Quintilianum eloquentiae fontem

251쪽

1gnotioribus uerbis quid sic clarigatio : erat ut 1nterim notis nomine uerbis ruidebis qu:d fit penus: quid littus: quae uarietas efficiat : Ut ea si dam coniecturae: quidam qualitati: quidam legitimis quaeitiombus sub1ecerint. Qu bus drm ne placuit quidem omnino subtilis haec: dc ad marem dialecticoram formata conclusio: ut in disputationibus potitas

per argumenta uerborum cauillatrix: Q in oratoris ossicio multum alla tura momentia 1ceten: m ualeat In sermone tantum ut constrictum in

uinculis suis habeat eum: qui res pos urus est uel carcere: uel etiam inui tu ri id quod fit contra cogat fatea: non eatem est tamen eius In causis subt1litas. Persuadendum enim iudici est quietia si uerbis deuictus est: tamm nisi ipsi rei accesserit tacitus dissetii . Agenti uero quae tanta est huius prae tiae comprehensionis necessitas An si non d1xero homo est animal rationale mortale : non potero expositis tot corporis ammique proprietatibus latius oratioe ducta: uel adiis eu uel a mutis discernerc. Quid i nec uno modo diffinitur res eadem: ut facit Cicero. qu1d enim

s egerunt. Rarist ima enim apud eos reperietur 1lla ex consuetudine phi losophos ducta seruitus. Est. n. certa seruitus ad certa se uerba astrigodi: ill faciendum in libris Ciceronis de oratore uetat. M. Antonius. Nam est etiam piculosum : cum se uno uerbo sit erratum tota causa ceciditie uideamur. Optimaque est illa uia: qua utitur Cicero pro Cecinna: ut res Proponatur: ueiba non periclitentur. Etenim recuperatoris non ea solatiis est: quae ad corpus nostrum uitaq; peruenit: sed etiam multo maiore ὶ quae periculo mortis 1mecto: formidine alum perterritum loco saepe 6c certo statu demouet. Aut cum finitioem praecedit probat1o: ut in phi lippicis Cicero Struium Sulpitium occisum ab Antonio colligit: oc in clausula demum ita finit. Is ei profecto morte attulit: qui causa mor is fuit. non negauerim tamen haec quoque ut expedit causae esse facienda. Et liquando firma comprehend1 poterit: ct breui complexu uerborum finitio esse: id tum elegans: tum etiam fortissimum: si modo erit illa in eXPugnabilis retus certus ordo est quid sit: an hoc sit: de in hoc fere labor maior est: ut finitionem confirmes: il in rem finitionem applices. In eo

quid fit duplex opus. Nam oc est nostra confirmanda oc aduersae partis destruenda finitio. Ideoq; in schola ubi nobis ipsis fingimus co tradicti/onem: duos ponere debemus fines : quales utrinq; esse optimi poterui. An in foro prouidendu: num forte superuacua: S nihil ad causa ptines:

an ambigua: an contraria: an communis sit finitio: quo nihil accidere: nisi agentis culpa potest: ut rect eautem finiamus rita fiet si prius in aio constituerimus: O uelimus efficere. Sic enim accomodari ad uoluntate

252쪽

uerba poterunt: atque ut a noctilina I exemplo quo sit res lucidior non recedamus. Qui pritiatam pecuniam de templo furripit: sacrilegii reus est: culpa manifesta . Quaestio est an huic crimini nomen quod est in lege conueniat. E go ambigitur an hoc sacrilegium fit: accusator quia de templo fit fureepta pectania: utitur hoc nomine: reUS quia priuacam furripuerit: negat esse sacrilegium: led furtum fatetur. Actor ergo 1 tafiniet: Sacrilegium e turripere aliquid de sacro. Reus ita finiet: Sacr1le gium est furripere aliquid facri. Vterq; alterius finitionem Impugnat. Ea duobus generibus euertitur: si aut falsa e: aut parum plena. na illud tertium n1 1 stultis non accidit: ut nihil ad quaestionem pertineat. Falia est si dicas equus animal rationale. nam est equus aial: ted irrationale. Quod alit coe cum alio est: desinet esse proprium. Hic reus falsam dicit esse finitione accusatoris. Accusator autem potest dicere falsam rei. Naest sacrilegium surripere aliquid facri: dicit parum plenam. adiiciedum

enim ait ex sacro. maximus autem usus in approbando refellHoq; fine propriorum ac differentiu :n6nunq eriam etymologiae. Quae tamen Oia

sicut in caeteris confirmat aequitaS: nonnunq etiam coniectura mentIS.

