장음표시 사용
531쪽
desideraret, ipsi adhibere haud licuerit. Pisces quod attinet,
observatur hic maximus cognitorum piscium aquae dulcis, ab Hispanis vaccae marinae nomine praeditus, cum phoea, seu vitulo marino, non confundendus. Caro,& pinguedo vaecinae . sunt admodum similes. Comibus tamen, ut quidam voluerunt, destituitur. Mammas habet semina. Herbis ad ripam fluminis nutritur. Amphibium sensu stricto non est; nunquam enim totus aqua exit, non exire potest, pedum loco nonnisi pinis duobus, longitudine I 6. poli. prope caput imstructus. Quam Auctor observavit, vacca fuit γέ pessi paris
longa, latitudinis maximae a pedum , dantur tamen maiores. oculi respectu corporis mire exigui, rotundi, & nonnisi 3 l, neas diametro comprehendunt. Aurium apertura adhuc minor, & non aliter ac foramen acus apparet. Reperitur hic lampetrae species, cuius corpus, instar vulgaris, multis soraminibus pertusum, quaeque eadem proprietate, qua torpedo, i gaudet, ut, qui eam manu, imo baculo, attingit, torporem - in brachio sentiat dolorificum. Uariae dantur plantae, virtute
pisces inebriandi praeditae, quarum ope ab ineolis uberrima fit Pag. 16 I. piscatio. Magna hic crocodilorum copia. Eorum insensili. mus hostis tigris, quarum multae hic, ut in omnibus regioni- bus calidis ; datur speciis cute bruna, maculis non insignita. Frequentissimum hic animalium simia, cuius dantur species multis diversissimae. Aliae magnitudine leporis, aliae gliris. Ex, maristae doloribus pulchris sunt variegatae, formam cum aliis simiis communem non habent, sed potius ad leonis similitudinem accedunt, earum tamen nullam conservare & in Euro-I67. pam transferre potuit. Reptilia hie innumera. Serpentum quaedam species innocuae, plurimorum tamen morsus lethesis. Maxime singularis est magnus serpens amphibius, as aut 3Opedes longus, ct unum crassus, in lacubus habitans, qui non solum capellam integram deglutire sertur, sed & respiratione invincibili animalia vicina attrahere, sicque devorare. Quod adeo mirum, ut fidem pene efffugiat, ab Auctore recentiore Orinoei illustrati confirmatur. Uespertiliones hominibus, praesertim vero peeudi, maxime insesse, quorum sanguinem sugunt,
nisi sub tegmine dormiant, adeo ut variis in locis armenta eo
532쪽
translata prorsus destruxerinti Avium insignis hic varietas. I I. Nulla tamen sere reperitur species cantu amoeno gaudens sed colorum inprimis prestantia & varietate sese commendant. Actem psittacis colores a naturalibus diversos inducendi possudent Indi, nempe plumis ipsos orbando, cutemque ut seriur sanguine ranarum quarundam inungendo; etsi Auctor suspicetur, totum artificium nonnisi in inunctione liquoris cuiusdam acris, imo in sola plumarum extractione, consistere, quemadmodum id in erine animalium conspicitur. Avis G. Pag. I 8o. huitafiu extremitates alarum cornu valde cuspidato instructas habet, aliudque cornu parvum in rostro gerit. Tacemus plura de animalibus apud Auctorem nostrum reperiunda. Observationes, ad figuram telluris maxime pertinentes, dependuli longitudine instituit in urbibus utilio & Para, quarum illa in litore maris est sita, altera I AOO aut ISOo hexap. gall. ultra superficiem eius elevata, utraque vero sub aequatore sere posita. Reperiit, pendulum in hac urbe, spatio et horar. temporis medii. 3I aut 32 oscillationes dare plus quam in illa. Unde colligit, sub aequatore duo corpora, quorum unum in superficie maris ponderet I 6OO libras, alterum I OOO, elevata, illud ad rq so, hoc ad 2OCO hexap. altitudinem, perdere aequaliter plus quam unam libram sui ponderis, quem- Ι 8s. admodum id sere ex Theoria Newtoniana, vel ex aliis observa-
