Quintilianum eloquentiae fontem

211쪽

enim tam fortiter tuenda st facta sui: ue' sic est habenda auctoritatis

ratio me sit inita securitas. Fuit quondam Iter haec omnia potetiss1mu: quo Lucium Murena: Cicero accusantibus clarissimis uicis eripuisse: praecipue uidet: persuasitq; nihil esse ad praeselem rerum sta tu utilius: qpridie. kl. Ianuarias ingredi consulatum: quod genus nostris ipfibus

totum pene sublatum est. Cum omnia curae tutela qUe unius innixa

piclitari nullo iud1cii exitu possit. De accusatoribus & reis su locutus: quia in periculis maxime uersatur affeci us. Sed priuatae quoq; causae utrunq; habent perorationis genus: & illud quod est ex enumerationeybanonu: dc hoc quod ex lachrymis: si aut statu pictitaruaut opin1oel 1tigator uidetur. Nam i paruis quidem litibus has tragoedias: mouere tale esto: qua 1 si persona Herculis dc cothurnos aptare isantibus uelis. Illud ne indignu quidem admonitione: Ingens I ep1loglS meo iudicio: uerti discrimen: quomodo se dicenti qui excitatur accommodet. Nam dc imperitia 5c rusticitas 5c rigor oc deformitas afferunt inter1m frigus: d1ligenterq; haec furit actori Puideda. Equidem repugnantis eas patro no 5 nihil uultu commotos:& intempestiue ridentes: oc facto al1quo uel ipso uultu risummouentes. saepe eciam uidir praecipue uero CV mal1qua uelut scaenice f1unt: alias cadunt. Transtulit patronus aliquado puellam quae soror esse aduersari1 dicebatur. Nam de hoc lis erat: maduersa subsellia tanq in gremio fratris relictairus. At Is a nobis prae monitus discessierat. Tum ille alioquin uir facundus Iopinatae re1 casu obmutu1t: S infantem suam frigidissime reportauit. AliUs 1maginem marici pro rea proferre magni putauit: at ea saepius risum fecit. Nam dc ii quorum officii erat: ut traderent eam ignari: qui ess& epilogus: quotiens respexiss& patronus offerebant palam:& prolata nouissime deformitate ipsa. Nam senis cadaueri 1 fusa. Praeterita quoq; Oration1S

gratia perdidit: nec ignota quid Gliconi cui Spiridion fuit cognome acciderit. Huic puer quem is productum: quia fieret interrogabat. Ex paedagogo se uelicari res podit. Sed nih1l 1lla contra Cepassios Ciceron1s fabula efficacius ad pericula epilogorti. Omnia tamen haec tolerabil1a quibus actionem mutare facile est. At qui a stilo non recedunt: aut conticescunt ad hos casus: ut frequentissime falsa dicunt. Inde est emtendit ad uta genua supplices manus: S haeret 1 coplexu liberoφ miser:& reuocat ecce me:& si nil 1l horum 1s de quo dicitur fac1at: et e scholis haec uitia: in quibus omnia libere fingimus &1mpune: quia pro facto est quicquid uolumus: non adm1ttit hoc ide ueritas. Egregieq; Cassius

dicenti adolescentulo . quid me toruo uultu 1ntueris seuere: non me

Hercules quidni facia: sed sic scripssist1. Ecce& q potuit truculetassime

212쪽

eum a pexit. Eltid praecipue monendum nequid nisi summis ingeni1 uiribus ad mouendas lachrymas aggredi audeat.Nam ut est longe ue

