장음표시 사용
421쪽
ois APPARATUS REIS AC TEMPLI PAR s II
partem , soricia significante , quant a cui Aque denutatur. Iuxta quam minae ac Cpti nem facile concordatur parabola illa sancti Mat thaei, te talentis seruis distributis a Domino; Sanicii Lucae, minas traditas allirmantis. Ita quo Sanctorum Hieronymi, Ambrosi in pri-PARAI GL mica in aeremtis sententiae, Alserpntium,eandem
ἡόes parabolam semel a Christo Domino prolatam,
de minis diuersiis quamuis verbis, eodem tamen sensu S. Hieron utroque Euangelista fuisse relatam nolque pari- ter ari umentis, quae Sanctum Ioannem ChrY'ς stomum regare coegerunt eandem utrobique bi bri l narrari parabolam,breui respondebimus. in aum .io. Σ. Primum igitur, diuersae videntur esse parab lae, quoniam tempus, quo dicta suisse narrantur hae parabolae, non idem utrobique videtur Muub. 15. esse, sed longe diuersum . Matthaeus namque V. r. G post hanc cum aliis enarratam parabolam, suta dit Et facitam H cum consumin a acta vSse mones M omnes dixit discipulis suis Scitis quia
pos biduum Pa scha ct c. Quae quidcm post
diem Palmarum dicta sui se vidcntur . Siqui- Io dem e Euangelio Sancti Ioannis constat IE-- σλ ante sex dies Paschae venisse Bethaniam , ibique conuiuio Xceptum a Martha Isequenti autem die venisse Hierosolymam, exceptumque cum palmarum, atque arborum ramis ab ijs, qui venerant ad diem festum qu re dies palmarum ante quinque dies Paschae racontigit inique adeo post tres dies huius aduentus P isse ira fiebat, non post biduum. Et Lu Ccas, absoluta minarum parabola, statim subdit: Et his dictis praece ibat ascen cns Hierosolym anici ac mox aduentum Christi, palma- NON ALIVD rum pompam coni quenter enarrat. In quoiulsu 'iuescit u la reperitur temporis dissensio verum namquct
est, parabolam ante duci tum palmarum dictam neque his obstat Sancti Matthaei historia, quae , post absolutam talentorum parabolam, longiorem refert Christi Domini de fin1li iudicio concionem, quam non cogimur assirmare
factam eodem die, sed sequenti ac post eam dictum sui Discipulis Scitis propos biduum Pa- Abas et hoc est, quarto ab illo die. Dcinde, quod spectat ad talenta quina, bina,& singula donata, alibi vero singulas minas; a DDIVERSV cile ea concordantur, si minae praedicta notio
ra, perpendatur cid enim, quod Matthaeus dixit,
inciti, id in talenta unicuique donata secun m propriam,d:zerta ratione virtutem , idem Lucas minae voce indicauit: dc Qnil ti mistum uniuscuiusque debitam partem iust deputatum pecuniarum numerum. Ex quo patet, minas meritis recipientium pares fuisse, inter se vero longe diuerias; utpote cum earum una quinque ali cra duo, tertia tandem unum contineret talentum . Neque recipientium seruorum numerus prohibet eandem suis parabolam is uuiem terque Euangelista omnem recipientium a Deo munera, pene infinitam mul-ys CIPIEN titudirnem significare voluit atque uterque Pliariter Euangelista eandem multitudinem ad Etres potissimatim gradus reuocauit prim im e rua , qui marimum quendam referunt acce-Ptorum munerus fructum alterum, eorum, quir de Ocrcni tertium, eorum, qui nullum Atque i cc si, quod perspicue indicauit Lucas, qui Vinnito denario indefinitum omnium semuorum Emerum cnotans, in ratione redden-Ca tres tantum computauit, ad tres pracdictos
gradus eos omnes reuocans . Di scilius id, tu apportati lucri ummam concordare bipote quia apud Matthaeum primus quinque
