장음표시 사용
141쪽
iso C IV I T. V E R ipsorum tua, gradibus tentauit Honoris Tonere quos leuis eAMBITIO. Nunc illius umbra Occulit hos templi σgraduum, conamine magno uos , sed stultomalo tenuerunt turpiter olim.
Porta sed hiberni qua frigida panditur anni,
Scalarum gradibus velut ulmenta, sin Suntposita flatus, risis contemnere quales Promtius incipias, odio quam perprimere acri.
His statuis similes, i bona qui a stulte
Nescire H. animis soliti reptare pusillis,
Tendere non audent oculos ad limeu VO NORI s.
Tamulasti calis veluti proiecta sigilia
His etiam cernis. Tales, quibus inclyta sordet Gloria, queis nulla tentat dulcedine pectus Segne, comes Virtutis Honor sed vivere ruri Contentὶ, latebris tecti sese abdere, tenta Reptilis mi testudo suas continet, v . Valunt, quam mersare foro, atq. in luce videri,
Purpureoq. aliis excellere vertice honoris.
Tastrius decimus hic iam est dies in Veri ciuitate, quo die non
egressus ex templo Magnanimitatis Aristoteles, pergit de alia virtute Reginam docere, nempe illa, quam ipse olim ad Nico m. c. Iv. lib. I v. vacare dixit nomine.Non defuerunt tamen qui Latine appellarint A destiam, quanquam id a Cicerone & D. Thoma, longe aliter nomen usiurpatum est. Nonnullis etiam visa est norninari posse T anqvis litas,quoniam mediocri honore qui cotenti sunt, ij remoti a diis ambiationis ut ait M.Tullius,otium m tranquillitatem equuntur. Ego circuitione usus, honorum mediocre studium dicere malim: sic enim videtur intelligi posse facilius, haec illa esse virtus, quae mediocribus siue modicis &patuis honoribus laetatur : Vt Magnanimitas, quae gaudet magnis &praeclaris. Hodierno igitur die in Veri ciuitate, lustratio est tepti, illius Virtutis qu e in omni genere aliarum virtutum res mediocres adpetens, & modicis honorum praemiis contenta, sic a Magnanimitate disseri,ut Liberalitas a Magnificentia: quarum altera modicam, altera non nisi pr. clarissimarum rerum largitas est. Cum igitur duae sint virtutes honoru ubernatrices, nempe Magnanimitas,& Mediocritas, honorum:vtraq. a duobus extremis oppugnatur. Ac primum Magnanimitati aduersaria est, hinc μικ γύα, id est, animi paruitas & angustiae: inde misom siue
142쪽
B A R Τ. D E L B E N. Ialinanis quaedam ostentatio& species Magnanimitatis, sue superbia
stultaque animi elatio. Utraque labes animis humanis, a virium suarum ignoratione ac meritorum,infertur. Nam quibus honores amplissimi debentur, ad eos tamen ut indigni adspirare non audent, ij pusillo animo sunt:qui autem honoribus summis decorari non merentur, eos tamen tibi deferri & dari petiit, ij sunt, siue inaniter magnanimi, ac superbi. Modestiae vero hinc siue ambitio repugnat, inde α'ςι- siue animi abiectio & vilitas,nullius plane honoris adpetens. Die igitur superiore de vi naturaque Magnanimitatis egit Aristotelesmunc de virtute in mediocribus siue paruis honorum praemiis acquiescente,& vitiis cum hac ipsa virtute, cumque Magnanimitate pugnantibus, explicabit. ιEleganti autem Aristoteles comparatione, & undecimi diei principio contraria exorsus est. Nam die xi. Reginam ex Avaritiae tectis tanquam sordido & illiberali hospitio laetanter emersisse narrauit : nunc viceversia ait, ex Honoris templo illam quasi hos item ex amoenissimo deuersorio, perinvitam discessita, ut ostenderet eam ad excellentem gloriae formam amplectendam, ardenter suisse incitatam.
