장음표시 사용
131쪽
modum effugiant, ne in recessu cum equum ascensuri sunt, conueniantur a creditoribus,distineanturque;quod iniuriae opprobrijque loco viri ingenui sibi ducunt. Sicut ergo agere qui que potest in iudicio, ne turbetur eius possesita sed in ea manuteneatur; ita unusquisque agere potest ne afficiatur iniuria, quam verisimiliter timet, id est, ad auertendam iniuriam,qua
lis est, si a creditoribus in ipso discessu officia, Iis citetur in iudicium . Quare isti ossiciales.sunt proprie actores. Nec illud obstat , quod
creditores . in termino assignato comparenteτ in iudicio revera agunt, pro consequendo suo
credito. Dupliciter enim responderi potest. Primo. Dum officialis per publicum proclama intimat omnibus se discessurum esse, & offert se paratum ad soluendum illico cuiqi qum tum debete nullam creditores occasionem habent agendi in iudicio: & si eam arripiunt, iniuste faciunt, neque dici potest, officialem cogere ipsos ad agendum,cum sit paratus, satisfacere ; sed ipsi ex se evadunt actores, non vi l. di L famari. Secundo respondeo. Sicut secundumν hoc proclamatum genus inuentum est infatim rem officialium,ut suae consulant existimationi;&bonae fams, ne scilicet post eorum abitum , diffamentur, quasi discesserint non solutis debitis, sed & ut suae satisfaciant conscientifrcons uri tingere
132쪽
tingere enim potest, ut sui ossici j tempore,quaedam cum personis pauperibus contraxerint de-hita, quorum ips non recordentur 3 ideo per octai rata inuitant ex se omnes, quasi per tiabenter .soluturis ita nullN Hodo credendum est, hiauste modi proclamata inuenta,& usu reincepta esse ob caussas graues seu debita magna.
Quare si aliquisossicialis distessurus, ut supra ,
debitor esset magnae pecuniaru summs,aut reus esset litis alicuius magni momenti, nullo pacto per haec proclamata , praetendere posset, transacto termino paucorum dierum , qui praescri- rasilenetagere volentibus, praeiudicatum esse creditoribus, seu aduersarijs , vel silentium impositum . Quando ergo ob exigua solum debita inuenta fuerunt haec proclamatas minimὸ dicendum est,ostium, & campum huamlatissimuapertum per ea esse litibus, ut extenso fiat ad
tot casus,& caussas,ut volunt,& docent,qui has ampliationes excogitarunt. Tertio demum respondeo. Dato adhuc, quod ossicialis procIamata obtineat, non animo soluendi, aut promptissime satisfaciendi, ut tenetur, sed ut verbis pascat creditores, eludatque, & deludat, si sa- cultas adsit, & ideo cogantur creditores litem intentare, agreque: tamen non adhuc sequitur, quin ratione horum proclamatum ipse sit actor; Nam ut obseruauit Iustin. inst. de interdic. S.
133쪽
Tertia diuiso ; litium, aut controuersiarum duis
plex est genus. Quaed/m sqnt simplicra, qui dam simi mixtς. Simplices sunt, in quibus ' pars si pliciter actorem agit, alia simplici' rei partes hibit. Mixtae sunt, in quibus it idem
qui uno despectu agit, alio respectu reus est g&e contrkrsyis non solum se tuetur,& exeipi detiam ita aliqua parte agit. Cuius discrimnis rationem optimam reddit ibidem Imperator. Iusimplicibus enim caussis unumquidi controueretitur, non pluras quare u picus tantum erit actor unicus Fus. In mixtis saltem duo in controuersiam veniunt, ut in interdictis uti possidcisis di utrobi: quare ratione junius controuersiae Unus erit actor,& ratione alterius erit reus; S sconuerso, qui est reus in una, fit actor in alia: &ita uterque & est actor,& reus. Idem euenit in
casu nostrs . Ossicialis obtinet proclama ad
effugiendam inuidiam,quam timet, ne scilicet traducatur,& distineatur,& hac ratione ipse est actor propulsans,siue auertens iniuriam , & ij a quibus timet, locum subeunt reorum. Si vero accedant creditores,sbiq; fieri satis petunt, negat, nugatur ille ; quare litem illi intendunt; hac ratione evadunt actores, & ossicialis constituitur reus . Plures ergo sunt actores, & plures rei. Ad quosnam respicit. l. nostra certe ad primum casum tantum,quo ossicialis agit, non
134쪽
ad secudv.Quare quia hoc secundum est primo
accidentale ; de his autem, quae sunt per accidens , non tractant disciplinae, ut tritum est in scholis 3 quia omne per accidens reducitur ad per se ἐν quare de primo tantum agit lex nostra. Adde,ut de secundo tractaret, nihil opus erat; sat enim de eo,& assinibus egerat legislator,ubi de iniurijs in actione contractuum tinxit. Quare clarissime emicat veritas hostrae opinionis .