Etvmologia maxime rara e . Quid. n. est aliud tumultus nisse oturbatiolata: ut maior timor Oriatur. Unde etiam nomen ductum est tumultus

circa Ppria ac differetia magna subtilitas: ut cit quaerit an addictus que lex seruire donec soluerit 1ubet: seruus fit. altera pars ffinit 1 ta. Seruus est qui est iure in seruitute. Altera Q in serui ute est eo iure quo seruus: aut ut antiqu1 dixeriit: qu1 seruitute seruit: quae finitio etia 1 distat aliquo nisi tamen propriis de differentibus adiuuetur: inanis est. D1cet e1m ad uersarius seruire eum seruitute aut eo iure quo seruia: uideamus. Ergo propria digeretiaq: liberoF: quae libro qui to leuiter in transitu attigera. Seruus cum manumittitur fit libertinus: addictus recepta libertate est ingenuus. Seruus tuito domino n5 consequet: ad seruu nulla lexptinet addictus lege habet: Ppria: liberi . quae nemo habet nisi liber: praenome: nomen: cognomen: tribum . habet haec addictus: excuso quid sit prope peracta est quaestio: an hoc sit. id ei m agimus: ut fit causae nis couenies finitio potentissima. Eil autem in ea qualitas: an amor: an Infama. huc ptinebul Pbationes quas Cicero dicit Pptias esse finit1oes ex antecede. tibus consequentibus adiuetis: repugnantibus causis essectis stim1libus: de quorum argumeto' natura diaetum est. Breuiter autem pro Cecinna Cicero initia: causas: effect a: antecedentia: consequentia complexus est. Quid igitur fugiebant. Quid metuebant: uim uidelicet. Potestis igitUr principia negare: cum extrema concedatis: sed simil1tudine quoq; usus

est: quae uis in bello appellat ea in loco non appellabitur: sed ex c6trario

253쪽

argumenta ducuntur: ut si quaeratur an amatorium uenenum sit: nec ne: quia uenenum amatorium non Iit. Illud alterum genus quo fit manites ius adolescentibus meis : meos enim semper aciolces en res putabo. Hic quoq; fictae controuersiae utar exemplo. liaueaeS qui cori

uiuere solebant constituerunt: ut in littore coenarent : Unius qui coenae defuerat nomen tumulo quem extruxerant Inscripserunt. pater CIUS a

transmarina peregrinatione : cum ad littus idem appulitici lectoo noletas pendit se. dicuntur hi causa mortis fuisse. Hic finitio est accusator 1sper quem factum est : ut quis periecit causa mortis est: rei est qui fecit: quid sciens per quod perire homini necelle est . remota finitione accusa

toris: stat est dicere: causa mortis fulitis: per uos enim ac tu est: ut homo perita. : quia ni 1 uos illud fecissetis uiuero . Contra non statim p quem factum et hi ut quis periri : is damnari debet: ut accusator tellis iudex rei capitalis: nec undecunque causa fluxit: ibi culpa eit: Ut siquis prole ctionem suaserit: ut ad amicum acces iecit trans mare : oc is naufragio perierit. Ad coenam 1nuitariz : ibi is cruditate illic contracta decesi erit rnec fuerit in causa mortis solum adolescentium factum : sed credes litas senis: in dolore ferundo infirmitas denique si fortior fulgoc :aut prudentIor uiuer&: nec mala mente fecerunt : oc ille potuit uel cae locota malum: uel ex opere tumultuario suspicari non esie monumentum. Qui ergo puniri debent in quibus omnia sunt homicidae praeter manu. Eit interim certa finitio de qua inter utraq; parcem conuenit ut Cicer dicit maiestas est in imperio atq; in Omni P o. r. dignitate. Q Uaerit tamean maiestas minuta sit: ut 1n causa Cornelii quaelitum est: ted hic etias imilis uideri potest finit1uae: tamen quia distinitione non ambigitur.