hementissimus: hic ammi maluit assectas: 1ta si nih1l efficit tepet: que melius 1nfirmus actor tacitis iudicum cogitationibus reliquissct . Nam 5c uultus & uox&1psa 1lla excitandae rei facies ludibrio etiam pleruq:funt hominibus: quos non permoverunt. Quare metiatur ac diligerer existimet uires suas aetor: quantum onus subiturus ssit intelligat. nihil habet ista res medium: sed aut lachrymas meretur aut risum. Noautem Commouere tarum miseracionem: sed etiam discutere. Ep1logi est proprium: cum oratione cdcinua: quae motos lachr,inis iudices ad iustitiam reducat: tum etiam quibusdam urbane dictis: quale est date puero panem ne ploret: dc corpulento litigatori cuius aduersarius : 1te puer circa iudices erat ab aduocato latus: quid faciam. Ego te baiulare non possum. Sed haec tamen non debent esse 1nimica. 1mqtie ne illum probauerim qui inter clarissimos sui temporis oratores fuit: qui pueris' in epilogum productis : talos iecit 1 medita: quos illi diripere coepertit.

Nanque de haec 1psa discriminis sui ignorantia potuit esse miserab1l1s: neqr illum qui cum esstac cruentus gladius eius ab accusatore Platus: ' quo is homine probabat occisii : subito ex subselliis ut territus fugit: oc capite ex parte uelato: cu id agendii ex turba Pspexiss&: 1terrogauit an iam ille cum gladio recess1mdc: fecit enim risum: sed rid1cillus fuit: discutiendae tame oratione huius mod1 scaenae: egregieq; Cicero: Q c6tra imaginem Saturnini pro Rabirio grauiter 8c contra iuuenem: CUIUS subinde uulnus 1 1udicio resoluebatur ap Uareno multa dixit urbane. Sunt S illi leniores epilogi: quibus aduersario satisfacimus : forte fit

eius persona talis : ut illi debeatur reuerentia: aut cum amice al1quid commovemus : oc ad concordiam hortamur: quod est genus egregie tractatu a Passieno: cum Domit1ae uxori suae: pecuniaria lite aduersus fratrem eius Aenobarbum ageret. Nam cum de necessitudine multa, dixisset: de fortuna quoque qua uter abundabat: adiec1t nil 1l nobis minus deest Q de quo contenditis. Omnes autem hos affectus etiam si quibusdam uidentur in prooemio atque in ep1logo sedem habere:inqu1bus sane sunt frequentissimi: tamen aliae quoque partes recipiunt: sed breuiores: ut cum ex iis plur1ma sit reservanda. At hic si iussi totos eloquetiae aperire fontes licet. Na ex iis si bene diximus: reliqua possi debimus: iam iudicum animos & confragosis atq; asperis euecti tota pandere possumus uela:& cum sit maXima pars epilogi amplificatio: uerbis atqr sententiis uti licet magnificis atqr omatis : tuc e cJmouedutheatrum: cum uetu est ad ipsu illud quo ueteres tragoediae comoediae.

213쪽

Hauduntur plaudite. In aliis autem partibus tractandus affectus eritrui quisl nascetur. Na net exponi sine hoc res atroces oc miserabiles debenticum de qualitate alicuius rei quaestio est: probationibus unius cuiusq; rei recte subiungitur. Vbi uero coniunctam ex pluribus causa agimus: etiam necesse erit uti pluribus quasi epilogis nit i Verre Cicero fecit. Nam de Philodamo dc nauarch1s 5c eruciatis ciuibus romanis: dc

aliis plurimis suas lachrymas dedit. Sunt qui hos

uocent: quo partitam orationem significat: mihi nota partes eius q species uidetur:siquidem haec epilogi&poraciois nota ipsa aperte facis ostendunt: hanc esse consumationem OratIOnIS.

