Vitae jurisconsultorum quorum in Pandectis : extant nomina conscriptae

41쪽

L I I IU. 29 fuit, cum autem mare pacatum esset, Cretam abnavigavit,in ab ejus insulae Incolis captivos Romanos repetiit, receperitne eo necne inter auctores non constat, certe ea causa impetrandi navalis triumphi fuit; caeterum eodem tempore dc Ephesum vectus aber no arma praesidia Antiochi deduci ust, ut in libertate eas Civitates essent, atque ita Philippo

etiam regi fines suos direXit i Anno Vero 7O. Consul i ri. δεα .cum M. Claudio Marcello creatus, nec domi nec mili ti e memorabile quicquam gestit, licet ipsi cum exerci tu, quem habebat in Liguribus prorogatum in annum Imperium fuerit. Eodem fere tempore an triumvir c iv. dec. deducendae coloniae in agrum Caletianum fuerit, me ζ': ' ' rito ambigit Rutilius, videtur enim Provincia non X- cessisse nisi forte Livius quod alio anno gestum est, dum Colonias omnes recenset, huic anno perperam insperserit. Narratur in alia de Q Fabio Labeone, nescio an hoc nostro, historia, quam Plutarchus in Apophlegmatis Cliomeni Graeco tribuit, eam Ciceroni verbis referam: Nec noser quidem probandus est: si verum abium Labeonem seu quem alium nihil enim riter auditi labeo arbitrum Nolanis meapolitanis de nibus agri a Senatu datum, cum ad locum veni et, cum trisque festaratim locutum, ne cupide quid agerent, nec appeterent , atque ut regredi, quam progredi madent id cum utrique fecissent aliquanimn agri in medio reii Iumes . itaque Eorum nes scat ipsi dixerant, terminaGit in medio reli sum quod erat, Pop. Rom. adjudicaυit decipere hoc quidem non judicares EIdem fere iisdem verbis narrat Valerius Maximus, ad P .: dens eundem, cum a Rege Antiocho, quem ipse su lib. . L .peraverat, dimidiam navium partem accipere deberet, 'medias eas secuisse, quod tamen Livius aliter nar-D 3 rati

42쪽

3 DE UITIS JURIS C. in rat. Num enim Antiochus ex foedero quod apud

rum tradere teneretur M. Manlius Proconsul haec ejus

verba sunt α Fabio Labeoni qui Classi praeerat scrip

sit ut Patara extemplo pro scisceretur, quaequae ibi m Ues regiae essent concideret cremaretque profectus ab Epheso quinquaginta tectas naves aut concidit, aut incendit Iliud silentio praetereundum non est Labeonem hunc poesin quoque cum laude attigisse, ut e vita Terentii per Donatum conscripta constat, adeo ut ab hoc adjutum in conscribendis comaediis Terentium Santra existimaverit. Titus Manlius A. F. T. N. Torquatus, Sequor enim Fastos Capitolinos eum ita nominantes, praetor fuisse reperitur anno urbis 3 83 anno autem sequenti in C Ol- Lb. dbe. legium Pontificum cooptatus est. δ' Postea in annum . lib. 3. F88. Consul cum Cn. Oistavio creatus ut ex fastis disse

cimus quid rerum gesserit, ignorare o coget temporum injuria, quae nobis historiam Livii circa hunc annum invidit Meminit hujus Consulatus Ciceo Lib. 1.d ro, cujus locum quia memorabilem de hoc Manlio tuibui Torquato continet historiam, subnectere non pigebit, is sic habet. Quid L. Torquatus ita eum Cicero contra Fastorum, Livii fidem, corrupto procul dubio codice appellat is qui Consul cum Cn. Octasio fuit cum illam Iευeritatem in eo lio adhibuit, quem uadoptionem D. Silano emancipaGerat, at eum Macedonum Legatis accusantibus, quod pecunias Praetorem inprovincia ' accepisse arguerent, causam apudii dicere juberet , neque ex utraque parte audita, pronuntiaret eum non talem Sideri fuisse in imperio, quales ejus majores fuissent: D in consperirum suum Senire vetΠIt, numquid videtur tibi de oluptatibus suis cogitavisse'Idem

