장음표시 사용
61쪽
piotuplex fanis ob quem homines philosophari c
terunt : Atqui duplcg tantum est clusimodi finis:
rior nuda rerum cognitio, quarum di rectionem assc-lui non posIunt, ut Dei, O Angelorum: posterior rein
m cognitio, quae a nobis feri possunt.visunt amu vi uti desinitiones,diuisiones or argumenta . ergo duplexn uniuersum constituenda crit Philosophiae pars, Theoretica, ct Practica. Secunda ratio. Duplex tantum est intellectus, uus speculativus, alter practicus: Speculatiuus est quiolum sibi veraatis cognitionem proponi necativi facu ales ad operandum dirigit: Practicin vero qui non modosi,sedatiis quoque potentiis consulit,non in sola verita is contemplatione conquiescit .sed dirigit alias faculta- es, Erseipsum adpraelari alicuius operis confectionem:
terbi gratia, non modb intendit cognoscere, quidit virtus, quid definitio, quid diuisio, quid argu-ncntatio, scd praeterea dirigit voluntatem ad vir-utem amplcchendam, atque semetipsum ad defi- aiendum, diuidcndum, & argumentandum: sicutritam oculus, qui prius flores intuitus est, & ca ra-ione dici potuit incoreticus , dum manum ad cos
olligendos dirigit,uere practicus dici potest: ergo iuic duplici intellectui duplex tantum pars Philolo-3hiae respondebito cuiatina ct practica. Nonnulli hic innita tradunt de origine Philoso-5hiae;variisque Philosophorum sectis, ingenio, Mnoribus Socratis, Platonis & Aristotclis : sed haeerulla cespositione indigent, origo enim Philosophiae ex supradictis de origine Dialecticae satis intelligitur : reliqua vero omnia ab alijs etiam rece
noribus, nominatim Conimbricensibus quo ve ommuniores cito) in prooemijs Logicae dc Physi-ῆae tr*dantur. Haec cuin sint hiilarica potiu.
62쪽
quesn Philosophica, i mePhilosopho k in Philoso
phia professo tractante,sponte praetermittuntur. Vtrum de facto Logica sit practica.C A p v Τ VI. REspondeo affirmatiue,probbque. Ea cst scicialia practica quae obiecti sui cognitione minime
contenta ad opus progreditur , traditque regulas agcndi: Atqui Logica cit omnino eiusmodi: crgo est scientia practica: maior est certa : minor probatur.3 Logica tradit definitionis,diuisionis, &Argumenta
tionis praecepta,Vtiliis tres mentis operationcs dirigantu C. Ergo non conquiescit in obiecti sui contemplatione,scd transit ad opus. Accedit Aristotclis authoritas, qui 6. Metaphys.
cap. I.sci CntiaS thcoreticas numerans nullam Dialecticae mentionem fecit,sed has tres dumtaxat recen
fuit. Physicam Metaphys est Aiathematicas quare cum non sit medium inter i cientiam practicam & thcorc-tacam; Logica ex mente Aristotclis cst scientia practica Caeterum ut ros tota magis explicetur , simulque occurratur nonnullis obiectionibus quae tum ex Aristotcle,tum ex ratione desiimuntur.
Notandum,praxim a qua scientia habet,ut dicatur practica esse in dirutici disserentia: alteram moralem, alteram artificiosam : praxis moralis est voluntatis actus,quatenus suapte natura dirigi potest ad bonu, per praecepta bene uiuendi: Artificiosa vexo est illa actio, quae per regulas artis dirigibilis est, ut actio manus,quatenus per artem scribendi, ad litteras e formandas dirigi potest, itemque actiones intellectus,quatenus per praecepta definiendi, diuidendi, cargumentandi ad ver,tuc diriguntur.
63쪽
x quo facile cxplicΛtur Aristoteles, si quando ne- - e vidcatur Logicam esse practicam: etenim di i dum cst eum loquide praxi morali, non autCmificiosa: Logicam autem, artificioSa dumtaxati Xi, non morali, cise practicam. ξx codcm sundamento facile quoque eorum Ob-tio diluitur, qui ideo Dialecticam practicam cs legant,quod actiones intcllectus, in quibus ver-ur,non possant,cssie praxes: hoc enim ex dictis ab ute negandum esse conitat, Sc solum conceden-m de praxi morali, non aut cm artificiosa.