Iudicatio est qualitas atq; at eu potius statum reduceda. Ad eius forte

quidem uenimuS mencionem: Ceddi crat Ordine .pximus locus.

DE Qualitate. EST autem qualitas alia de summo genere: atq; ea quidem non

simplex. Nam S qual1s sit cuiusq; rei natura: S quae forma quae

titur: an immortalis anima : an humana specie deus :& de magnitudie ac numero quantus fol: Sc an unus mundus : quae Omnia coniectura

quidem colliguntur. quaestione tamen habent in eo qualia sint. Haec Scin suasoriis aliquando tractari solent: ut si Caesar deliberoc an britania impugn&: quae sit oceam natura: an britannia insula. Nam tum igno rabatur quanta in ea terra: quo numero militum aggred1eda: in costili si ferendum sit. Eidem qualitata succedunt facienda ac non facienda:ap petenda : uitanda : quae in suasorias quidem maxime cadunt. Sed in

coiitrouersiis quoq; sunt frequentia . hac sola differentia: quia illic de

254쪽

futuris: hic de factis agitur Atem demdstraciuae partis omnia sunt i hoc statu iactuiri esse conitat: quale iit factum quaeritur. L1s est omnis aut de premio:aut de poena: aut de quantitate. Igitur prImum genus caul aeaut simplex: aut comparativum. Illic quid aequum: hic quid aequius:

aut quid aequillimum fit excutitur. Cum de poena iudicium est: a parte eius qui causam dicit: aut defensio est crimin1s: aut imminutao : aut ex clitatio : aut ut quidam putant deprecatio. Defensio loge potentissima est: qua ipsum Iactum quod obiicitur dicimus honestum esse. Abdicat aliquis i inuito patre multarit: honores petierit: uXorem duXerit: tue, mur quod fecimus. partem hanc uocant hermagorei ad intellectum 1d nomen referentes . latine ad uerbum translatam non inuenio :absoluta appellatur. Sed enim de re sola quaestio 1usta fit ea

necne. Iustum omne continetur natura uel constitut1one. natura quod

fit secundum eiusq; rei dignitatem.Hic sunt p1etas : fides :continentia :5c talia. ad 11ciunt α id quod fit peruersum: 1d non temere 1ntuendum est. Nam de uis contra uim dc talia nihil habent aduersum cum qui pri or fecit iniuste. 5 non quoniam res pares sunt: et1a id est iustuna quod antecessit. 1lla utrinqa iusta eadem lex: eadem condit1o: ac forsitan nec sint quidem paria : quae ulla parte sunt dissimilia. Consi itutio est D lege more iudicato pacto . alterum est: defensionis genus in quo factum persia improbabile assumptis extrinsecus auxiliis tuemur: id uocantiatine hoc quoq; non ad uerbum transferunt .assii ptiua enim dicitur causa in quo genere fortis limum est :sse crimen causa facti tuemur: qualis est defensio Horestis: oratio Milonis dicitur: quia omnis nostra defensio constat eius accusatione quindicatur. occ1fus est sed latro: excaecatus sed raptor. Est 5 illa ex caussis facti ducta: defensio priori est contraria: in qua neq; faectum ipsum per se: ut in absoluta quaeit1one defenditur: neq; ex contrario facto: sed 1 ali qua utilitate: aut reipublicae : aut hominii multorum :aut etiam 1pstius aduersarii nonnunq dc nostra si modo id erit quod facere nostra causa fas sit: quod sub extraneo accusatore Sc legibus agente prodesse nunquapotest: in domesticis disceptationibus potest. Nam dcffiliis pater 1n1udi cio abdicationis oc maritus uxori: si malae tractationis accusabitur filiose dementiae causa er1t : non inuerecunde dicoc multum sua interfu1sse: in quo tame incommoda ui tantis melior q commoda petetis est causa: quibus semilia etiam in uera rerum quaestione tractantur. Nam quae in scholis ab21catorum haec in foro exhaeredatorum a parentibus:& bona apud consules repentinum ratio est: quae illic malae tractationis : hic rei uxoriae: cu quaerit utrius culpa diuortium factum sit: quae illicdemetiae.