cratus est talenta , accepto talentorum nume-io pari alter, binis acceptis, bina lucratus est: at apud Lucam denas , vel quinas minas minae singulae pepererunt. Sed neque in eo disparitas est nam id, quod Matthaeus magnum, ac mediocre lucrum indicare Oluit, principali sorti foenus exaequans , id ipsuin Lucas expressit donar ij numeri indefinita notiones eiusque medietate quinario. Praemium igitur non longe diuersum id enim, quod Sanctus Matthaeus in via tu rium dixit: υpra multa te consituam. Sanctus Lucas magis explicat, dicens: Eris potesatem habens super decem ciuita es, aut per quinqu- , Tandem , quod ad otios iam & iniquum scrutam spectat , quamuis ibi pecu niam domini absconditam in terra, hic vero re-
possitam fuisse in stidario dicatur , quis prohibet nos intelligere, eandem in sudario repolitam pecuniam , in terra quoque abse ditani fuisse cum tam hic, quam illic, aliquo solido, ac bene occlus vase condena fuisset pecunia,
ne consumeretur neque commodiu mina ,
quam talentum sudario includeretur vel quia, ut dixi , non aliud hic ignificet mina , quam ibi talentum 1 vel quia, sudari quantitate non definita, quaelibet vel maxima pecuniae quantitas sudari posset includi. Sed frustra in re hac probanda in moror, cuius locupleti silanum testem habeo Sanctillimum Hieronymum sic
scribentem : Vae illi, qui acceptuni talentu an in sudario
ligans, ceteris lucra facienti vis, id tantum, quod acceperat, reseruauit.
Haud aliter quam praedictae parabolae, minae perspecta notione , intelliguntur , historiae quoque acrae concordantur Milene percipiuntur. VaYimam enim ingerunt in-t rpretibus di siculiatem verba illa libri Regum, quibus Salomon fecisse dicitur recentus peltιι ex auro probato Et subditur. Ir ππ-tae minae auri nam peltam P hiebant Non
enim percipi posse videtur clypeuin trecentas pendentem ni inas aliquibus humanis usibus re proficuum, maxime si mina sit siclorum si xaginta , librarum duarum cum dimidia Accedit huic diis cultati Paralipomenon liber, qui de eisdem peltis sic habet Trecenta ussurus
scita aurea trecentorum aureorum, qui bi s tege
bantur ngula scuta , . Hunc vero , qui inexplicabilis videtur nodus , ita soluere conantur noran ulli , ut Latino teYtui libri Regum vim inferant, quasi vitiatus sit, cum, iugi Hebraea, Graeca, Chaldaea, tres minae legendum ei-set, non trecentae. Nos vero, quibus leuis ea peregrinorum textuum coniectura videtur ad corrigendum nolirum , quem ut emendatiis-mum tandem edidit Sixtus Quintus Pontifex Maximus , lectionem nostram retinendam censemus Hebraeamque , quam ali codices sequuntur, vel legendam, vel interpretandam aliter. Quod confirmari posse videtur Ios phi testimonio, qui non Latinos, sed Hebracos legit libros ac trecentas minas legit , non tres , ut falso illi adscribit Grsepsius . Est igitur sic legendum , ut habent nostri emendati codices , atque dicendum , quod cum tre
centis aureis , utique siclis , singulas peltas
Hebraeos Graecos , aut Chaldaeos te-Xtus, non licet recedere a Vulgata.
422쪽
opertas misse lagamus in libro Paralipomenon, A sae, lua efficiunt libra cum dimidia; id cui
'id, interpretandae alterius lectionis gratia, scriptum fuisse arbitramur ad explicandam,
quid minae nominae significetur in libris Regum, silue, quod idem est, ad significandum stuclum ibi minam dici non quod aliqua fuisset
apud Hebraeos statuta mina , quae pondere fuisset aequalis scio, sed quod uniuersalis minae notio etiam ictum unam comprehendat, si is sit operi alicui, aut negotio destinatus Quem morem tenuit etiam Iosephus historicus jam Iosephum Patriarcham, quem a fratribus viginti argcnteis,utique siclis, venditum narrat historia sacra, ipse referens, viginti eum minis vendi tum fuisse tradit Eundem quoque morem tenuit Iosephus sibi constans, atque hanc nostram sententiam fere confirmans , ic scribit: tua autem
apud nos constat duabus libris cum dimidia.