De Affectionibus seu proprietatibus Logicae. De obiecto seu materia Logica - CAP. I.
Totandum primo, Materiam circa quam , ct η obiectum, in omni arte & scientia idem esse. Notandum siccundo , licet interdum , imo fre-enter, subiectum e obiectum, indiscrumnatim ipiantur , non tamen semper idem esse sed aliando multum differre. Nam subiectum diciturieratim quod aliquid suscipit,vi intellectus sciem: obi tum autem,id circa quod facultas aliqua, habitus occupatur, Ut corpus naturale compa-1one Physicae, dc numerus respectu Arithmeti- quae duo diuersa sunt, nam & Physicae subie-im est intellectus, obiectum v cro, praedictum na-ale corpus, quae duo distingui nemo cst qui non elligat,auanquam obiectum etiam proprie dici possie 1e sum nempe attributionis, quatenus ipsi pro-
64쪽
priae anctioncs attribuuntur, illasque suscipit, ut
corpus naturale quantitalcm, locum, motum. Notandum a. cuinscunque scientiae duplex elle obiectum, materiale, ct formale, modo superius explicato : 1ic mcdicina; obiectum materialc cst natu rate corym, Imale Vero, quatentu sanabile radem in aliis scientiis pari ratione vidcre est. Notandiam 4. obiectum adhuc esse duplex, Quum rotale, circa quod tota icientia occupatur, & vltra quod excurrcre non potcst, Vt Corpus naturale in
Pusica Alterum partiale quod est tantum pars illius obiccti totalis, v t Coum coeleste, eiusdem Phy sicae respcctu ; Et hoc qmdem obiectum partialc adhuc duplex,unumprimarium,stpraecipuum, quod est prς-cipua pars obiecti totalis, Ut Dem miMetaph ca: aliud minira pracipuum, quod est pars minUs princi palis eiusdem obiecti totalis, ut teluentia respectu jupradicta Metaphlyicae.. Notandum postrumd, quinque potissim im requiri conditiones ad obicctum alicuius scientia'. Prima est ut sit certum,stnecessarium, quoniam scicntia debui esse de rc certa,& necessaria,Vt φε eius
definitione satis intelligitur. Secunda est, ut non fit singulare: si quidem teste Arist. Post. textu 8. de figularibus nulla scientia habetur,tabersve potest. Quae conditio non de quocunque singulari intelligenda est, sed de eo solum quod mutationibus subiacet : quia enim Deus omnino immutabilis cst, verae scientiae, tum Metaphy sicae, tum Theologiae,statuitur obiectum, proinaeque illolvere habetur scientia. 3. Vt vera habeat principia, ct proprietarer, qua de es demonstrentur: Quo modo se habet naturale corpus
in Phrsica, quia Iro principiis, materiam, di r-
65쪽
aam,pro suis proprietatibus quantitatem,motum, cum,& tempus agnoscit. F. Vt ad illud omnia reuocentur, qua inscientia con derationem cadunt'. Quae conditio de solo totali, de
Jaequato obiecto,non autem de partiali,& inadaeuato intelligi potest. 'Postrema conditio est ut obiectumst unum, unaqueesinitione definiri queat, Vt praedictum corpuS nat 1ic,quod soIct definiri, substantia completa x maria O forma composita.
Virum Ens rationis sit obiectum Logica. Nnter varias de obiecto Logicae sentcntias, prima occurrit Averroi4 4. Metaph.commento 2. in . Thomaelibidem art.4.& aliorum, ens ratianis cise bicctum Logicae.
Quia vero nobis adhuc non patet, quid pςx ςR. a st.. , ,htionis intelligi debeat,nc diutiuς ambiguo Vsr- , mur, nonnulla de ipso ente rationis paucis expli-mda sunt.