DE Diuisione affectuum 5 quomodo mouendi furit. Vanuis aute pars haec iudicialiti causarum sit suma: praeripla et

constet affectibus:& aliqua de his necessario dixerim: non tamepotui tac ne debui quidem lociim istum in unam spec1em concludere. Quare adhuc opus superest : cum ad obrinenda quae Volum tis poten tii simum: tum supradictis multo difficilius mouendi 1udicu animos: atqr in eum que uolumus habitum formandi: oc uelut transtigurandi.

qua de re pauca quae postillabat haec materia sic attigi: ut magis qu1d oporteret fieri:q quo id modo consequi possimus ostenderem. Nunc

altius omnis rei repetenda ratio est: nam &per totam ut diYimus Camlocus est affectibus:& eorum no simplex natura neci trasitu tracta la:

quo mi il ageres maius oranti potest. Na caetera forsitan tenuas qUOqroc angusta ingemi vena: si modo uel doctrina uel usu sit adiuta: gene rare atq; frugem aliquam perducere queat. Certe sui semperi, fuertit non parii multi: Qui satis perite quae esset Pbationibus utilia reparent: quos equidem non contemno : sed hactenus utiles credo: nequid per eos iudici sit ignorum atq' ut dicam quod sentio dignos a quibus casdeserti docerentur Qui uero nidicem rapere:& in quem uellet habitu animi poss& perducere: quo dicto flendum & irascendum e c rarius fu1t: atq; haec est quod dominetur in iudiciis: haec eloquisiam regunt. nanqa argumenta plemq; nascunt ex causa: dc pro meliore parte plura sunt semperi ut qui per Haec uicit tantum no defuisse sibi aduocatum sciat. Vbi uero animis iudicum iiis agerenda est: dc ad ipsa ueti con templatione abducenda mens: ibi proprium oratoris opus esto: hoc n5 docet litigatore: hoc causariam libellis no continetur. Probationes en1essicient sane ut causam nostram meliorem esse iudices putis: affectus praestant:ut etiam uelint: sed id quia uoltini credunt quo S. Nam cu

214쪽

irasc1: fauere: odisse: misereri coeperunt: agi iam rem suam existimarir: dc sicut amantes de forma rud1care non possent: quia sensu oculoriana

premit amor: 1ta omnem inquireta: ueri taciS rationem iudex amittit:

occupatus affectibus aestu fertur. Et uelut rapido flumin1 cosequitur: Ita argumenta ac testes quid egerint pronunciatio osted1t: commotus aute ab oratore iudex quid fetiat: sedes adhuc atqr audiens cofitet. Ancum ille qui plerisq; perorationibus Petitur fletus erumpit: no palam

dicta sententia e. Huc igitur incumbat orator: hoc opus eius: hic labor est: sine quo caetera nuda: ieiuna: infirma ingrata sunt: ac eo uelut fpus Operis huius atq; animus est in affect ibus. Horum autem ficulataqrus traditum accepimus: duae stit species: alteram graeci uocas: quam nos recte uertentes ac proprie affectum dicimus: altera cu1us nomini Ut ego qtrade sentio caret serino romanus: mores appet

lanc atq: inde pars quoq; illa philosophiae moralis e dicta.

Sed ipsam rei naturam spectanti mihi: non m mores significari Ut leti Q morum quα iam proprietas: na ipsis quidam omnes habitus metis continerar. Calmores uoluptatem complecti: Q nomina inter plerari maluerunt affect his igitur hos concitatos . illos mites atq; copositos es edixerunt. In altero uehementer commotos: in altero lenes. deniqr hos

imperare: illos pere adere: hos ad probationem: illos ad beniuolentiam praeualere: adiici Ut quida perito' pathos temporale esse. Quod ut ac

cidere frequetius fateor: ita no nullas credo esse materias: quae c5 ani Hidesiderent assectum: nec tamen minus arcis aut usus hi leuiores hal et: UITI Um at impetias no tantunde exigunt. In causis uero etia pluribus uersantur: imo secundum quendam intellectum in omnibus. Nam cuex 1llo & hoc loco nihil ab oratore tractetur: quicquid de honestis de de utilibus deniq; tac:endis de non faciendis discitur: hoc uocari potest.

