장음표시 사용
481쪽
bere medio sarum tempore conditionem cujusquam deteriorem fieri, eum ferme interdicti uti possidetis instar obtineant. Quod si in bellum trudimur hoitium iniquitate, debet nobis cauis aequitas spem , ac fiduciam boni mventus addere. Nam ὐπἰρ Λἴν αν ἐλαrlῶiam μεχρι δυνατῶ πανυε πολεμοῦσι , περι δε τὼ πλεονεκl εἰν ὐκ ουτωσ: pro his, in quo iniuria QPium tur omnes , quantum omnino possunt, depugnant: at propter abem cupiditatemi:. ζ' ηοη em - , quo i & Alexander Imperator ita expreisite ταμεν α' nu.
σείεσο αι, ε κΤι τῆς αγαθῆς σωνειδήσεως εχει το Θ - α λεον , κού - τῶ ιη αδικεῖν α. ἀμυνα- - , το δελπι. Eis , a quo evis injuria, pr vocatio maxime inυidiosa es t as eum depelluntur aggressorra, ficus bona e-ficientia fiduciam secum fert, ita quia de vindieamda , non de inferenda injuria laboratur , sper etiam a mi optima. Si ita necesse est , perge gens mari invictiisma , nec tuam tantum, sed humani generis libertatem audasset propugna.
Nee te quod classis centenis remeat ali Temeat invito labitur ista mari.
itodis vehum prorae Centavrrica sera misisHest, rigua eoa, V pictis experrime metin. Frangit, eg attollis vires m milite causa ,
Qua nisi jussa subes , excutit ama piastri Si justa multi , R ipse Augustinus y, arma crediderunt eo nomine suscia
pi , quod per terras alienas iter innoxium negaretur , quanto illa erunt justiora, quibus maris , quod naturae lege commune est , usus comm nis , ct innoxius postulatur e si juste oppugnatae sunt gentes , quae in suo solo commercia aliis interdicebant , quid ii, , quae populos ad se nihil pertinentes per vim distinent , ac mutuos earum commeatus interaeludunt 8 si res ista in judicio agitaretur , dubitari non potest , quae a viro bono expectari deberet sententia. Ait Praetor τ : quo mmis illi in Immine publico navem vere, ratem agere, quove mimae per ripam exonerare liceat , vim feri isto. De mari , & littore in eandem formam dandum interdictum , docent interpretes . , exemplo Labeonis , qui cum interdiceret piaetor : Ne quid in summe publico, ripave eis facias , quo satio, ite e navigio deteriis sit , Ilai r sim de , dixit , interdictum competere in mari r De quid in mari , mue littore facias , quo porι- , flatis , iter
navigio detoriis fit , sat ε. Immo & post prohibitionem , si quis scilia
cet in mari navigare prohibitus sit, aut non permistus rem suam Veridere , aut re sua uti , injuriarum eo nomine competere actionem , Ulpianus respondit t. Theologi insuper , & qui tractant catus , quos V cant , conicientiarum , concordes tradunt, eum, qui alterum vendere , t
482쪽
aut emere Impediat , utilitatemvs propriam publicae, ad communi praeponat , aut ullo modo alterum in eo , quod eli juris communis , imp diat , ad restitutionem teneri omnis damni viri boni arbitrio. Secundum haec igitur vir bonus judicans , Batavis libertatem commerciorum adjudia Uaret , Lusitanos , & caeteros , qui eam libertatem impediunt , vetares vim facere , & damna rostituere juberet. Qiiod autem in iudicio obtineretur , id ubi judicium haberi non potest , justo bello vindicatur. Augustinus : miquit, partu arierse issa ingerit bella. Et Cicero i cum sint m ne ndus renera decertanili , imum per disiceptationem , Aterum per vim , con- '. . , fugiendum ad poserius , si uti non licet priore. Et Rex Theodoricus e ve- od 3.niendum tune ad arma , cum Actim apud aduersariim iustitia non potes 1 perire ' Et quod propius est nostro argumento , Pomponius eum , qui σι. o.1. rem omnibus communem cum incommodo caeterorum usurpet , manu prohibendisii , respondit. Theologi quoque tradunt, sicuti pro rerum cujus- νωλ G que defensione bellum recte suscipitur , ita non minus recte suscipi pro usu earum rerum, quae naturali jure debent esse communes. Quare et , νμε. s. qui itinera praecludat, evictionemque mercium impediat , etiam non expectata ulla publica auctoritate , via facti, ut loquuntur , polle occurri. Quae tum ita sint , minime verendum eli , ne aut Deus eorum conatus
seeundet , qui ab ipso institutum jus naturae certissimum violant , aut homines ipsi eos multos patiantur , qui solo quaestus sui respectu communem humani generis utilitatem oppugnant.