Ante-occupatione artificiosa principio statim sustulit dubitationem de Alexandro. Quare is tantis rebus gestis, tanta apud omnes gloria repontus non sit in sacello ipso &penetralibus Honoris. Itaque Reoina1nducitur huiusce rei causiam sciscitans ex Aristotele, qui perinde ut diequinto agens de sortitudine, ita nunc resipondet, Alexandrum nequisse
vincere animum suum aut fortunar blandimenta moderate ferre Ergo nec iniuria ex Honoris adyto exclusum esse, abiectumque in vallem Audaciae. a
Duarum virtutum, Magnanimitatis, oemediocris honorum studii ac vitiorum quatuor, Animipusill Superbia, bitionis, Animi abidi sta
tuas in balitica Magnanimitatis Pocta ingeniosissime collocauit facta distributione per scalarum gradus, quibus ad Honoris facellum ascenditur. In templo enim anni portae quatuor, Una Auctumni,altera Eatis tertia Veris,quarta Hiemis. A portis autem hisce totidem scalae sunt ad Honoris adytum directae. In quarum primis,nempe Auchininis ca-lis,positae Magnanimorum statuae. In ipsis autem lateribus,& spondis graduum Astatis, positae fiunt effigies illorum, qui mediocres aut paruos honores tantum expetunt. De gradibus autem Veris deiectos pingit superbos & ambitiosos, humique illos a dextra iacentes, hos a laeua
Ad scalas Hiemis quasi parastatae, pusilli animi homines: siub ipsis autem abstrusi solidae laudis,veraeque gloriae contemtores. Neque enim
digni erant qui in gradibus locarentur, cum quasi in angulis mallent Iacitare,& sub gradibus occultari.
143쪽
isi CIVIT. VERIHis ita intellectis ordo huius edici apertis sinus est. Nam gradus
Magnanimorum die antegresso explicati sunt, hodierno autem die Regina transit a gradibus Auctum ni ad gradus A statis, in quibus effgies contemplari licet illorum qui modicis honoribus laetantur. In his autem scalis animaduertit Regina in mediis tantum gradibus simulacra esse, sumimos autem atque imos vacare. Itaque causam huiusce rei sciscitatur ab Aristotele. Is respondet, medios tantum his gradus occupari,quoniam hae scalae fiunt illorum qui mediocribus siue modicis honoribus contenti sunt, neque ardua quaedam S praeclara suscipiunt, neque summi honoris praemium efflagitant, neque tamen aut inertiae & languori sese dant, neque mercedem laudis gloriaeque contemnunt.
De gradibus vernis deiecti in dextrum latus superbi, siue inani quadam specie Magnanimitatis tumentes,ut tyranni ac reges,illi,quos non virtus vlla, sed Fortuna vocavit ad principatum, ut olim Tarquinium Superbum Romae, de duces illos qui Alexandri armis quaestum imperium quasi praedam mortuo illo partiti sunt.
Ambitiosos pingit humi stratos, & iacentes, deturbatos nempe degradibus vernis ad laruam, eosque umbra templi Honoris & graduum eius occultari fingit, quia ad honores ambitione, & gratia pecuniaue grassati, non ipsos honores,sed umbras eorum adepti sunt, sue ut Tullius in Bruto dixit, non ipsos honores sed nomina. Stultomalo autem Poeta
dixit μ ως νηρ'. Issidor. Glostis.Stultomatas. Stultus malus. Sic Plauti Patruo. Mores mori mali. PARVULA SUB SCALI s.
In scalis Hibernis gradus a minutis sigillisses linentur, denotantibus animi pusilli homines, qui bona ipsi sua nescientes, non audent ad honorem adspirare. Sub pradibus autem humi proieci iacent paruula statuae significationem habentes eorum, qui honores contemnunt nulli inique laudis & gloriae gustatum habent. Ex qua gente Seruilius Vatia latitans in villa sua. In quem iocus L. Senecae epist. LV. Vatia hic situs est.