narrat

43쪽

L I IV. rnarrat Val. Max. Ubi& hoc inter Torquati elogia ι ponit fuisse eum Juris Civilis, sacrorum Pontifica sl u lium peritissimum, addens filium ejus tam tristi patris adlιberos. sententia perculsum suspendio vitam finivisse, mox haec verba subjicit at ille neque adolescentis exequiis interfuit, e cum Maxim imus ejus duceretur , consulere se olentibus acuas aures accommodabit: unde cum satis pateat Torquatum hunc juris scientia Claruisse, de eodem accipiendus est hic locus am me. δε h tanta est religio sepulchrorum , ut extrasacra o gentem gib ob v

inferrisas negent ese idque apud fores nostros Torquatus ingente Popilia judicasti fuit enim illud judicium fundatum injure Romanorum publico, quod

idcirco huic Torquato cum nemo Jurisconsultu praeter hoc enim nomine fuerit)adscripsimus, errat enim graviter Rutilius, dum hunc Titum Manlium Torquatum cum Marco Manilio, cujus infra mentionem faciemus, confundit hic enim noster Teste Cicerone Consul fuit cum Cn. Octavio anno 188. ille cum Censorino anno 6o . Hic Torquatus appellatur ab omnibus, illi nusquam illud cognomen apponitur: huic Lucio apud Ciceronem, apud alios Tito praenomen est, ille multis in locis a Cicerone Marcu vocatur; huncJurisconsultum nostrum Antonius Augustinis Atticum dictum fuisse persuadere conatur, Putatuue Ofilium ad ipsum scripsis sed obstat, quod ne- 'que Cicero allegato loco, neque Valerius Max1mus, neque Fasti uspiam reperiantur huic viro cognomen

Attici apposuisse quare cum filium ad Atticum scripsisse legimus, id de Attico Ciceronis Familiari potius

accipiemus, est enim in Iurisconsultis usitatum, ut notissam veterum nomina, cum eorum meminerunt, referant, quare si hunc nostrum designare voluissent I

44쪽

sent, Torquatum, eum proculdubio appellassent. C. Martius C. F. N. Figulius Floruit circa bellum Punicum tertium paulo post annum urbis 6oo. ωJuris Civilis peritissimus habitus est. Patrem habuit C. Martium Cati filium quinti nepotem figulum, qui cum P. Nasica Corculo anno urbis J91. Consul renuntiatu S, postquam vitio factum se comperit, Magistratu abiit,

sexto vero post anno iterum enim honorem cum L.

Cornelio Lentulo Lupo gessit. De hoc Jurisconsulto nihil praeter hunc locum Valerii habemus, quem adscris LM . bendum duxi. f Iractorium CFigulum mansuetis om parato Ptiris Cisitissui, ita lego non ut ante. 3vicio celeberrimumprudentiae moderationi que immemorem reddiderunt. Consulatus enim repulsae dolore accen-fus, eo quidem magis, quod illum bis patrisuo datum meminerat, cuin ad eumposero comitiorum die multi consulendi causa Veni ent, om=resim te praefatus, At vos

illud malo quam n os consulere scitis Consulem acere nescitis. Dictumgraviter se merito sed tamen

aliquanto melius non dictum. C. Livius M. F. Drusus agmen claudat eorum Iurisconsuliorum, qui circa haec tempora a Pomponio praetermissi sunt IS anno urbis o 6 cum P. Scipione Juniore Consulatum gessit Exinde multo Sperannos in summa senectute cum etiam oculi captu Saesset, consulentibus vacavit. Testem ejus rei idoneum habemus

