Institutiones medicae in usus annuae exercitationis domesticos digestae ab Hermanno Borhaave. Editio altera prima longe auctior.

321쪽

sat, coagulat, acidam acrimoniam , doloret lancinantes , algentes , cardialgiam, palloiarem , scabiem, inprimis creat atque praecipue residet in fructibus horaeis paulo mi nus maturis. Tertia denique in Vinis acidis . aut acetis, consistens, fere similia facit, at leviora , deinde prae coeteris nimio usu as sumta acre acidum serum facit, unde rheuama , podagra, & similia. 761. Acrimonia secundo in cibis & potu est Aromatica, ut plurimum constans ex sale & oleo acribus unitis ; haec facit sitim, siccitatem, calorem , ardorem , stimulum solidi, velocitatem humorum, liquidi dissipationem , hinc cardialgiam , ardorem si

machi, nauseam, ructus, Vomitus, febres, maciem, contracturas, & morbos inde pen

762. Acrimonia tertio est Spirituosa se mentatione parata, tempore diuturno aucta, destillatione in sutiamum gradum evecta, est ut plurimum in vino, in cerevisa antiqua , spiritibus stillatitiis'; producit sitim,

temulentiam,fibrarum constrictionem siccam, humorum coagula vix resolvenda , stimulum celerrimum & citissime evanescentem partium solidarum', hinc summam necessi-

ratem similis potus assiduo auctioris , indo debilitates, flatus, obstructiones , febres, tumores, leucophlegmatiam, hydropes,

similia his mula. 76ῖ

322쪽

nΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ. go 163. Quarto denique deprehenditur acri

monia penetrans Fermentans, quae inprimis in musto crudo fructuum horaeorum , aut in vino, cerevisia 'e , in ipso actu sermenta tionis cito suppressae clausis ; haec creat rutactus, inflatus, spasmos ventriculi, intestinoarumque, vomitum, Choleras, diarrhoeas, dysenterias, ileon, & talia. 64. Viscositas autem nimia ciborum ex sirinosis non sermentatis, aut ex gelatinosis animalium , tum ex caseo lento, aut presib

nimis coagulo laetis, gignit pondus in stomacho, flatus, ructus, acorem, Cruditates, vas coelorum tenuiorum in intestinis obstructiones, hinc intestinorum in ertiam , abdominis insercti tumorem , duritiem; tum deinde ipsi sanguini inseri viscositatem malam ex unitis iterum viscosis particulis, hinc obstructiones ad glandulas', pallorem , inertiam , frisus, tumores; sed & patet, quod frigida dicta potentia similia faciant ; tum

ζ'iam quod prae coeteris noceant quiescentibus corporibuS.

76J. Nimia vero Oleositas, solida lubri-ς x, laxat, debilitat; oscula minimorum Va istulorum obstruit i hinc introitum aquoso tum impedit; miseelam humorum depravat, y yia nidorosia, urentia. excitat; hinc ru eq. , nauseas, vomitus amaros Oleosos , yςM ; tum sitim immanem, obstructiones,

323쪽

inflammationes, indigestiones viscerum timata inde orta, eruit.

corpore , vel in aliqua singulari parte , auia et semper villorum muscularium contra hiones & laxationes reciprocas i simulque velocitatem in omnibus humoribus ; hinc suida, & solida, nimium attrita dissolvunatur ; aquosia, spirituosa, mobiliora, dissiantur ; residui humores in densitatem infamamatorium mutantur; interim olea, & sales, nimis attenuata, trita, Volatilia facta. acria reddita , quasi in putredinem eXaltantur; crassa , & tenacia , olea , accumulantur humores quasi exusti redduntur ; omnium maxime bilis; medulla consumitur; cellulae ichore replentur; macies sit; hinc defatigatio , dolor, inflammatio, febris , suppurati , gangraena, haemorrhagia, mors subi

tanea.

aut com sumto sere viscere quodam laborantibus , tum etiam in summo aestu , subito Iethalis.

la arte , nisi somno , reparandos ; exsiccat reliqua ; atterit solida minima inprimis cerebri, auget acre; cod iones, nutritionesque,

impedit ; bilem exasperat ; hinc productio maciei , febrium , deliriorum , bilis ari R.

genea

324쪽

Π A G Ο Α Ο T I K Η Σ go generatio, agitatio, eVacuatio , harumque teterrimi effectus, tristitia, phantasia depravata, inquietudo perpetua. 69. Quies nimia musculorum in toto corpore , vel in aliqua singulari parte , fibras musculares motui ineptiores reddit; minuit velocitatem in omnibus humoribus; hinc concretio , inspissatio , inertia , tam fluidorum , quam principiorum e constituentium ; cellularum repletio ; medullae aggregatio; obesitas; leucophlegmatia; frigus; torpor; pigritia ἀναβηmα. Unde ergo otii , & vitae sedentariae, effectus cognoscuntur.