tionibus debeat contingere. Lethalis est Indis variollarum I93. Orbus, quos omnes praevia inoculatione servare docuit Missionarius. Singulare aestus marini phaenomenon Observatur, ubi fluvius plurimis insulis valde angustus redditur. Tribus diebus circa plenilunium & novilunium, ubi fluxus solet esse maximus, mare, quod alias ad maximam altitudinem sere shorarum spatio demum pervenit, nonnisi unum duove minuta eo impendit, quod fit maximo cum strepitu, ad 2 milliar. spatium pexcipiendo. Montes exsurgunt aquei, Ia aut II ped. altitudine, ineredibili vi omnia ipsis obiessa secum rapientes. Fadia attentione deprehendit Auctor, id semper ibi contingere, tibi mare assurgens occurrit obstaculo cuidam remoram ipsi stos. sistenti, & post illud iterum cessare. Obserotiones circa velocitatem soni instituit Cayennae, eamque I 83Σ hexap. gall. uno secundo depreheodit, cum prope Quito euet nonnisi II shex. Ibidem experimenta circa sagittas venenatas iustituit. Uuu a , Tus
533쪽
Eiusmodi agittae ultra anni spatium iam veneno inductae, es. sectum suum, etsi paulo tardius, praestiterunt, nee saccharum quod verum earum antidotum praedicatur,paullo post adhibitum, opem tulit. Parantur e succo permultarum herbarum commixto. Eadem experimenta Leidae, praesentibus Musschenbronio, alii
que physicis, repetiit. Praesenti Libro annectitur sequens, quae & separatim extat, Epistolariaure a natame 'sin remetite populatre, &c. '
Epistola ad' de seditione Gheia, orta in Peruviaria urbe Cumca, contra Socios Academiae Seientiarum, ad mensurandam terram missos.. pl. 7. e. Tab. aenea. I 746. Νomen Auctoris quidem non additur; facile tamen patet, eam ab eodem Condaminio esse conscriptam. Continet prolixam narrationem tumultus in dicta urbe a plebe exeitati; in quo parum abfuit, quin Viri eximii mortem pro laborum suorum mercede reportarenti occasionem quodammodo praebuit, etsi remotam, Seniergues, Chirurgus regius, ipsorum in hoc itinere comes, qui & ab effrenata plebe trucidatus est. Eius executor testamentarius nuncupatus ab ipso Condaminius. actionem contra reos instituit coram summo iudicio iis in terris constituto; ast summam iniustitiam expertus est. Qua de re palam hic conqueritur, eumque in finem acta ipsa proressus criminalis precipua hie addidit. Hae occasione adiecit adhue responsum medita urbis taeneae practici, ita comparatum, ut Lector an in risum essundi, an statum medietnae iulie loci deplorare debeat, nesciamus.
D. DAM HEM. ARNOLDI ADCURATA DOCU-
mentisque instructa Regismontanae Acad
534쪽
Regiomonti in Borussa, ex ossicina Io. Henri Hanungit, I 746. Pars I. Alph. a. pl. 9. Pars II. Alph. I. pl. 2O. 8. mai.
Mancam esse ae sterilem Academiarum historiam, iam olim
eonquestus est Morhosus, optavitque, ut hane operam deposceret sibi vir prudens ae doctus, &, quemadmodum Conringius generalia Academiarum, ita speetatiora tum evariis de hoc argumento scriptoribus, tum ex sua experientia concinnaret. Haec viri summi verba sunt in Polyhis. T. L. lib. L cap. res ν. n. At Dustia sperabitur integrum eiusmodi opuῆ, unius quippe hominis vires aetatemque superans, nisi unaqua que Academia virum nanciscatur, qui annales perlustret sedulo,& ex iis ipsis eiusdem deinceps descriptionem suscipiat. Quod quum probe cognitum haberet reverendus Amoldus. in componenda Regiomontanae Academiae, quam suis ornat meritis, historia, non sine prospero successit operam collocavit; dignus propterea, quem alii Academiarum Prosessores eodem ardoreae studio proxime sequantur. Hrs L libri lectu tueundissimi his absolvitur argumentis. Sestiret Capite L. de eondisione rei Edi olerariae apud Borvssos, anu Academiae primordia, inscriptum est. Saeculo XIV. -ricus a Rumori, Magnus ordinis Tein totaei Magister, primus de litteris in Borassiam introducendis cogitavit, eoque consilio scholas exstruxit. Illius Beressori, Comrado Zol ero a Misenseis, debentur natales Academiae GL mensis, quae tamen in ipsa pueritia exstincta est. Post sacrorum nostrorum emendatio, a Lustero peracta selieiter, comm da maxime accidit Musis Borassicis. Praecipue tunc temporis Albertus, primus Borussorum Dux, litterarum florem curae ii buit cordique, ae, praeter scholas varias ad constituendam quoque Academiam animum adpulit, qua de re deinceps plura.
