장음표시 사용
371쪽
AD personas cum Imperatore progredimur, quarum tria
genera constituuntur. Primo enim loco Illustres ac Superillustres; deinde εργας μάρχαι, qui ve licitam negotiationem gerunt; ultimo reliqui promiscue omnes numerantur. Tractatur autem de iis tantum, qui usuras stipulantur; aut ei tra Mipulationem exigere solent. Debitorum hic nulla fit mentio: ex ea fortastis ratione, quod rogulariter in praestatione usurarum haut oportet spectari, quantum ex re aliena Cominmodi debitor queat percipere. Nam si quidquam lucri facit, iamercedem ac praemium laboris i inpensi sibi merito vindicabit: et secundum naturam est, commoda cuiusque rei eum sequi, quem sequuntur incommoda. I. Io. de R. I. Neque potu
runt legislatores generaliter ob lucrum debitoris, proprie sic dictum, usuras permittere; quandoquidem hoc ipsum quod tum demum intelligitur, quotiens, impensis omnibus ac damno deductis, aliquid.luperest) non facile consuevit praesumi. Et magna pars hominum non ut quaestui serviant, sed ne destituantur vitae subsidiis, rebus luis utuntur. Imo vix ac ne vix quidem dabitur paetum, quo creditor eum solummodo in casum, si nempe lucrum alter fecerit, usuras stipulatur. Saepius enim, quidquam sibi lucelli accrevisse, debitor negabit: saepius quoque, si exiguus nimium quaesticulus, plane nesciet. Inde vero altercationes, et diiscillimum probandi onus: ut consultius multo sit, procul habere huius generis pactiones,
quam novis semper ac perpetuis controversiis exponi. Ideoque frustra fortassis ac nullo operae pretio a quibusdam di DCeptatur, utrum talis ntractus naturali iure licitus sit, necne. Illud saltem moneri hoc loco meretur; singulari ecclesiarum atque agricolarum favore ductum Imperatorem, ne temere usuris gravarentur, per Novellam . et 37. praesentein Constitutionem restrinxisse, ac constituisse, ut pecunia mutuo accepta, illae quadrantes, hi solas trientes possint polliceri. Permissum vero est ab omnibus usuras exigere, quamquam nihil emolumenti ceperunt. Fiscus ex suis contractibus, moramque committens, usuras non dat; sed ipse semilles accipit.Unde debitore S, qui minores semissibus praestabant, post-ZZ a quam
372쪽
quam ad fiscum transierunt, has coguntur exsolvere. I. 17.9 s. et 6. de Ubr. Quod si in loco privati successit, etiam dare usuras solet. d. l. et L fi de iure ei. l. a. C. de sisieat usur. Quodcunque autem privilestii fisco competit, hoc idem et Caesaris ratio et Augustae havere debet. l. 6. g. l. de iure c. Exponendum nunc est, quaenam dicantur personae ILvid. Ckiae. ad luseres. Erant scilicet Patricii et Consules, et Consulares; Prael. t. C. dedi. Sti Praetorio: Praefectus Urbi; Magistri militum; Quaesto-gvi t Gφ' res Sacri Palatii; Magistri osticiorum; Comites sacrarum lar- ἴθ' j. Τ' gitionum, et rei privatae; itemque Praepositus sacri cubicu- Mais. ii. Hi omnes ingrediendi Senatum dicendaeque sente citae p.ri: odii . ius habebant. leges. C ad L. Iul. Mares. ab Anc Anio et iiONORlO C. de dignit. A. A. appellantur: Virι illustres, qui conssitas ei Consistorio principis intersunt; id est, Consiliarii intimi sanctioris et arcani
consessus Principis: συνεδρευοντες βα-ιλει τῆς ὐπερ ἁπάντων βουλῆς κοινωνουντες. Unde THEODOSIO M. describuntur: Comites Consistoriam, qui parsicipantes Augusti pectoris curas agendo clarebant. Superil,sres; sive ut hic, illa res praecedentes personae dicuntur, quae proxime principi allidebant, neque praeter eum quem