De nomine 2 varia acceptione Entis ratiouis. Ns rationis, ut nomcn indicat, a mente, & ra- tione d cducitur,quasi diceres, ens per rationem hinim : Vnde secundum multiplicem ordinem,' in isti Laem habet ad rationem , seu montem multiple- Ο
i. Est illud, quod in mente, subiective I. tan- , tam subiecto recipitur, illique Inhaeret, cuiusmΟ-siuit omnes habitus intellectus , qui quia vεia
66쪽
sunt accidentia,ipsi intellectui inhaerere postulant. Et haec entis rationis acceptio valde impropria est, quia secundum illam,vera entia realia, nempe habitus intellectus, dicerentur entia rationis. a. Illud dicitur ens rationis , quod est ab intestictuo ienter: Quo modo sese habent omnes actiones intellectus,quia ab ipso intellectu,tanquam a causaeficiente,productitur. Et hoc quoque pacto improprie accipitur eris rationis,quia actioncs intellectusitat entia vera,& reali non autem entia rationis 3. usurpari solet ens rationis,pro eo 8uod obuersatur intellectui, ct in isio est obiective sui loquuntur. Quod cum fieri possit dupliciter, vel quando illud obiectum intellectus extra ipsum intellectum,in re bus realitcr existit,v t homo, qnatenuS mcnti conci- . piendus obiicitur: vel cum extra illum nullibi realital f fari ter existit,ut chymaerat duobus etiam modis ens ra- - φ;- tionis obiectivum sumitur,priori modo, pro funda- ς - , to,ut aiunt, seu quod est in rcblas de facto, de citra omne figmentum intellectus,ut homo per rationem conceptus. 2. pro illo quod concipitur quidem in rebus existerc,nullibi tamen existit, Ut monS aureuS. Atque priosi modo ens rationis valde improprie sumitur: cum potius sit verissimum ens reale, Ut po- te homo realiter existens, prout mente intelligitur: sed tantum posteriori, secundum quem deinceps de
existentia entis rationis, seu an sit, ct qua sub i
Xperientia patet dariEntillaeationis, quia multa quotidie a nostro intellactu finguntur.
67쪽
Difficultas tantum est de extanis denominatio-ibus,& secundis intentionibus,an sint prQprie en-
Quod spcchat ad exteruas denominationes, Ut ile facilius intelligantur, ex altiori quodam princi-io dicendi sumendum est exordium,ideoqRe Notandum primo, denominationem uniuersim. se duplicem,mia intransecam, alteram extrinseca. Dcnominatio intrinseca ea eli, quae dusumitur abliqua reali forma, in aliquo subicctorealiter resiente, ut cilc album in paricte,ab ipsaeacicdinc quae
Extrinseca ver b ea dicitur, quae oritur ab aliqua Orma,quae quidem in subie sto realiter non est, sedantu 'a cogitatur Oogitauue potest incischyt esse vium inpariste ab ipsa vi sirpne, qRo dc fact0, & realier in conbn existit sed pontum cogit Mi existere,c propterea illum denominat Visuricori andum praeterea, n* Milonih 4upliciter Gai,I.pro eo quod fingit r ab nuci chia. a. pέo coimni quod mcdiuin est inter em rcali es nihil ,-amod neque est ens,leale, neq*o purhi 3M l, sed liquid minus quam ens reala,& magis quam nihil lis duobus notatis,sit ' :
ens rationis accipiatur erioxi mo ς,. exteres denominationes emi ψiatii esse usum, ese ando '
Probatur externae illae denominationes rebus co- emunt nemine cogitante,Verbi grati , esse visum,onuenit Parieti,cui nemo cogitet, dummodo lscierit ab oculo perceptus : ergo illa: CXζCInae cieρο- unaciones non sunt clitia rationis, si cns ratac ma
68쪽
seu formalis intelio est ipsa actio, qua corios Cituc obiectum,utpote actio intellectus homi-1Cm Percipientis,& eius natu am exprimentis. PQ A vero, seu materialis intentio , est res ipsa quae percipitur,ut homo mente conceptuS. Notandum χ. intentionem passivam esse dupli-Cem,primam dc secundam. Prima est res tesse, quae primo loco cognoscitur. Secunda, quae siccundo loco intelligitur. Illustratur exemplo: cum cognosco hominem esse subiectum huius propositionis, Homo est animal, dicitur intentio pauiua prima, quia p rimo debet intelligi; esse verd subiectum, secunda, quia ubi primum intellectus naturam hominis percepit, regreditur supra se , & examinando praedictam propositionem, Homo est animal, intelligit hominum esse sub