483쪽
Cum siub hoc tempus plurima Regis Hispaniarum literae in manus m. Ibas veni sent , quibus i ius. 9 Lusianorum institutum manifeste
detegitur . operae pretιum visium es, ex iis , qua pleraque eodem
erant argumento , binas in Latinum sermonem translato e uere. D Oui M. Mittine Alphon se de castro , prorex amice . ego Rex multam tb
hi s lutem mitto. Cum hisce literis perveniet ad te exemplum typis impressum erueti, quod sociendum curavi , quo, ob rationes, quas expressas videhis . aliasque meis rebus conducenteε , prohibeo commercium omne externorum in ipsis partibus amdiae , aliisque regionibus transmarinis. Quandoquidem res haec eli momenti, atque usu
maximi , ἐκ quae effici summa cum indultria debeat, impeto tibi , ut simulatque Iiteras has , & edictum acceperis, publicationem ejus omni diligentia procures in omnibus locis . ac partibus illius imperii, idque ipsum , quod edicto continetur, e .
equaris sine ullius personae exceptione , cujuscunque qualitatis , artatis , conditionis si , citra omnem moram , is que excusationem , procedasque ad impletionem mari. dati via merae oecutionis, nullo admisso impedimento , appellatione, aut Stav. ne in contrarium , cujuscunque materiae, generis . aut qualitatis Iubeo itaque hoc ipsum impleri per eos ministros , ad quos executio pertinet , iisque significari, non moMeos , qui contra fecerint malism oreram mihi navatutos sed eosdem me puniturum privatione officiorum , in quibus mihi serviunt. Quia autem relatum est mihi , commorari in istis partibus externos multos variarum nationum . Italos , Gallos . Geraman OS , Bulgas, quorum pars major, quantum intelligimus , eo venit per Persea, vi Turcarum imperium , non per hoc regnum , adversus quos si ex hurus edicti prae scripto, ac rigore procedatur , posse inde nonnullas dissicultates sequi, si illi ad Mas. ros inimicos perfugiant , vicinisque munitionum mearum ditpositionem indicent . ratio. nesque monstrent, quae rebus meis nocere possent : exsequi te hoc edictum volo , prout res , & tempus ferent , atque ea uti prudentia , qua illae difficultates exi. tentur , curando ut omnes externos in potet late tua habeas , eosque custodias pro ce. iusque qualitate . ita ut adversus imperium nostrum nihil valeant attentare . utque ego omnino eum finem consequar , quem hoc edicto mihi proposui. Scriptae Uligu' pone 28. Novembris. Anno 16o6. Subsignatum erat . re Inscriptio . Pro rege :ud Dominum Martinum Alphon sum da Castro consiliarium suum , & suum Protegem Indiae. Prorex amice, to multam salutem tibi mitto. Etsi pro cetio habeo tua praesentia
iisque viribus, cum quibus in partes Auitrinas concessi iti , perduelles Hollandos . qui illic haerent , nec minus indigenas , qui eis receptum praebent , ita colligatos fore, ut nec hi , nec illi tale quicqi3.m in posterum audeant : expediet tamen , ad res tuendas , ut iustam classem , eique operi idoneam , cum tu Goam red bis , in istis maris partibus relinquas , ejii que imperium . S sumniam praefecturam mandes Anadteae Furtado mendos e , aut si quem ei muneri aptiorem iudicabis ε quemadmodum Pro tuo in me aflectu confido , ea in te non aliud te rejecturum i quim quod rebus meis erit utilissimum. Scriptae Madriti ar. Jan. 16o . Signatum: rex. lnscliptio, Pro rege : ad Dominum Martinum Alphoniam de Castro suum consiliarium , ct suum Florescia Indiae.