255쪽

hic petendi curatoris . Subiacoc utilitati etiam illa defensio si peius ali/quid futurum fuit. Nam in comparatione malorum boni locu obcindi leuius: ut se Marius foedus numantinum snc defendat :l periturus nisi id factam es sic fuerit exercitus romanus . Hoc geniaS antiitas is graece nominatur: comparativum nostrI uocant. Haec circa defensionem fa cti: quae si neq; per se ipsam ineq; adhibitis alus auxiliis dabit. Proiamsi est: in alium transferre crimen si possumus . Ideoque etiam in hos qui iam scripti sunt status uisa est cadere translatio . interdum ergo culpa in hominem relegatur: ut se Gracchus reus foederis numancini: cuius metu leges populares tulisse in tribunatu uidetur mistum se ab impe ratore suo dicer L. Interim deriuadur in rem: ut si is qui testamento quiu sus non fecerit: dicar perleges id fieri non potuiste. hoc dicunt. Exclusis quoq; nis excusatio superest: 'a est aut ignorant: ae ut siquis fugitiuo stigmata scripterit: eo quoque ingenuo iudicato: negeescii se se liberum eum fecisse: aut necellita is: ut cum miles ad commo atus diem non ali ait : dicit se fluminibus interclus uni: aut ualitudine. fortuna quot saepe subiti tuitur culpae : nonnunq malefeciste nos : sed bono animo vicimus. Utriusque rei multa manifeita exempla sunt: Iccirco non est eorum necessatia expositio. Si omnia quae supra scripta sunt deerunt: uidendum an minui culpa possit. hic est ille Q a ebuida dicitur fieri status quantitatis. Sed ea cum it aut poenae aut honoris : cxqualitate facti constituitur. Eos nobis sub hoc elle statu uidetur : sicut eius quoq; quae ad numerum rerertur a graecis. Nam Jc ocdiciat: nos utrili eadem appellatione complectimur.

Ultima est deprecatio: quod genus causae pieri la negarunt in Iudicium und uenire: quin Cicero quoq; pro Quinto Ligario idem testari uidet: cum dicit: Causas Caesar egi multas: cc quidem tecum : dum te in foro tenuit ratio honorum tuorum. Certe nunq hoc modo ignoscite iudices: errauit:lapsus estio putauit: si une post haec de caetera. In senatu uero dc apud populum:6c apud principem :& ubicunq; iuris claementia est. haboc locum deprecatio : in qua plurimum ualent ex ipso qui reus est. Haec tria in uita praecedere sti innocens: si bene meritus : 1 spes in futura innoceter uictari: oc in aliquo usu faturi. Praeterea se uel aliis ic6modis uel praesenti periculo : uel poenitentia uideat facis poenarum dedisse. extra nobilitas: dignitas: propinqui amici . In eo tamen qui cognoscit plurimu ponendu: si laus eum misericordis pocius q reprehensio disso luti c5secutura est. Verum 8c in iudiciis etiam si non toto genere causae: tamen ex parte magna hic locus saepe tractatur. Nam oc diuisio freqxies