77o. Somnus nimius, volatilia consumit; iaspissat sensim reliqua ; ea in vasa lateralia aggregat, vix movet; figit eXcrementa; aggravat cerebrum; caput replet; sensiis, motusque, hebetat; reliqua fere omnia jam dista s769.) procreat; hinc simul iis maximon0cere, qui in eum prae coeteris proclives prodesse his. qui in pervigilia promti. 77i. Assectus animi violenti, aut diu

permanentes iidem , cerebrum , nervos ,

piritus, musculos, mirabiliter, &essicacis-ψme mutant, figunt , depravant ; unde V0scunque sere morbos valent producere , i s vere , pro sua diversitate, & durari

77λ Salivae excretio nimia turbat coctiO

325쪽

3IO AIΥIOA OTIA nem primam . hinc ec sequentes ; prosere sitim , siccitatem, bilem atram, tabem,

reo piso: si autem non eXcernitur in os, aut

longe parcius solito . impedit tum ciborum manducationem , saporem, deglutitionem, digestionem; augetque simul sitim, 3 Bilis excretio nimia per superiora, vel inferiora , orbat chylopolesin primario instrumento ; hinc impedit ciborum coctionem . secretionem , Qecum excretionem ;producit temperiem acidam, frigus, debilitatem , pallorem , leucophlegmatiam , deliquia. Si vero consecta impeditur fluere in cavum intestini , icterum cre t , simul praecedentia vitia 774. Lympha pancreatis ic intestinorum, si nimia copia depellitur in intestina , producit mala similia ac saliva sic peccans 77αὶ sed simul diari hoeas serosas praeprimis unde summae debilitates , animi deliquia, siccitates , sitis , febris hectica, marasmus. Si non fuit in intestina . vel parcissime, tum facit moles in intestinis crassas , compactas, hinc pondus , repletionem , tormi na , Volvulum, sitim, febrem , alvum du

77s. Sanguinis nimia excretio ; sive per anastomosin ex hepate, intestinis . renibu , utero, fiat; sive per diatresin , diapedesin, aut Vulnera ; tollit vires; minuit spiritu idestruit

326쪽

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ. 3Irdestruit omnes actiones ; accumulat cruda , aquosa , pallida , frigida ; producit leuco phlegmatiam, hydropem; laxitatem in omni bus vasis ; in arteriis autem Capacitatem. Cruor autem per haemorrhoi talia vasa, aut naturalia mulierum , Vel & per alia minus consueta loca , dudum jam , & periodice, evacuari solitus , interceptus nunc, facit topicas, dirasque , inflammationes ; circulationis suffocationes ; sebres ; mira morborum , dc varia genera; maxime autem valde mirabiles alibi haemorrhagias. 776. Seminis eXcretio nimia facit lassitudinem; debilitatem ; immobilitatem ; convulsionem; maciem; siccitatem ; membranarum cerebri dolores, calores ; sensuum , maxime visus, hebetudinem ; tabem dorsalem ; fatuit tem ; varios his assines mur

777. Urinae excretio nimia; facit siccitabrem; humorum immeabilitatem ; ardorem; sitim inexplebilem ; cruditates ; spirituum subductionem; maciem; atrophiam; & mala his simili . N imius tem Sudor ferme Padem essicit : Urina autem suppressa vesi-ς-m, ureteres, pelvim , renes, distendendo , rodendo , putrefaciendo , labefactat , ς rrumpit ; toti lymphae cruoris acrimQ- ni in alcalescentem conciliat ; hinc cerebri paella stamina laedendo, anxietates , sOPO

327쪽

778. Sanctoriani perspirabilis excretio ni mia facit debilitates summas; hinc animi deliquia ; mortem inopinam. Si vero parciorcst, vel sublata , facit extremae cutis vascula siccari, emori; hinc & majora excretoria obstrui arefacta; mutatur hinc circulatio ; retinetur acre; oritur putredo cruditas; sebris; inflammatio; apostema. 779. Applicata externa frigida , meatus claudunt, fibras contrahunt, retenta retro' pellunt, exhalationem impediunt ; hinc efficiunt quae perspiratio impedita. Calida autem , aperiunt , laxant, eXhalant, versus cutim ducunt, sed exsiccant. Humida abluunt e ccrementa, aperiunt ora, laXant vasa , alliciunt extrorsum , unde si nimia, morbos producunt, ut Sudor nimius 777. . Sicca contraria faciunt : ex quibus essicacia balneorum , lamentorum , epithematum, intelligitur , si prius cognoscitur materies, qualitas, modus, duratioque applicandi. ut

reliqua memorata 73 . q. prius facillime capiuntur.