484쪽
nu in eos Indos , ad γει B taυi navi ant , pitula inveniationis. 4so
III. Lusitanos in Indos non habere jin dominii titulo donationis Pontia scia. 4 LIV. Lusitanos in Indos non habere is dominii titulo belli. sa
vigandi non esse proprium L . tanorum titulo occupationis 4 4vL Mare aus se navigandi proprium non esse Lusitauorim titulo don risuis Pontificia. 64VII. Mare aut is navigandi proprium
non esse Lusitanorum titulo pra- riptionis arit conseιetudinis. 46 s
non esse Lusitanoruin titulo δε- nationis Pontilicia. ibi . XI. Mercatimam cum Indis non esse Lmsitanorum propriam jure proriaptionis , aut conoemiuir. 73XII. Nulla aequitate nisi Lu*anos in prohibendo commercio. 474MIL Baiauis jus commercii Indicam , qua pace, qua induciis, quaklla retinendum. 47 F
485쪽
3 C U M Iustitia universalis dicta γ in legum observatione eonsitat ,
P cum qua aequitas maxime pugnare videtur , ut & indulgentia a que facilitas i haec quomodo inter se conveniant & distinguantur , viro bono Si inprimis jurisconsulto intelligere necessarium est. a Et ut de aequitate primum loquamur , ejusque .--υμUM evitemus scire oportet , aequitatem aut aequum de omni interdum jure dici , ut cum jurisprudentia ars boni & aequi dicitur i Interdum de jure naturali absolute , ut eum Cicero ait , jus legibus , moribus & aequitate cono stare 3 alius vero de hisce rebus , quas lex non exacte definit , sed arbutrio viri boni permittit i saepe etiam de jure aliquo civili propius ad jus naturale accedente , idque respectu alterius juris , quod paulo longius t cedere videtur ut jus Praetorium , & quaedam jurisprudentiae interpre
a Proprie vero & singulariter aequitas est virtus voluntatis , correctrix eius In quo lex propter universalitatem deficit. Κquum autem est id ipsum , quo lex corrigἰtur. Nominis sui originem a Graecis traxit , qui εἰκος , Dorice vero mκ dixere, id est , quodialaia octigruit , ac respondeti Cum enim inaequalibus idem non possit esse aequato , res autem saepe sunt inRquales, lex vero una semper atque eadem r
486쪽
eadem 3 necessario consequitur , alia virtute opus esse , quae inaequalibus rebus suam cuique aequalitatem praestet , unde haec virtus aeqvitas Latinis, Graecis vero ἐπιεικεια dicitur.
Est porro voluntatis habitus , non intellectus e Graecis enim intelligendi . virtus, id quod aequum est , ευγνωμοσυνη dicitur , Latinis autem sequi prudentia vertitur , quae sese ita ad aequitatem habet , ut jurisprudentia
Esse autem hanc virtutem necessariam , ita colligitur e quoniam vaga & siubrica hominum ingenia ad eum finem , quo vera natura ducit, dirigi non possent, nisi artis quibusdam regulis , quae ex natum ipsius principiis desumerenturi me autem regulae ad coercendos homines cum finitae esse deberent , ipsa autem rerum atque actionum materia infinita sit , sequebatur multa saepe occurrere, quibus illis regulae non satis congruerent. In quibus oportuit non regulam, sed ejus qui regulam dedisset mentem atque propositum sequi, id quod erat omnia dirigere ex principiis naturae; unde ad ipsa naturae principia recurrendum fuit , ut ita ex infinito suppleretur quod finito deerat : persecta etiam norma rei infinitae finita esse non potest. Quo pertinet , quod philosophi & jurisconsulti dixere, leges , non his, quae nunquam accidere possunt, sed illis, quae plerumque accidunt, aptari. Legem ergo cum dicimus quae sequitatis obiectum est late eius vocem a sumimus , & non tantum constitutiones civiles , sed & ipsas juris gemitum atque ipsius naturae notitias comprehendimuν, quae etsi nec scripto, Nec iure proprie constant, universaliter tamen concipiuntur, ut: reddem dum depositum di neque enim locum habet in furiose ensem reposcente. Quin illa etiam, quae Deus extra ordinem Vetat, aut praecipit, compre- hendere non dubitamus t quia is desectus , quem requiras corrigit , non semper est ex defectu auctoris , quanquam is in humanis legibus plerumque concurrit e sed ex defectu materiae , quae certae & definitae regulae nouost capax. Unde