Ciceronem, ita loquentem autem Drusi domam

compleri consultoribus solitam accepimus clim quor metestis et sua ipsi non videbant, caecum adhibebant ducem. V Idem de eodem&apud Valerium MaXimum. Repe-j rire est in haec verba Consimilisperseverantiae Lisius Drusus qui aetatis viribus, ct acie oculorum defectas

jus civile populo benignis e interpretatus est, utilis-

malue

45쪽

L I I IV. 3 3maque discere id cupientibus monumenta composuit. Nam ti enem illam natura, caecumfortuna facere potuit sota neutra interpellare aluit, ne non animo is sideret, vigeret. Ex quo loco patet hunc Drusum etiam lucubrationes aliquas in Jure civili reliquisses unde mirandum sane est Pomponium tantum virum silentio praeteriisse, cum praesertim videamus ejus a Jurisconsulto. Celso in digestis nostris, una cum Sexto Elio honorificam fieri mentionem. Ejus filii Marcu S MajuM r. si G- tempore Gracchorum floruerunt. Marcus etiam an - no6 I. Consiti fuit, anno vero sequenti de Scordiscis'. triumphavit, neque enim Rutilio sentior, qui hunc

Cajum Cait illius anterioris Filium Jurisconsilitum

nostrum esse putat meminit enim ju ut longe antiquioris Cicero, dum in superiore narratione, Verbo accepimus utitur, atqui Crium ilium Iunio rc Cicero videre potuit, deinde : subdit aliam historiam de Cn. Aufidio, qui puero se, caecus cum esset, in senatu sententiam dicebat graecam scribebat historiam, secundum temporis ordinem liquido constat, quod de Crio Livio Druso narratur, id ante Ciceronem natum accidisse.

46쪽

Marcus Portius Cato pater Cicero emendatus ejusdem cum Fastis pugna: Plinii error. Plutarchi, itemque Livii Fadus Epitoma Liviana lapsus res a Catone in rep. gesta statua ei posita: quadam in Catone memorabilia: ejusdem elogia, scripta: emendatus, ct explicatus Pomp: hodiernus respondendi mos defensus M. Cato Filius res ejusgesta, scripta.

II Edeamus jam ad Pomponium, temporisque ordi

nem, aliquantum, dum ab ipso praetermisso consectamur, interruptum in primus quidem se offert. M. Portius M. F. Cato. Qui circa belli Punici secundi tempora ad usque Punicum bellum tertium per integrum fere seculum floruit Natus enim est post pri-Σ , mium Fabii Maximi Consulatum anno urbis sa I. Obiitis autem Lucio Marcio Censorino, Marco Manilio

Consulibus, an norio . quod itidem ex Cicerone con- Cis. iv stat. b Dum ait: - nos, utperVeterem habemus, qui - q, Ita Martio M. Manilio consulibus mortuus est annis LXXXIII. Vis ante me Constitem. Quem locum eo lubentius adduxi, quia innumero qui saepe in optimis auctoribus corruptus est vitium latet cum enim Cicero Consul fuerit anno urbis 69o. Cato vero Obij erit anno 6O4 ut ex Fastis discimus, supersunt post mortem Catonis ad Ciceronis Consulatum anni LXXXVI. atque hoc pacto emendandus est superior locus Caeterum nec in supputatione aetatis recte Ciceroni aliisque auctoribus cum fastis convenit Narrat enim Cicero ci . eum annos quinque&octoginta naturi excessisse e vi- Bruto ta, ς idemque testatur Plinius ita loquens Cato DCv. anno urbis no strae obiit, L x xxv.fM 4 quod tameni. isti verum non est si fastorum rationem sequimur, nisi aut

