장음표시 사용
31쪽
& Neoptolemus apud Sophoclem Philoctete.
QRανα δῖ ορκιον κοιλω .. Jovem Horcium testem voco.
τοις ορκως enim ipsum praesidere voluerunt ,& perjuria vin. s. dicare; quanquam horum vindictam Hesiodus, Mεργες, Eryn.nibus transcribat, easque Oeιου -υ- ας, seu perjuris vindices vocet: quae Homero etiam Iliad. τ. sunt,
q*a testure sub imata Custingant meritis hominum perdiuria poenis. 6. Sophocles non alio sensis in Trachinijs Jovem vocat --ιοlον, seu ο πιιου εγγυητώ, stye sponsorem,ut explicat Suidas, aut του ορκου ορον, seu prasidem, ut habet Scholiastes Thucydidis Hist. lib. 7. I. videturque idem fuisse, quem Romani vocabant Δ- Π ον,& χium Fidium , cui easdem etiam partes resignabant. Erat olim lovis Horcij lignum in Olympiae curia, specie maxime formidanda,utraque manu fulmen tenens, ante cujus pedes tabula visebatur aenea, cum incisis elegis, quibus a perjurio deterrebantur homines, ut auctor est Pausanias in Eliacis prior. 8. Iusjurandum vero alio etiam nomine sacramentum dici monui- mu , , & testis est Cicero lib. I 1 1. Offc. quo sensu Horatius persmum sacramentum pro perjurio sumpsit, lib. 1 I. Carm. Odes. xv I I. Derivat autem sacramentum Varro lib. 1 v. de L. L. a cro, quali sacrae rei, ut ait, arctissimum vinculum, nou profana dum. Et iuxta Owenum Epigr. lib. II. Ep cXXX.
Satramenta vocant sacra Iuramenta Latini.
1 o Ex eodem vero fonte & juramen, qua voce usus est Guntherus in Ligurino, lib. I ii. & I IX. & juramentum suas derivationes sortiun
32쪽
sortiuntur. Ita enim Isidorus lib. different. quem Barthius citat Adversar. lib. xxx II. cap. I. & MS. penes se habuit: Iura antiquitus ad res divinin pertinebant, undejuramentum est, velut ais crameatum . Ineptit enim Laur. Valla, dum lib. v x. Elegant. I icap. XXXuII. juramentum a jure manente deducit; nec minus
ipso Panormitanus, in rubr. tit. de jurejur. qui juris quasi astrin- timemu dici voluit. Demum vero jusjurandum etiam dejurium rhvocabatur, a desero, quod est, valde juro. Quanquam enim 1 - da in quibusdam, quicum componitur, minuendi vim habeat, tamen in plurimis etiam significationem vocis intendit. ut pluribus ostendere possem, nisi facere id jam pridem occupassent viri doctissimi, Io Bernartius Notis ad Statium lib. r. Thebaid. & Achilleid. Frid. Taubmanus Notis ad Plauti Epidic. aist. r. sc. I. Christ. Becmanus in Origin. L. L. in voce pleo.&Sam Dresemius Notis ad Ios. Is cani lib. I. de bello Troj. Ad nostram mentem hoc sensu loquitur Plautus Casina
aist. m. st 1 v. Per omnes meos o Deas dejuravit.& Rudente act v. sc. II. Deserate mihi argentum dareta. Item Apuleius lib. ix. Metam. Idque destram confirmat per ominuti divisa numina. & lib. X. Dejerant utrique, nullam te prosus
fraudem, nusiam intus surreptioηem factitas e. Apud Agellium quoque Noct. Att. lib. v I I. cap. X II κ. Deserio vinctum sis, est jurejurando obligatum teneri. Sed videamus quid sit jusju- I4randum. Scio enim hoc varie disputari apud IC ' , & ab alijs invocationem divinam aut obtestationem dici, ab alijs etiam per contractum. alijs item aliter definiri. Nobis pro nostro insti. tuto sufficere poterit ea jurisjurandi definitio. quae est apud Aristotelem, lib. Rhetor. ad Alexand. cap. XLIX. & omnia complecti videtur, quae ad naturam jurisjurandi pertinere putantur. Ait autem Philosophus, ορκον εἰνα H- ii εως
ἀναποδεικ- ' Iusjurandum sis eum veneraζione divina
33쪽
is adsertionem, quae demons iione non iηdigeat. Paullo aliter eam
effert, & quasi explicat, Clemens Alexandrinus Stromat. lib.
