Primae lineae physiologiae in usum praelectionum academicarum /

111쪽

perficiem compresserit. Ergo hac actione, quae inspiratio vocatur, bronchia Undique augentur, longitudine, latitudine, cum ad omnes diametros pectus augeatur, pulmo Vero inflatus absque ullo intervallo pleuram contingat. Una Vasa. quae cellulOsa vagina cum bronchiis conjungjt, longiora fiunt, extenduntur, anguli parvi fiunt majores, hinc circulatio facilior. Deinde, dum vesiculosa pulmonis citro aere plena fit, spatium augetur, in quo vasa capillaria pulmonis migrant, rami arteriarum Avenarum in majores angulos diducuntur, Jobi loqhos minus comprimunt, compresso Vicinorum minuitur , liberius ergo ex corde misius sanguis in majora , minimaque Vasa arteriosa pulmonis irruit,& acceleratur. Hinc moribundum animal inflato pulmone, sanguinis ergo ad sinistrum ventriculum itinere nunc faciliori, ad vitam revocatur, & perinde homo qui aquis submersus mortui similis extrahitur. Pre1sionem vero aeris in sanguinem, in tanta ejus levitate, negligere possumus, quae ter centies vi cordis minor sit, neque aerem in sanguinem urgeat, quod si pho non dime ulter potest. CCLXVI. An aer inter pulmonem est & pectus 7 an is aer rarefit in inspiratione, idemque restitutus, comprimens pulmonem, facit expirationem Θ An hanc sententiam confirmat avium exemplum, ubi omnino vera est 3 Omnia contra hane opinionem consentiunt. Pone pleuram animalis quadrupedis vivi, aut cadaveris, pulmo nudus oculis distinguitur, nullo spatio diremptus. Perforata pleura pulmo se, quam primum ab aere attingitur, advertebras recipit. In avibus utique pulmo grandibus foraminibus pervius aerem in cavum thoracis

dimittit : Sed in iisdem pulmonem inter & pleuram manifestum intervallum est : perinde in quadrupedibus futurum manifestum, si pulmo a Pleura distaret. Majora vulnera, aere in unum caVum thoracis admisto, respirationem minuunt, in utrumque recepto supprimunt: Sub aqua apertus thoraΚ

112쪽

RESPIRATIO.

nullam in aquam emittit aeris bullulam ; emittit vero in avibus, quibus in pectore aer est. Spatium imaginabile inter pulmonem & pectus vapor replet , vel aqvula. Pulmones, si adhaeserint, modice respirationem laedunt, quae nulla superesset, si aer inter eos & pectus ad respirationem medius requireretur. Aer denique e Xternus Omnes in corpore humano membranas admissus corrumpit, nisi plurimo muco defendantur, is autem a pleura abest.

CCLXVII. Verum respiratio, si1ve immixto vapore subputri, silve alio quocumque modo, certo vitiat aerem, & ineptum reddit, qui vel pulmonem distendat, vel flammam alat, denique id elementum elatere suo exuit. Credas id a putredine fieri, cum aer a turba hominum pestilens reddatur , febresque malignissimas intra paucas horas generet. Ulut id fiat aer certe in pulmone retentus vitiatur, amittit elaterem suum, non potest ita distentum tenere pulmonem, ut sanguinis copiam nune per dilatatas arterias pulmonales auctam in venas transmittat. Neque potest Voluntas supra certos fines dilatare pectus, aut transitum eum sanguinis adjuvare. Orietur ergo status in quo sanguis per

pulmonem meare nequit.

CCLXVIII. Ita nova ressistentia nascitur sanguinia corde perpetuo advenienti, &, in diuturnioribus

spiritus retentionibus, ut in nixu, sanguis Venosus, maxime capitis, stagnat ante clausum cor dextrum , quod se in pulmones evacuare non potest, faciem tumefacit cum rubore, rumpit aliquando venas cerebri, colli, intestinorum, renum, Pulmonis demum, auremque deXtram. Haec causa anxietatis in anima summae, haec causa mortis in aere

compresse, in submersiis, in strangulatis, multo magis subita, quam vulgo de submersis creditur. Ergo illi, qhuc a sanguinis itinere suppressis oritur molestiae, ut homo vivus obViam eat, relaxat vires inspirationis, & ciet in actionem vires exspirationis, quae aere nimis rarefacto pectus liberent.