47쪽

L I I U. 3s natalem alit obitum illius in alium annum conjiciendum putamus. Certe ex supradictis loci apparet eundem Plinium non accurate loqui, ubi tradit Catonem anno urbis sexcentesimo circa captas Carthaginem, Corinthum supremum diem claussisse. Illud enim e plisi. lib. cum aliqua latitudine esse intelligendum superior Pli δ ὲ ς nil locus evincit, ne ipse secum pugnare credatur; Verum ab errore excusari non potest Livius, cum Catonem nonagesimo aetati anno Galbam accusasse scribit fam d. . tot enim annos ut ex superiore supputatione patet vi A l . '

vendo minime explevit, in eodem luto haeret&Plu

accusa Uita qui auccoritatem Livii secutus verbis quoque ejus inhaesit, nisi innumeris mendum subesse putemus quod Interpretes quidam subindicare videntur sIllud constat non Servilium, sed Servium dicto loco legi debere, eo enim praenomine Galba fuit Ad alia ut veniamus fuit Cato insigni parsimonia reique quaerenda attentissimus, atque eo padio siecit, tit ipse, qui cum primum ad rempublicam accederet, non magnarum erat facultatum, postea maximas sibi paraverit divitias. Quare faede labitur Epitomator Livii h dum h Dec. e.

eum funus filii tenuissimo quia paupererat sumtu fe--- . cistere fert Constat enim ex Plutarcho, Cicerone,

aliisque alium Catonis in summa patris senectute obiisse hujus viri vitam Plutarchus fuse describit,

itaque pauca tantum quae Faxime sunt memorabilia excerpam. Primum homo novus cum esset per omnes

honorum gradus ad summum ascendit fastigium, Consul quidem fuit annos s8. Censor vero annos 68. Ex consulatu citeriorem sortitus Hispaniam, totam pacavit, &nere bellare possent litteras ad singulas ci- a vita-

48쪽

36 DE VITIS JURIS C.

vitates misit, ut muros diruerent, quod unaquaeque, dum sibi soli imperari putaret, exsecuta est ita ille tandem de Provincia, armis suis devicta, commento suo prostrat jure meritoque triumphavit. De aliis ad , MagistratibuS sui ita eum icero facit loquentem ic 1 ta Fabio quartum Confule anno urbis 1 39. ado-.lescentulus miles ad Capuamprofectus m agebat cnim tum ille decimum septimum aetatis annum, ut ipse

scriptum reliquit quintoque anno post ad Tarentum quaestor deinde aedilis quadriennio post factus fuis Fraetor quem Magistratum gessi Consulibus Tuditano, o Cethego anno urbis videlicet 1 9. Eundem Magistratum iterum gessit sexto post anno, atque eo tempore Sardiniam obtinuit, sanctus atque integer vir, asperior tamen in faenore coercendo, quia omne CX L. cc ea insula faeneratores ejecit. Idem aliquot post annis tribunus militum Syriaco bello Thermopylarum jugis praesidium hostium depulit: Multos ipse exagitavit malorum hominum perpetuUS accusator, morumque dissolutorum corrector multorum vicissim per omnem sitam diis exercitus est, itaque quater, t his. lib. m. quadragies pro se causam dixit semper absolutus. c. Quare Mid honoris vivo ipsit a POp Rona delatum est, ut statua .in salutis templo poneretur cum hac inscriptione M Q. Catonicen fori, quo moribus optimis ,

legibus sanctissi is praeceptis pientissmis disciplinam

in lat. ii populi Romani labantem restituit in Sed nec hoc in a G. ejus ita Praetereundum est , quod Basilicam suo nomi- lib. 8. c. 13. CPrimuS Romae fecit, quo' gr: ecas litteras sciae didicit quod octoginta anno S natus uxorem duXit clientis sui filiam, filiumque ex ea suscepit, quod anno aetatis octogesimo quinto Galbam publice accusavit. Elogia ejus apud varios varia exstant Plinius dicto loco sic