144쪽
AE T A rubescebat, croceum Tithonia peplum Eoa regione trahens: suffusa rubore
Vt noua nupta sui qua sponsi limina tangit Sub ensepta aetasuo mox Catafutura
Cameraeterito Senior cum limineportae, oro qua rutilat, amras imitante nropo, Reiniit adportam, qua cardine stridet aheno, e tis nouem decorant flummo quam vertice e usae,
Et qua principio nos in pomoeria misit Vrbis huiusce intro Sapiens, celeberrima, Veri. Hic prope visa domus, teneris pulcherrim 2xiae, claros Bructa manu Tusci tornatile quale odium, docti varios e vere tu usus. Hancorsus Sapiens Regina o tendere, dixit
Hac ANI M I ORTUS MANSUETI sede moratur. Valuarum antefores, dextra laeuas columna Stant minae imposita his aurata coronis, ahena
Hic lupa stat geminoris suo velut ubere rumae utris, belligero peperit quos Ilia Marti,
A LT E LLU M u animi vegetum, REMULUMooremi At statio interiore domus patet areascabro Occupat hanc moles mediam de marmore,cepa, Cernitur impositum cui vasti corpus ahenum, Et septemgemina toruum ceruice, draconis. Tergeminum dextro lateri, mirabiledietu't caput, a laua totidem ceruicibus horret. Septimus est, alios qui magno tu cogore longe superat vertex, medius, vis is corona. Omnibus e turpi feruens ac lutea rictu
da fuit ; qualis Tuscis de montibus humor Labiturin thermas, Uris quisvesalutem
145쪽
i3 C IV I T. V E R iContulit optatam, vana si apesalutis Elusit, miseros tristes. abcedere spur. Hanc itaq. in molimgradibus conscendere ius M'. viam Sapiens simuli epratuit, σ isto, Molicite ut capite ex medio, cinctoq. corona Lutem, CV multo medicatus felle Oeneni Profuit in capidem subiecti marmoris, humor, Dux ait; hinc proceres, hinc magni pocula reges musta bibunt, ira . acrisubpectoresuas Concipiunt: labro vulgus Ieproluit amplo, Et furere incipiens, armis contendere ge tit Titan de meliore quibus pracordias it Argilla, bibere hunc mediis qui profuit humor 'De radibus, gaudent, ubi magnis pocula miscet
Regibus,innocuo facit C LEM EN T I A fontes, e plebi, laticis PATIENTIA temperat aestum. Est operaepretium quoq. cernere, sevus vi m. Ut gemina multo cauda draco verbere,subter
Eriles scabrasculptas in mole gellet
Agmine in hoc prima est, rugis perarata SENECTUS Tonesiubis uallem,oe plena ruboris EGESTAS, Hic etiam pugnax telis pharere'. CUPIDO,
c. mi. lib. e alio caudae monstrosa volumine stringitti . o. ' Bellua,parte asi Aculptas in marmore scabro Edgies, A ad I c I T I AE O PIET A T I S. Habe ε Namq.sua laxans irae, non parcere iunctis ouit amicitia, Diutiq. irascituri A.
y ima egelidus qui margine defuit humor, Et Fr,ut stagnantis aqua, cuintus, hebescit Et stupet insensus, neq. res agere aptus, oe ira
Omni expers, patitur vecors ruere omnia retro
Jnpeius axi . negociaperdit habenis. Solistius manet bis,quos lenes hausta remittunt In gradibus, summo atq. o distantibus aque
Arist. e.v. Pocula, clementic patienti mixta tepore., όώ'' Succensere siciunt, quibus, oe cur, quatenus, quo Tempore,quoq. decet statio.Sua miles marma
Samiat, ' obtusams faber ceu cote securim:
Sic animos illis acuit fortes, gerendis
146쪽
Jra facit rebus , nimikmq. fluentia stringit. 'Hac apiens, Icosti . rotas iam Sole cadente Adproperare videns sermonis famina rupit.