Quidam commendiatio Ueui atq; excusationem propria huius Offici 1 putauerunt: nec ab uno esse ista in hac parte sed non concedo ut solassint: qu1n 1llud adhuc adiicio atq; . Sed in retam ex eadem natura: 1ta ut 1llud maius sit hoc munus tui amoreacitas . Interdum diuersa inter se: sicut in epilogis: nanque c5bitat solet m1tigare: ppria tame mih1 huius nola exprimenda natura e: quatenus appellatione ipsa non facis signifficare

uidetur quod itelligimus: quodq; a doceribus desideramus: id erit quod ante omnia bonitate commendabitur. non solum mite ac placidum: sed pleninq; blandum & humanum: dc audietibus amabile

atque iucundia: in qUo exprimendo stimau1rtus ea est: ut fluere omniacae natura rerum homInumque uideantur: quo mores diceti , ex opone

215쪽

perluceant: oc quodammodo agnoscantur: quod est sine dubio inter

coniunctas maxime personas : quotiens perferimus: ignoscimus: satis facimus:monemus procul ab ira: procul ab odio: sed tamen alia patris aduersus filium: tuto is aduersus pupillum : marici aduersus uYorem moderatio est . Hi enim praeserunt eorum ipsorum a quibus laedimurcasitatemel al1o modo inuisos eos faciunt: q quod amare 1psi uidet: al1a cum senex adolescentas :alia cum uicium honestus inferioris fert. H1c enim tantum concitaria illic etiam affici debet. Sunt& illa ex eadenatura. sed motus adhuc minoris ueniam petere: adolescetia desedere: amores monnunq eciam lenis alieni caloris derisus: ex hac forma veit. Sed non his locis tantum merum aliquanto magis propriae fiat uirtutissimulationis facis fac1end1: rogandi dc quae diuersum ei quod dicit intellectium petit. Hinc etiam 1lle maior ad concitandum odiu nasci affectus soldc: cu hoc ipso quo nos aduersariis subm1ttius: intelligitur tacite 1potetiae exprobratio. Naqr eo graues Sc itolerabiles idipsum dem69 rat quod caedimus: dc ignorat cupidi maled1ctai: aut affectatores libertatis plus inuidiam q conuicium posse. nam inuidia aduersarios: co uirium nos inuisos facit. Ille iam pene medius affect iis est: ex amoribus:& ex desideriis amicorum 8c necessariorum Nadc hoc maior est :& illo minorinon parum significantur etiam illa in scholis dixerimus: quibus plerunque rusticos: superst itiosos:auaros: timidos: semidii coditione Ppositionu effsg1musia si mores sunt:cum hos imitamur:& ex his ducimus oratione. Deniqr hoc omnebonii 5c comem uirit poscit: quas uirtutes cum ecia 1 litigatore debeat orator si fieri potest: approbare rutiq; ipse aut habeat: aut his credatur. Sic proderit plurimum causis: quibus ex sua bonitate faciet fide : naqui dum dicit malus uidetur.mtiq; male dicit. non enim uidetur iusta dicere: alioquin qui Uideretur quare dc 1psum etiam dicendi genus in hoc placidum debet esse ac mite: nihil superbum: nihil elatu: saltem ac subl1me desideret: proprie luctide : credib1liter dicere sat est . Ideoq; 6c medius 1lle oratoris modus maxime conuemt. Diuersum est huic quod dicitur: quodqrnos asseclum Pptie vocamus:& ut proxime utriusqr differentia signe: 1llud comoediae: hoc tragoediae simile: haec pars circa iram: odium: metum: inuidiam: miseratione fere tota uersatur: quae quibus ex locis ducenda sunt:& manifestum o1bus: Sc a nobis in ratione prooemii atqr epilogi dictaim est. Et metum tameduplicem intelligi uolo: quem patimur Ac quem facimus: & iuidiam. Nanq= altera inuidum: altera 1 uidiosum facit. hoc aute hominis: illud rei est . in quo Sc plus habet operis racio. Nam quaedam uident grauia