49쪽

L V. 3 se loquitur Cato primus Portiingentis tres fi mas in homine res praesitisse existimatus est, optimus orator, optimus Imperator, optimus Senator, Livii quoque insignem de hoc viro locum non adscribere religio est, is sic habet. In hoc viro tanta vis animi ingeniiquefuit, ni V. dia. ut quocunque loco natus esset fortunam sibi ipsi acturus h videretur . nuda ars neque privatae, neque pubdicae rei gerendae ei defuit, urbanas rustica que respariter casD-bat si mos honores alio cientia Iuris, alios eloquentia, aliosgloria militarisprovexit huic versatile ingeniumsic pariter adomniafuit, ut natura adidunum, diceres dcunque ageret. In esio manufortifimus, multi que in ignibus clarus pugnis idemposteaquam ad magnos honores persenit ii mus Imperator idem inpace , jus consuleres peritismus o causa oranda elset eloquentissimus, nec is tantum cujus lingaea viCo eo viguerit, monumentum eloquentiae nultam exset, vivit imo vigetque eloquentia ejus crata scriptis omnis generis oc Certe orationes ejus Ciceronis aetate exstabant centum quinquaginta, aliquarum inscriptiones nomina apud festum invenire est. Scripsit&epistolas, originum libros, de re militari, alios quam plurimos. Juris studium quod attinet, in eo excelluisse Catonem c Livio audivimus idem testatur Cicero. o Cis. lib. 3.

Liuid enim M. Catoni praeter hanc politissi am doctri Or t. nam transmarinam, atque a Uentitiam defuit num, quia Fusciet ile didicerat, causas non dicebat 'aul,quia poterat dicere, Purisscientiam negligebat at utroque ingenere is laboravit, priesilit , Ciceronem sequitur Quintilianus p M. Cato cum in dicendo praestan- int. lib. tissimus, tum juris fuit idem peritissimus Reliquit& - aliquos in juris disciplina libros, ut auctor est PomponiusJurisconsultus, nimirum Commentarios juris a

50쪽

Festo in verbo, mundus memoratos, in quibus imitatus videtur tripartita, aliosque libros alio adscriptos, ita enim hunc Pomponii locum interpretor, dum post mentionem eorum librorum a se factam, haec subjicit: Hosse latus adaliquides M. Cato princeps Porziae Iamiliae, cujus is libri.exstant, solurimis i jus, ex

quibus caeteri oriuntur. Hoc enim vult, Catonem institisse Sexti Elii praecipue vestigiis, non ita tam et Ut latum inde unguem non decederet, quia paulo alia ratione, quam anteriores solent jus tractaverit in iis quos

paucos de jure scripsit libris, filium vero ejus plura

ejusdem generis scripsisse volumina, atque ita factum, ut ex hac patris filiique Catonis scribendi ratione omnes fere quos postea enumerat PomponiusJurisconsultorum libri pullulaverint. Neque mirum cuiquam videri debet, quod de nova quadam scribendi ratione a Catonibus inita dico. Primus cui Catorcsponsa sua additis eorum, qui ea postulassent, nominibus, in vulgus emisit, quem morem alii quoque Juris consulti posteriores secuti sunt, atque eo pacto multos a Iuris studio ut nimis laborioso absterruerunt, quod indicatci ὰ Cicero his Verbis ' video in Catonis Bruti libris lai nominatim fere referri,quod alicui dejure viro, aut mulieri responderint credo ut putaremus in hominibus non in re consultationis , aut dubitationis causam aliquam fui

feci ut quod homines essent innMnerabiles, debilitati urecognoscendo Coluntatem discendi simul camne perdiscendi abjiceremus. In postremo tamen articulo CiceroJurisconsultis insignem facit injuriam, qui non eo animo nomina consulentium exprimunt, ut ex hominibus eorumque diversis qualitatibus, non ex perpetui juris ratione, quaestiones pendere videantur, sed ut omnibus etiam minutissimis circumstantiis appositis, Lecto