장음표시 사용
71쪽
& voluntatis affectu comprehensus, resultare intelliguntur,nimirum esse cognitum & volitum. Distinguo antccedens, intellectus & voluntas nihil extra sic producunt reale,concedo,nihil vero rationis, seu denominationem externam,nego: si quidem eo ipso quod mens nostra rem aliquam sibi oblatam cognoscit, statim in re ipsa nascitur haredenominatio externa,hoc ens rationis,se cognitum. Idem dicendum de voluntat ut nobis explicatum est.
Rursus facultates reses nihil nisi reale producunt: Atqui intellectus, voluntas, & aliae supradictae facultates sunt reales, ergo aliud producere non poLsunt, quam rhale,& non entia rationis, Vel denomi
Distinguo maiorem: facultates reales nihil nisi reale producunt, per se , or primario, concedo : per accidens, ct secundario,nego: hinc concessa minori, conclusioncm pariter distinguo : urgo intellectus, Voluntas,& aliae praedictae facultates nihil nisi rea te producunt per se se prima o concedo, quia intellectus V. g. per se primarib producit tantum intellectionem, quae realis est,uoluntas Volitionem, quae si- militer realis est, & sic de aliis; per accidens Vero, ct secundario,nego. Quia x bi primum intellectiis rem aliquam intellexit, & voluntas Voluit, p inca,& ideo secundarib,intelliguntur in re ipsa resultare
hae denominationes externae,esse intesiectum, esse volitum qua ex supradictis sunt entia rationis. Caetcrae obiectiones probant tantum entia rationis non cognosci ab alia facultate, quam intellcctu, quod nos vitrb admittimus , sed non ab ipso soloneri, quod negamus.
72쪽
De essentia Entis rationis, virumsit aliquid. HA c de re nonnulli dubitant, imo negativam
partem absolute sustinent Caeteri verb,& longe maiori probabilitate, assir-nantem amplectiantur , de facto entia rationis esse iliquid,non autem purum nihil. Probatur ea ratione, quam superius adduximus: nter duo nihil nulla potest assignari differentia: at-lui ea in entibus rationis locum habet, si quidem raec duo optime distinguimus, esse subiectum, essettributum,&in hac propositione, homo est animat, biserimus hominem esse inbieetiam,& negamus esse it tributum : igitur entia rationis sunt aliquid ,& On purum nihil. Deindc: entia rationis sunt obiectum intellectus,:rgo aliquam Veritatem participant, ergo & ali- luam essentiam,quia nulla est veritas sine essentia: nimi verum quod non sit ens,ergo cntia rationis suntiliquid.
Obiicies: Quidquid est,alicubi esse debet: atquientia rationis nullibi reperiuntur: ergo nihil sunt. Respondeo ad maiorem, eo modo quo res est, eo 'fle alicub proindeque cum entia rationis non sint usi per rationem & intellectum , non osse extra in ellectum,sed in ipso intellectu obi ective.
De affectiombiu Entis rationis. O Mnes entis rationis affectiones ex cius fine repetuntur: Quapropter de fine entis ratio-
73쪽
nis hoc loco nobis breui ter agendum est. Reucra certum est, ipsa entia rationis nullius finis
gratia proprie fuisse a natura instituta, sed pro hominum arbitrio ad diuersos fines reserri;vndc Consulatus, qui cst externa denominatio, proindeque ins rationis,finis erit bonum Reip.quod ex Consulatu speraturi fictiliorumcntium rationis, vel finis erit, varius hominum de illis cogitantium affectus, vel picnio entium realium intelligentia, quae habetur facta comparatione cum entibus rationis, sicut album melius pleniusque copnoscitur, quando cum nigro comparatur, quam ii seorsum spccharetur. Haec de ente rationis. Superestinodb ut statuamus sit ne ens rationis
obiectum Dialecticae, quod tota schola Thomistarum propugnat, an non, quod reliqui Philosophi
magna contensione defendunt, quibus nostrum ad iungentes suffragium , concludimus ens rationis
nullo pacto poste constitui legitimum Dialecticae obiectum. Probatur. Illud non potest csse obicetum Dialecticae quod per se ab ea non intenditur agimus enim de obiecto per se a Logica intento, Sc non per accidens.) Atqui ens rationis per se non intenditur in Logica: crgo ens rationis non cst obiectum Logicae. Minor probatur. Illud non intenditur per sic in Logica,quod alterius tantum gratia intenditur. Atquiens rationis alterius latum causa in L ogica intcnditur , v. g. esse subiectum, clic praedicatum, quae suntentia rationis,eo latum fine intenduntur,ut illis cognitis,quonam pacti propositioncs confici debeat, icineamuS: ergo ens rationis pcr sic non intenditur in Logiea,& consequenter non ust cius obiectum.