SΑτis depictae iam illae virtutes, quibus animus humanus seorsum
ipse instruitur& ornatur. Nam fortitudo in periculis ac rebus formidolosis versiari docuit:temperantia opprimere voluptates: Liberalitas& Magnis centia clargiri pecuniam : Magnanimitas , & virtus illa quae modicis laudibus contenta est, petere honores:nunc illae nobis exprimendae virtutes sunt, quae inter homines versari, siue hominibus commodissimae,uti docent, siue ut a Graecis dicuntur, υλ, G. Sed acerbitas quaedam naturae,&rabies, siue iracundia, usum familiaritatis & consuetudinem vitae in primis laedit, vitamque ex vita ipsa tollere videtur. Quis enim iracundis, acerbis, asperis hominibus delectari potest In quam sententiam copiose disputauit Plutarchus libro
deconibenda iracundia. Itaque ante ἰρωληχicia sue consuetudinis quotidianae virtutes de reprimente pestem illam societatis iracundiam, vi tute scilicet lenitate ac mansuetudine dicendum fuit. In huiusce igitur aedes virtutis, hodierno die qui in Veri ciuitate m sis Novembris dies quartus decimus est, Regina introducitur. Egressa enim ex templo Magnanimitatis, proficiscitur in regionem ac sedem Mansuetudinis, viqinam auditus portae,per quam Regina Principio huiuste profectionis in Veri ciuitatem introivit. Ingeniosissime autem hoc auctorita commentus est, Mansuetudinis tecta & Iracundiae valialem, adportam audiendi esse.Nam rerum displicentium auditione, ira esseruescit, eaque mansuetudini materies, nempe iracundiae reprimen
dae,occasio suppeditatur. Quod capienter quidem Xerxes vidisse vide tur, apud Herodotum lib. vii. qui Pythiae cuidam hospiti suo, grauiter succensens, quod petitio eius quaedam ipsi permolesta contigisset. Animum dixit in auriculis habitare. Eυ νά-d ἀ-ο, inquit, A e. mri
re , qui si res gratas auditione accepcrit, corpus totum sense quodam voluptatis ad Pit : sin autem res iniucundae CT odiosae fuerint, ira inflatur ae tu scit. Ordine igitur nunc ad Mansuetudinis tecta peruentum est, quae quidem peropportune auctor exaedificauit eo genere saxi, quod quia candore insigni est. Se venulis quibusdam suscis interpunctum, alabastri tesquidem proprie non est, sed propter similitudinem tamen vulgo sie Hetrusci Florentiae nominat. Est autem saxi gen' aut succini potuis, ita molle ac tenerum, ut etia tornari non dissiculter possit, inque alia atq;. aliam
147쪽
B. Fons in area media impluith,denotans vitia quae cum Mausi et u sine pugnant, Iiacundiam es Leutitudinem. C. Draco in fastigio sontis, Irat fgnificationem hisbens. D. Vas aut eum in quod ex diaconis capite aqua insuit denotans iram regiam , 5 principum. E. Aqua quae ex draconis alis fluxit in labium . qua potati iras concipiunt. F. Quinque statuae significationem habentes maloium quibus oppressi, acile irascuntur, sonectutis, Egest uis Am ris Famis sitis. Delatigationis. Fasque statuas diaco caudae suae volumine viro sagellat. Ex altera parte statuae sunt Pietatis ci Amicitiae . quasdraco caudae volumine altero vel berat: sed pictura eas exprimere non potuit. Denotant autem valde iracundos amicis etiam & patentibus, Deo etiam ipsi s. lere irasci. G. Ttia serpentum cita in alis draconis quibus denotatur iracundiae genus triplex, H. Clementia quae hyditae suae aqua refrigerat imperat q. iram Iegiam. I. Patientia quae lenitae sedet iram priuatorum.
K. A qua lenta S qualis stagnorum,denotans Stuporem.viti Mansuetudini pugnans desectu
148쪽
aliam speciem esingi. Itaque substructioni aedium illarum quas incolit Mansuetudo siue lenitas, haec materies conuenientissima est. Mansueti enim animus, facillime ad ignosce luna inflectitur. In ipso autem vestibuli fastigio, lupae simulacrum est nutricantis Remum ac Romulum: argumento, mansuetudinis quoddam inter feras etiam & homines quasi commercium esse. Et dixit Poeta. Altellumque animi vegeti, Remuli mque remisit. Eo respiciens, quod Romulus dictus ullis a nutrice Acca Laurentia, pueris blandiente, quasi digia his ali propter vires corporis & animi: frater autem eius Remulus quasi tardus de remissus, cuiusmodi homines dicti olim Remores. Auctor de Origine gentis Romanae. Et alij.