tion . Nec aliud vult Ciceronis illa definitio, quae est lib. 1 1 t . de Ossic. quod fit ad matio religiosa, Deo adhibito teste . Est nempe jusjurandum φάας, sive ομολογία, adsertio aut ad rismatio de re Oiqua, eam videlicet ita habere, vel non habere, ita praestitum iri vel non iri. Neque tamen simplex tantum est adfinio, sed ut recte addit Cicero, religiosia, aut ut Clemens& Aristoteles , H λίας m οπαρολήψεως, cum divina veneia ratione , ut quae fiat interveniente numinis supremi, falsam contestationem vindicantis, invocatione. Unde Philo lib. de Decalogo, juqurandum vocat tesimonium iei de rebub dubi':& lib. de Spectat. leg. in re ambigua mei testu citationem . Et Simplicius Comm. in Epicteti Enchirid. cap. XLI v. ait, jusju Iandum μαψυροι την Θεον καλῶν, emcrnu επινητἰω ἐς οἷς λέγ , cra Dor. Deum citare testem sesequestrum, ac θonseremas facere eorum quae dicuntur. Ea caussa etiam Paullus IC. jusjuran. dum religionem dixit L. xxi v. D. de juram . idque ut Lactantius
quidem lib. IV. cap. xx i v. voluit, quod jurejurando mens juranistis ligeturct religature seu potius, quod juramentum jurantem religione ob ingat , hoc est, conficientia scrupulum moveat, ob nu. II minis contestationem adhibitam. Erat enim religione obseringi, nihil aliud Romanis, quam coψcuηιiae metu terreri quem admodum vicissim religione exsoldii dicebatur is, cui metus se adimeretur, ut pluribus docet Budaeus in annotat. prior. in Pandect. Originationes alias aliorum, videre Lector poterit apud Stuckium, lib. de sacrific. Gentil. in pr. quas non tran 1 ci ibo. Sunt tamen qui definitiones laudatas sugillent vel ea de caussa. quod generis loco sola adfirmatio sit posita,quum tamen tam luper rei negatione, quam adfirmatione, juramen tum exigidi praestari soleat, ex . L. I in. f. I M. D. l. ur.&
34쪽
L. V. Cod. de jurejur. atque inde juramentum aliud adfirma. aliud negativum I j dicatur. Sane hic scrupulus Cl. Ist Mynsingerum nostrum impulisse videtur, ut Comm. ad 3. xl. Instit de action. juramentum per adfirmationem & negationem simul definierit. Facile tamen fuerit litem hanc compo- 1 onere. Adfirmatio enim, ut in prolatis definitionibus sumitur, implicitam sibi habet negationem eademque ratione hic usurpatur, qua in pacti definitione verba dandi &faciendi; quae non ea tantum ibi notant, quae dantur aut fiunt, sed & quae non dantur,vel non fiunt,ut docet Mesembecius in paratiti. D. depact. num. II. De adfirmationis vocabulo rem ita habere vel ex hac ipsa formula jurisjurandi Hippocratici, quam sub manibus ha-bcmus, liquere possit. in ejus namque exordio, jurans spondet vel adfirmat, se Ompia observaturum & facturi m , quae sit promissurus ; quae sane adfirmatio est. Ast ubi ad specialiora devenitur, adfirmative primum adserit, sanctimoniam vitae se
velle servare, praeceptores venerari, &c mox negative iterum promittit, non exhibiturum se in dicamentum mortiferum aut abortionis, Sc. nihilominus utrasque adsertiones, &per adfirmationem & negationem factas, ad eandem & primam illam adfirmationem generalem reducere oportet. Quare et-2o
jam Aristotelis, qliasi istam dubitationem suborituram praevi derit, ubi de adfiimatione proprie loquitur, & uti ea simpliciter negationi opponitur ut in libi is de interpretatione j sem per vocabulo κα φαο- ad adomation significandam uti.