est : ctiam si fecista ignoscendum fuisse. Idque in causis dubiis saepe

256쪽

prae latuit: oc epilogi omnes in eadem fere materia uersari solent. Selnonnunq etia reus. hic totius summam constitu1t: si exhaeredatum a te filium pater testatus fuerit elogio: propterea P IS meretricem amauerit. Nam omnis hic quaestio an huic delicto pater debuerit ignoscere : dc ce tum uiri tribuere debeant ueniam : sed etiam 1n formulis cum poenariae sint altionis. Nos ita causam partimur: an commi sta fit poena: an exigi debeat. Id autem quod illi uiderunt: uerum est reum a iudicibus hoc cie fensionis modo liberari non posse . De premiis autem quaeruntur duo: an ullo fit dignus qui petit: an into :ex duobus uter dignior. ex pluribus quis dignissimus: quorum tractatus ex ipso meritorum genere ducunt.

Et intuebimur non rem tantum : siue alleganda: iue comparanda erit: sed persona quoq;. Na dc multum interest tyrannum iuuenis Occiderit an senex : uir an emina:alienas an con1unctus: Sc locum multipliciter In ciuitate tyrannis ali ueta : an tib ra semper: in arce an domi: dc quomodo factum stit an ferro an ueneno:& quo tempore: bello an pace : an cum depositurus ei Sc eam poteitatem : an cum aliquid noui sceleris ausurus. habecur In meritis gratia: periculum quoque ac difficultas. Si militer liberalitas a quo prorecta iit refert. Nam in paupere gratior qin divite: dante benericium Q reddente: patre quia a morbo. ieem quam rem dederit :& quo temporem quo animo idest non in aliquam spem suam: simi 1ter aria. Et ideo qualitas maxia oratoris recipit Opera : quia in utranq: partem Plurimum est ingenio loci nec usq tantum affectus ualent. Etiam coniectara extrinsecus quot adductas frequenter 1 ba tiones hab5c: oc argumenta ex materia sumit : quale quicqa uideatur elo quentia opus est: nic regnat: hic imperat: hic sola uincit. Huic parti sub iugit V1rginius causas abdicationis: claemetiae: malae tractationis : orbasenuptias indicentui. Na fere sic accidit: inuentiq; funt qui has materias

offficiorum uocarent. Sed alios quoq; nonnunq leges hae recipitat status. Na 5c coniectura est aliquando in plerisq; horum: cum se uel rio fecisse uel bona mente fecisse contendunt. Cuius generis exempla sunt multa. Et quid sit claementia 5c mala tractatio finitur. Nam iuris leges plerulquaestiones praecurrere solent. Et ex quibus causis no fiat se atutus: quod tamen facto desedi no poterit iure n1tet: dc quot dc qbus causis abdicareno liceat: oc in quae crimina malae tractatio1s actio detur: dc cui accusare claementiae no pmittit . Abdicationum formae sunt duae: altera crimin1spneti: ut si abdicefraptor: adulter: altera imperfect1 uelut pMentis: Madhuc in conditione positi: quales fui in qbus abdicat fil1us: quia non pareat psi Illa semp aspera abdicatis actione hab&. Immutab1le est: em

quod facta est. haec ex parte blanda dc suadet1 simile. mauult eni pater

257쪽

corrigere stabdicare. At pro filiis in utroq; genere summassa: ix ad falla faciendu copositam: a quo dii lesuros scio: id libenter piis figuraliaut: quod no ausi dicere nunq este iaciedu. Potest em materia incidere quae hoc exigat. Caere' uidenda cit quotiens aliter agi p6t: sed de figuras 1n

