De Lateranensibus parietinis : dissertatio historica Nicolai Alemanni : additis quae ad idem argumentum spectantia scripserunt Ill. VV. Caesar Rasponus & Simonius Assemanus

161쪽

T Tri Iim Leoniam . a II apside media, specie redeuntis a mortuis Christus adspicitur , conversusque ad discipulos, in pacem eis impertiens; quod quidem codice sacro , quem manu gestat. inscripto hac epigraphe , significatur : Pax Sobis. Eo autem emblemate divum Leonem innuere voluisse , credibile est, falsis quidem se criminibus petitum, eorum tamen atroCitate nequaquam de Commotum , qui sedatum adversus eos, qui se violaverant, placidum animum gereret; exemploque Christi Domini pacem eis nihilominus imprecaretur Colligere hoc licet ex ipsa inscriptione, quae arcum ambit in hae Verba : Gloria in excelsis Deo, ct imis terra pax hominibus bonae voluntatis. Non enim solum indicat divi Leonis consilium fuisse id agere , ut pro Consuetudine aliorum Romanorum Pontificum eligeret sibi symbolum , quo in principatu Ecclesiae uteretur; sed praeterea pacem Caroli Magni Ope pos quam ipse in Gallias ad eum commeaverat , Conciliatam , sigillatim exprimere voluisse . Inscriptio alia, Auz ad pedes ejusdem s. Leonis praelegitur in haec verba Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos nomine Patris, o Filii, o Spiritus Saneti, quamvis missionem Apostolorum contineat, videri tamen etiam posset ad ejusdem pacis enunciationem sertinere, propter celebre illud Christi Domini ad Apostolos evangelium in omnes gentes Praedicaturos praeceptum Iu quamcumque donatim intra teritis dicite : pax huic domui In arcu medio divi Leonis nomen nomini Christi eleo anti insertum nodo legitur, characteribusque invicem in hanc formam

162쪽

Tab. III.

Iaa cis Ras Ouius Eo autem symbolo quid aliud vir sanctiss1mus innuere

volui se censendus et , quam operis illius a se perfecti praecipuum audiorem Christum D minum, cujus auxilio, in cujus unam gloriam Xtructum est, agnosci debere Ad dextram vero arcus idem Christus in throno sedens adspicitur , Silvestro quidem Pontifici clavesci Constantino vero Imperatori veX illum porrigens, utrique Curvatis ante se genibus provoluto . LX parte Constantini, qui ad sinistrum porrigentis latus est, legitur eis nomen Chara fleribus in tres deinceps ordines distributis adscriptum, ut eos estigies hic expressi repraesentat.

Sancti vero Silvestri spatium a charaeteribus nudum est; verum dubitari non debet, temporis injuria non ita pridem deletos , quandoquidem plerique superioris aevi non Vulgares auctores antiquitatis studiosi mentionem s. Silvestri nominis haud obscuram fecerunt, inter ceteros Angelus Masarellus a Septempeda Telesinus episcopus , Patrum Concilii Tridentini a secretis, qui septuaginta abhinc annis has imagines cum suis inscriptionibus Xaravit,

quarum ducturi atque exemplo resectar deinde sunt in Barberiniana restauratione , ante quam multis annis collapsae penitus erant. Notabilis est coronarum, seu luminum ad has sagies adpositorum diversitas pontificium siquidem caput rotunda , Imperatoris vero quatuor aequalibus angulis terminata tabella circumdat, quasi illum haud dubium caelestis patriae civem, sani torum albo jam illatum signiscet hunc vero adhuc in terris pro aeternis praemiis, laudabili quidem agone, sed nondum absoluto certantem quamquam ratio temporis , quo uterque horum s. Leonis aetatem aliquot seculis Iraeces erat, huic explicationi non nihil adversari videtur , nisi sorte mentionis dem, de qua Proxi-