tur, quemadmodum per ἀπο αειν ηegationem intelligit. lu ramentum autem simpliciter ςάαν, sive adsertionem dicit, ac si sub una eademque voce,& καταφα nν & ἀπόφασῖν comprehcnsam, aut intellectam vellet. Quod forte & doctissimus in- artei pres advertit, Fr. Philelphus, atque idcirco φάω non a fr/nMionem dicere voluit, sed dictionem,ut & negans & adfirmans sub ea adsumi posset. Adi, si placet Setserum tract. de juram. quem, dum haec commentaremur, nostrae sententiae adstipulan-C a tem
35쪽
tem invenimus, lib. I. cap. I. num. X. De differentiis vero juramentorum aliquid addere, vel eam ob caussam operae pre lium puto, ut constet ad quam speciem Hippocraticum resertia a debeat. Invenio autem apud veteres, juramentorum tres potissimum differentias fuisse in usu, a Suida, in voce εσακτο. notatas. Aliud nempe ipsis fuisse ε ακον , aliud επωμοπι, aliud κα μορον, ubi tamen pro ὰπ -- Auctor Etymologici,& Harpocration in Lexico, substituunt ἀπώμο αν. Quae species ut inter se differant, non ita liquet. Juramentum ε κω quidem ab Isocrate, in param est ad Demonic. exponi vid tur j juraηdum delatum ab alio impactum,noti onte siusceptum.
εφ' ον ν άγ , ab alio delatum, nec ultroneum, sed ad quod alius cogit, vocatur. At mox ab aliis Suidas id dici ait: ον αν πις
stonte sibi offert, o ultro recipit. Β ωμῆον vero ορκον , i Smylius Portus Notis ad Suidam, ait esse,quo qui civel alium jurejurando ainingit : Καὶώμο-, quod quis contra .se, vel alium jurat . Ab
omnibus his differt ο κος ἀπωμοὶος quem Hesychius vult esse, quando accusatub juramento negat Aeri posse,ut se judicio Ami. se ad
a 3 κοῆωμου sormulam, νωμἀπν δοι. Quo sensu loan. Meursius, ex Glossis veteribus π κα μοJον Latine dicit Adnutivum, τιμοlον Abnutivum. Quicquid sit: si omnes differentias excutias, nuram reperies ad quam rectius lusjurandum Hippocratis r ferri queat, praeter eam, quae επώμοτί appellatur. In eo enim
Hippocrates Medicum futurum in verba jurisjurandi concepta adstringit. & jurans ipsie sciens volensque & animo deliberato, eadem in se recipiti sancteque omnia sine dolo aut fraude ser-2q vaturum promittit. Apud IC ' hodie aliter & varie juramentorum differentias constitui videmus, dum aliud juramentum ni iste dicunt, aliud extra litem; quoium hoc quidem vel coη-
36쪽
s mutorium ipsis vicissim est, vel promissorium ; ad quod rursus f hiatu & ad curationis juramenta referunt: illud vero e Teajunt vel Hyciendae religionis caussa; vel controversae fiende, & in varias vicissim differentias subdividunt. Quas, quia no stro instituto parum faciunt, pluribus non attingo. Hoc saltim mo- asnuisse sussiciat, Hippocraticum jusjurandum , si omnes disse. rentiae istae excutiantur, ad nullum aliud quam id, quod extralium ct promissorium vocant, referri posse. Hoc enim l C i' est illud, quod ad dem sancte adpiri endam praestatur, ct in quo fides verbis conceptu in futurum tempus religiose promittitur, cui fini Hippocraticus ορκί, ab Auctore olim discipulis praescriptus.
r. Dris jurandi Hippocratici tres partes. 2. Tῆομνυθ ετυμον. 3. ορκον δεδονιιι. . iinjurandum dare. I. dicere. 6. facere. 7. patrare. 8. ομνυειν ορκον, pleonasmin. 9. ὁρκωμοεια, ορκωμοπιθιν. IO. Pleonvimi Gracis familiares. II. -ttes tatio Numnum in jurejurando Hippocratteo, i 1. Causa multitudinis Deorum apud gentiles. i 3. Caussa alia. i catrabiisententia de DIS veterum plurimis. 11. Item Philippi Cluverii. I 6. Sententia ct propositum Auctoris.
Rarlibatis hisce ad jusjurandum ipsum progredi. I
mur, quod tribus potissimum partibus absolvi pridem nos docuit Ct Zuingerus, in Tabulis ad Hipp. In priori, tum forma, tum materia jurisjurandi proponitur. Etenim & DI Medici.& in universum simul omnes, in testimonium citantur, atque omnia subscripta H δίυγαραν. κ/m, seu pro posse ac η se, sancte servanda promittuntur.