ConfirmMur rationibus illis, quibus infra pro-
74쪽
abimus,operationes intellectus, ut dirigi possunter praecepta dissexendi,esse legitimum, &adaequa-um Dialecticae obiectum: si enim ita sit, chm du- lex non detur in aliqua scientia obiectum adaequa- iam, facile est concludere entia rationis non posseratui pro obiecto Dialecticae. Obij cies primo,secundum Aristotelcm, Logicagit de his quae accidunt enti: ergo agit de ente ra-ὶonis, tanquam de Vero, & proprio obiceto. Neganda est consequentia,per ea enim quae acci-lam enti, non intelligit Aristoteles entia rationis. ed ipsa sciendi instrumenta, definitiones, diuisito-ies,& argumentationes, quae de facto rebus definiis, diuIus, & argumentatIone conclusis videnturccidere.
Secundb obiicies : Logica communiter diciturcientia sermocinalis , & Opponitur scientiae reali: rgo non debet agere de ente reali, sed tantum de
Neganda est consequentia, Logica enim diciturcientia sermocinalis,&distinguitur ii scientia reali, 'luod agat de sermone inlcriori, seu operatione in ellcctus,quae est vera de realis,non autem quod pure agat de ente rationis;scientia vero realis dc solis ebus significatis agat,& non de sermone, quo ipsis
es sign1ficantur. Deniquc obiicies. Tota Logica versiatur in expli-randis entibus rationis,esse subicctum,esse attribu- u csse definitum,esse diuisum,esse uniuersale,csso peciem,&c.ergo ens rationis est verum,& adaequa- uin Logicae obiectum. Negandum cstant cedens ' si quidcm dc multis lisserit Logica,quae nullo pacto sunt entia rationis,
, t de Vniuersalib. de Categorijs,propositionibus &
75쪽
operationibus intellectus: Et praeterea,licet Logica agat aliqua ex parte de entibus rationis, illa tamcnresert alib,scilicet ad directionem operationum intellectus , proindeque de illis tanquam de obtesto
Virum modis disserendi fit obiectum Logica. ΡLurimi, potissimum ex recentioribus, par an agentem iustinent, ut reserunt Conimbricenses in prooemialibus Logicae quaestionibus, quaest. F. ait.I.asseruntque disserendi modos, definitionem, diuisionem,&argumentationem, esse legitimum, dc adaequatum Dialecticae obicctum.' Definitionem autem,diuisionem& argumenta- . tionem dicunt disserendi modos, qudd disserere sit
ignotum ex nota declarare , Ut superius annotatum es hoc autem fiat, tum definitione, quae rei essentiam aperit,itim diuisione, quae rerum partes exhibet, tum demum argumentatione,per quam rerum proprietates explicantur. iAlij tamen aliter modum differendi explicant, Vt . velint nihil aliud esse, praeter regulas & praecepta, quibus instructus animus de rebus disserit, definit, diuidit,& argumentatur: Quo pacto parum differunt ab illa opinione nothra quam inserius expone mus,nempe actiones mentis, out dirigi possunt, esse adaequatum Dialecticae obiectum : in eo scilicet tantum, quod illi obiectum Logicae inuestigaturi, in ipsis disIcrcndi praeceptis conquiescant: NOS Ve' O Vlterius progrediamur ad ipsas actiones intellectus,ad quas dirigendas p taedictae praeceptiones re fersitur. V e tota haec veritas plenius intelli gatur, se
76쪽
DIiserendi modi,pro definitione, diuisione &Wgumentatione sumpti, non sunt legitimum Dialectica obiectum. o Probatur: Illud non est legitimum Dialecticae abiectum,quod ex primario eius fine non intendi-ur,sed tantum secundario: Atqui definitio,divisio, SD argumentatio sunt eiusmodi: ergo non sunt legi- imum Dialecticae obiectum. Maior abomnibus idmittitur. Minor ostenditur: Id ex primario fine Dialecticae non intenditur, sed tantum secundario, me quo eum finem obtinet Dialectica, quem prinario debet intendere: Atqui sine definitione, di-
risione, & argumentatione , eum fincm obtinet Dialectica,quem primario debet intendere ζ ergolefinitioncm, diuisionem, & argumentationem extio primario fine non intendit Dialectica.