quam agnoscebant suPeriorem. Hisce tertia tantum pars centesimae, id est, trientes uturae sunt concessae. Nam et facilius carent pecunia, et quaestu etiam minore, utpote a mercatura atque negotiationibus plane alieni, ea utuntur: ut tantum ipsos damni facturos, si mutuo dent aliis, non sit verisimile. Minus porro decorum personis in dignitate constitutis, ac perniciosum exemplo habetur, agitare foenus, et in usuras nimium extendere. Quamquam hoc a paucissimis olim observatum fuit: quod infinitae plebis, a primis usque temporibus, querelae loquuntur. Etiam Tiberii aevo, quum magna vis accusatorum in foeneratores irrumperet, trepidi patres neque enim quisquam I li culpa vacuusa veniam a principe petivere. Sane quidem, ut Dis 'cis. Senatores quales secundum vLPiANi ' definitionem Lia. is S - nat. omnes personae illustres sunt) eorumque filii, et Praesides provinciarum, neque per se, neque per suppositas personas me nore auctitare pecunias possent, saepe rescriptum fuit.' p. 16. inod ex AELIO LAMPR DIO supra citato ', et Ipen. C. I b. de usum
373쪽
et constitutione GORDIA Ni l. 3. C. s cert. pet. liquet. Mox COnni veri, liberaliusque indulgeri coeptum est, vario usuris modo per Alexandrum, Arcadium, Honorium, Theodosium,
ac nostrum tandem Imperatorem praefinito. Ait vero IusTI-NιANus: minime secere ultra tertiam partem centesimae usura
rum nomine, in quocunque contractu vili vel maximo stipulari. Haec sanctio eam in partem est accipienda, ne casus singulari concessu exceptos comprehendamus. Cuius generis heicrecensentur traiectitii contractus, et specierum foenori dationes. Neque enim ferenda PACu, ad titulum Odicis de Nautico ALI. Salinas foenore, sententia est, qui solis negotiatoribus nauticae pecu- e M 9, p. niae contractus adiudicat; personis vero illustribus, quan- δῖ' tum vis eiusmodi pecuniam credant, ultra trientem negat deberi. Enimvero centesima usura, respectu periculi a creditore suscepti, traiectitio contractui fuit assignata, et quibusvis tam illustribus, operariis, agricolis, quam aliis mercatum instituentibus periculum suscipere est integrum. Ratio autem,
cur istis, quam his fraudi esse potius benignitas sua debeat, nulla apparet. Ad haec negotiatores ipsi quoque privilegio hoc minime videri pollent gaudere; ut quos Imperator stipulationes suas usque ad belles tantum in quocunque contractu iubet moderari. Aequi pollent vero, quicunque contractus, et quicunque contractus, vilis vel maximus. Quid Θ quod negandum etiam foret, ex specierum foenori datione centesimam licere accipere 3 quod mutui genus tamen proprium
negotiatorum elle, frustra amrmabitur. Transimus ad eos, qui ergasteriis praesunt. Eργας- ια dicuntur ossicinae, quae mercimoniis deputantur. His institores praeerant atque argentarii sive, ut I. II. g. s. C. de cohori. et vulgo audiunt, trapeZitae. Institor, definiente Cui Acio, est, Ad Cod. δε qui alieno nomine instat mercaturam, qui et ossicinator in insit. eν ex glossis, et εργη μάρχης, vel actor rerum eius, qui eum prae U potuit. Adde I s. et s. de Instit. Oct. f. a. Inst. quod cum eo qui in ahrn. pol. SENECA Vi. de Bensetis: Inuisores de catarum mercium serici, Coae vestis, unguentorum, margaritarum, ut Lipsius annotat) iuventus corrupta locupletat. Nimirum quibus-
374쪽
vis, et pretiosissimarum rerum negotiationibus praeponebantur. Per Argentarios hic non illos intelligimus, quorum I. I. C. de excus aris meminit, quique signare argentum solent; sed