165쪽

proxime diximus, in dubium revocare velimus , imagine que una cum Cons antino hic positam , Petri potius quam Silvestri putare , id quod etiam similitudo vultus ejus cum vultu imaginis ex altera arcus parte positae , quae me controversia ejus Apostoli est , magnopei suadet ita enim fiet, ut quo cultu Petrus Christum Dominum, eodem in speciem ceteri mortales ipsum , utim libet sublimi potestate in terris praediti, venerentur. Di X autem in speciem ; nam re vera inter adorationem latriae, quae debetur Dei filio, ac duliae , quam Sanetis exhibemus, immane quantum discrepat, id quod celebris theologorum omnium distin 'io docet. Ceterum Xploratum est, quadratam hujusmodi sormam viris adhuc viventibus haud vulgari pietate praeditis convenire , qui, ut vulgo dicimus, quadrati, quasi ad agitationes tentationum diabolicarum inconcussi sunt, ac ne affectuum quidem humanorum letibus magnopei commoti, sed animum in suo semper habitu immobiliter manentem gerentes id quod admodum eleganter quadratae figurae ratio repraesentat corpora siquidem ea praedita, quantumvis aetata, versataque , ad eamdem Collocationis sormam usquequaque revertuntur , quemadmodum apposite ad hunc propositum observavit divus Gregorius in ca Ezechielis prophetae verba : Mensae de lapidibus lindris , ait enim, quos hoc loco lapides ita dratos accipimus , nisi quoslibet an Ios, quorum vita in prosperitate , ct a te state novit fortiter sare 'Iapis enim quadrus aeqis sat in quocumque latere fuerit versus. Ad laevam ejusdem arcus eXtant adhuc imagines, atque inscriptiones illae ipsae , quas ibi D. Leo adposuit, incendiis, a ruinis, quae toties Lateranum affli Xere, superstites. His imaginibus exprimitur divit Petrus habitu pontificali solemniore una cum pallio amictus, divum Leonem e uno latere in genua ante se praevolutum XCipiens, eique super propria pontificia insignia aliud insuper pallium porrigens, ex altero vero Carolum Magnum Imperatorem , pariter in genua procumbentem , chlamyde Imperiali, atque coronas ad regalis coronae distinetionem superne clausa' ornatum , eique veX illum tradens singulis autem sua nomina ac serie characterum adposita sunt:

166쪽

Cas asponius Divo Petro Divo Leoni

Carolo

Infra cones ipsas, seu ad pedes earum haec item subinscripta leguntur:

Quae quidem cones, Melogia, ut diximus, redintegrationem seu translationem Imperii significant. Jam ut a divi Petri imagine sumatur exordium qu pontificale indumentum indicat potestatem, qua in ecclesiam universam , ejus caput visibile praeditum est: nec ea solum ligandi , atque solvendi us erga privatas Fidelium animas

continet, verum etiam auferendi, a transserendi terrena

Imperia, ubi ita ad generis humani bonum, Mecclesiae salutem, ac tranquillitatem expedire constiterit id quod Hadrianum , Leonemque nonnullos alios Romanos Pontifices fecisse traditur Pallium quod an stus Petrus tradit divo Leoni, pontificali habitu am ornato, pallio jam induto , ejusdem divi Leonis redintegrationem indicat, in qua nequaquam denuo electus est si enim decedere ex Urbe fuerat

coactus , non ideo pontificia potestate dici potuit exutus, nam tamquam verus Pontifex habitus semper, veneratione praecipua cultus es . Carolus in genua procumbens, eoque corporis habitu veX illum accipiens, documento est , Imperatores, Meges

in Ecclesia Romana 8 divi Petri successioribus fundamentum suadi potestatim agnosceres debere, in quia vexillum haud

167쪽

De Triclini Leo 1 ano Iashaud quidem Imperatoris insigne , sed Patricii, Ecclesiae assertoris est, hoc eum honore tunc fuisse praeditum indicaturri neque ex imperatorio cultu quicquam praeter paludamentum coronam a Pontifice sibi tunc impositam gerit, sed in suo spectatur usitato vulgari habitu , in quo ecclesiam ingrediens depraehensus est, o quem in ejus vita his verbis Aeginti ardus describit Induebatur Isnica qua limbo seric ambiebatur , ct tibiaria cum fasciolis , crura, pedes calceamentis constringebat. Nec aliter imago ejus ibi spe, natur, quippe habet tunicam , seu togam praete-Σtam , quam appellant, usque ad genua cum asciis circa

Crura more antiquo usque ad pedes, quae fasciae crurales VOCabantur; veXillum autem, quamvis, ut supra dixi, ad Imperatorem non pertineat, nec eo significetur proprieta