Verum quanam ex causa in eiusmodi numero sexagenarium diuidat Propheta , nec noverbo dicat sexaginta sicli mina erit vobis, non eodem modo explicandum esse opinantur imterpreteS. Nam cum Hebraeis putant nonnulli , non tam integrae minae pondus explicare voluisse Prophetam,quam eius partos: UZ tam, quindecim siclis tertiam, vigintici quinque duodecimas, numero Uiginti quinque .
Sed sit quid artifici in illa diuisione minae re peritur, hoc est quod si aurifex, verbi gratia,
Chaldaeus paraphrastes , ut praecedenti capite B minam argenti , eiusque plures partes expendere vellet, id facile poste praestare, haec tria habens pondera primum siclorum viginti quinque secundum siclorum viginti tertium siclo rum quindecim posset namque quinarium si-
minarum mille quomodo aettimandus. tiq.cap. I 6. Sup. a . 2.
dimus. Atque hac eadem ratione putant aliqui intelligendum locuti Machabaeorum, ubi clypeu magnus pondo minarum mille missus dicitur a Simone Romam quo loco putant minam pro siclo usurpari. Id vero nullo probatur argu
mento nam ea, quam afferunt, coniectura, nimirum usui minus utilem ore tanti ponderis lypeum, leuior Videtur, quam quae clypei pondus tantum posti eleuare; te magno clypeo,
cui a Romanis magna refertur gratia, in tam minimum cogatur pretium, Ut bis mille aureorum, siue etiam mille aureorum nostratium summam, eorum siententia,non excedat Quapropter quamuis minas libri Macliabaeorum ad Graecas, aut Romana reuocandas facile credam, non ad He Cbraeas tamen eas ad siclos, vel drachmas reuocandas elise,ia ulla ratio suadet donaria enim, quae ad ostentationem mittuntur , numquam consueuerunt ad communes similium rerum
coetus constringi. Cuius rei vel unum pro pluribus esse poterit argumentum. Vidi enim ego ipse in Lauretana Beatae Virginis domo, quae missis a toto Christiano orbe donarijs, quotidie magis, ac magis augetur,& colitur, inter alia calices tantae moliS,altitudinis, capacitatis,ac ponderis, ut omnem superet humanam fidem quoniam certum est,eiusmodi calices nullis alijs usibus esse aut inseruire posse, quam ad ostentandam donantis liberalitatem, magnificentiam.Sed hoc Omne ariolandi studium unus reprehendit Iose Dphus, qui a Romanis scribit hunc clypeum quin quaginta aureorum millibus aestimari cumque silpra ostenderimus, Romanos aureos didrachmales fuisse, fit persipicuum clypeum illum mille minas ponderis habuiste, singula drachm
Et quamuis haec ita sint, ut vere sunt, nihil tamen obstat, quo miniis mina fuisti et, sicut apud
GraecOS, .Romanos, ita apud Hebraeos certum habens , ac definitum pondus . Immo vero maxime, ut apud Prophetam nostrum videre est , qui cum postliminio reuersuris iustam
monsurarum , staterae, ac ponderum rationem
praescriberct , non minimam adhibuisse videtur diligentiam in minae iusto pondere decer Enendo. Porrὰ, inquit, viginti sisti, 9 Diginti qumque sicli, quindecim si cli nam faciunt; n igitur tres hos numeros, viginti, viginti quinque , quindecim in unam summam collegeris, facile inuenies, minam seXaginta fuisse siclorum. cumque siclus ostentus sit Romanae semunciae aequalis, minam intelliges unciarum fuisse triginta , quae in duodenas librae ncias diu, Tom. . Apparatu .