alio libro tracta almas. Non diis imites autem aDaicationii actionibus fiat malae tractationis actiones. Na dc ipsa habet eande in acculato ibus moderationem. Dementiae quoq; iudicia: aut peter id quod adnuctieri uel no feci pSt im tituan :oc actor in eo quoa ractu eli libeF lidi impe tu: sic tame ut factu accus&: ipsius pris tanq ualitudie lapsi miserea In eo uero cuius libera incitatio est:via rog& S 1 uadeat: ta nouissie de mentiam r5111 querae Obstarem6 mores quos qua O magis in praeteritu laudauerit: tato racilius pbabit morbo es le mutatos Retas quo dies causa patiet: debeb1t else in derctione moderatus: qa fere ira dc cd citatio furoris ut similia. O1bus his c6mune est quod rei no semp dens 16e facti: sedeΚcusatione ac uenia frequeter utunt. Est enes domethica disceptatiorinqua dc semel peccasse: dc p errore dc leuius il obiiciata absolutio nonniaqsufficit. Sed alia quoq; multa c5tro uertiadi genera in qualitate cadunt iniuriarii: Qq eni reus aliquando fecisse negae . Plerunq; tame haec actio facto atq; animo contine E. De accusatore c6stituendo quae iudicia diui nat6nis uocanz. In quo genere Cicero qdem 4 madantious sociis Verre accusabat : hac usus eii diuisione: speci duq; qd maxie agi uelint hi: quoF de ultione quaerit: a quo minime uelit is: qaccusas Frequetis iis tame hae sint quaelibes: uter maiores casticat: uter pius id ustriae aut uiriusit allatus ad accus adii: uter id meliore fide sit allatus . Tu tellae praeterea iquo iudicio soloc quaeri a alia de re q de calculis cognosci oporteat: a fide praestare debeat latu: nS etia c6 1liu dc euentus: cui simile est malae gestae Octa rationis in foro negocio' gestoF.na dc madati actio est. Plaeter haec fingunt in scholis 6c scripti maleficinia sibus aut hoc quaerit: ali scriptunt: aut hoc an maleficium sit: raro utraq;. malae gestae legationis apud graecos: dc ueris caussis frequens . ubi iuris loco quaeri sol&:an omnino aliter agere q mandatu sit liceat: de quousi fit legatus: quoniam aliae in renuciando sunt: ut in eo qtestimoniu in Uerrem dixerat:post plata legationem. Plurimu tamen est in eo quale sit factu rei. p. laesae. Hinc mouent qdem mille iuris cauillationes: quid fit rem. p. laedere: dc laeseritne an profuerit: dc ab ipso an propter ipsum laesa snt. In facto tamen plurimu est. Ingrati quoq; in quo genere quaerit:anas cum quo agitur acceperit beneficiu: quod raro negandum est . Ingratus est eni si negat illum acceperit an reddiderit :an Ptinus qui non reddidit igratus fit. an potuerit reddere : an id quod exigebatur debuerit quo animo fit.

258쪽

S1mpliciores 1lle iniuiti repudii:sub qua lege controuersiae illud Ppriuhabent: quod a pse accusantis defecto e1tido defendentis accusatio. Praeterea cii QS roneni mortis in senacum reddidit: ubi una quaeitio est iuris :an 1s demuthibendus sit: q mori utate: ut se legum actoibus subtrahat. Caetera qualitatis. Fingunt ec tet tamenta in qbus de tota quaeratur uo luntate : ut 1n c6trouersia qua supra exposui : in qua de parte piimonii quarta qua pr dignissio ex filiis reliquerat: contendunt philosophus: medicus: orator. Quod idem accidit: i i Orbae nuptias indicant pes gradu: oc si inter .ppinquos de idoneo quaerat. Sed mihi nec Oes psiae mater1

in aio est. Fingi enim adhuc poliunt: nec comunes iunt eaF quaestionesila positoibus mutant . Hoc tantum admiror Flauium: cuius apud me merito fuma est auctor1tas: cum arte schola: tatu componer&:ta angu

ste mate Aa qualitatis terminas te. Qualitas quoqa ut clixi plerunq; etiasse non semp plerunt : recte tamen ei aestabiac&:1eu modi eucia numeri. Sed modus aliquando constat aestimat6e racii: qta fit culpa: illum uebenefic1um:aliquando rure cum id in controuersia uenit: qua quis lege puniendus uel honorandus fit. Stuprator decemilia dare debeat: quae poena huic crimini constituta est: an ea stapratus se sui pendit: cap1te puniri tanq ca mortis: quo in genere fallune: Q ita dicunt taniliter duas leges quaerat. Nam de decem milibus nulla corro uersia est: quae nec pe tant. iudiciu reddit an reus causa stit mortis. In coniecturam quoq; ea dem species cadit: cum ppetuo an qnquennali fit exitio mulctandus in controuersiam uenerit: nu prudenS caede commi serit quaerit. Illa quoq; quae ex numero ducit pend& ex iure: an Thrasybulo trigila prem1aciebe