Capite uis PMdagogio agitur, quod olim Regismonti fuit. Ab
bertus anno IS I. urbem ornavit primariam, ut proluderet conatibus altioribus, iuvenesque studiosi non ad linguas tantum artesque liberales discendas haberent occasionem, sed graviorum etiam disciplinariam certa ponere fundamenta possenti Nin ique, condita iam Academia, neglectum Paedagogium, quin Πο- vis potius auctum fuit reditibus, donec tandem anno I 6 I9. .
535쪽
Academiae Regiomontanae docet luculenter. Paedagogio vix biennio ante instituto, ortam esse Academiam, dieque supra decimum septimo mensis Augusti, anno Is 4. laudati Alberti auspiciis solemniter consecratam, excitante potissimum Ducem uxore serenissima, Doroiam, Regia Danorum Principe. Sub eiusde15 anni finem privilegium Pontificium a Petro Bembo petiit Sabinus, quo gradus eo loco decreti comprobarentur. Sed responsum Romasest. Pontifiei, inconsulto Caesare, statuendum nihil esse novi, in ea praesertim civitate, quae immunis quidem a Caesaris imperio, in illius tamen patrocinio & quasi tutela sit. Nec mutavit Pontifex sententiam, Bembo eum hae de re denuo adeunte : vota Principis ad Imperatorem omnino esse deserenda, constanter
iudieavit, qui si tribuerit privilegia, velle se promisit eadem auctoritate sua eonfirmare. Post accepit Academia a Sigismundo, Poloniarum rege, Diploma confirmationis; frustra vero exspectavit Caesarea, quorum impetrandorum spes erat, privilegia ordo licet theologicus de consueta Doctorum renunciatione, quam denegaverat Imperator, concesserit. Capite II . reverendo Auctori sermo est de Professorumsalariis, quae longe tune temporis lautiora fuisse, quam in caeteris Germaniar Academiis usu receptum erat, Ostendit, quantumque primo statim anno cuilibet Professorum sit constitutum, quae deinceps mutatio facta ex Academiae tabulis separatim comprobat. Caput V eo,
bet privilegia Academiae ω immunitates, de quibus singulari
etiam eaque egregia, dissertatione a. I 744. egit illustris Caneel larius, Rei Hur Fridericus a Sahme. Sequenti Copite VI. de Stestitis disseritur,inlegibus Aeademicis generatim. Hae promulgatae primum a. II 6. emendatae autean, auste, ct a Principe probatae fuerunt. anno ISSI. Impugnavit quidem easdem aliquot annis post Heshv ius, Episcopus Sanibiensis, insponionem S iurisdietionem in Academiam totam sibi vindieati rus , sed mascule se opposuit Senatus Academicus, ct sublato. post Hen discessum, Episcopatu, incorruptos iurium suo a fructus percepit. Quibus uberiori sermone expositis, singularum, ut vulgo dicuntur, Facultatum statuta tangit Auctor celeberrimus, ta sub huius Capitis finem, recentiores Frid. rici Guillelmi, gloriosissimi Regis, constitutiones prcedicat, eas Itiei plag a Succes te augustissimo stabilitas denuo fuisse Monet.
536쪽
Cumi VIL-VIII. eas recenset speciatim leges, quaeparaim docentibus praescriptae, partim ad disentes pertinent. Obsere mus hic expostremis duo saltim nutatu digna. Primum, studio-muvenes cuiuscunque ordinis, si per aetatem licet, iusiurandum praestare Academicum debent, antequamclbo inscribantur, deinde adhuc a. 1683 . iure gestandi gladium iisdem serio suit interdictum in Academia Regio montana, adeoque non ipso belli
tricennalis tempore. consuetudo contraria ibidem invaluit, ut de caeteris Germaniae Academiis evicit aliquando celeberrimus Heumannus. Caput Partis ultimum idque IX. insigne Princupum studium laudat, eorum sustentationi impensum, quos res angusta domi a Musarum arcere consortio videtur. Inde in
Parte u capite x ad Ilipendia Bor sita transit Auctor doctissimus, quae a variis litterarum patronis constituta suerunti Non exiguus profecto eorum ess numerus, socisque summa generatim septuaginta circiter millia Imperialium complectitur. Ca it M. Aedes describit Academicas, qua Occasione de publica etiam Bibliotheca nonnihil dicitur. Est ea in media Collegii novi contignatione reposita, ct egregie aucta fuit a. I Io. legato Blaes ii, Prosessoris Regiomontani, qui omnem Ram suppellectilem, rebus cum primis mathematicis ditissimam, Academiae dicaverat. Non quidem numero, at operibus tamen, saeculo adhuc XU. editis, superbit, inter quae anti quissimum perhibet auctor Apuleium de asino aures, a. I 469.
typis impressum. Capitis XII. summa est de typographis G si- .