113쪽

CCLXIX. Vires istae sunt primum elater costarum ex suo nativo situ sursum ductarum, quae remotis viribus elevantibus sponte se in angulos cum sterno & vertebris acutiores reponunt. Accedit elastica pariter vis bronchiorum & vesicularum, ab aere distentarum, qua in contractionem nituntur.

Hinc exspiratio facilior, & celerior inspiratione :hinc morientium ultima actio. CCLXX. Porro consentiunt musculi abdominis, obliqui, deinde recti, &transversi. Eorum priores aliqua parte sui firmantur ad costas inferiores, alia retinentur ad os pubis, iliumque immobile, si cum pectore compares. Quare contracti, recti quidem arcum illum, in quem viscera a diaphragmate depressa abdomen expulerunt, contrahunt, conveXiatatem abdominis rectitudini propiorem faciunt, Viscera abdominis retrorsum, sursum, contra septum transversum, quod solum cedere potest, impellunt, id in thoracem urgent, eum breviorem faciunt. Obliqui similibus causis laterales etiam partes abdominis constringunt, hepar, Ventriculum, retrorsum premunt, inque partem minus resistentem urgent. Omnes denique costas detrahunt, ab intercostalibus elevatas. Transversus costas non detrahit, introrsum tamen paulum ducit spuriarum cartilagines, abdomen totum vehementer angustius reddit, viscera eadem contra septum urget. Accedere putes vires ster costalium, intercostalium internorum longiorum, qui depretares dicti sunt. Ex hac conjuncta vi costae superiores descendunt, magisque mediae, supremae minus, ima maxime : &eaedem introrsum margine suo ducuntur : cartilagines ascendunt, inque acutos cum sterno angulos redeunt & sternum retrorsum cum costis redit. Sic pectus per conversam CCLIX. angustius omni modo & brevius fit, expellitur de pulmone Pars ae ris tanta, quanta lassicit ad tollendam molestiam

CCLXVΙΙΙ.CCLXXI. In validioribus respirqtionibus, quana

114쪽

do inspirationes majores factae sunt, majores expirationes aliquae aljae causae adjuvant, ut sacrolumbalis musculus, longissimus, quadratus. Ea vi effationis glandes plumbere drachmae & ultra pondere ad g63. pedes projiciuntur, eaque vis tertiae parti premonis atmosphaerae aequalis est. Sed in sano homine soli musculi abdominis sumetunt, neque pulmo ita, ut in ematione, e Vae UatUr.

CCLXXII. Effectus expirationis sunt, comprimere vasa sanguinea pulmonis, angulos bronchorum acutiores reddere, uasis reticularibus pondus vj cinorum Vasiorum imponere, si1e aerem corruptum de pulmone expellere, partem sanguinis arteriolis capillaribus impactam ad cor sinjstrum per

venas propellere, parti vero sanguinis resistere, quaen corde dextro ad Venit. Sistet ergo expiratio sanguinas facilius ad pulmonem iter, & cum una totum pectus comprimatur, sanguinem venosum in Venas capitis repellit, cerebrumque & ejus sinus implet. CCLXXIII. Ita nova necessitas respirationis renascitur, dum sanguini a corde dextro aliquoties expulso, collapsa vasa pulmonis resistunt. Ea causa mortis altera in ijs animalibus est, quae in spatio a re Vacuo pereunt. Pulmones iis diutius in vacuo morantibus aere edueto densi, solidi, aqua graVio-yes : iij ne sanguini immeabiles redduntur. Similis est eorum animalium mors, qUae a fulmine extinguuntur , forte & ab antris char Omis. Quare vi sapientilla mae fabricae, ad primum sensum incommodi ab impedito transitu sanguinis nati, laxatis viribus expirantibus, inspirantes in motum cientur, motus sanguinis per pulmonem liberatur & acce

leratur.

CCLXXIV. An alite causae alternae respirationis pAn aliquid sperandum a compressa Vena line pari,

nervo phrenico, a sanguine ad cerebrum non min h. Repugnant haec anatomiae comparatae, quae abianue ullo simili nervo, venave, ubique eam alter-

115쪽

RESPIRATIO.

nationem respirationis reperit: experimento, quod ostendit, pulmonem ad summum distentum ne Vum phrenicum sua vi movendi diaphragmatis non Privare. An ab alterna tractione antagonistarum musculorum, inter quos expiratorii inspiratorios relaxant, isti priores p sed ex eadem ratione Omnes in corpore humano musculi perpetuo in motu au

ternarent.