ant: oc cum duo fures pecuniam abstuleti sepatim qu ad rupium 4sq; an duplum debeat. S ed hic faci um quoq; aestimatur:oc tamen Ius Ipi umpend& ex qualitate. IDE Qualitate iudiciali.

Vt neq; fecille te negauit mel aliud ein quod fecerit dic&: neq;

factoum defendoc: necesse est in suo iure consistat. In quo plerunq; actionis est quaestio: quae non semp eadem est ut qdam putaueit. Iudi

cium antecedit: qualia sunt praeturae curiosa constitia : cum de iure accu/satoris ambigit: dc in ipsis frequent1ssime iudic1is uersatur. Est enim du/plex eius disceptationis condi tio: quod aut intentio:aut praescriptio harbet controuersiam . Ac Deit q praescriptionis statum facerent: tanq ea non iisdem omnibus qbus caeterae leges quaestionibus conrinerentur: cita ex praescriptione lis pend5 : de ipsa reqci non est necesse : ignominiosos 1l1us praescribit de eo loco : iudicatio est an liceat. Quotiens tamen PO/terimus efficiendum est: ut de reo quoq; bene sentiat. Sic enim uiri nEo

259쪽

libentius indulgebit: ut in spossionibus quae ex interdicti s fiunt: et1 fin5.pprieratis eit quaeitio: sed tantii posseisioisriame no solu poli edi lenos i ed ecia nium possedisse docere oportebit. Sed frequeausr1ύde intitGe. Uir fortis optet qduol&: nego illi dandu qcqd optauctit:

non lita praescriptoem sed tante uoluntate contra uerba praescriptonis modo utor. ln utroq; aut genere status ide sit. Porro lex ois aut tribuit: aut adimit: aut panit: aut I Ubet: aut uetat: aut pmirtit. LItem helauti pter se ipsam: aut .ppter alteram quaest ionem: aut in scrip ro: aut in Voluntate. ln scripto aut apertu est : aut obscurum: aut ambiguum. Quod

de legibus dico idem accipi uolo de testamentis: para is: itipulationibus: omni deniq; scriptoridem de voce. Et quoniam quattuor eius generis quaestiones uel status facimus tangulos percurram. DE Statu ex scripto Sc uoluntate. O Ccipti de uolui1tatis frequentissima inter consultos quaestio est: ' dic pars magna controuersiae Iuris . Hinc pendoc: quo m1nus Id in scholis accidere miF e: ubi etiam ex industria tingit . Eius genUS unum

est in quo dc de scrip oc de uoluntate quaerit. Id tum accidit cu est in

lege aliqua obscuritas: in ea aut urerq; fuam interpretanone colirmata

aut aduersarii subuertit: ut hic far quadruplum soluat: duo iurripuella pariter decem milia petunt ab utroq; quadragena illi postulant : ut uigena conferant. Nam de actor dicit noc esse quadruplum quod petat: Cc rei hoc quod offerant. Voluntas quoq; utrinq; defenditur: aut cum

de altero 1nter ei tu certum est de altero dubium. Ex meretrice natias ne concionetur: quae filium habebat prostrare coep1t : prohibetur adolesces concione. nam de eius filio quae ante partum meretrix iuri certum est. an eadem huius caus a sit clubium est : quia ex hac natus : dc meretrix