Intellectum est mansuetudinem esse irae temperationem. Sic enim Aristo teles iam olim quoque nonia nauit eam. γης κ μ λ in κω. c. iii. lib.i . Rhetoric. Mediocritas autem haec siue temperatio, ad uob. extremis oppugnatur. Hanc ab iracundia, inde ab illa, quam Ciceroniano verbo nominemus licet,lentitudinem , qua tanquam istupore, sic animi obtorpescunt,ut ne iustistimis quidem irascendi causis excitet tur. Has igitur nunc maculas animi demonstrare incipit, quo cognitae
facilius eluantur. Sed principio iram ipsam quasi fontem iracundiae &caput, signis certissimis notat,pingens cam esse quasi draconem, omni diritate atque immanitate teterrimum, cuius signum aheneum, postuesse ait in planitie quadam gradibus exaggerata , cuius latera dextrum laevumque, sigillis aliquot adornata sint. Draconem vero ipsum utrini ait alarum vice, deformatum esse tribus ceruicibus anguinis, collum quoque anguinum esse, sed caput specie figuraque humana, & redimi tum diademate. Caudas praeterea innatas et geminas, ita demissas 5: pendentes,ut sigilla quae in plani illius basi esse diximus, utrinq. astringere facillime possint, atque haec laeuae partis, illa dextrae estgies eminentes circumplecti. His ita versuum tanquam penicillo depictis, adiungit draconem illum immanem ac foedum, e septem illis capitibus furenter emare copiam aquae feruentis ac flavae, ex qua etiam vaporesteterrimi excitentur, eumque humorem elegantissime cum aqua in thermis Hetruscis effervescente, comparauit. Molem vero illam cui draco impositus ex marmore scabro esse ait. Ira enim quasi scabitudo animi est. Hinc Petronius omnem fabitudinem animo delere.
Postquam adscensu arduo in puluinum illum peruenerunt sue molem exaggeratam,ubi sedes draconis est illius ac prodigij, a quo iam diximus humorem illum effari, vident aquam illam defluere in labrum siue alueum, eoque multos venire potandi gratia. Itaque accedit nunc Aristoteles ad draconis paulo ante quasi aenigmate propositi explic
149쪽
i38 CIVIT. Ac principio declarat, speciem illam portenti horribilem, iripsam, principium & quasi sontem iracundiae. Tribus autem ea
, iram esse ipsam, principium & quasi sontem iracundiae. Tribus autem ex utraq. parte ceruicibus anguinis,tres designari species iracundiae, Excandescentium, maritiem, & Acerbitatem. Sic enim a vulgo philosophantium hi tres quasi gradus iracundiae,&significanter quidem , nominati sunt. Verbis autem ex M. Cicerone sumtis fortasse indigetemus licet, priamum quidem similiter excandescentiam, alterum inimicitiam, tertium discordia n,ut ex definitionibus a M. Cicerone lib. iv.Tuscul quaest. postis licet intelligi. Nam excandescentia definitur a Cicerone ira nocens o modo existens, Inimicitia,ira vitificcndi tempus obstruans. Discordia, ira acem bior,intimo odio m corde concepta. Quae definitiones ab Aristotelis sententia non alienae sunt. Nam is Excandescentiam esse voluit animi habitum,iram celeriter concipientis, neque dissiculter deponentis. Amaritiem habitum esse animi grauiter ac diutissime irascentis. Quod quidem inimicitiae proprium est. Acerbitatem denique iracundiam esse Aristoteles voluit implacabilem. Haec autem quid aliud quam disco dia est Quanquam acerbitatem etiam ipse pro iracundia implacabili posuit M. Cicero ad inratrem. Collum autem draconis eius quo de nunc aῖimus cum capite humano , & insigni regio siue diademate, Aristoteles positum esse refert, tanquam signum irae cuiusdam Regiae, quae totius iracundiae extrema quali linea est, & priuatorum in ciuitate hominum discordiis & ace bitatibus longe furentior atque immanior. Qualem callide notis quasi propriis insignem fecit Calcna vates apud Homerum.