Imperii translatio a Carolo tamen post adeptum Imperium retentum Cons at tametsi atriti nomen deposuerit, propterea quod defensoris Ecclesiae titulum, d munus, quae symbolo vexilli demonstrantur, retinuerat id quod in causa est, ut neque cum Patricii indumento Xprimatur illud namque est talare , S ad instar ejus, quo moderni Romani enatores utuntur, sed habet paludamentum diadema Imperii usitatum. Ormula autem , quas Carolus defensorem Ecclesiae pronunciavit, hujusmodi est In nomine Chri sti pondeo , atque polliceor ego Carolus Inperator coram De , ct sanciI Tetro Apostolo me protectorem , ac defensorem fore hujus . . . in omnibus utilitatibus , quatenus ditin fultus fuero auxilio , prout sciero , poteroque o c. Quae quidem sormula, Gurisiurandi religio insequentium quoque deinceps Caesarum inaugurationibus,

seu coronationibus observari perseveravit. Ceterum eo sacramelito, Palildamento corona translatio Imperii fasta in eumdem Carolum haud obscure soni fiacatur. Id vero adhuc apertius coniici potest ex ipsis inscriptionibus sub iis imaginibus exaratis; non solum enim ibi notantur

acclamationes populi Romani coronationis ejus tempore usiurpata , spectantes videlicet tum ad Leonem Pontificem, tum ad Carolum in Q verba Teate Tetre, dona ita 3ta

Leoni, ct ictoriam Curula Regi. Verum etiam in hujus inscriptio-

168쪽

scriptione adjunguntur haec duo verba momino noctro, quae populus Romanus utique non admisisset, misi Carolum tamquam legitimum imperatorem jam agnovisset hac enim forma Leonem tamquam legitimum Pontificem ibi vener tu his verbis inscriptioni e us appositis: Tominus no ter Leo Papa . Nec aliquid facit, quod ibi Carolus non Imperator,

sed Rex nominatur , nam in acclamationibus aliis vere

appellatus est Imperator, cujusmodi sunt illa: Carolo Magno Imperatori, Caesari Augusto piissimo, o pacifico a De co

magno , ct pacifico Imperatori Sila, O victoria. Quae secunda acclamatio resertur ab Aegin hardo, qui hisce omnibus interfuit . Fortasse etiam Pontifex o modestiae Caroli Magni dandum censuit, quippe quem aegre nomen Imperatoris admisis sciebat, ut ipse Aeginhardus testatur in ejus vita his verbis Romam lenient ibi uotum hyemis tempus transegit, quo tempore Imperatoris , ct Augusti nomen accepit, quod primo tantum Versatus es, At ubi inaret, se , eo die quamlis praecipua solemnitas 1set Cerat autem dies natalium' ecclesiam non intraturum fuisse , si Pontiscis consilium praescire potulisset. Quod causae fuit cur post susceptum etiam Imperium aliquandiu ex appellari maluerit; quamquam advertere portet etiam momen Regi commune imperatoribus fuisse, qui propterea es historiis Reges frequenter

appellantur. Tandem ad uberiorem notitiam utriusque Imperii translationis, quam in iis emblematibus , Mimaginibus divus Leo exprestit, sciendum est Imperium Romanum , etiam superiore memoria a pluribus administratum Principibus, primum omnium inter Diocletianum, Maximianumque Augustos, nulla invicem cognationis necessitudine copulatos divisum, distini tumque fui se, idque maximum prudentissimi cujusque judicio momentum sequuti brevi inclyti illius in orientales, atque occidentales provincias dissidii

fuit; nam priores si numero plures, conjunctis tamen naturae vinculo animis , manentis nihilominus unius Imperii speciem egregie referebant. Excepere Diocletianum maximianumque Constantinus, malerius, quamui deinde