quo S IUSTINIANUS Iun. C. negotiat. ne mihi. argenti distractores, ut, argumento rubricae dictae constitutionis, communi nego-vid. Cu/oc. dilatorum vocabulo appellat. Graecis audiunt ἀργυροπροεκὶα , t s 'μ Τ quod argentum. id est, cuiuscunque materiae nummos οὐ. '' Vendunt: οι τα λεπτὰ νομισματα πωλῖσις. Alias variis nominibus, coli bisae, nummularii, mensarii, mensularii, argent riae mensae exercisores vocitantur, perque illos plerique Credebant pecuniam, et me nore accipiebant. I. si hominem. r. f. a. depos. l. si rex so. de admin. tui. Addit Imperator: vel qui ai quam licitam: id est, toleratam, nec reiectam publicis aut i gibus, aut moribus, negotiationem gerunt. Hisce personis, et si qui harum nomine contrahunt, in universum besses usuras,sve octo in centum permittit stipulari. Argentariis quidem quod ossicium eorum publicum, tro. de edendo. ac usus necoL1arius ex utilitate publica, LI. depositi. quodque non sine periculo omnibus propcmodum indigentibus opem ferre parati erant Novesi. r . e. 4. Quapropter etiam novissime IusTi NiANus constituit, ut besses usurae sine stipulatione; et quamvis expressis verbis nominatum nihil esset, iis deberentur. de Nov. Oid. Cuppen. 136. c. M. eι s. Eo enim audaciae si non omnes; saltem plerique burr Iust. do nondum devenerant, quo superiore ac nostro quoque secu- η' ι'. io Longobardi; qui turpissimi tantum quaestus gratia, positis publice laeneratoriis mensis, horrcndum foenus, iὸque intolerabili extorquere conditione consuerunt. Negotiatoribus reliquis besses conceduntur, quod pecuniae masis indigent, plusque negotiando emolumenti ex rebus sibi suis sciunt comparare. Utrum vero in his ponendi sint, quos I. c. C. de dignit. negotiatores ultimos vocat, haut vane fortassis dubitaveris. Nam compendia ipsorum longe solent esse vilissima; et minus quoque videntur legibus probari. Eius generis sint
stropolae, qui mercantur a mercatoribus, quod statim vendant;
uti a cicERONE in primo de Oinciis describuntur: in illiberalibus ac sordidis ea propter relati. Eodem loco habendi et satiora.
375쪽
trenarii, in I. . I.3. C. de cohori. apothecam appellati; quod mer' Dilaci, Obscium vilissimarum apothecas secum deferentes, certis in lin ast. cis, opperturi emtorem, aliquamdiu subsistunt. Sed vix sustinemus privilegio arcere, quos non diserte reperimus hac in parte notatos. Duae praeterea hoc loco quaestiones ab interpretibus moventuri s inito iam contraelu negotia creditor gerere incipiat; et deinde, si aut desinat negotiari, aut nomen alteri cedat; utrum besses queat stipularip Priori casu a creditore stare videtur L 7. C. de usur. ubi IusTINIANUs usuras, an te promulgationem legis nostrae xxvi. in stipulationem deductas, et in futurum sol vendas, ad modum didiae sanctionis vult temperari. Sed verior omnino negativa est: quandoquidem lex ista de minuendis, non augendis usuris loquitur; et in-
contractibus stricti iuris id semper spectandum quod primo
in stipulationem venit. Absque novatione igitur maiores usurae non debentur. Quin autem cruditori sub ea conditione, si facturus sit mercaturam, belles stipulari liceat, dubitatione omni caret. Altera quaestio inde controversi redditur, quod in contrael ibus initium praecipue est observandum: ut non iniuria durare hic, quantum ad praesentem quidem Contraelum, besses usurae existimentur. Quoniam vero privilegium hoc personale est, merito etiam, cessante ratione illius, exstinguetur, quod exemplo g. l. l. v. deleg. et fricom. a. potet con firmari: ibi enim finita aetate, cuius favore privilegium con eedebatur, et ipsum privilegium finitur. Haut incongrue quoque locum hic inveniet ratio, quam ex I. V. Coae de usur. an
tea petebamus. Immiscet iam personis imperator contractus, quorum
quis respectu iacturam potest maiorem facere. Ait: In traiectitiis autem comractibuς. Traiectitius contractus proprie non ille dicitur, ubi res credita trans mare tantummodo exportatur: quo sensu PAPINiAMus Ili. et v. Responsorum, L . de naul. foen. Lip. patrum. dea . et per tui. pecuniam usurpat: - sed quum peticulo creditoris, contra naturam mutui, pecu nia, sive merces ex e comparatae L . de naul. foen. l. Iaa. f. . de
V. O. vehuntur. Poenua autem nauticum, si e maritima usisra,
376쪽
