장음표시 사용
51쪽
, facilitatem admittiantur: Atqui in Logica, docen-υ tento non sunt diuerse dissicultates, nam docens, actit modum defintcndi,diuidendi, &argumentani citi 1 QIute,&speciatim in materiam Dialecticar: υ-ens VCro inclinat nos ad eadem praestanda,sed in ma- Qxiam aliarum scic nitarum, Phy sicae, v. g. Metaphy-ieaeaca alterius eiusmodi: definire autem, diuidere; vel argumentari absolute vel in materia Logicae, &Aefinire,diuiderc,&argumentarI in materia alterius scientiae,non sunt diuersae difficultates: sicut aedificare absolute , vel etiam Lutetiae secundum praeceptae
actis aedificandi,&in alijs locis aedificare, non sunddiuersae difficultates: ergo Logica docens, & Vtens, non sunt diuersi specie,&essentialiter habitus: sicut Architectura, quae docet absolute aedificare, 'S idebdocens dici potest, non distinguitur essentialiter ab Architectura illa, quae praeccptis a docentc traditis utitur ad aedificandum in quolibet loco,& propterea
non iniuria vicias appellatur.
bij cies. Obiecta Logicae docentis &vientis sunt
essentialitcrdilhincta,nam obicctum Loeticae docentis est tantum modus differendi, illaque materia quae in Logica pertractatur: utentis verb obicetum, cst materia ali arum omnium scientiarum, cui applicari pollunt definiendi,diuidendi,&argumentanda prae cepta:ergo & actus Logicae docentis,& utentis, crucspecie&essentialiter distincti: ergo dc Logica docens & utens clientialiter distinguentur. Neaanda est prior consequentia: Etenim circa obiecei lpecie, & essentialiter distincta pollinit versari
actus eiusdem specici, & essentiae, soloque numero distincti,ut eadem specie, & essentialiter visiones cir- calumen & colorem,quae citra dubium specic, & es sentialitur distinguuntur : proindeque licet Obiceta.
52쪽
Logicae docentis &vientis essentialiter sint di1Ιm-cta,poterunt tamen eiusdem speciei & eisontiet actus, verbi gratia definitiones, circa illa versari. Notandum est 4. nos hoc loco tantum de Logica
docente, non autem de mente agere.
Notandum quintd, Artis nomen bifariam usurpari. Primo late & improprie pro collectione multarum praeceptionum ad finem aliquem vita utilem conducentium, quo sensu ars potest essc scietia. 1.stricte & proprie : Pro illo habitu qui per se circa materiam exterio rem occupatur. Quod quide praestat duob. modis: primo aliquod opus permanens,& quod sensu percipiatur relinquendo, ut ars aedific toria, quae post actio irnem suam aedificrum relinquit. 2. nullum opus relim
quendo quod post actione percipiatur,ut ars saltadi, .na eius actione peracta nihil remanet quod in sensus Incurrat; prior, ars essectiva dicitur, posterior, activa. Ex quo intelligis hoc discrimen posse constitui in ter effectionem, &actionem, quod post cffccti oncm
externum aliquod opus sequatur, Ut in priori cxem plo ostensum est: post ver b actionem, nullum, ut in priori exemplo cernitur: Quod tamen discrime nouita religiose fcruat Aristotcles,quin multoties indifferenter effectionem & actionem accipiat. Quo fit ut saepi is artes activas cum effectivis confundere videatur. Quod si tibi id aliquando occurreret,ne propterea commouearis, sed statim rcspondeas iis locis
A ristotele non proprie nomen vel actionis, vel effectionis accepisse, sed indiscriminatim, & improprie. Notandum ultimb scientiae paliter nomen duobus modis usurpari, primo lata & impropria significatione pro quacumque cognitione, siue illa fuerit necessaria, siue tantum opinatiua & probabilis: quo sensu Grammatica dicitur scientia, quia cognitio
53쪽
nctam est. 2. sumitur proprie pro cognitione cecta, cissaria α cuidenti alicuius rei per causam, Ut f i vas actini randi pcr ratiocinandi potentiam, qua ris Carisia est. His omnibus notatis, sit Prima propositio. O g1ca cst habitus intellectus. - ι PLObatur: Habitus intellectus, ut notauimus ahil est aliud quam vis & qualitas quςdam iniit rens citeΙΙectui, beneficio cuius ipse intellectus muneraba expeditius obit,&exequitur facilius: Atqui Logica omnino talis est, quippe quae in intellectu, tanquam in Principio subiecto manet , illique confert taciIitatem ad actiones suas tutius exercendas,nempe definien4am,diuidendum,& argumentandum: ersore vera Logica est habitus intellectus.