216쪽

per se: parricidium: caedes: ueneficium:quaedam emcieda sunt Maurecontingit cu magnis alioquin malis grauius esse id quod passi sumus ostenditur. Quale est apud Urgilium. O felix una ante alias priameia uirgo. Hostile & tumulu troiae sub moenibus altis Aussa mori: q miserenim casus Andromachae: si comparata ei fel1x Polixena: aut cum ita aggeramus iniuriam nostram ut etiam quae multa mincrassit into,

teranda dicamus: si pulsasses defend1 non poteras: uulnerast 1. Sed haec

diligentius cum ad eam amplificacionem uenerimus dicemus. Interim

notasse contentus sum: non id solii agere asse Mis: ut quae sui ostedae acerba ac luctuosa: sed etiam ut quae toleranda haberi solent: grauia uideantur: ut cum in maledicto O plus iniuriae: q 1 manu. In ifamia plus poenae dicimus: q in morte. Naq; in hoc eloquentiae uis est ut iudicem non ad id tantum compellat: in quod ipsi rei natura ducetur. Sed aut qui non est: aut maiorem q est faciat affect u. Haec est illa quae dynostin

praeter alios plurimum Demosthenes ualuit. Quod si mihi tradita seqpraecepta sequi sufficeret: satisfeceram huic parti: nihil eorum quae legi uel d1dies: quod modo probabile fuit omittendo . Sed mihi in animo est: quae latent penitus ipsa huius loci aperire penetralia: quae quidem

non aliquo tradente: sed eaeperamento meo ac natura ipsa duce accepi. . Summa enim quantia ego quidem sentio circa mouendos agestus: in hoc posita est: ut moueamur ipsi. Nam oc luctus 5 irae is indignatioes: aliquando ridicula fuerit imitatio: si uerba uulttaq; tantiam no etiam animii accomodauerimus. Quid enim aliud est causae: ut lugetes utiqi in recenti dolore disertissimae: quaedam eXclamare Uideantur : dc 1ram nonnunq indoctis quot eloquentiam faciat: q q, illis inest uis metis: oc ueritas ipsa morsi. Quare i iis quae uerissimilia esse uolumus: simus ipsi similes eorum qui uere patiuntur assectibus:& a tali aio Psciscae oratio:qualem facere iudicem uolet: an 1lle dolebit: qui audiet me eu. hoc dicam non dolenter: irascetur si nihil ipse:qui in iram concitat se: idq; exigit simile patietur: siccis agetas oculis lachrymas dabit: fieri n6 potest: nec acendit nisi 1gn1s: nec madescimus nisi umoremec res ulla dat alteri colorem que ipsa non habet. Primum est ig1tur: ut apud nos ualeant ea quae ualere apud iudicem uolumus : afficiamurque integafficere conemur. At quomodo fiet ut afficiamur . Neque enim sunt. motus in nostra potestate. Tentabo eciam de hoc dicere: quas tantasias

graeci uocant: nos sane Uisiones appellemu s: perqUas imagines remm absent1um ita repraesentatur animo: ut eas cernere ocul1S:ac praesentes

hie uideamur. Has e a bene ceperit: is erit 1n affectibus potetissimus:

217쪽

has quidem dicunt qui sibi res: uoces: actus secundum uerum optime finget: quod quidem nobis uoletibus facile

continget. Nam v inter Ocia animoru:5 spes inanes oc uelut somnia quaeda uigilatiu: ita nos hae de quibus loquimur imagines Psequunt: ut peregrinari: nauigare: proeliari: populos alloqui:diuitiarii quas n5 habemus: usu uideamur disponere: nec cogitare sed facere: hoc anim1u1tiu ad utilitatem no tran Decimus. at hominem occisum querormonota: quae 1 repraesenti accidisse credib1le est: i ocul 1s habebo: no pcussor ille subitus erupet: n5 expauescet c1rcunuetus : exclamabit: Uel rogabit uel fugiet: non ferientem: non concidentem uidebo animo: sanguis &pauor oc gemitus extremus deniq; expirantis hiatus insidet: insequetur quae a Cicerone 1llustratio oc euidentia nominat: qtae non ta dicere uidetur q ostendere:& affectus non aliter u si rebus 1psis intersimus sequent an no ex his uisionibus illa sunt: exctis si manibus radii reuolutaq; pensa:leuiqr patens in pediore uulnus: oc quos 1lle in funere pallantis posuis insignibus quid no ade pCeta poenitias ultimi