Quis potis irato, inferior, contendere regi Glo etenim ad tempus simulate concoquet iram, grauius post illa fremit, cum occasito ridens, Vivaque adhuc, veteres offensio susicitat iras. Bene & C. Tacitus Annali iv. huiusmodi ira pinxit in persona primcipis Tiberi j. Qui, inquit,inpraesens Tiberiis ciuiliter habuit. Sed in animo reuoluente iras , etiamsi impetus offensionis languerat, memoria valebat, &c Qualis etiam Iustini Imperatoris iram pingit Agat litas lib. iv. Et Clo-
cipes iram siviunt,rursus. accendunt. bi occasio uerit excitandi rursus incon- dij, dcc. Quare autem principum irae grauissimae, est apud Aristotelem
c. v. lib. H. Rhetoricor. HINC MAGNI POCULA REGES.
Narrat iracundiae potione reges inebriari ex poculo illo, in quod ex
150쪽
capite monstri, aqua profunditur:vulgus autem ex labro illo siue alueo quod in planicie ipsa est. Prima igitur haec sedes attributa est alteri ex tremorum Mansuetudini ac Lenitati repugnantium, scilicet Iracundiae.
In medio scalarum ordine sonticuli sunt, ad quos depictae Patientia& Clementia, miscentes aquam illam feruentem alia frigidiore, ut Clementiae quidem aquis, regia: Patientiae autem frigore,plebeia ira temperetur. Est igitur haec media tanquam sedes ac regio Lenitatis.
Duplex huiusce monstrosi draconis cauda. Volumine uno caudae, Aristoteles implicari ait statuas a laeua parte illius puluini effetas,uidelicet,essigiem. Senectutis, estatis, Amoris, Uitudinis, Inediae. Quoniam his malis conflictantes facili me, ut QTnnius dixerit, espandunt irarum luadrigas: alterius vero caudae quasi verbere flagellari simulacra dextriateris, nempe Amicitiae & Pietatis estigiem. Ex quo intelligi debere, iracundia inflamatos, non amicis, non parentibus, aliisque caritatibus suis, non Diis deniq. ipsis parcere. Quod argumentum copiose disserit L. Seneca libris de Ira, Galenus libro de curatione morborum animi, Plutarchus libro de Iracundia. Sic apud Ciceron. epist. xv. lib. x. ad fami l. Ioui ipsi iniquus Seruilius. Similiterq. epist. xx m. lib. ii x .ad Attic. Et Ouidij lib. xui. Agamemno rex Diuis irascitur ipsis. Et Alexander Magnus irascitur 2Esculapio, apud Epictetum Arriani c. xx H. lib. u. Et Virg Ecloga v.
Atque Deos, atq. astra vocat crudelia mater.
Hinc etiam lapidatio templorum, subuersio ararum, larium familiarium proiectio in publicum, apud Sueton. Caij c.v. Neque dissimilis hodieque
Sinarum barbaries. In ipsas quoque res in animas saeuiunt, serenter irati, Ut mensam mei tui, pocula a lingunt. L. Senecae c.Vlt. lib. i. de Ira. Suetoni j Nerone c. xLvii. Et apud Galenu libro de curatione morb. animi. Iracundi etiam in ostia, in lapides,in claues saeuiunt. In ostia calcibus arietant,lapides frangunt, claues mordent. Et D. Aug. c. xv. lib. Xi V. De civit. Dei. Nonnunquam,inquIisomo, etiam rebus inanimis irascitur,ut male fcribentem filum collidat, vel calamum pangat ιrutus,&c.Sic Martiat. epigr. Lxxv. lib. ix. Frange leues calamos, dcc.
Sic Herodoti lib.1. Cyrus rex irascitur Gyndi amni, Xerxes Athoni moti, ut notissima res. In vestes quo'. suas saeuire soliti, eas . scindere non
solum in luctu, sed etiam ira, ut ille apud Silium tib xvcis fleversus ab ira,
Auratam medio disicindit pectore vestem. Et Galeni libro de curat. mo bor animi. Irascentes etiam vestimenta ipsi sua scindunt. Et apud L. Senecam c. vlt. lib. t. de Ira. Appian. lib.v. Et in Mithrydatica. Denique de in seipsis aeuiunt irati. Itaque & labra siua ipsi mordent, incolumnas caput impingunt, oe capillos suos euessant, femur, pectus percutiat. L. Seneca c.vit. l. i. de Ira. Aliqui & vitam sibi eripiunt ipsi, ira surenter