78o. Sunt oc internae quaedam corporidiatheses, adeo generales, ut plurimi morbi ab iis , ut causis , pendeant ; unde in enu meratione causarum generali proponi , ζXPlicarique per suas causas solent ; suntqu*inpri-

328쪽

nea interna.

181. Plethora fit , su stentatur , augetur, in corpore, cui Viscera Chylopoea fortia , vasa sanguisera laXa, Victus plenus bo ni succi , aetas media, temperios sanguinolenta, tempus hybernum, &aestivum, aer humidus, mens otiosa dc indolens, artuum truncatio. Facit autem intolerabilitatem caloris, motusve ; extensionem vasorum majorum ; comprcssionem minorum; hinc, minima data occasione , lacerationem in vasis, suffocationem in liquidis ; inertiam ; desidiamque. 782. Cacochymia considerari potest: vel in iis, quae eXtrinsecus humoribus accidunt,

vel in iis , quae interne illis adhaerescunt; tumque iterum vel in omnibus simul , vel in aliquo singulari. 783. Ubi ergo occurrit primo nimius

humorum per vasa motus, is facit humorum compressionem , attritum , attenuationem , calorem , diathesin inflammatoriam ,

mala jam explicita 766. . Eorundem vero motus nimis lentus, sacit vitia similli-Mλ iis, quae jam exposita 769.). In primis

periculosus spirituum nervosorum motUS CXLectu, vel defectu peccans, inde enim OmneSLQctiones, secretiones, cxcretioneS, laedun-xRr , di inde varii, omnis fere generis, morbi.

329쪽

8 . Humorum autem nimia Fluiditaα

producit nimiam exhalationem , consumtionem , secretionem perturbatam , Vasorum majorum arctationem , inanitatem eorundem , debilitatem, in minoribus vasculis ob structiones, rupturas, suppurationes ; inprimis nocet si magna acrimonia , motusque, simul concomitantur. 78s. Eorum vero Tenacitas nimia parit structiones, vashulorum eXtensiones, dolores , tumores, inprimis autem ad glandulas , & ad plexus arteriosos. Ubi vero tenacitati juncta pariter acrimonia, tum pro Varia proportione, qua concurrunt hae duae. maxime fit vasculorum destructio, unde

dein, effusis humidis, pustulae , inflammationes , gangraenae , lphacelus , cancer, ulcera cacoethe, caries, di similia sane mala ; est autem quandoque. acrimonia comes,

aliquando pedissequa, tenacitatis. 786. Humores acidi crudi, acidi acerbi, acidi fermentati vinosi , acidi chylosi, acidi lactei; tum dc alcalescentes volatiles, si Xive, aut jam ipsa re alcatini ; iterum falsi muriatici , ammoniacive; acres salini, oleosi, aromatici ; insulsi tandem dc oleosi ; pariunx morbos quam simillimos propositis 76p. ad

330쪽

explicata hactenus; producit autem multos, malosque, morbos, nauseas, horrorem contra cibos , anxietates, singulius , cardial-gias, vomitus, dolores illaCOS, colicos, tormina, fatus, borborygmos, diarrhoeas, dysenterias , acutos morbos, febres, convul

siones.

89. Bilis autem Atra dicta a colore suo, de Bilis vocata a sede, ubi colligitur, & unde excernitur ; aliquando sapore acerrimi aceti, quandoque vero putrefacti cruoris, rodit, urit, eliquat, inflammationes . gangraenas , sphacelos, dolores atrocissimos, effervescentias enormes , eXcitat. TripleX quidem talis in causis morborum describitur: i. mitissima ex ipsa materie sanguinis nimis

moti, hinc exusti dicti 766. 783. 2. exh c prima magis , magisque , per easdem

c usas eXacerbata. g. ex bile corrupta, eXaia

fata, quae si ex flava, vitellina, porracea, Retruginosa , Isatode, orta suerit, posterior istmper prior est , hinc pro varietate indolis, 'RR gaudet, & pro ingenio partis, inquam .ponitur, varii admodum ejus effectus.79Q. Sanguis etiam, serum, bilis, si scatent