CCLXXV. Ex prioribus satis constat, respirationem homini sano & adulto persectae necessitatis esse. Nam sive in inspiratione pulmo manserit, sive in expiratione, perinde perit CCLXXIII, CCLXVIII. Hinc nullum animal, quod pulmonem nostro similem habet, postquam Aiquamdiu respiraVit, ut pulmo aerem per intima receperit , & a teria pulmonalis sanguinis novam abundantiam in pulmonem detulerit, aeris usura supra pauca minuta horae carere potest, quin Vel pereat, Vel ee te in eum statum incidat, qui a morte sola suscia tabilitate differt. In animale nuper partu edito haec aeris necessitas non ita subito nascitur.

CCLXXV I. Sed ab ea necessitate dissert utilitarrespirationis. Illam natura evitasset pulmone aut nullo facto, aut tali, qualis in stetu est. Utilitatem

ergo respirationis magnam esse oportet, quum omnia animalia aut pulmonem nacta sint, aut bra chias, aut asperam arteriam per corpus omne divisam. CCLXXVII. Ut eam utilitatem eruamus, cominparemus sanguinem adulti hominis cum istus sanguine & cum piscium liquido vitali. Apparet in Miu deesse sanguini Naborum floridum, densitatem solidam ; a piscium sanguine ipsum calorem abense, densitatem vero ibi minorem, & tenerum cras-1amentum reperiri. Urramque proprietatem sanguinem in pulmone acquirere natura rerum ipsa suadet.

CCLXXVIII. An in pulmone calor inprimis nasci--r. Nonne id fit ab alterna extensione & contractiodi

116쪽

RESPIRATIO.

o ne, relaxatione & compressione vasorum CCLXV.& CCLXXII. unde perpetuo solidae partes inter se

ipsas confricantur, & sanguinem constrictae atterunt. Addet adeo pulmo ad reliquarum arteriarum ossicium, quod in eo magis quam usquam alterne sanguis laXetur, alterne comprimatur. Sed pulmone obstructo, ulceroso, pene deleto, calor morbosus in homine invalescit: Sed in pulmone aer friagidior sanguinem ex proximo contingit. CCLXXIX. Densitas quidem adjuvatur eTeunte de pulmonis vasis copioso aqueo vapore, quo separato reliqua massa specifice gravior fit. Eodem etiam, quo in aliis arteriis, modo sanguis per modulos minimorum vasorum alterne retardatus, alterne velocius transactus, figuratur, sphaericus fit, hinc densior, plus nempe ponderosorum globulOrum , levis liquidi minus. Neque nihil potest vena pulmonalis angustior socia arteria, in qua adeo Propius ad se invicem aecedunt globuli, & vis attra-etrix augetur. Et tamen cum minimo pulmone animalia frigida sanguinem densum & coagulabilem habent, & aere destitutus pullus. Et sanguis per pulmonem brevius iter habet, per universum cor pus longius, & arteriam debiliorem I cor, a quo agitur, debilius. CCLXXX. An ergo aer ipse in sanguinem recipitur in pulmone, & ibi oscillationes facit nece

sarias p An id demonstrat resistentia corporis contra pondus aeris externi aer in sanguineis vasis, telis cellulosis, & cavitatibus corporis humani repertus: strepitus in articulationum extensione : aer in multorum animalium corda manifesto ex tracheis effusus, ut in locusta : aer de sanguine & humoribus animalium in vacuo BOYLEANo exeum : necessitas

oscillationis vitalis in sanguine 3 rubor auctus sanguinis pulmonalis. CCLXXXI. Imo nihil aeris elastici in sanguinem hic recipi demonstrant aeris in sanguinem negatus