37쪽
In altera, articuli ipsi plenius enarrantur, qui a Medico Asclepiadeo, sive origine & nativitate talis sit, sive adoptione& instituto, requituntur, ipsiumque servare convenit. Tertiam absolvit, seu imprecatio, qua juraturi ,si jusjurandum setivent , felicia quaevis, sin fallant, diras eapiti suo, & contraria omnia imprecantur. In singulis partibus explicandis ductum Hippocratis & textum sequemur. Inquit igitur, 'AHλ- λωνα uro Apollinem . 6 ν Graecis esse id, quod jugjurandum
tum praestare, seujura . Voces Graecas ab Hebraeo , quod est verum dixit, a marit, deducunt Io. Guil. Stuckius, de sacri f. Gentil. pag. Yc1 1. & Paullus Cypraeus de jure Connub. pali. I. cap xiv. xxv sum m. II. Auctor Ftymologici ab ομς se νίειν, vel - τῆ οριμα νένειν derivat, quod juran. testis, quae jurant, oculis annuant. Sunt qui Σαώ τῆ oWύμν esse putent Latinum omen, e& ominari; quod juraptes vel sibi, 3. vel aliis; bene maleve ominentur. Graeci alias ab I τῆ ομνυσιν
. Xenophon Hellesponi. lib. I. - ελασον f uοίαν. . & alij alibi. Nec alio modo Latinis dictum est, jusjurandum
dare. Plautus Amphitr. act. III. sic II. Mane, tuo arbitratu jujurandum dabo. Mostellaria act. V. sc. I. quia juburandum pollicitus est dare, si vegem, mihi.& Terentius Adelphis act. II. sic I f. - Dabitur Dyurandum, esse te Indignum injuria. s. Carfari idem est. sacramentum dicere , lib I. de bello civili. Milites Pomitianos Doramratam apud se dicere jubet. qua loqui' 6 tione & Hosatius utitur lib. i 1. Carm. Ode xvi. Seneca, si MSS exemplaribus fides albitranda, dixit juramentum facere,
lib. i I. de Clement. cap. I. O vocem in concionem omnIum.
morialium mittendam i in cuju3 vel ba principes regesque juramentμm facia
38쪽
fatiunt. In foedere Tulli Hostilij, cum Albanis percusso, apud T.
Livium, lib. I. dicitur usjurandum patrari. Vocabulo autem ορινυειν Graeci nunc solo utuntur, nunc cum vocula ορκο. conjuncto, & eleganti pleonasmo qκον dicunt si uram 8.
& saepe alibi. Hesiodus quoque i γων α.
quem loquendi modum passim deinde usu pant alij. Sunt ρ. vero qai utramque voculam in unam eoalescere linunt, &e κωμο6ον & ορκωμοσιαν j jurandum dicunt, & ορκωμοπόειν jurejurando jurare . Exempla sunt apud Platonem iri Phaedro, D. Paullum in Epist. ad Hebr. cap. v D. Sophoclem in Antigone,&c. Similes autem pleonasmo isti sunt alij, tam Ioapnd Graecos quam Latinos, non minus elegantes. Nam eadem loquendi formula Euripides, Iphigenia in Aulide, ait ονμος ἐξονμι ν , probrum exprobrare Ur Homerus Iliad λ. χρει οφωλειν, debitum debere: Antiphanes apud Athenaeum Dipnos. lib. 1 v. - βῖον, vitam vivete H Isocrates alicubi ἀσθενειν νο-, aegrotare morbo: Horatius lib. II I. Ode xl x.& lib. r. Epist. xvi. pugnata belga ; & Epodon OdeI. militari iasium sSeneca in consolat. ad Marciam .agere opus. Nec alio loquendi modo Hippocrates in hoc ipso ορκα, utitur, quando χρον χρηιζον vocat eum, qui rebus ad urium nec furis indigeat. Sed II pergamus ad alia. Nos qui verae religioni nomen dedimus , sacris litteris edocti, per unius veri vivique Dei nomen. atque in eo uno soloque, si necessitas ferat, jurandum scimus. At Hippocrates, Vir animi quidem devoti, & numinis, quod esse noverat, colentissimus; quia tamen , quodnam id esset, igno. Iabat, pro aevi superstitione per Deos quos plurimos gentilitas agnoscebat, & novos sibi subinde fingebat, ορκον suum, caetera sanctis
39쪽