169쪽

D Trklini Leoniano a Tinde ad Constantinum res omnis Romana redierit, steteritque diutius translata tamen ab eo Bigantium urbis Romae dignitate, majorem pol e dis radii jam Imperii faciem divi a inter ejus liberos dominatio effecit, Observatusque sequuti inde a Caesaribus idem mos est, ut alteri Orientis provinciae, legiones , alteri occidentis parerent, donec post extinctam Constantini liberorum stirpem, a Julianum ultore caelo sublatum per Jovianum , valentinianum , Theodosium , ejusque filium Honorium , aliosique complures afflictae a variis harbarorum incursionibus Occidentis res, ad Augustulum pervenereri qui ultimus Caesarum perpetua ab Imperatore Augusto successione res Romanas in Urbe , atque adeo in Occidente universo administrantium . fuit. Vandalis autem Africa , Gothis Italia Belisarii Narsetis ductra pulsis, utrumque rursus Imperium sub Ju1finiano Principe in unum coaluit circa annum quingentesimum quinquagesimum seXtum quia νrerum potiri Graeci, sedemque in Oriente habere perseverarunt , Italia cura fixarchis est de nandata , qui cum ejus defensioni adversus incursiones Longobardorum brevi consequutas impares essent, nunquam postea ab excidiis urbium, populationibus agrorum , ceterisque gravissimis, quas gens humana perpeti potest, Calamitatibus, nobilissima haec terrarum omnium regio vacavit. Ac Cessit ipsorum Imperatorum impietas ab unitate Ecclesiae catholicae, ac etiam a Fidei veritate de festio , atque in erroribus, pestiferarumque opinionum , quibus adliaeserant, defensione contumacia, ne inde abhorrens vita mores, reipublicae ratio adminis randae ; quae omnia satis justam causam Italiae eos, ct ceteri occidentis cura submovendi , locumque melioribus faciendi Romanis Pontificibus praebuere. Et quamvis Constantinus renes filius, catholicus , . moribus majorum suorum abhorrens admodum esset, attamen quia archiepiscopatus, episcopatus amplissima patrimonia Ecclesiae Romanae ab antecessoribus adepta restituere, quantumvis monitus ab Hadrian Pontifice detreiotavit

indignus Imperio habitus est ut probe idem adrianus notat in fine epistolae, quam ad Carolum Magnum pro

170쪽

ia Cas. Rasponius defensione secundi Niceni Concilii dedit. Quapropter Leoni III. Imperium occidentis in Carolum Magnum transferre non sine manifesto divinae providentiae nutu visum est. Neque enim ullo pacto decebat, ut prolapso in deterius Oriculis Imperio , posterioribus principibus qua schismatum , qua haeresim pravitate ab Ecclesia Romana divisis,

appellarentur Imperatores Occidentis, qui veriore C Cabulo eversores appellari deberent: ac populis dominarentur, a quorum religione defecerant iamdem ob causam multo minus titulos, aut jura Romani Imperii, ne orientalis quidem ad Turcas orientalium provinciarum sequutos inde usurpatores cum ripsarum provinciarum possiessione transiis es dicendum est utpotes hostes perpetuos ejus, per quem reges regnant, ac legum conditores ustes decernunt; quae omnia luculenter in suo trafflatu de translatione Imperii Bellar minus, Win ecclesiasticis annalibus

Baronius persequuntur

Quod autem ad rem nostram pertinet, primam Imperii translationem divus eo imaginibus a dextra parte arcus ipsius apsidis expressis significavit, alteram vero, nempe quam ipse Carolo Magno ad Imperium C Cato peregerat , a sinistra figuravit, ambas mire sibi invicem Congruentes . Nam quemadmodum divus Silveste , profugus cum fuisset, a Constantino , ita divus eo a Carolo Magno in Urbem est revocatus imo sicut Constantinus post baptismum vindex Ecclesiae , de qua Optime meruerat, audivit ita Carolus Magnus patrocinatus Christi Vicario ab eodem creatus Imperator defensor Ecclesiae es constitutus ut plane divina providentia suspiciendam hoc locose se de more , atque admirabilem praebuerit, imagines hujusmodi historiae tanti momenti, ac ponderis integras inter immanes ruinas per tot seculorum spatia servando

Nec una delebit oblivio eximiam Cardinalis Francisci

Barberini magnificentiam , quae memoriae tantae rei cnsultum esse solertissime voluit non solum enim conservavit diligenter imagines , quae ad ea usque tempora Cr-

venerant, sed novis insuperi inscriptionibus rei propcsito convenientibus rem gellam illustravit in haec verba