Haec quae de ossiciali dicta se fit, abundE titisse-eiunt ellam in casibus scholaris,& stipendiariis quia etiam in his eadem rario militat. Secunda caussa iusta ad extendendam. l. diffamari, inquiunt isti, est et Si quis me dissim et de i ure rerum , puta me emisse ab eo , qui fion habebat ius vendendi &c. ut supra. At Deile est obiectionem hinc retorquere itiauctores , & simul soluere . Ut ehim se habet diffamatio de statu hominum ad diffsmationem de statu rerum, ita se habet ius,& r fio p ocedendi in illa diffamatione ad ilis, & rasonem phocedεndi in ista . sed cetra stissima-s6d ystatu hominum nullo mo itur, ut
diffamans euadat actor: ergo nec diffamatio de statu rerum idem praessare poterit. Pari enim passu procedunt. Tertia caussa, quam iustissimam putauit Coti arrulas, est,si iudex Videat id uersariuiti me una in d
135쪽
ad proponendam quaerelam , vel intentandum iudicium, expectare tempus, ut testes informati, vel moriantur, vel discedant in longinquas regiones, ad eb ut testificari pro me amplius no possint, vel alia ratione ego destituar legitimis rationibus . In his casibus putant, me iure posse cogere aduersarium meum, ut quaereum pr
ponat, agatq; contra me, & ego euadam reus:
Reipondeo hanc quoque extensionem falsami esse .. Nam si ego timeo di; hac iniuria,n pndum
illata, sed quae posset inferri, ego agere.debeo
hontra ad Rersarium meum, & ipse partesdubibit rei. Dices; atqui aduersarius vocatus in iudicium non excipiet, sed quaerelam proponet contra me, & ita ipse erit act*r,& non reus,ego verb ero reus, & non actor, &sta hac, arte ego cogam eum vel inuitum agere, etiam quando
nollet. Respondeo; si hic duς sunt iniuriae, una de qua ego ago contra illum, alia, qua ille agit contra me ue duo quoque erunt iudicia ; & consequenter caussi non erit simplex, cum duos habeat actores,& duos reos r*spective. Quare ii prima caussa in qua intentio mea est, auertere iniuriam, sue damnum, quam , seu quod ab iulo timeo , ne ille differat accusationem contra me,quando testibus vel probationibus destitu. tus ero, ego sum actor: & si sine actione mea iule evadit actor, iam obtineo, quod quaerebam .
136쪽
F contra in secunda canta, si aduersarius praetendit aliquid aduersum me, aequum est,ut ipse agat. Tamen agere non cogitur: quia potest silexe: neque eg*fumi AEgere possum, Ut de eo, quod ad ipsum tum pertinet, agat. DiceS, atqui si non agit, qmmittit ius suum, ergo cogi
lux ad agenduφ Λ the spondeo. Si Titius mihi deb eat centum, si neget i seu nolit holuere, ego
quoque nisi contra illum agam , iure meo fraudor, non tamen ob id dicor cogi ad agendum rquia volens ago, vel nou ago. Idem in proposito , Prq quo optimum exemplum habemus apud Aristo t. lib. 2. Ethic. de pro ij ciente me in mare , ut nauim alleuiet, & naufragium e littet : quod volens tamen facit . Ita euenit:
in casu nostro. Huoquoque facit distinctio supra allata, de eo, quod lex respicit per se, ut scilicet ego avertam iniuriam mihi imminentem &de eo, qu*d est legi per accidens, ut ille, scilicet, agat: quod uti accidentarium non considerari, nec respicia lege dicitur. Viide Philo ibi solent dicere, ita propositio, musicus edi sicat, est propositio per accidens quare non attenditur, nec consideratur in scientijs. Talis est L diffamari in casu nostro, qus nihil aliud per se respicit, quam ut . tueatur diffamatum ab iniuria: quod verb diffamans agat, vel habeat sinquid contra me, idest huic legi per accideps, uillud
137쪽
illud lex non considerat: satis est. vralia lex alihi id cohsiderauerit qua unusquisq; potest uti iure sito. Et hoc est, quod vulgo dicitur,omne per per se; si actio mei aduersarij est accidentaria respectu nostrae L
qua ago contra eum, non erit accidentaria re
spectu alius legis, qua ipse utipiterit. Ut si per
accidens est, ut medicus canar, vel aedificet; non ita canere, vel aedificare est per accidens respectu musici, vel architecti.