sanctissimum, concepit conscripsitque. Nominat in primis Apollinem & Esculapium, atque hujus filias, praesides Medicinae praestitesque habitos, quos non Deos nos scimus,sed homines fuisse. Quia vero arte medica atque ope, dum in vivis fuere, plurimis mortalium operam suam in morbis demulcenadis aut averruncandis commodarunt, tractu temporis ob bene metita divinos honores, &crescente superstitione, numinis Ia cultum sunt consequuti. Non alia enim ex caussa Deorum illa gentilium multiformis multitudo maximam partem originem traxit, quam quod eos, qui rudi adhuc aevo, vel usium aliquem rerum prius ignotarum alijs commonstarent. aut artis alicujus jacerent primordia, aut meritis singularibus plurimos .sibi devincirent , tanquam quibus stupra alios aliquid deberetur, sum mis honoribus mactarent, & superstitiose colerent, tandem etiam, praesertim ab obitu, pro D i s adorarent. Tangit id Plinius nat. hist. lib. D. cap. vo . verbis elegantibus, quae adoscribo: Dem es mortali juvare mortalem, ct luc ad aeternam guriam via. hac pro exes iere Romaηid fac nune coelesti passu cum liberis suis vadis maximus omnis aevi Rector, Vellasianus Augustin, fos re msobveniens. Hic est tetusti in referendi bene merentibus I ratiare
mos ut tales numinibin adpribamar. Et Cicero lib. I. de Nat. Deor. secepit vita omnium, consuetudoque communis, ut benefici,s excellen tes viros in cauum fama ae voluntati tostleret. Hinc Hercules, bine Ca-sor, hinc aesculapius, hine Liber. Et lit, II. de Legg. Divos, ait, se eos qui crevistis semper habiti sunt. coisnto, ct illos, quos merita
in caelum vocaverint, Herculem, I rberum, An ulvium, Colorem,
Pollucem, euirinum . D e quibus vere & Horatius Carm. lib.
III. Ode m. Hac arte Tolgux, ct vagu3 Herculer Innixus, arces attigit igneas, ct c. Hac te merentem. Bacche Pater , ιι Vexere sigres, indocili jugum
Osto trahentes: hac uirum Martis equo Ahemta fugit. Nec
40쪽
Nee dissimulat Chrysostomus ad cap. X II. Epist. II. ad Co
, τερ ἀαν ἀίαν θαυμα λων Idolorum cultus obtinuerunt, quum hominessupra meritum in admirationem venirent. Adi etiam si pla.cet Lactantium lib 1 capti ix. Minucium Felicem in Octavio, Cyprianum de Idol. vanit. Primae huic occasioni tam multi- I3 formium Deorum, accedebat mox altera, qua credere vix poterant homine S, artem aliquam, quae mortalium usui esset necessaria summaque utilitate & excellentia se commendaret, ab hominibus potuisse investigari. Deorum potius munus esse censebat, e coelo demissum, eamq: ob caussam aut primos inventores Deorum numero adscribere, aut cuilibet arti peculiarem, qui ei praeesset, ejusve inventionem sibi vindicaret, Deum . effingere satagebant. Iste igitur bene merendi de mortalium genere conatus ; iste res praeclaras DI s inventoribus adscribendi, Deosque artibus praestituendi mos; Apollinem quoque & Hsculapium, Hygeian & Panaceian coelo olim sacravit,& Deos Deasque fecit, ut Hippocrates eos omne S, tan quam medicar artis inventores, patronos ac tutelares. in diicipulorum adjuratione voluerit invocati. Nec tamen sum ne- I scius Macrobium Satum. lib. I. cap. xvi I & XX. haec aliter explicarem contendere, per Apollinem, T sculapium, Hygetamque nihil aliud voluisse veteres significare, quam Solem aut Lunam. Rem totam uberius tractat. PhiLCluverius German. I santiq. lib. I. cap. xxv. & seqq. & prolixius demonstrat, priscos
Omnes Deum unum summumque omnium conditorem, ex avita majorum traditione non quidem ignorasse, ut Deum tamen non coluisse, atque ad creaturas, Solem Lunamque potissimum, qui magis in oculos incurrebant, se convertisse, &utrumque sidus,alijs subinde appellationibus nominantes, divino cultu prosequutos. Cui sententiae, ut non prorsus refra-I5gor, ita heic tamen loci de Apolline Medico, caeterisque, quos
BQ minat Hippocrates, paullo plenius quae de ipsis, qua tales D habiti