aditus, si elasticum contineret inutilitas recipierdi

117쪽

RESPIRATIO. IOS

di, si in sanguine elaterem deperdit: persecta aeris

in frigore immutabilitas: exilitas vasorum inhalantium, mucus perpetuo illinens vessicularum parietes , aeris elastici natura ad iter per vasa capillaria minime idonea, repulsio ab aqua, qua impeditur, ne per chartam , linteum , pellem madidam aertranseat. Idem impulsus asperae arteriae non transiit in eor, & tune demum transit, quando nimja Viimpellitur : Aer in vasis humanis, & in humoribus ex non elastico sit elasticus gelu , putredine, Vaeuo eX terno. Is autem aer in omni liquido inest, cum cibis, cum vaporibus advenit, lente mixtus & dissiculter. Nulla unquam in vivo calido animale bulla aerea

in sanguine visa est, nisi post vulnus. Animal, cui aer in sanguinem instatur , perit certo I Velociter. Neque quidquam satis certi est in sanguinis venarum pulmonalium aucto rubore. Demum solvitur quidem aer in plerisque humoribus, & in aqua, sed lente, etiam tunc post aliquot demum dies, quando prior aer per antliam exhaustus fuit. Et

tune elasticam suam naturam deponit, neque quidquam producitur cauta, cur jn sanguinem aut eX-

peditius deliquescat, aut dii lutus naturam elasticam retineat.

CCLXXXII. An refrigeratur in pulmone sanguis 3 An in docet mors animalis in aere, qui eo gradu calet, quo animal, ut creditur constiticte in diebus aestivis servidi Tmis, ventis aestuosis orientis pAn ideo minores arteriis pulmonis venae 2 An inde in laboriosis frigoris desiderium p Refrigerari in pulmone sanguinem hactenus verum, quod aerem contactu calefaciat, aliquid ergo ipsi de suo calore tradat. Sed eum finem naturae non fuisse, demonstratur, cum nemo sanguinem venosum arterioso calidiorem dixerit, frigidiorem invenerint aliqui, nemo cor sinistrum dextro frigidius viderit. Sed Venosus sanguis in pulmonem venit. Si ibi refrigeratur, sequitur, ut arteria adhue frigidiorem acci-Piat. Lum ergo, quem amisit, calorem , & ultro

118쪽

diori vivi podest, quam sanguis i ple est, in balneorum familiari exemplo, & regionum calidiorum. Amplitudo arteriae pulmonalis, in laetu non respirante major est. dextrique cordis aurisque mesor ε rea pariter in faetu multo major, Videtur receptaculum este pro mora saepe necessaria, & angustia enae aliquid ad accelerandum sanguinem confert.

CCLXXXIII. An ab aere sanguinis rubor 3 Repugnant animalia frigida, aeris usura pene carentia, quibus aeque ruber sanguis est ac quidem calidis : ruboris in ranis certa conjunctio cum ubere ejbo, palloris cum jejunio : via, ut modo diximus, aeri ad sanguinem interdj sta. Et tamen ab aeris a cessit ad sanguinem rubor nascitur, & reparatur, ab eodem averso exstinguitur. An subtilius elementum ab aere in sanguinem penetrat, quod eum CO-lorem faciat, ut lumen ad plantarum colores requiritur.

CCLXXXV. An utilitas pulmonis est resorbere nitrum sanguini de aere 3 An inde rubor floridus, qui in placentae sanguineae superficie apparet, dum

Pars fundo proxima atra est Θ an ea animalis con- ra putredinem tutela est 3 Acorem volatilem in aere aliquem ineste certum est, qui cum terra pro-Pria nitrum facit. Terrae enim nitratae exhaustae, aeri expositae, nitro iterum impraegnantur. Sed idem acor cum alia terra & vitrioli cum salem, &alumen, & marinum denique componit, per certae X perimenta. Nam caput mortuum salis marini adestillato spiritu superstes recipit ab aere eam Vim, Ut novum spiritum fundat destillatum : & in nive sal cubjeus est : Marea sitae vero vitriolo emore Leunt, & coleothar spiritum, quo orbatum merat, recuperar, & alcati abit in tarterum Vitriolatum.

Non ideo haec utilitas respirationis est Θ Nimis exi-Dua est copia, qua hi sales aeri insunt, & optime Te spiratur in montibus altissimis, ubi parcissimi funi, neque in sanguine nostro notae nitrosi salis

ullae repertuntur.