clorum numerum appendere, di quemcumque
quinari multiplicem . Nam si quinque primit in argenteos conetur expendere , in altera
lance pondus quindecim ponet in altera vero pondus viginti , pendebitque haec prae illa siclis quinque . Si igitur argenti antlim addat priori lanci , donec sit in aequilibrio cum posteriori, absque dubio siclos appendit quinque; eademque ratione decem app1ndet, si in altera lance quindecim , in altera vero viginti quinque constituat in reliquis operetur ut ritis ores vero sequentes quinari multiplices numeri , quindecim, viginti viginti quinque in ipsis habentur ponderibus : triginta deinde eiciet, sumpto bis ponde e quindecim . idem pondus quindecim cum pondere Viginti dabit triginta quinque di quadraginta dat bis sumptus vicenarius numerus inuZlZginta quinque additi numeri viginti, viginti quinque quinquaginta dabit bis sumptus viginti quinque quinquaginta quinque fiunt, bis sumpto numero viginti semel quindecim. sexaginta tandem dabunt sibi inpia simul tria illa pondera . reliqui vero numeri quinari multiplices fient additione, vel multiplicatione praedictorum trium numerorum. Sed quamuis hic unus turn illarum minae partium usus susticere videatur, ad sedandos animos eorum, qui causas inquirunt , cur Propheta eiusmodi per censuerit minae partes tamen non si ita quaque textui ipsi videtur eiusmodi ratione satis fieri. Quapropter adducor in hanc sententiam, ut arbitrer, seruitutis tempore, diuel arum gentium consuetudine varijs carum moribus Hebraeos imbutos titisse, atque adeo diuersa mina rum genera suscepisse minam videlicet drachmarum sexaginta siclorum quindecim alteram drachmarum octoginta, siclorum viginti;tertiam drachmarum centum, siclorum viginti quinque,
quae fuit maxime Athenis in usu, ac tandem, ut vidimus, apud ipsos Romanos. Hunc igitur multiplicis minae sum inhibere videtur Propheta, dum dicit: Uiginti quinque cli, viginii sicli , quindecim sisti in unam jummam collati mina erit vobisci quasi dicat sit aliis, quindecim, alijs viginti tali)s vero viginti quinque siclorum mina, vobis, Domino etiam prae cipiente, perpetua , eademque minae erit ex his omnibus collecta
consuetudo earum mores ia- inducit.
423쪽
Ap PARATUS VRBIS AC TEMPLI PARS II.
Iuxta praeceptum hoc Erechielis computasse Acredendus est Esdras, cum sic scribit, de principibus e Babylonica captiuitate in templum redeuntibus Secundum res suas dederunt impens s operis auri solidos drac mas habent Hebraea sexaginta millia, ct milis argenti misquisque millia quem locum sic conuertunt Septuaginta in Sixtiano codices auri mina milule, largenti minas quinque millia . quo loco Septuaginta interpretes rachmas sexaginta singulis tribuunt minis vel quia drachmam pro siclo surpant , vel quia minam siclorum quindecim , drachmarum sexaginta computarunt , nihil millenarium illum numerum , qui superest , curantes, quod magis crediderim. Hanc ipsam principum , ac populi donationem retulit Nehemias , seipsum , atque alios referens , qui maXimam oblatae pecuniae partem dederunt. Sed cum auri argenti summa huic non respondeat, conijci potest, non omnes eos , qui obtulerunt, ab eodem computari; cum e contra vestes sacerdotales multo plures computauerit Nehemias, quam Esdras hoc loco computauerit . Sed ad institutam de mina disputationem redeuntes, multiplicci minam videtur insinuare Iosephus : nam praeter illam, quae fuit Hebraeis, ut vidimus, propria, aliam refert siclorum quadraginta dum caesariem Absalonis assii mat tanti ponderis fuisse , ut siclos ducentos exaequaret, qui sunt minae quinque.
Piod si ducentos siclos in mina quinque diui c as, singulis utique obuenient sicli quadraginta . Atque huiusmodi minam retulit Epipha
nius, sic clibens Italica mina quadraginta staterLm est, hoc est unciarum viginti , id est librae unius, duarum
tertiarum. Haec ille. Sed demina iam satis, praesertim cum minae aliae cum his passim interdisputandum occurrant.