fati coepit 1maginem: et diceret ut dulcis moriens reminiscitur argos. Vbi uero miseratione opus erit: nobis ea de quibus queramur accidas e credamus: atq; 1 animo nρο persuadeamuS: nos illi simus: qUOS grauia:

indigna: tristia passos queramur: nec agamus rem quasi alienam: sed assumamus parumper illum dolorem . Ina dicemus quae in sim1l1 n o casu diei uri essemus. Vidi ego Cepe histriones atque comoedos clam ex aliquo grauiore aectu pinnam deposuissent: flentes adhuc egredi. quod si in alienis scriptis sola proniiciatio ita falsis acced1t affectibus: quid nos faciemus: qui illa cogitare debemus : ut moueri periclitantiu uice pos timus. Sed in schola rebus quoq; ipsis affici conuenit: easq: Uer sibi fingere: hoc magis: quod illic ut litigatores loquimur frequentius Q ut aduocati. orbum agimus:& naufragum dc periclitatem: quorum inducere psonas no attinet nisi affect us assumimus. Haec dis imulada mihi non fuerunt: qnibus ipse quantuscunqr sim aut fui: peruenisse me ad aliquod nomen ueni 1 credo: frequerer motus sum: ut melachi

affectus:& animum ab intentione rerum frequenter auertit: ocaliquando etiam reficit:& a facietate uel a fatigatione renouat: quata sit autem in ea difficultas: uel duo maximi oratores: alter graece: alter

latinae eloquentiae principes docent. Na pleriqi Demostheni facilitate huius rei defuisse credunt. Ciceroni modum: nec uideri potest noluisse

218쪽

Demosthenes:cuius pauca admodu d1 a:nec sane caetetis eius uirtuti bus re podetia pala os utit: n6 displicuisse illi iocos: sed no cocigisse. Noster uero n6 solum extra iudicia: sed etia 1 ipsis oratio1bus habitus e nim1us risus assectator. Mihi quidem siue id recte 1ud1co siue amore ammod1co praecipui In eloquentia uiri laboro: mira qua clam uadetur in eo fuisse urbanitas. Nam in sermone quotidiano multa:& i alter a tionibus oc interrogadis testibiis plura equiri dixit facete: dc ipsa illa quae sunt in Verrem dici a frigidius alus assignau1t: 8c testimonii loco posuit: ut quo sint magis uulgaria: eo sit credibilaus: illa ab oratore nos illa: sed passim esse 1aetata. Utinam Quintus dc libertus eius tyro: S alius quisquis fuit: qui tres hac de re libros edid1t: parcius dictorum numero indussissent: es plus iudicii in eligendis: q in conge dis studii adhibuissent: minus abiectus locus calummatibus foret: qui tame nucquoq; Ut m omni eius ingenio facilius quid reiici q quid adiici possit: inueniet. Affert autem summam rei difficultatem. Primu qa ridiculud1ctum pleTunque falsumq; est: hoc semper humile: saepe ex industria