est. Sol& dc illud quaeri quo referatur quod scriptum est. bis de eadem

re ne fit actio: idest hoc bis ad actorem an ad aftionem. Hae ex iure ob scuro. Alterum genus est ex manifesto: qui solum uiderunt hunc statu. plani oc uoluntatis appellauerunt . In hoc altera pars scrip do nititUr: altera uoluntate. Sed contra scriptum tribus generibus occurrit. Unum est in quo id seruari non posse ex ipso pato semper: liberi parentes aiat aut Uinciant : non enim alligabit infans . h1c erit ad alia transtitus ξύdiuisio . Nam quisquis non aluerit: non hic propter hoc proponUnt. quidam tale genus controuersiarum in quo nullum argumentum est:

quod ex lege ipsa peti possit Sed de eo latum de quo lis est quaerodsi

sit. Peregrinus si murum ascenderit: capite puniatur: cum hostes munascendit sent: peregrinus eos depulit petitur ad supplicium: non erunt

hic separatae quaestiones an quisl an hic: quia nullum potest afferri

260쪽

argia mentiam contra Ccciprum uehementius eo quod in lire est: sed hoc tantum an ne seruandae quidem ciuitaris causa . Ergo oc aequitateoc Voluntate pugnandum. Fieri tamen potest ut ex aliis legibus exepla

ducamus: p er quae appareat senap stari scripto non posserui Cicero pro Ceci nna fecit. 4ertium cum ipsis uerbis legis reperimus aliqd per quod

pbemus aliud legum latorem uoluisse: ut in hac controue ia q nocte cum ferro depretiosus fuerit: alliget cum anulo ferreo inuetu magiatus ali 1gauit. Hic quia ei uerbum in lege deprehensus : satis etiam signifi/catum uideύ non contineri lege ia1n noxium ferrum . Sed & ut qui uo/luntate nitetur: icriptum quotiens poterit infirmare debebit: ita qui scriptuni Liaebitur adiuuare: se etiam uoluntate tentabit. In testametis de 1lla accidunt ut uoluntas manifesta stit: scriptum nihil fit ut in iud1 cio curiano: in quo nota. L. Crassi 5c Scevolaesia1t conictio. Substitutus

haeres erat si posthumus ante tutellae suae annos decess1ffoc no est natus.*pinqui bona sibi uendicabant: quis dubi arct : quin ca uolutas fuiss5 testantis: ut is non nato filio haeres ess& q mortuo: sed hoc no scripserat. Id quoqr quod huic cotrariti est: accidit nup ut est& scrip rhi : quod appa rer& scripto re noluisse: Q sei ertiti numiam qnq; milia legauerat : cum emendatac testamentum sublati s sestertiis numis argenti pObo posuit. quinq; milla remanserunt. apparuit tamen qnq; pondo dari uoluisse: quae ille in argeto legato modus Sc lauditus erat oc 1credibil1s. Sub hoc etiam statu generales fiat quaestiones scripto an uolutate stadii sit: quae fuerit scriberis uolutas. tractatus oes qualitatis aut coniecturae: de qbus fatis dictum arbitror. DE Contrariis te Ibus. Roximum eit de legibus contrariis dicere: qa inter OmneS artIUmscriptores consistit in antinomia duos esse scripti θc uoluntatis status: neq; i merito quia culex legi obst&:umq; contra scriptum dicit: oc quaestio est de uoluntate : in utranq; id ambigit an utiq; illa lege fit utendum . Omnibus autem manifestum est: nunq esse legem legi con traham iure ipso: quia si diuersum iussessoc: alterii altero abrogaret: sed eas casu collid1 3c eu entu. Collidunt autem aut pares inter se: u t si optio tyrannicidae Ac uiti fortis comparent: utriq: data quod uelit petendi po/testate. Hic meritorum temporis premi 1 collat1o est: aut secum ipse ut duorum fortium: duorum tyrannic1darum raptariam: in quibUs n6PHt

esse alia quaestio q temporis: utra prior sit: an qual1tas: ucia istorum fit petitio . a uersae quoq; leges confligunt:aut similes aut duae: Ous etiacitra aduersam legem contradic1 possit: ut in hac controuerssea magistus ab arce ne d1scedat: uir fortis optato quae uol&:uel aha nulla obstante