Minor lola huius syllogismi probanda est: Dialestica enim finem o tinet, quem intendit primarib, ure persectum & omnibus numeris absolutum eddidit Dialecticum, quemadmodum prudentia uum primarium finem censetur assecuta, quandourum effecit per&che prudentem : Atqui sine defi-aitione, diuatione i& argumentatione Dialectica,ersectum efficit Dialecticum,dummodo eam defi-tiendi, diuidendi, & argumentandi regulis adeo ongruenter instruat,ut quando voluerit, definire, liuidere,& argumentari queat: ergo sine definitio-ὶe,diuisione, & argumentatione eum habet finem
talectica, quem intendit primarid: proindequc ausobiectum proprium esse non possunt. Ex quibus prima aduersariorum obiectio dilui-ur,qua dicunt definitioni, diuisioni, dc argumen-
77쪽
. leges tradit,pro legitima obiecto minime agnoscit, sed iplas operationes intellcctus, utentem Vero Architecturam habere domum linquam obiectum circa quod occupatur , non minus quam Logica utens, ipsos diffcrendi modos, quatenus cuilibet materiae possunt applicari. Secunda propositio.
REgulae, & praecepta de conficiendis disterendi modis, non sunt legitimum Dialecticae obie
Probatur: Id non est legitimum Logicae obiectum, quod suapte natura,& ex primaria eius intentione ad aliud resertur: Atqui praecepta de confi ciendis differendi modis sunt eiusmodi,quippe quae natura sua,referantur ad actiones intellectus , circa veritatis inuestigationem dirigendas: erso praecepta de conficiendis disserendi modis non sunt legitimum Logicae obiectum.
Leuiores quasta de obiecto Logica sententias explicans SEntentiae illae,quas hactenus retulimus de obla-cho Logicae iraecipvum locum tenent inter casquete hac de re solent re-nseri: sunt aliae quaedam leuiores breuiter perstringendae. Prima est Alberti magni, tractatu a. in Porphyrium , solam argumentssionem esse adaequatum Logicae obiectum. rmia
Sed vesellitur primu quia nullo pacto. differendi modi quorum praetimi' rgumentatio) sunt
egitimum Dialecticae obiectum, sed actioncs intel-lCaias, Proindeque nec argumentatio.