119쪽

RESPIRATIO. TOT CCLXXXVI. Cur diu vivunt absque ad re testud jnes, ranae, lacerti, cochleae, erucae, insecta Pluscula. Illis pulmo non ad praeparandum adeo sanguinem, quem paucum recipit, quam ad natatio-HiS persectionem datus est. Hinc ipsis pulmonibus ex eaVa Venae , ex aOrta arteriar. Insecta aerem inhalant, exhalant per stigmata. Cur perit animal Omne in aere non renovato, etiam parvum avicula pQuia aer, quem semel pulmonibus hausit, redditur inquinatus vaporibus aqueis non elasticis, Vaporibus alcatinis, ideoque nocet; non quod levior fiat, Parum enim cadit argentum vivum in aere non renovato, qui animal occidit. Hinc iterum diutius super vixit animal, si is aer naturali magi S compressus fuerit. Nam ibi proportio alastici elementi major est, hinc aer serius corrumpitur. Sed & alioquin inclusus aer in venenum abit sola stagnatio ne, repletus vaporibus. Cur turgent in vacuo spatio animalia 3 Ab expedito ex sanguine aere, qui

inerat non elasticus.

CCLXXXVII. Concentus aliquis est pulsui cum

respiratione. Ordinaria naturae lege tres pro Una respiratione pulsus numerantur, aut quatuor. Si plus sanguinis ad cor advenerat, augetur numerus Pulsuum, respirationum. Haec causa anhelationis in homine corpus movente, incitante sanguinem

Venosum CXLII. Si major resistentia facta fuerit in pulmonibus, neque sanguis ex corde dextro e X pedite transiverit in sinistrum, augetur numerus,& magnitudo inspirationum, ut expediatur iter. Haec causa suspirii, oscitationis, anhelitu S, quorum illud prosunda, haec lenta & maxima est inspiratio, in anhelitu frequentior & impersectior. Neque tamen semper respirationum numerus e UmPulsu crescit, experimento a febribus sumpto, in quibus pulmo liber est. CCLXXXVIII. Mueus obliniens sensilem membranam bronchiorum molestus fit copia, acrimonia:

visus est iu caste in hydrope pulmonico. Quare

120쪽

1o3 RESPIRATIO.

Copiam, adhaesionem, acrimoniam vindicat tussis: irritato nempe 1ystemate respiratorio, alterniS gnis inspirationibus, magnis expirationibus Velociter sibi succedentibus, ictibus musculorum abdominalium, solvitur, expellitur mucus, calcUlus.

CCLXXXIX. Risus a tussi differt causa, quae sere

in mente est, aut certe in titillatione nervorum alia quorum culaneorum : deinde, quod post unam majorem inspirationem crebras, sed impersectas expirationes faciat, per glottidem aretatam, nec aerem plene e Vacuet de pulmone. Inde risus aliqua salubritas, quod unius inspirationis plenae loco plures in eodem tempore inspirationes & expirationes fiant, & concussio major sit. Inde periculum a stagnatione sanguinis, quia expiratio non plena fit, atque adeo sanguis in pulmonalem arteriam admittitur, non vero emittitur. Fletus inspiratione magna incipit, pok quam parvae inspirationes &expirationes alterne sequuntur idemque finitur m3gna expiratione, quam continuo inspiratio se quitur. Hinc eadem sere & bona & mala habet,& anxietates a tristitia modicus levat. Singultuaesi maxima & sonora subitaque inspiratio. Sternutatio unica, sed maxima, inspiratione, unica etiam,

sed sorti fama expiratione continetur, & aere naribus molestum excitato torrente explodit.

CCXC. Utilitates accesibriae respirationis plurimae sunt. Exhalat copiole, & noxium sorte, de sanguine dimat, cum id ipsum sustheet, si in aere

haeserit & respiratio multorum hominum in clausum , nec amplum locum stipatorum suffocante viae rem Inpraegnet. Vicillim sorbet de aere vaporem tenuem, cujus sorte non satis perspecta est utilitas. Perpetua etiam vis ea est, qua abdomen cum suis visceribus comprimit, ventriculum , intestina, Vesculam sellis, vesiculam chyli, Vesicam urinariam,

Intellinunt rectum, uterum evacuat, cibOS conterit, sanguinem per hepar, lienem . mesenterium urget. Fluxum & refluxum aliquem sanguinis ex-