ω ὰ l. Gnaut. foen. Graecis dicitur Mνεισρι- ναέιμὸν, διαπο . de M. V. MGο- et opponitur τῶ εγγυω, quod άσφαλὲς, tutum ac sine periculo .bo r. ad L est, quae creditoribus etiam quibusvis, ob susceptum pecuniae m. I. I. se V. periculum, consuevit exsolvi. Quanquam negatum haut eo, exercitores navium foenus hoc frequentius agitasse; quod periti navigationum, periculo suo facile credebant. Utrum vero ideo magis nauticum foentu, neque Nautica usura, vel nauticae usurae dicantur, quoa totum nempe foenus; id est, sors et usura simul ac semel solebant exigi, non sine controversia est. Primus assirmativae sententiae auctor, SALMAstus, a GRo Novio in Mantista pecuniae veteris eo nomine notatur. Sane quidem,
quidquid hic intuitu periculi pollicetur, improprie usura augit; quoniam non ob usum quod origo vocabuli ac vis deposcit si τe in compensationem interceptae utilitatis; sed in pretium periculi exsolvitur. Meruit tamen usurae nomen; quia
indivulso adeo nexu coniunctum cum ea est, ut non dive
sum aliquid, sed idem omnino videatur. Rectius autem vocabulo foenoris inuatenus non pro specie usurae, proprie sic di me, accipitur) comprehendes: hoc enim generalius est, et vel partum mutui, vel redhostimentum designat. Finire usuram hanc, sive potius foenus, licebit per accessonem quantitatis criaitae, quae in compensationem sputa et utilitatis interversae, et suscepti periculi) tanquam interesse petitur. Quantum ad ipsum contractum, debitor ea, et quidem ex-
prella lege I. a. ra uti. C. de naut.foen. mutuo pecuniam sumebat,
ut suscepto creditor periculo, si praefiniti itineris tempore periret creditum, nihil planς posset repetere; sin vero salvum
transferretur, sortem iuxta, ac usurarum nomine summam
certam exigendi ius haberet. Periculum illud vel in omne itionis atque reditionis tempus suscipiebatur; et hinc Graecis foenus . tuos ire, itemque diu poτεροπλου , vel ad locum, inque diem certum tantummodo. LI. C. de naul. Den. I. 4, 6. j. d. I. Iaa. I. I. de Q. O. Diem aut mensem expresse navigationi dicebant, quia temporum alia navigantibus accomoda , alia
plenissima periculi, ac quodammodo intractabilia erant. Fallitur autem HOTOMANNus, quieuin in finem id factum putat,
377쪽
ne creditor vel nauta moras itineri nectendo, in usuras maiores foenus extenderet. In Omne namque suscepti periculi tempus maritimas usuras communiter promissas fuisse, supra docuimus; et in laudato saepius opere sALMΑsius pallim demonstravit. Adde, quod a creditore dies allignabatur, cuius intererat maxime, navigationem quam primum finiri; quum tractu temporis et periculum traheretur. Periculum hic regulariter illud intelligitur, quod a naufragio contingit. Ceterum haut dubie etiam de eo, quod a piratis, hostibus aut incendio provenit, Dominatim interdum cavebatur. Quod si intempestate, levandae navis causa, de communi vectorum consensu iactura facta; si debitoris culpa damnum illatum, ad creditorem casus non pertinebit. Illic enim neque totum Creditum, et non invito debitore perit: hic imputabit sibi,
quod contra legem contractus venerit, aut perniciosa temeritate magnum acceperit incommodum. I. I. C. de naui. foen. I. u. q. a. or. de publicau. Istud vero periculum creditoris ut pensaretur, licuit olim, quamdiu navis navigaret, infinitas usuras recipere. Quod PAvLvs ii. Sententiarum, titulo de usuris testatur. IvSTINlANus centesimam praefixit: quae a communibus usuris l. I. C. de naul. foen. distinguitur. Neque eam abrogavit deinceps per Novelgam uo. antiqua licentia, quantis quis vellet usuris, traiectitiam mutuam dandi, restituta: quod frustra sALMAsius capite nouo de Modo Usurarum existimavit. Improbantur enim tantummodo receptae moribus in nautico foenore conventiones, quas Nov. Iog. Imperator confirmaverat.