78쪽
a.In scientia nihil debet pertractari praeter obiectiladaequatum, vel quod ad ipsum no restratur: Atqui in Logica praeter argumetationem,alia pertractantur,nimirum definitio, &diuisio, ergo argument tio non potest esse adaequatum Logicae obiectiam. Occurrit Albertus magnus,definitionem,& diuisionem referri ad argumentationem,tanquam partes illam componentes , sunt enim propositiones, quibus tota constat, conficiturque argumentatio: ergo inquit, nihil consideratur in Logica, quod argumentatio non fit,vel ad eam non reducatur,quod pollim ad obiectum adaequatum exigitur. Respondeo ad antecedens,definitionem, & diuisionem posse sumi duobus modis, primo, quatenussiunt tantum propositiones, & argumentationem ingrediuntur,tanqnam eius partes, quo pacto ad ibiam referuntur a. quatenus sunt distincta sciendi instrumenta, quibus distinctae scientiae generantnr, ut definitione notitia essentiς rei,diuisione partium cognitio quo sensu absolutE,& sine relatione ad argumentationem , considerantur quodque certe fit in Logica illa,quae publice in scholis docetur. Quapropter semper manet integrum , quod ad argumentationem non reuocentur omnia quae in no stra Logica tractari consueuerunt , proindeque quod argnmentatio non sit adaequatum Logicae obiectum. a. Sententia habet, tertiam tantum intellectus operationem; quatenus per argumentandi leges dirigi potest, esse adaequatum Logicae obiectum, sed inon immeritb exploditur, nam ii sola tertia intellectus operatio esset obiectum Logicae, de illa sola sermo institueretu1 in ipsa Logica,sed res aliter ha-
79쪽
bet, si quidem de prima, & secunda mentis operatione,aliisque ad ipsas pertinentibus,in Logica pariter disputatur, ergo obiectum Logicae non est si
3. Sententia asserit nullam esse certam Logicae materiam, nullumque determinatum obiectum,sed ipsam per res omnes liberalissime divagari. Ver im non minus quam praecedentes, haec sententia reiicitur, hacque ratione breui consulaturi S cientia determinata, & ab aliis distincta determia natam requirit materiam: sed Logica est scientia quaedam determinata, & aliis distincta: ergo materiam aliquam determinatam postulat, nec debet scin omnibus rebus occupaTe.
. Sententia est Nominalium,nu voces esseprooprium Logicae obiectum: sed haec pariter toto coelo veritate deflectit: si quidem Logica de rebus ipsis differit, de definitione, diuisione, & argumentatione, non de solis vocibus & nominibus: crgo Voces non possunt esse proprium Logicae obiectum. Confirmatur: Nulla scientia est de rebus incertis, di quae diuerso modo se habere possunt: Atqui voces sunt Cameleonte mutabiliores, non modb pro diuersis nationibus,sed in una, dc eadem pro diuersis temporibus, ut experientia patet, potissimum in Gallia nostra : ergo Logica, quam superius inter scientias numerauimus, de nudis vocibus esse nequi t: proindeque u oces illae non sunt proprium LRgicae obiectum.
80쪽
LEica. Logica, & nihil praeter illam, per se in ipsi intenditur: si quidciri nihil tractat, nihil explicat Logica,
quod non inseruiat dirigendae operationi intelle-Atis, siue primae, siue secundae, liue tertiae, Ut progressus clare testabitur, hancque directionem asse-Cuta, conquiescit nec per se aliud meditatur: ergo operatio intellectus, ut dirigibilis, eg legitimum obiectum Dialectieae. . Confirmatur . Praecipuus fruinis quem parit Logi ca,&ad quem inuenta est, sine dubio est illa mentis, in suis operationibus, directio, tuncque aliquis Logica ornatas creditur, cum mentem suam ita di Iccham obtinet, ut in operando non deficiat, aut in errorem prolabatur: ergo Logicae obiectum crit
sine dubio ipsa intellectus operatio, quatenus dirigibilis. obiicios: Subiectum scientiae debet esse certur
& necessarium : sed operationes intellectus non sunt certae,& necessariae, quae pendent , libcro hominis arbitrio, dc ita esse, ac non esse possurat: en go operationes intellectus non pollivit ciso obie. ctum Losicae. Concesta maiori , distinguo minorem: Actione, inrellcctus non sunt certae, & necessariae, inparticulari, concedo, quo sensu non statuuntur Logica obicctum: in uniuersum verb, & ut sunt obiectum. Logicae, nego : quia sic omnino ne fiseriae sun OmnIno, v. g. necessarium cst, ut erima intellectus operatio, generatim loquendo . iit simplex rei apprehensio sinc affirmatione , vel negatione. Idem
de duabus aliis dicendum cst. . l3 tDe fine Logica. C A P.
LX plurimis finis diuisionibus, quas talibi sigillatim explicabimus has taptum ad nostrum D i