deprauarum. Praeterea nunq honorificum: tum uaria horriinu iudicia 1 eo: qa no ratione aliqua: sed moria animi quodam: nescio an errabili iudicatur. neq; hoc ab ulla fatis explicari puto: licet multi tentaverit. Vnde risus qui non solum facto aliquo dici oue: sed interdum quodaetiam corporis tracti a lacessatur. Praeterea non ut narratione moueri soleat: neq; enim acute tantum ac uenuste: sed stulte: iracunde: timide: dicta ac facta ridentur. Ideoq; anceps eius rei ratio est: quia a deris iidprocul abest risus . Habet enim ut Cicero dicit sedem in deformitate aliqua dc turpitudine: quae cum in alus demonstrantur urbanitas: cu1n ipsum dicentem recidant stultitia uocatur. Cum u1deatur aure res leuis δc quae ab scurris: mimis: iscipientibus: deniq: saepe moueatur: cuhabet uim nescio an iperiosissimam: oc cui repugnare minime potest. Erumnit etiam inu1tus Cepe: nec fultus ope nec vultus modo ac uocis eaeprimit confessionem: sed totum corpus uisua concutit. rerum aute sepe ut diX1 mammarum momenta uertit: cum odium iramq; freque tissime frangat: documento sunt iuuenes tarentini: si multa de Pyrrho rege sesurius iter coenam lociatm cum rationem facti reposceret.& neq;

negari res neq; defendi posset: risu fut 5c opportuno loco elapsi. Naq: unus ex iis: immo inquit nisse lagena defeciss&: occidissemus te: eaqu urbanitate tota est inu1dia criminis dissoluta. Verum hoc quicquai P Ut no ausim dicere carere omni arte: quia nullam obseruatione habet: si iniq) ad 1d pertinentia: dc a graecis & a latinis c6posita praecepta: ita plane affirmo praecipue positum in natura et occasione. Porro natura

219쪽

non tantum. 1n hoc ualet ut acutior quis atq: hab:lior sit ad mentedu. nam id sane doctrina possit augeri : sed inest proprius quibus da decor

habitu atq; vultu: ut eadem illa minus dicente alio u1deat urbana esse. Occasion1 uero & 1n rebus est tanta uis mi saepe adiuti ea non indoeti modo: sed etiam rustici salse dicant:& in eo quis aliquid dicitur prior. Sunt enim longe uenustiora omnia in respondendo q in prouocado. Acced1t dissicultati st eius rei nulla exercitatio est: nulli praeceptores utique 1n conu1u1is 5c sermonibus multi dicaces. Sed quia in hoc usu quotidiano profic1mus: Oradocia Urbanitas rara. Nec ex arte propr1a: sed ad hanc consuetudinem comendata. Nihil aute uetabat & c6pommateri In hoc idoneas: ut controuersiae permixtis salibus fingeretur: uel res propon1 singulas adiuuenum tale exercitatione quin illae ipsae

quae dicta sunt ac uocantur. Quas certis diebus feste l1cmae dicere lebamus: si paulum adhibita ratione fingerent: aut aliquid 1 his sensi quo essta admiχtum plurimum poterat utilitatas agerre: quae nunc

iuuenum uel tib1 ludetium exercitat1o est. Pluribus autem nominibusi eadem re uulgo utimur: quae tamen si deducas suam propria quadiu:m ostes d9. Nam 8c urbanitas dicitumqua quidem significari Video serinonem praeferentem in uerbis Sc sono dc uim .ppnia quendJ gustu

urbs: dc sumptam ex c6uersatione doctorum tacita eruditione. Deniq)cio contraria sit rustacitas . Venustum esse quod cum gratia quada ex uenere diectum apparet. Salsum in consuetud1ne pro ridiculo latam maCcipimus: natura non utaq; hoc est: Qq dc ridicitia oporteat esse salsa. Nam dc Cicero. Omne quod falsum: ait esse atticorum non quia sunt maxime ad risun1 copossiti. Et Catullus cum d1c1t. Nulla in ii magno est corpore mica salis: hoc dicit mi 1l 1 corpore eius esse ridicula. Salsii agitur erat quod non erit Insulsum: Uelut quoddam simpleae orationis condimentum: quod sentitur latente iudic1o:& uelut palatum excitat: quod &a ted1o Jefendit oratione. Sane tamen ut ille in cibis paulo li beralius asperis: si tamen non sit immodicus: affert aliquid propriae

uoluptatis ita hi quoq; in dicendo habet quiddam: quod nobis faciat

audiend1 sitim facetu quoq; non tantia circa ridicula opinor Cossistere.