De cetero secundum de talibus contrael ibus posita; leges, qualis est, in cuius explicatione haeremus, negotia et aestimari vult, et diiudicari. Sive igitur in singulos menses neque cnim suit prohibitum sive in omne navigationis tempus usuras placuerat stipulari, centesimam nullo modo licebat excedere. Id est, hoc posteriore casu tempus istud universum menstrui respeetu computabatur; totque centesimas, aut tanto minus centesima debitor praestabat, quot mensibus, aut quanto minore dierum spatio in itinere fuerat. Aliam Iustiniano mentem vix licebit allingere. Neque absolvent eum
378쪽
iniquitatis, qui plane ac praecise in omne suscepti periculi tempus centesimam putant praefiniri. Quid enim, si tam diu periculo suo pecuniam suturam creditor pepegerit, donec
naves revertantur salvae 3 Continget sorsitan, ut in tres, quatuor, quinque menses; aut in annum etiam integrum navigatio extendatur: et tum tu ultra centesimam iure non deberi
contenderis p Ingens sane beneficium, quod neminem non ad lustinenda tot tamque varia amittendae sortis pericula invitet. Eni in vero aliud longe est, ubi creditor eiusmodi pactum ipse init, cuius mentionem Novella Iosi movet. Tunc etenim lucri damnive causam aut culpam in se merito trans feret. A nautico hoc foenore differt pecunia, pro operis servi traiectitiae pecuniae causa sequuti quem κεριιακολου θον vocabant) in stipulationem deducta. I. . f. r. de naul. foen. Cre-oiderim vero Iustiniani aevo consuetudinem illam, servum cum navigante mittendi, desiisse. Nihil enim quidquam ea de re in Codice deciditur, neque veri videtur simile, poenam Centesimae respondentem pro servi operis post diem periculi
stipulari licuisse; suum in traiectitia pecunia solius periculi
intuitu centesima in permissis habeatur, eoque discullo, cesset tota atque communes tantum usurae debeantur. I. I. C. de naut.1oen. Ad exemplum nautici foenoris introductum est quas nauticum quando periculo creditoris pecunia in solo continente per intutas infestasque vias transportatur. Qua de re videri potest scAEvoLA in vexatissima I. s. de naul. foen. cuius tenebras dispulit, controversiamque omnem felicissimetas expedivit eminentissmus disputationis nostrae pn Esrs in dissertationibus ad universium ius Asinianeum. Commune autem hoc utrique foenori est, ut, habita ratione discriminis, et pactum sine stipulatione ad obligationem prosit, L 1. g. 1. de naul. foen. neque ultra periculum, ut dictu in est, centesima duret. Multi Iureconsultorum neutrum foenus Canonico iure tolerari asseverant. In testimonium asserunt GREGORivMix, qui c. ult. de Usur. Naviganti, ait, ves eunti ad nun ivas certam mutuans pecuniae quantitatem, eo quod suscipit in sep riculum, recepturo siliquid ultra sortem, usurarius es censen M.
379쪽
FAClii NAEvs II. Controversiarum negationem inserit: usurarim e. 4N.
non es censendus. Mox recedit tamen ab hac coniectura. quod codicum omnium fides reclamet. Ceterum duo casus vulgo ponuntur, quorum alterutrum a Pontifice interpretes volunt: licdesignari: si aut dare quis pecuniam mutuo, nisi suo id periculo fiat, recuset; aut inaequalitas inter usuras susceptumque periculum nimia occurrat. Ait porro Imperator: vel pecierumfoenori dationibus. Spe- a Cies hic opponuntur pecuniae numeratae, suntque fruetus aridi vel liquidi; veluti frumentum, Vinum, oleum. Vocantur σιτωναι, id est frumentarii; ελεωνοω, id est olearii, qui tales species curant Lult. demun. et bon. g. s. MoLlNAEus hoc loco eatenus tantum Considerari eas arbitratur, quatenus sub qualitate pecuniae traiectitiae foenori dantur. Seci errat. Nam quibuscunque casibus, etiam agricolis, sub centesima possunt credi: Nov. 32. et sequ. ob incertitudinem pretii, quod alio tempore maius, minus alio esse consuevit. Hinc etiam ex nudo pacto debentur. l. a. C. de usur. Per veteres autem leges, quibus olim excedere centesimam in contractibus his licuit, non intelligendas este xii. Tabulas, sed quasvis ante Iustinianum latas, superiore capite monuimus. Tanta vero antiquitatis erat indulgentia, ut quatuor etiam centesima S-τοάλλόν των
καρπων exigere concederetur. I. I. C. Th. de Uur.
