea scripsi ad te, quasi foueba dolores meos: nuc omnia respuo,nec quicquam habeo tole

230쪽

ar PETRI RAMI& noctes Cicero : & quide valde diu, ut totus fere liber duodecimus demostrat: aded ut plerique grauius nescio quid de eo loquerentur vi in exiiij lacrymis csictu est) de metis errore: Atticus sane scripsit se vereri,ne & gratia de

authoritas Ciceronis tanto moerore leuaretur.

Sedenim ut lacrymae istς Ciceronian no sint,

tantum tame ingenij robur,tam perenes vigili ,valdE Ciceronianae sunt: Legere, meditari, scribere,commentari, omne denique tempus, in literis consumere, ad lacrymas detergendu, non cessat mores asilicti sunt,ingenium tameerectum est. Quid tum postea ὶ Caesar c ntra Catonem Ciceronis, Anticatones meditatur, non sine aliqua Ciceronis comotione. Vereor in Catonem,Cato in nos, ait ad Fabium. Sed Caesar hic facilitatem uam tenuit: Catonis vitia notauit,Ciceronem nihil offendit imb esus&Integritatem laudauit & eloquentiam, Periclis Theramenisque eloquentiae comparauit. Quapropter ad animum Caesaris retinendum,

συμβουλῶ πικον ad Caesarem eiusmodi cogitatum

est, quale ad Alexandrum Aristoteles scripserat: sic enim hac de re Tullius : Qualis sutura

sit Caesaris vituperatio contra laudatione mea,

perspexi ex eo libro, que Hirtius ad me misit: in quo colligit vitia Catonis,sed cum maximis laudib' meis:Itaq; misi librii ad Musca, ut tuis librariis daret: volo enim eu diuulgari: quod quo facilius fiat, imperabis tuis.Σ-λω κον