Neq; enim diceret Horatius facerum Catonis genus: natura Cocessum esse Virgil1o: decoris hanc magis dc excultae cuiusdam elegatiae: appet lationem puto. Ideoq; in epistolis Cicero haec Brut1 refert uerba: ne uli1 sunt pedes faceti ac delici1s ingredienti moli1us : quod convenat cum 1llo hora iano: molle atq; facerum Uirgilio. Iocu uero accipimuS quod est contrar1um serio. Nam 8c fingere dc terrere & promittere 1 resi IO Sest. Dicacitas sine dubio a dicendo: quae est omni generi c5e: ducta est:

220쪽

proprie tamen significat sermonem cum risu aliquos incessente. Ideo Demosthenem urbanum fu1sse dicunt: dicacem negant . Propriu au te materiae de qua nuc loquimur e ridiculum Adeoq; haec tota disputatio, graecis inscribitur. Etenim prima diuisio tradatur

eadem quae est omnis orationis ut sit positum in rebus aut in uerbis. Vsus autem maxime simplex:aut enim ex aliis risum perimus: aut Gnobis : aut ex rebus medus. al1em au te reprehendamus: aut refutamus: aut eleuamus:aut repcutimus: aut elud1mus: nostra ridicula 1dicamus: dc ut uerbo Ciceronis Utar: dicimus al1qua subabsurda. nanque eadem

quae se 1 prudelibus excidat: stulta sunt: se simulamus uenusta crediit Tert1um est genus ut idem dicit in deciprendis expectationibus: dicis

aliter accipiendis. Ceterisq; quae neutram personam contingunt. Ideoq; a me medra d1cuntur. Ire ridicula aut facimus aut dicimus: facto risus conciliat. Interim admixta grau1tate: ut Marcus Caecilius praetor cum sella eius currule consul Isauricus fregis sic. alteram posuit lorIS 1 Tenta.d1cebatur autem consul a patre aliquando caesus flagris: interim sine

respectat pudoris: ut in illa Apodixe ceciliana: quod neq: Orator 1 neqUe ulli graui uiro conueniat. Idem autem si utritu gestuqr ridiculo a1ctis fit: in quibus est quideian summa gratia: sed maior eum captare risum non uidetur: nihil enim ex iis quae dicunt falsa:dicuntur 1nsul ius aut: qq gratiae plurimum dictis seueritas affert: fitqr ridiculum id ipsum: quia qui dicit non ridet. Est tamen interim dc aspectas Ac habitus oris: gemas non inurbanus: cum iis modus coligit. Id porto quod dicitur aut est lasciuum, aut hilare: qualia Galbae plerat: aut contumelios ure :qualia nuper Iani bassi aut aspe': qual1a Cassi1 seueri: ahit leue qualia

Domitii afri. Refert iis ubi quis utat. na in conuictibus Jc quotidiano sermone: lasciua humilibus: hilaria omnibus conuerritant. Udere niaqUelimus dongeq= absit propositum illud: potius amicti Q dictu pdidi. In hac quidem pugna foresium malim mihi lenibus iter licere n6nuq&contumeliose 5c aspere d1cere in aduersarios permissum est :cta ac vitare etiam palam caput alter1us iniuste petere cocessum fit. Sed hic quoque tamen inlitimana u1deri solet fortunae in statio: uel qa culpa caret: vel quia redare etiam in ipsos qui obiecerunt pol sit Primia itaq considerandii est: Ac quis in qua cj:dc apud que 5 ique qUid dicat. Oratori minime sOUenit di stortias imitus gestusq): quaei inimis rader1 solent. Dicacitas et1a scurrilis scaen1ca huic personae alien1sssa e . Ob scenitas uero non a uerbis tantu abesse debet: sed etia a significatioe .

Nasi quasso obiici potest: nS i o 1 loco exprobrassa est. Oratore praeterea ut dicere urbane uolo: ita u1deri affectare id plane nolo. Qitapropter