etiam Dei leees ex notitiis naturae impressis ab ipso Deo supplere minime absurdum est , ut cum dicitur e non Uccides, sunt bimus , nisi tuendae vitae , aut publicae animadversionis causa. Sed prima naturae principia, & quae leges virtutem ponunt . Nihil nisi a vitium tollunt, aequitatem non recipiunt e illa , quia id quod suppletur necesse est legibus praestantiori hus suppleri r principia autem prima naturae leges sunt praestantissimae , ut et Deum esse colendum , atque amandum. Hae vero leges, quia virtutes ipsae finitae r vitia infinita , propter unive salitatem non deficiunt, uir non moeehaberis , non furaberis , vivendum pie , honeste , sobrie. Caeterum & ad leges inferiorum potestatum , & ad patrum, maritorum, sdominorum imperia, ad vota etiam, pacta, A testamenta sequitas pertumet i idque dupliciter, aut enim verba atque conceptus jubentium , VOVm tum , paciscentium, testantium, corrigit, prout casus ex ipsorum prae
487쪽
sumta mente poscit e a .lt etiam cum mens expressia est, legem ipsam , qua julla, vota , pacta, testamenta servari jubentur , restringit ex superioribus. Prioris exemplum eis r promisit quidam constituto die , certo loco Mdesse et si tempestas obeli, aequitas supplet id , quod pacto deeit. Si pa- . ctum est , ne quis de dolo teneatur , lex ipsa , quK pactum servare jubet , exceptionem patitur. Io Cum autem aequitas frequentissime circa leges poenales versetur , saltu tur qui putant leges semper ita aequitate corrigi , ut pccna minuatur , cum
etiam aequitate intendi illae polluit. Ut si lex sit de homicidii praescriptionepoti vicennium , excipiemus parricidium , & augebuntur legum supplicia ob circumstantias delictum gravantes , aut quia delictis grassantibus severiori
II Correctionem cum dicimus eius , in quo ob universalitatem lex deficit primum excludimus eas leges , quae inhonestum quid praecipiunt simpliciater , aut id , quod ex OIficio necessario faciendum est, vetant. Si dubitatio oriatur , quum tota lex , sumta secundum mentem claram legislat ris , pugnat cum lege naturae , an non hic quoque sequitas locum habeat nullus desectus ex universalitate est , sed sequenda lex hoc casu r quamquam enim de legis justitia dubitatur , non tamen & hoc dubitatur , an in dubio valere debeat legis auctoritas, quod quidem perquam durum est , sed ita lex scripta est , inquit Jutisconsultus ι & plerumque habet aliqui
ex iniquo omne magnum exemplum , quod adversus singulos utilitate publica pentatur. Contra has enim , cum vim obligandi non habeant , aequitatis remedio opus non est. Ostendimus praeterea eorum , quae in lege obscure dicta sunt . interpretationem, aut productionem legis ad casus limites. Ia Fit autem haee correctio , non tollendo legis obligationem , sed deci rando legem in certo casu non obligare r quod si apparet , nemo ad contraria obligari potest. Unde leges , quae ipsa intentione pugnant , ait ra per alteram necessario abrogatur. Fit autem interdum , ut non intenti ne, sed casu pugnent, quam ἐκ direριςάσεως νόμω -χν Graeci Vocant zquod ubi fit , necessario in illo casu lex una per alteram exceptionem patitur. Ut augur collegam coram populo nominet e damnatus publico judicio , cum populo ne agat et si augur damnatus se , addetur priori legi exceptio ex posteriori. Unde sequitur, omnes leges, quae aliquo casu inter se committi possunt , ita subordinatas esse , ut altera alteri cedat et quae autem cedere debeat , facile definiri non potest , sed hoc ipsum e naturalibus principiis pendet , quae docent , fortiorem esse legem jubentem Permittente e vetantem iubente , poenalem non poenali, generali particularem , statim implendam , ea quae moram patitur e inprimis vero pe tinentem ad majora pertinenti ad minora , ita in legibus, etiam divinis, cedunt spectantes ad proximum, spect intibus ad Deum t ceremoniales moralibus, Sinhumanis legibus eae quae ad privatam utilitatem pertinent, iis quae ad publicam tDiqitigod by Corale
488쪽