C cardo totius praesentis disputationis versatur cupientes namque certa aliqua ratione percipere Xpensas templi Salomonici , vel sal- tem illas, quas in paupertate1. . i. sua praeparasse dicit Rex David Centum mi sia talenta auri argenti et ero mi millia talentorum ipta de talento disputatio nobis occurrit. Et dum, quid talentum hic significet,inuestigamus, scriptores videmus tot talenta comminisci , ut neque in ipso Cretae Labyrintho tot possint ambages occurrere,tot fallaciae ingredientem impedire,quot hic dicendi modi, quot partiendi,comminuendi, augendi, siue immutandi excogit
tae sunt viae , quae animum , aut mentem a veri perceptione avocare , imm, repellere possint. Ego plane fateor , non me esse sentio MULTIPLI- laboris ita patientem, aut lucubrationum mea Ci talenti com
rum tam prodigum , aut temporis tam parum istori , non solicitum, ut tamdiu me patiar per tam densam modicam pa-
dumetorum siluam aberrares ut illi, qui post rit. quam integros fecerunt de multiplici talento commentarios, si mox rogentur, quid hac, vel illa talentorum summa significetur, id se penitus ignorare fateantur necesse est cum nullam possint signare rationem , quare potitis hoc talenti genus hic, quam aliud alibi accipiet
dum , computandumve ut quare, cum Optatum huius dis putationis finem consequi nequeant, oleum, operam perdidisse censendi
sunt quapropter aliam nos tenere viam decet, alias eYcogitare rationesci neque hoc tantisina, sed ci clares hortari, ut oculos mentis omnino auertant ab illarum opinionum varietate , AB ALIA
labilitates, ni velint, vertigine turbZt capi ctione te, indefluentes aquas praecipites se dare. Igi sistinendum. tu examinanda est Hebraea vox II chicar; quoniam, ut supra vidimus, Hebraice, ex primum, historiae , atque prophetiae deinde scriptae sunt . Videnda est praeterea VOX, talentUm, unde desumpta sit , num cum ipsa voce ipsius vocis notio, ac res significata in Hebraeos sit inducta mores . Est igitur vox hic r, vox g- Hebrae quidem , sed cuius origo is noti braeachicam pene ignoratur nec me latet usurpari in biblijs, ad significandam planitiem , tortam , aut ii ustum panis vel, ut ali interpretantur, Orb m, atque aliouod magnum metalli pondus. Vertim, qua analogia id fiat, statuere non possumus quamuis enim in dictionariis primo loco ponatur prior significatio cum sitis exemplis, deinde posterior tamen M. Marinus quorun es, sis dam sententiam reseri, probat , asserentium ab cari Gvocem si chicar, metalli pondus ginificare, quod Graeci ac Latini talentum Vocant, deinde per transationem usurpari ad significandum tortam panis terrae planitiem. Quam sententiam , si vera est , ut creditur , inde originem sumpsisse credenda est, quod certum , aut destinatum metalli pondus, quo Videlicet frumis hi Arcamentum , aut alia eiusmodi appenderentur, in talanti servi. tortae modum efformabatur, quod suprema , infima pa: te planum cibi in rotunda a lateribus in modum semicylindri in orbem di cti tota plane figura panis tortam repraesentabat. eiusmodi plurima passim Romae visuntur eXempla , ex nigro , ac splendenti , solidoque lapide affabre elaborata inuibus , propter eorum solidam materiam, longa temporum iniuria pepercit . eisdem simile, nos e candido marmore efformari curauimus talentum, lasse uamus, iustum habens Hebraeorum pondus. Quantum vero hica penderet, ita perspicuum EXAMIN est in Exodo , ut numquam mirari desinam, tur Ii xi quod in re tam manifesta alucinentur quam P plurimi Fateor tamen eos, qui miniis attente vulgatam nostram tantummodo legerant, ali quam habuisse excusationem : sed cos adhuc culpa non vacare mox ostendemus. Igituri cus Exodi, sicut ex Hebrae conuertitur in Re frio codice, sic habet: omne avium factum ad opus in '
omni opere sanctitatis: Msait aurit eleuationis, siue oblationis , nouem tiginti talenta, septin ento m, i
424쪽
DE POND. ET NUMIS LIB.II. DIS P. IV. CAP. XXXIII. o 9
&triginta sicli, vel siclorum, insidio sanctitatis. Et ar A fuisse reseruntur. Qua omnia,ut ab ipsis lectori
bus expendi, atque facilius percipi possint, ip
sam vulgatam lectionem, additis verbis illis, qui busque suis locis, quae in alijs lectionibus a bentur, non in vulgata , hic ad ij cere non