Mariis Academiae Regiomontanae. Iam per viginti annos ante conditam Aeademiam, typographia fuit in urbe; sub ipsa vero eiusdem incunabula D. Iminrichii, & D. L. tu, Vitembergensis, officinae memorantur. Successores, quos diligenter recenset celeberrimus Arnoldus, eorumque privilegia & ossicia, silentio praetermittimus, id subiungentes tantummodo, censuram librorum Episcopos primum Sambienses, post Consistorium Regiomontanum Academiae reddidisse dubiam ; vicisse tamen eam ex voto, plenamque victoriam reportasse. Ad librarios quod attinet, primis temporibus soli sere bibliopoegi libris vendendis operam dederunt, donec ineunte saeculo XVII. magis effloresceret illud commercium, virisque peritioribus relinqueretur. C
put XIII de inspectione in Academiam, eiuIdemque ministris, agit. Ne
537쪽
Ne quid Universitas haee litteraria detrimenti eapiat, Senatus prospicit Academicus quem ex tribus altioribus Facultatibus bini priores, ex ordine eontra Philosophorum quatuor Prose fores, aetate reliquis superiores, constituunti His semper aestadit eiusdem ordinis Decanus. Procedendi modus regulariter nonnisi summarius esse debet, si tamen de re magni momentilis oriatur inter partes, a Senatu ad curiam provincialem, S in caussis, quae disciplinam Academicam tangunt, ad regimen principis provocare lieet, soluta prius, in casum succumbentiae, reota pecuniae summa. Soli Prosesseres, qui Senatus Academici membra sunt, ad Rectoris adspirare postum dignitatem, pedipetuam olim Sabini aetate, ab eo tamen ipso, post trium annorum spatium, aliis concessam. Tunc S sancitum, ne quis ultra sex menses ad reipublicae huius gubemacula sederet, quam coristitutione codicilli Regii a. I74o. denuo probarunt. Quatuor annis post, Academia Directorem accepit & Cancellarium,quam novam provinciam, primatio iurium Prosessori impositam, sustinet adhue & insigniter ornat Minoid. Frider. a Sahme, vir inter praestantissimos nostrae aetatis Ictos reserendus. Capita XIV. XV XVI. & XVII. quatuor Facultatum historiam, singulorumque Prosessorum vitam ac scripta breviter exponunt: Caput autem XVIII. defatis Academiae nos certiores redditi Singulare est, & ad eiusdem dignitatem spectat, quod hoc, quo vivimus, saeculo auctus fuerit docentium numerus Prosessoribus historiae litterariae, Antiquitatum, itemque eloquentiae Germanicae. Sub finem denique operis, preter Adpendicem, in qua Centuria virorum eruditorum, qui vel patria Borussi fuerunt, vel in Borussia patriam invenerunt, neque tamen muneribus Academicis sunHi sunt, ordine Alphabeti curiosis Lectorum oculis sublieitur, ingens etiam Documentorum adparatus occurrit, ex quibus suam concinnavit historiam reverendus Arnoldus,
eoque ipso boni scriptoris partes laudabiliter implevit.
538쪽
n. THOMAE MARIAE MAMACHII, D. PRAED.
Theologi Casanatensis, Originum se Antiquit tum Christianarum LIBRI XX. TO M. I.