Meunda propositio. Logica nec est intelligentia, nec sapientia
Ratio clara est : Intellisentia versari debet circa prima ¬issima principia: Sapientia circa Deum& Angelos : Prudentiae munus est regere Voluntatem:atqui nullum horum praestat Logica, sed solun occupatur circa humani intellectus operationes, Ut illas ad veritatis inuestigationem dirigat, sicut infra docebimus: ergo Logica neque est intelligentia, ne que sapient neque prudentia.
Tertia propositio. Logica non est habitus semper falsus, utpote error vel haeresis , neque opinativus. De priori parte nemo dubitat; posterior verb his rationibus confirmabitur,quib. infra probabimus Logicam clIe B M
54쪽
foentiani,seu certam & necessariam cognitionem.
Logica potest dici ars improprie sumpta.
Probatur.Ars improprie sumpta dicitur, quae varia tradit praecepta humanae vitae utilia . sed Logi ca id emcit,varias enim prae ptiones humanae socic-
rati utilissimas tradit: ergo est ars improprie sumpta. Pari facilitate probaueris Logicam, saltem esse scientiam improprie sumptam, clim scientia ita ac cepta nihil sit aliud quam cognitio nostri intellectus, quaecunque tandem illa sit, qualis proculdubonoltra Dialectica. bij cies: cognitio non est habitus intcllectus, sed actus, ergo si Logica sit cognitio, non erit habitus intellectus, quod propositioni aduersitur.
Respondeo ad antecedens,Logicam docentem esse duplicem, unam babitualem,quae tantum inclinat intcllcctum ad res ipsas cognoscendas . aliam actualem, quae cst ipsimet actualis cognitio intcllcctus Cogni tionem item csic duplicem : aliam habitualem , quae tantlim conseri inclinationem facultati ad cognos-ccndum: aliam actualem, est actualis c0gnitio,&j excoptio rei propositae. Logicam aulcm docentemaabitualem,cilia cognitioncm habitualem: actualcm Vero Logicam,cile cognicionem actualem
R inta prepositio. Ogica ocens noncst facultas. Probatur ex aefinitione facultatis: facultas nihil est aliud quam habitus in . quo qui instru Ies , potest de re quati et in τι ramque partem iussum. earer at Logica non cst eiusmodi quippe quae vetia
tur circa materiam adeo necessariam, Vt ynam parri
55쪽
t Cm Cmper amplectatur, contrariam Vero probareia QIn ratione possit: v g. versatur circa regulas definiericli, diuidendi,&argumentandi, quae ita sunt DCCC1Γaxiae, ut non possit Logicus pro bcne placito Coraccarium propugnare : ergo Logica doccns non est facultas. obiicies, Aristotelema.Reyh.Chap. 4. assercre Cum naturam Dialecticae euertere, qui ea aliter quam habet facultatem, accipit.
Respondeo eo loco Aristotelςm non proprie Dia- Icchica v surpasse pro illa disciplina, quae tradit mo- du differendi, sed improprie pro ea facilitate quam sibi quis coparare potest ad probabiliter differendude qualibet materia, congruenter praeceptionibus quae in Logica docente, maxime in libris Topicoorum de rationc probabiliter diiscrendi,traduntur. .
Logica docens non est ars proprie sumpta. Probatur cx dictis: Ars proprie sumpta occupatur circa materiam cxterna , siue opus relInquat
post actionem, siue non: Atqui Logica nullo pacto
versatur circa materiam externam, sed circa intcr-na3 humanae mentis operationes,.Vt postea dicetur: ergo Logica non cst ars proprie sumpta.
Obiicit primo Clemens Timplarus libro I. Logici Systematis cap. Io.quaest. 3. Propriti est artis naturam perficere, & quod ei deest supplerc, authoro Aristotele 7.Politicorii capp.vltimo: Atqui Logica perficit naturam,& ei quod deest supplet: ergo Loetica proprie est ars. Mi pondeo primb negando conclusionem,prop-rorea quod syllogismus non est in forma , quia 'cst in secunda figura ex puris affirmantibus, quod pugnat contra leges siccundae figurae, ut docuimus incomyendio.