talenta, millei septingenti quinquet septuaginta sicli in siclo sanctitatis , Becagh , vel semiissis, capiti dimidium
sicli in siclo sanctitatis omni transeunti super visitatos a filio Vi ginti annorum Iupra, sexcentis millibus citibus millibus quingenti si quinquaginta. Et fuit centum talenta argenti ad fundendum bases sanctitatis,& bases veli,centum bases centum talentis,talentum basi. Et mille septingentis 'uinque septuaginta fecit uncinos columnis & texit capita ipsarum,
Septuaginta interpretes in Sixtiano Latino
codice sic habent : Omne aurum, quod elaboratum
est ad opera secundum omnem operationem sanctorum , fuit auii eius, quod primitiarum,nouem viginti talenta ,
septingenti viginti in Complutensi legitur triuginta , in Hebrae , atque Latino sicli iuxta
siclum sanctum. Et argenti demptio a vi statis viris syna gogae, centum talenta, mille septingenti septuaginta ouinque sicli drachma una capiti, dimidium sicli iuxta siclum sanetum: Omnis transiens ad visitationem a vige mo anno, supra, ad sexaginta myriadas, cier mille quingenti quinquaginta facta sunt centum talen ta argenti in conflationem centum capitellorum tabernaculi in capitella velaminis centum capitella ad centum talenta, talentum capitello. Et mille illos septingentos septuaginta qiuinque scios secit in ansulas columnis Minaurauit capitella earum, ornauit eas
Chaldaea item paraphrasis sic habet: omne
aurum, quod factum est in omni opere Sanctuari , quod oblatum est , fuit viginti nouem talantorum , septingentorum triginta siclorum in pondere Sanctuarij.
Argentum aut mi u meratorum congregationis fuit centum is
talentorum: mille septingentorum septuaginta 'utnque siclorum in pondere ani tuarij. Unum pondus oblatum est per singula capita quod est dimidium sicli ire pondere Sanc' uari 1 quod oblatum est ab omnibus, qui transierunt ad numeros a viginti annis, supra , de sex centis tribus millibus & quingentis quinquaginta fueruntque centum talenta argenti, ex quo conflatae sunt bases Sanctuari), bases tentori , centum talenta pro centum basibus talentum pro base. De mille autem septingentis: septuaginta quinque siclis secit uncinos columnarum, operuit capita earum, fecit caelaturas earum.
His igitur ita in idem conuenientibus codi- grauabor, diuersis tamen, ut nobis moris est distincta characteribus . Omne aurum, quod e pensum est in opere Sanctuarii, O quod oblatum eod. g. p. Z in donariis , viginti nouem tal utor tam fuit, et s. r septingentorum triginta solorum ad me; si TALrNTIram Sanctuari . Argentum autem numerato pondi exuuirum congre pationis fuit centum talentorum,
m 1lle septingentorum Vieptuaginta inum que siclorum, in pondere Sanctuari j semistis pro capite, dimidium icti, iuxta siclum Sanctuari j. Oblatum ei autem ab his, qui transierunt ad n merum is viginti annis, fura, de sexcentis tribus idibus , ct quingentis quinquaginta armatorum . Fuerunt praeterea ceritam talentin
argenti, e quibu consatae sunt bases an Iu i dicris , ct introitus, ubi velum pendet. Centum . ses Deia sunt de talentis centum svngulis tal V Pam.
tis per bases singulas supputatis. De mille autem septingentis , ct septuaginta quinque sicli scit . s.
capita columnarum, qua ct ipsas vestiuit argento. Ex his igitur ita collatis perspicua plane est talenti ad siclum proportio , quam nemo non recipit. Et quidem, si sacrae litterae attenti iis euoluantur , ni mea me fallit opinio , nullum Duphrx aliud reperitur talenti genus, neque eius vesti-oegium, aut aliqua dubitandi ratio nisi ego plane fateri cogar ingeni mei tarditatem, ac mentis hebetudinem, qui inter infinitam proponaΟ- dum talentorum multitudinem , quae circumfertur, ego ne alterum quidem videre queam, praeter unum . quod malis quoque in ostendere posse non dissido ijs potissimi momnibus , qui attenti is haec nostra legerint , ac libero veritatis cognoscendae studio rationum,
quae brcui exponendae sunt, momenta perpenderint. Ac primum, ne ab hoc eodem EX
di loco discedamus, quis non intelliget uno, eodem lae pondere , aurum , arstentum V k
aes expendi cum pata prorsu loquCndi ratio aetis talentum.