His ita constitutis, controuersia est inter Philosophos,quid sint intentiones secundae. Alij volunt esse entia rationis,alij negant, nos distinguimus: sunt enim aliquae intentiones secundae, quae tamcisi secundo loco percipiantur, rebus
tamen conueniunt,nemine cogitante, Ut esse Uniuersale,siquidem licet ex infra diccndis, cum dico homo est uniuersalis; uniuersat itas secundo loco cornoscatur,scilicet post cognitum hominem , non tamen desinit homini competere talis uniuersiilitas ante omnem intellectus operam, & has ii tentiones secundas negamus esse entia rationis , cum per intellectum non fiant. Aliae vcro sunt quae &: fecundo loco tantum percipiuntur, & non possunt
69쪽
rebus nisi beneficio intellectus, competere , ut esse stibiectum cise praedicatum, &similes, quae sempersequuntur operationem intellectus,& hae sunt proprie entia rationis. Ad hanc etiam,de existentia entium rationis,partem,spectat quaestio de causa eorum esticicnte, an non tantum humanus intellectus sit, qui multa fingit efformatque entia rationis, sed etiam diuinus, diuina quoque voluntas,cum ipsis secultatibus sensitivis,visu,auditu, ore. possint esse causae essicicntesentium rationis: negant nonnulli, alii e contrario astirmant : Nos controuersiam totam hac duplici propositione superioribus addita componimus.
Tertia propositio. DI uinus intellectus. i emque Angelicus, diuina
quoque Voluntas,& aliae facultates sensitivae, nequeunt cise causae efficientes fictiliorum entium
Probatur de diuino intellectu: Diuinus intellectus nihil fingit esse,aut existere, quod re vera non siti&existat: ergo diuinus intcllcctus si chitiorum entium rationis ossiciens causa esse non potest. . Dc Angelico intellectu eadem propositio dem5- stratur: Angelicus intellcctus, utpote persectissimus, apprehendit res eo modo quo se habent a parte rei: ergo non fingit entia rationis: ergo non est . causa cffciens fictiliorum cntium rationIS. Dcniquc de voluntate,cum diuina,tum creata,
aliisque facultatibus sensitivis, cadem propositio perspicue otanditur. Voluntas liue creata, Hue increata, cultates sensitivae, puta visuS, auditus, Scsimiles, nihil fingunt cxistere quod non existat: quia figmentum illud ad solum intcllectum pcrti-
70쪽
t emo nec voluntas creata, nec increata, nec sentiae facultatcs possunt cilia causae essicientcs- ficti-rum entium rationis.
uarta propositio. I Ens rationis accipiatur pro eo quod medium est intcr ens reade & nihil, non modo humanus ellectus, sed etiam Diuinus & Anselicus, diuina
luntas, nec non & facultates sensitivae, possunte causae efficientes entium rationis. V obatur: Externae denominationes, e)s supradis, sunt clatia rationis, hoc modo sumpto nomine is rationis: ergo quae erit causa ossiciens exlexnaeaominationis, cadem crit causa efficiens cntis ranis , sumpti pro eo quod medium est inter ensle, & nihil: at non modo humanus intellectus, etiam Diuinus & Angelicus, Divina voluntaS,igelica, dc humana, pariterquc sensitiuae faculta, sunt causae essicientes externarum denomina-num : sicut enim ab intellcctu humano res deno- natur intellecta,quae est cxlcrna denominatio,sicim a Diuino, vcl Anselico intellcctu, res dicitur ellcch a voluntate, uue creata, siue increata, Vo- , a visit visa, & sic de caetaeris:ergo non modo hu-nus intelicetiis, sed etia Diuinus, & Angelicus, ata item, & increata voluntas, omnesque sensie facultates, possunt esse causae essicientes cntri rationis, sumpto nomine entis xationis praeho modo, pro eo quod medium cst inter ens ranis & nihil. biicies: Facultates immanentes visunt intelles,& voluntas,nihil cxtra se producunt: crgo in-cchus & voluntas non poterunt esse causa: cff-ntes illoru enitiun rationis, quae in reb. cognitis,