56쪽
Respondeo secundo negando maiorem,' si proprium dicatur quod uni'tantum rei compctit: licet
enim artibus conueniat naturam perficere, non tamen solis, sed etiam scientiis, quae mentem multis modis perficiunt, de quarum numero Logicam esse statim probabimus. Rursus obiicit,Logicus vere & proprie est artisex rergo a coniuga i , Logica vere & proprie est ars. Respondeo negando antecedens, sicut enim Logica tantum improprie dicitur ars,ita quoque Lo-sticus nonnisi impropria significationc dicitur artifex.
'strema propositis. Logica docens omnind est scientia vcris δc proprie dicta. Haec propositio ex dictis facile deducitur: in primis enim statutum est, quinque duntaxat veros cise intellectus hibitus intelligentiam, sepientiam, udentiant,artem & scientiam. Rurius conclusum cst Logicam neque elle intelligentiam , neque gapientiam neque prudentiam,neque artum propriὸ sumptam : quare telinquitur ut sit scientia vere & proprie dicta.
Acccdit ratio. Logica est certa &nccessaria rci cognitio per propriam causam, quae est scientiae definitio ; ergo est vere & proprie 1 cientia. Probatur antecedens. Logica certo cognoscit definitionem latentcm rei naturam apcrire por hac causam, quod omnes eius partcs distincte explicet item diuisi nem tollere confusionem, quoniam totum in suas partes distribuit : Denique demonstrationem gignere scientiam, quia ex uecessariis propositionib. conficitur: ergo Togica est cognitio necessaria rei
per propi iam causam, proindeque scientia.
57쪽
obiicies primo. Modus sciendi non est scientia, ste Aristotele a. Metaph. cap. quinto: sed Locri cai modus sciendi .ergo proprie non est scienxia. Quicquid sit de maiori,nego minorem.Non enim toprie Logica est modus sciendi, sed potius tradit tum modum sciendi,definitionem scilicet, diuisito-em,S argumentationem.
Obiicies secundo: scientia habere debet determiatum obieehum,ex Arist.I. Post.cap. 28. sed Looicaon habet certum & determinatum obiectum, va-atur enim per omnes scientias: ergo proprie nocish scientia. Concessa maiori distinguo minorem: Logica non abut determinatum obiectum,Vt en S concedo, do-ens quam hic scientiam essu propugnamus )necro: abet enim operationem intellectus, quam per prae-
cpta disserendi intendit dirigere. Denique obiicics: Scientia debet esia de rebus ne essariis: sed Logica saltem omiti ex parte notalest iusmodi, quia agit de solis probabilibus in Topi is,& falsis in libris deReprehensione sophistarum: aego saltem omni ex parte non est scientia. Respondeo ad maiorem, satis esse quod scientia la de rebus necessariis,aut secundum se, aut specta-omodo quis considerantur: S autem topicas , dcophisticas esse necessarias,spectato modo quo con-iderantur in Logica, quia necessarium est quod dellis tradit Dialectica, nimirum topicum syllogisnum gignere opinionem, & septiasticum errorem.
An Logica sit una specie scientia. CAP. II. Otandnm prim est triplicem dari unitatem, L ' primam πη-Vcam , qua aliqnod singulare,
58쪽
&indiuiduum dieitur unum, ut Petrus: : sectandamstecificum perquam omnia alicuius speciei lingularia dicuntur quid unum,ut omnes singularcs homines dicuntur quid unum in spccic hominis: postre
mam denique genericam, qua Omnes alicuIUS generis species tabciatur quidpiam Vnumty t omneS specios animalis unum in animali. Hic autem non agitur de numcrica vias ate Logicae, fatis enim conifat illam multiplicari pro multiplicitatc subicctorum, seu intellectuum, in quibusrcpctatur, dc sic Logica quae est in Pctro, censeturcsse numero distincta a Looica qua Paulus instructus cst, dc ita de caeteris: se solum quaeritur,An ipsi Logicae spccifica unitas tribucnda sit, ita ut in Logicas solo numero dissercntos immediate diuidatur: sicut homo in homines sin aularcs solo num ci o di L
crepantes: Aia vcro generi ,adco Vt immediate indistinctas specie Logicas distribui dcbeat: sicut animal quod unum cst unitate gcncri ca) immediate diuiditur in varias spccies,hominctu scilicet & brutum. Haec quaestio ut soluatur.