Uicam ; unde lex ad reddendum depositum , excepticinem patItur in de- politore , cujus bona publicata sunt ι & lex , capitalia crimina morte pu- nienda esse, intelligenda est, nisi magna pars populi , aut unus populo admodum & summopere necessarius peccaverit. Idem sic quoque probatur e vis obligandi , ut in pactis ita in lege ne. I 3que ex scriptura , neque ex verbis proficiscitur , sed ex ipsa mente Rvoluntate. Vult autem nemo contraria, & legislatoris voluntas fuit , ut omnes observarentur , quatenus fieri potest 3 noluit ergo legislator suam valere , ubi exceptionem lex altera suppeditat , & consequenter eo casu non obligabit. Unde recte a nonnullis dictum est et aequi esse hominis non legem, sed legislatorem respicere. Hac de causa jus strictum quatenus o ponitur aequitati , jus esse negamus , sed ita dici aequivoce , ut hominem pictum, hominem dicimus. Opponitur ergo aequitas stricto huic imri , ut bonum malo. Eo autem juri , quod lex ipla dictat , in casibus non excipiendis opponitur , ut bonum diversum hono , & honum bono
Restat videre, quibus personis aequItate uti conveniat. Nos eam , cum I justitiae pars sit , omnibus & cuivis convenire posse non dubitamus adhibita tantum distinctione. Aut enim evidens est exceptio , qua lex suppletur . ut in lege hae r I solves omnes ad comitatum veniant i exceptio , nisi morbus impediat : Ahaec exceptio tum fieri potest a privato , tum a judice , si judicanda
Aut dubia est exceptio , quia ambiguum est , utrum aequius , utrum Isve publico utilius sit , legis verba sequi , aut non sequi. Sed iterum distinguendum et aut enim res moram patitur , aut non e si non patitur moram , faciet privatus id , quod in re dubia recte ratiocinando aequius Acmelius inveniet e ita tamen , ut si dubius maneat , nec se recte explicare possit , legis verba sequatur t quod & in judice , si res subito dijudi eanda sit , locum habebit. Sin moram res patitur, confluendus est legi lator , sive summus, sive insertor , qui legem posuit ut ipse sit mentis suae verique juris interpres. Et hactenus de aequitate.
D. Indulgem iή. I Nduleentiam voeamus v;rtutem voluntatis In eo, qui potestatem habet Iad tollendam legis obligationem in personis , factis aut rebus , particularibus aut singularibus, quatenus id fieri potest sine imminutione justitiae ,
489쪽
autem indulgentiae a dulce line deductum videri potest , quia leges omnis buatenus libertatem impediunt, habent aliquid acerbi , contra ita liberari
3 Dispensationem autem dictam credibile est , quia exemtio a legibus magno temperamento fieri debeat, expensa hinc legis necessitate, inde qualiatate rei politae. 4 Dissere haea ab aequitate multum, quod a viris doctis non recte negatur rhaeo enim obligationem tollit, aequitas vero nullam esse legis obligationem
Quod ut recte intelligatur, sciendum est, mentem legislatoris dupliciter polle cessare in speciali casu sui, verba legis cadente; aut enim cessat ita ut simul cum casu pugnet, aut sine pugna cessat e subtiliter loquendo , illud
vocant cessare contrarie, hoc negative. Prioris sit exemplum i qui hominem occiderit, gladio seriatur , si quis tuendi sui c iussa Ooziderit , mens Iegislatoris cum casu accipienda, est enim in hiac casu is , qui occid, d, innocens, Innocentem autem puniri cum iustitia pugnat & cum mente legislatom. Posterioris exemplum tale et ante annos viguati q linque ne no mag stratum gerat; movet legislatorem , quod juvenes plerumque destituat 'rudentia, di autoritast itaque cessat hae a ratio in juvene, cui utrumque adsit ; nihil tamen vetat eum aeque excludi, si majores sint eique idonei. Itiuno qua quam hunc non aspexit legislator, neque ejus cauli legem laturus fuerat, tamen maluit hunc comprehendere , quam a lege utili abstinere e neque mens legislatoris late tantum in imprudentes legem ferre, neque hanc reis' sttietionem passiis esset ad legem adscribi , quia oportu iiset in singulorum prudentiam anxie inquirere, & ita lex suiset inutilis. Posteriore igitur legis specie obligatio manet; priore autem illa, nulla est obligatio : in priore i cum habet aequitas, in posteriore dispensitio. c Accidit, ut mens legis , aut ratio cenet duobus modis r aut specialiter quia in hoc aut in illo non invenitur , quod movit te istatorem proprie et aut promiscue, quia talis est legis intentio , ut ei satisneri possit, si non in omnibus , at in plerisque observetur : observari autem in plerisque qui potuit, nisi universaliter obligaret ut, cum omnes excubias agrat, non miautum refert, utrum pauci ab excubiis eximantur t item nemo peregrinus magistratum capiat, nihil enim nocebit unum aut alterum idoneum ad