Quarta caussa L Papinianus s. si quis postff. de inossic. testam . terminum praefigit filio exhaeredato ad quiretam proponendam. Respodeo, me non posse no mirari,quo pacto viri docti his allegationibus, vel ipsi decepti sint,vel alios decipere se posse speratini. Affero verba l. vi spicuunt sit, mihil illam ad fetu KΘe e . I Si quis reiniflossiciosi ordinatam, litem dereliquerit, postea non audietur J datis iste loqui: tur de eo, qui ex se quaerelam institust, por-
Quintaecaussa, inquiunt, est casus legis,a qiiii fundus sside damn.in sec. At certe tantum abest ut textus iste his faueat, ut potius ut considerani in prima parte sq. s. eorum sententiam prorsus euertat. Na haec l.non solu non praefigit te
138쪽
dincandi tinuit; is se non defendiis quare possessiusd gae trans Mash s non quidem ut il
MMm agat a ego eum non cogo , std in eips libertat; sitqm estii Sexta caussa est nunc igyiu noui operis r item omnis protestatior; item minae de agendo. a Quare interest rei,ne diutius res maneat in pendenti. Respondeo . Ex nunciatione noui Operis in priori parte cap.9.docui argumentum, se- mi pro nobis contra aduersarios: quare ne actu
me monstraui, mi ntem esse reum, noui actinrem . Idem dicas .de protestante, qui ex id, ctis clarissima sunt. , i ni lambi nota, Ad Septimam caussam,verum esse dico,posse per iudicem statui terminum, ad agendum de caussa principali ut in allegata l. si quis libe tatem E dehaer. sed non ob id mutari ordinem naturalem , ut actor fiat reus ,.RIeus actor . Ω Octaua caussa eodem pacto soluitur: potest iudex contumaci denegare audientiam , ergo multo
139쪽
multo magis potest ei statuire terminum ad agedum. Respondeo nunquam potest iudex ess- Ad Nonam caussam Respondeo, distinctionem supraallatam de per se,& de OH iecidens optime quoque hic setisfacere by NM iudex ,
qui probabiliter timet, ne partes occasone possessionis ad arma prosiliant ; malitare potest, Vt caussa tractepur,& in spatio bres1pclacidatur sed finis per iudicem intentus non tractatio litis per se; sed solum periculo rixae octa trere iper accidens mandat gitem tractari & terminari , quatenus hoc modo sperat rixae Eaussas putare. Quare si alio modo aut via potin dise
obulare, tenetur ea uti; non autem mandare', ut
quis agat 3 quia hoc regulariter in iniustum, Icontra Lunicam C. ut nemb inuit.ag vel accitfeten.Quare cum id sit per accidens, dicetur honconsiderari in iure. Adde iudicem mandantem,Vt parteS agant, non mandare diffamanti, ut agat, sed ut qui laesionem praetendit, agat salij excipiant.. Decima caussa eadem facilitate tollitur,quia si mihi aliquid promisisti, laedor, nisi stes promissis ; quare ago contra te, ut facias,quod de-bςs;paratissimus ego id sacere,ad quod teneor. I. Quid cere ut diffamans sit aerur,sed solium reus, & ei
140쪽
Quid haec ad diffamationes ΘUndecimq caussae casus iustus est: sed nihil facit contra nos. Nam si ego laedor a re tua d lata in agrum meum, agere possum per proci ma poenale,ut talis res auferatur, aliter euadat mea. Sed ordo iste est naturalis, non qualis est, dum diffamans cogitur agere . Duodecima caussa latissime patet; sed satis est dicere, ut dictum est ad praecedentes obiectiones , seruandum semper esse ordinem naturalem , ut laesus & diffamatus agat ; & hoc non relinqui iudicis arbitrio, quia iuris indubitati est . in hac ultima caussa Contardus recenset. XVII. easus Glias in cap. primum S. primo detest. spol. in o. quos cap. sequenti discutiam ; ne prs sens' caput prolixitate sua lectorib. taedio sit. . LEGIS CODICIS UT NEMO
inuitus agere, Pelaccusare teneatur merus inteEG
LIusin caseus XVILqud. Glossin c. I. g. I. de res seoli. m 6. aliquem ad agendum cogiposse
MPERATOR Diocletianus anno primo sui imperij l. edidit, ut nemo agere, vel accusare teneatur C eodem tittit: Carino Aug. l. & Numeri . item Ati . Cois anno Chri-