Notandum a. unitat- spccificam vel generi roscientiarum, desumcndam esse ex obiecto formali, adeo lut scientia dicatur specic una quae obiectum formale obtinet specie unum: seuere vcro quae ob rectum formale encrc unum obtinet. Sed quia Ι - tet nescio quid dissicntiatis sub hac .vocc obiceti sermalas, maioris cxplicationis gratia. Notandum 3. qubd postea ubcrius explicabimus in scientiae cuiustibet duplcx esse obiectum,
Materiale-Formale . Matcrialc cilia rem in qua explicanda ipsa scicialia occupatur, ut in Phr sica comp- naturale: formalo verb essu modum, seu rationem illam , secundum quam tale obiectum male
59쪽
riale consideratur,ut in eadem Phy sica, corpus nam
C terum ab obiecto formali, & non materiali scientiarum distinctionem petendam elle hinc satis ' intelligitur,qubd licet Medicina & Phy sica habeant
Idcm obiectum materiale, attamen vere inter se distin uuntur,propterea quod diuersa obtinent obi cta formalia,Physica corpus naturale, ut naturale, Medicina vero idem corpus naturale,quatenus sanabile. His omnibus notatis qnaestioni breuiter respondeo, Logicam esse unam spcdic, seu unitate specifica
Probatur. Scientia,ex dictis, e sdem mosso una est,& eadem unitate quia obiectum formale unum est ρ lAtqui obiectum formale Logicae est unum unitate specifica,cst enim ratio illa secundum quam considerat actiones mentis, nimirum quatcnus est veritatis intelligentiam dirigibiles: crgo Logica est una specie,seu specifica unitate scicnt1a. Quo autem modo dicatur illa specifica unitas, non tantum in Logica, sed in aliis ctiam scicntiis,an simplex,an per aggregationem,quaestio citin fine disputationis de Demonstratione discutienda.
Vtrum Logica sit pars Philosophiae. C A p v Τ ΙΙΙ.QVia huius quaestionis explicatio tota pendet a
Philosophiae notitia, ideo refert antequam ultiterius progrediamur, nonnulla de Philosophia incommuni praemittere. Ex Compendio repetendum varias csse Philosophiς dcicriptiones. Prima ducitur a notatione nominis,1ccundum quamPhilosophia vocatur amor si pientia,N a coniugatis philasopnus sapientiae amicus.
60쪽
Secunda,describitur mortis contemplatio, non quidem naturalis,seu separationis animae a corpore, sed moralisseu extinctionis vitiorum & cupiditatum, adeo ut Philosophum meditari mortcm idem sit ac ipsum praua libidine seiunctum, & vinculis vitiorum 1olutum mcditationi vcritatis operam na
Tertia descriptio haec est PhiIosophia est Diuiuarum er humanarum rem cientia,uoi per rcs diuinas spirituales & incorporeae, per bumanas Vero corporeae & materiales communiter intelliguntur.
Postrema & conuenientissima Philosophiae definitio his verbis traditur, Philosophia est cognitio rerum vi sunt, id est per causas.Eam inculcat Diuus Damas cenus lib. . suae Dialecticae, dc tanquam Aristotclicam probatAmmonius,statim initio Pr dicabilium, satisque hac ratione confirmatur. Inde dicitur Philo. sophia,unde homines philosophari coeperunt. Atqui homines philosophari dicti sunt,cum latentes rerum causas inuestigarunt,& assignauerunt: ergo indePhi- Iosophia dicta est, qudd sit rerum cognitio per caM
Porrb repetendum est ex praedicto Compendio, duplicem esse Philosophia partem, unam speculativam, qua conquiescit in obiecti sui contemplatione; nec transit ad opin: sub qua continentur Phylica, Metaphysica,&Mathematicae disciplinae:Aliam esse praesticam qua
suam cognitionem refert ad opus , ct regulaου operando tradit: sub qua Logica Se Ethica comprehenduntur, ut suo loco docebimus. Quod autem duae tantum istae sint Philosophiae partes,nempe Theoretica ct Pramea, varijs rationibus a nonnullis ostenditur: sed hae duς potissimae sui.