Uirtus est haec indulgentia, A baneficentiae speciem habet, quia homi a
onere non omnino necetario sublevatit Habet locum in legibus tum divinis tum humanis, nam & Deus Ipse in lege sua quosdam solvit. Excipiendae sunt leges , quarum mens & ratio in nullo cessant, quales sunt nasume prima principia , & quae inde necessario fluunt, ut decalogi praecepta moralia: in his enim Deum unquam dispensare negamus , ac ne tum quidem dispensat, cum Abrahamo immolare Isa cum aut Maelitis res aegyptiorum praecipit auferre r boc enim iurari nota
490쪽
sule, sed a Domino aeespere i lex autem non occidendi in se exeep .ionem iustae auctoritatis continet. Unde falli eos putamus , qui docent , rationem legis iniustos concubitus prohibentis in speciali cessare posse , ideoque &hane legem dicimus indispensabilem, sieut A Legem de non mentiendo setsi multi contrarium sentiant. Legem autem de indisii ubilitate & matri monii unitate esse dispensabilem, & a Deo olim dispensatam, in hae re
Fit autem dispensatio per modum ut diximus tollendae obligationis, non , in universum, idem enim esset abrogare legem, sed particulariter, aut singulariter unde dispensationem quidam privilegium dixere , cum tamen privilegium non a privanda lege dictum sit, ut illi crediderunt i, sed quia lex est non in commune lata, sed in certos homines privatim , ita ut tantundem distent si latine loquamur lex & privilegium, quantum abrogatio & dispensatio. Dispensare, hoe est, lege solvere, is solus potest, qui serendae abrogan- iis daeque legis potestatem habet. Deus igitur in omnibus hanc potestatem habet: in legibus, autem Dei it& naturae nemo et atque adeo ne in istis quidem legibus , quae ad gentium jus primarium pertinent. Iis autem in legibus , quas Deus populo Isra litico tantum praescripsit, dispensatio locum habere non potest respectu alia-Tum gentium, cum nulla sit obligatio. In iure gentium secundario jus est ut dispensetur, quia est de concella tarentium, ut hoc ipsum vix apparere possit. In legibus autem civilibus dispensare est ejus, qui summam habet pote-I3 statem , & minorum etiam magistratuum , quatenus serendarum & ab . inanis darum legum potestatem acceperunt. In domesticis quoque legibus patet . milius dispensat. Cum maximus sit usus dispensationum circa leges poenales , sciendum est, . in iis delictis, quae poenam ex sua natura commensuriatam habent, ut in 'poena mortis In homicidio deliberato , dispensationem justam esse non possie rin aliis autem, quae naturaliter illicita sunt , posse per dispensationem po nam alterari, dum ne aequa proportio & publici exempli ratio negligantur . tolli autem omnino non posse : in his autem , quae sunt civiliter illicita , eatenus in poena posse dispensari, quatenus in ipsis legibus ; si scilicet non sino tales , quae semper, es in omnibus servandae sint. An dispensatio non justa de causa facta vim habeat, quaeri potest Distinguendum putamus : aut enim contra jus naturae, gentium, & divinum facta est dispensatio, & vim nullam habet: non tamen possunt judices, v tante loqui, summam in republiea potestatem habente ) jus illud , suprequo dispensatum est , exequi , eum vis omnis coactiva a summa potestate Pendeat , neque contra ejus voluntatem debeat exerceri r aut vero contra jut
civile & domesticum ; & valere e redimus dispensationem non juste fictaim Sicut enim lex, quamvis utilis, non obligat, nisi lata sit 3 ita etiam non