Romae I749. in typographio Palladis, sumtibus Nie. & Marci Palearini, Nph. a. pl. 2o. q. mai. eum M. Novam hane spissamque lectoribus iterum exhibemus rerum Christianarum tractationem, post tot tantorum virorum doctissimorum elaborationes, vix sperandam aut exspe- undam. Habet tamen suas. easdemque non vanas rationes, quibus Auctor permotus animum ad scribendum appulit, tum, ut omnia colligeret, & in iustum ordinem digereret, quae ante eum scripta essent; tum, ut veritati inprimis inserviret, eui rerum Christianarum reliqui scriptores non tam eurate, sed pro quisque suae rationibus, litasse vi visi sunt. Post varias multasque cogitationes de multitudine, gravitate, & divisione rerum hic enarrandarum, tandem firmiter eonstituit, non plus viginti libris opae esse ad eo, ligenda .ea omnia, quae propria Christianorum videntur; cumque ista universa partim nominibus. partim rebus conti neantur, etiam veterum scriptorum illustrium more eer xxx tum
539쪽
tum sit, ut a voribus scribendi initium duratur, explicatus iste Ioeus est in libro statim primo, ut, quibus ipsi se appellarint, quibusque ab Ethnicis vorari nominibus Christiani eom. seessent, inde perspiciatur. Vocibus ita expositis, sequitur ferundus liber de origine & propagatione religionis Chiisti
nata ubi tum in universum ostenditur, quibus modis orta ac propagata suerit res christiana, tum in specie declaratur, qua ratione in varias terrarum provincias introduicta, in iisque
disseminata suerit. Hi duo libri in hoe quidem Tomo nobis sunt exhibiti. ordine nunc pergere licet enarrando, quid in reliquis nobis sit sperandum sibris. Tertius itaque liber aget
de moribus, . quibus Christiani veteres vivebant, ut, Propositu eorum virtutibus, informari in animis nostris notio sani ipsimae illius, qua coniuncti fuerunt, societatis. possit. Ubi . vero constiterit, qua vitae ratione, quibusque laboribus diseipIina ecclesiastica in universum te rum Orbem manavinxit, quartus Liber sequetur de ratione reipublicae Christianae, quam vocare Hierarchiam Ecclesiasticam solemus. Tanta enim haee doctrina Auctori videbatur non omittenda, ad origines scilicet, antiquitatesque Christianas omnino pertinens.lieet iam dudum a doctissimis viris uberrime pertractata esset. Putabat etiam, suis hominibus inutile non fore, si ipsius qualicunque opera intelligerent, quis in eeclesia universa pri. mas iam usque ab initio partes teneret, qui Patriarchae, qui Primates regionum quarundam, qui Metropositae, qui Hexa
chi, qui Episcopi, qui Archipresbyteri, Presbyteri, Arch,
diaconi. Diaconi, ct huius generis similes homines, a quinnam instituti fuerint, qua auctoritate, quibusque opibus in
Ierent, quamque late eorum ditiones extenderentur. Potin statem etiam eelebrandorum Conciliorum, atque serendarum legum, quae ecclesiae inest, aliaque vel sexcenta, quorum pra clara cum iis rebus est coniunctio, & quae eodem libro eo,
tinentur, plinimum ad utilitatem conferre posse putat, si quis rem ea coga erit. Quintus liber erit de locis sacris. Cum enim in singulis foetetatibus praecipuum id ducatur, quod ad religionem pertinet: loca autem sacra eo consilio instituta sint,
540쪽
in iis sumino omnium verum an flori Deo sacrifieium, eulistus, honores, preces δdhibeantur: hinc omnia explicanda
sunt necessario, quae de templis umque partibus. iisque de rebus, quarum magna cum Aebus saeris est assinitas, dicenda veniunt. Post ea liber sextus de Vasis: septitnus de V
stibus: octavus de imaginibus, ae reliquis ornamentis sacris e etesiarum. aget. His accedet nonus, qui exit de organis, doque aliis instrumentis musicis. & Campanis, quarum rerum omnium neque tam est recens, ut quidam putanti neque tam
negligendus. iudice Auctore, usus; quod facere videntur illi. qui. novitati quasi studentes, a sacris Romanae ecclesiae destiverunti In libro decimo de sacris.conventibus ita diligenter agere promittit, ut eorum etiam, quae ad Agapas, Synaxes. Stationes, Psalmodiam, aliaque instituta Chiihianorum spectent, nihil, quod grave utileque siti praetermissum videatur. Addi his librum undecimum oportet, qui sacra tempora ex industria enarrabit. Quia vero nemini sacris Christianis interesse licebat, nisi mysteriis eorum esset initiatus, inter quae Baptis. ma primum est: recte eonstituit Auctor in duodecimo libro agere explicatius de institutione & gradibus Catechum norum, qui sacri sontis lavationem suscepturi sint. Non omittet eodem in loco de symbolis, inprimisque de illo, quod Apostolicum dicitur, agere diligenter. Nam quae de ritibus disciplinaque ecclesiae. in administratione sacri lavacri sunt notanda, ea decimus tertius liber omnia complectetur; sicuti δε- eimus quartus confirmationis ritus & antiquam administrati nem enarrabit. Decimus quintus postea de ratione. ritibus. disciplinaque, celebrandae atque administrandarEuchai Hiae sue-eedet liber, quo omnis illius doctrinae quaestio continebitur. Venturus inde est Auctor ad sacramenti poenitentiae, ut vocat. administrationem; ac numeratis explicatisque iis, quae ad varios poenitentium ordines, poenasque iis infictas pertinent.
cetera, quae propria poenitentiae sunt, copiosissime persequi promittit, iisque rebus absolvendis decimus sextus impendetur liber. Decimus septimus illustrabit modum, quo esset administrarique extremae unctionis ritus debeat. X xx a Hunc