Pergit Imperator, ac reliquis omnibus dimidiam solummodo centesimac; id est, semilles assignat: minores negotia-
torum, maiores illustrium personarum usuris. Nam et fructuum atque utilitatum, quas illi rerum suarum usu potiuntur, eadem est serio: quum neque praesumantur minus egere, aut uti pecunia, neque opima adeo merces operam et impensas ipsorum sequatur. Ait porro: et eam quanIitatem per totam sanctionem istam nec enim placet ad solas semissus verba haec reserri) pro personarum ac contractuum diversitate determinatam. etiam in aliis omnibus comus nullo modo ampliari. Quianam vero illi: o quibus citra sipulationem exigi Hurae solent. Egerat hadtenus igitur de usuris stipulatis, idem iuris sore asiserens in iis, quae ex conventione nuda, vel citra ullam con-
380쪽
Ventionem praestantur. Praestantur autem usurarum quaedam, atque tum Gemum ad iudicem earum nomine itur, si stipulanti fuerint promissae: in quibusdam stipulatio necessaria non est, sed nuda conventio creditori ius exigendi acquirit: nomnullas praeterea et Officio iudicis consequimur. Illius generis urtu. sunt, quae mutuo accedunt, regulariter nostris quoque tempo-Du. P res d. ribus stipulationem postulantes. An vero id usurarum odio Dis x , ψ- pristis legibus sit constitutum; quod post ACcvRSivΜ BARTO μιι. i. iri. LVM, CASTRENSLM clarissimo Viro, PAvLo Busio in Subtili tibis . obf i, ruris, contra Cui ActuM asserere placuit, merito queas dubitare. Neque enim argumenta ipsius grande adeo momentum trahunt. C Aii regula l. Τ f. de pactis: In traditionibus reram, quod-elinque pactum sit, id valere manifestissimo se vel ad dati
nem ac traditionem a iure nondum formatam, vel ad revoca- . .e ventis- bilem etiam, monente 3ΑCHovio, spectat. Ostendit deinde B rem 3, 6, tu ι sius in eo, quod nisi usurarum odium obstaret, saltem praescriptis verbis in factum actionem nascituram arbitratur. Ex nudo enim pacto per se non datur actio: et quamvis in continenti stricti iuris contractibus qualem mutuum quoque eust vel dupondii novere adiectum fuerit, civilem tamen obligationem haut parit. Ubi autem civilis obligatio nulla, ibi
nec actior atque sic perinde censetur, quasi nulla prorsus conventio intervenisset. Hing PAvLvs I. V. pr. de pactis: Si tibi δε- eem dem, ei paciscar, ut viginti mihi darentur, quia tale pactu in invalidum est, ac civiliter pro non adiecto habetur; non m scitur obligatio ultra decem: quandocunque enim expresse nihil convenit, tunc re, sola rei traditione, non potest obligatio '' eontrahi, nisi quatenus datum is quod ipsum commutati vadi iustitiae ratio deposcit. Non itaque odio usurarum obligatio impeditur, sed quoniam mutuum annumeratur contraetibus stricti iuris, qui, tradente in commentorio ad Issitutionum δε- adio', hos ARNOLDo VsNNio, ea de causa variis adeo arctisque limitibus sunt circumscripti, quod altera tantum pars in iis obligat, altera vero obligatur. Hinc, ne temere quis vinculis grauioribus obstringeretur, illum demum paciscendi modum valere firmiter legislatores voluerunt, qui publica auctoritate