ne eadem voce immutata des, hicar, ei demque
talentum tria siclorum millia continer .
cibus, cuilibet perspicuum est, de sexcenti ho D siclis aurum, argentum, Ut vidimus, compute-minum millibus centum colligi talenta ex minori vero hominum numero tribus millibus
quingentis quinquagita fiunt sicli mille septin genti septuaginta quinque i quoniam quilibet dimidium sicli pendi , bini homines siclum
unum atque adeo dupla futura est semper proportio inter numerum hominum ' siclorum numerum , qualem habent praedicti duo numeri; vi, facta utriusque collatione cuilibet D se potest notissimum. Ad maximum igitur limminum numerum redeuntes , si sexcenta hominum millia centum soluunt talenta. Utique sex millia talentum num pendunt, inguli dimidium dant siclum , ergo talentum tria continet siclorum millia , . Neque vero quidquam his , quae diximus , contrarium colligi potest e nos tra vulgata lectione , aut diuersum. Nam quamuis summa talentor uni argenti initio non referatur eae pressa, ut in alijs Odi cibus, tamen ibidem testatum habemus, eae pensa fuisse centum argenti talenta in basibus cen tum atque insta per siclorum etiam numerus ibi est relatus, e quo coluinnarum capita facta Tom. 3.ApparatuS. tur eademque ratione aes quoque ad certum siclorum numerum reuocetur, ut in sequentibus
apparet e Ibidem enim, nullis interpositis verbis, haec habentur. Aeris quoque oblata isu talent, . . ast. ptuagintaduo milliari quadringenti pra est. Sed
in libro Paralipomenon, aurum, argentum, ae S, atque in stuper ferrum eadem voce naz chi a com putantur . sic enim habetur. D deruntque in , - res et s.
opera domus Dei auri talenta quinque millia , ' η ,solidos Hebraice nia a Madaseonim Medi num R V mi genus fuisse existimat Arias Montanus decem si
midia arg nti talenta decem millia o aeris taleis clo pondera- ta decem cIo millia,serri quoque decem mi Q ly talentorum. Quorum similia exempla passura rene
ries in sacris. Ex quibus colliges, figmenta esse
na, quae comminiscitur Grsipsius de talentis au tib. e me,su. reis, argenteis, aereis numili naticis, sacris, pro MULT PLEX fanis, publicis, maioribus, minoribus Reuii, d g'
cimis, duodecimis, centesimis, millesimis, atque alijs sexcentis huiusmodi monstris, atque pol tentis. Nam quamuis Hebraica vox chicare nulla alia , Graeca , aut Latina aptius reddi positi, quam taleuti, tamen non propterea verum est, Mi im
425쪽
pondus , aut mensura inhibetur GRAECO-rum exemplo multiplex talentum non Probatur, sed inaprobatur.
1 APPARATUS URBIS AC TEMPLI PARS II.
immo neque verisimile, omnes talenti notiones, Aa ut diu ei sarum in Graecia gentium mores in Hebraeorum rempublicam admisib fuisse: illae enim proprium, ad arbitrium formatum pondus, aut drachmarum numerum sibi talentum asse sumebant; Hebraei ver perpetuum, o Deo
ipsi, statutum pondus chica vocabant. Et quamuis verum sit, Hebraici sermonis interpretes vocem chicar in talentum conuertisse, nusquam tamen,
quod sciam, talenti mentio fit in Hebraicis libris. Verum haec una ratio facile suadere poterit, unum, idemque chicar perpetuo mansisse apud Hebraeos quod hoc unum in ipsa lege habetur exprest ina totque ac tam firmis Diuinae legis i ribus inhibetur pondera immutare, vel duplicia habere, sicut in huius libri exordio vidimus. Neque contendat quisquam, ad mysticos sensus eiusmodi leges referendas esse, non ad pondera, vel mensuras aequitatemque praecipi in agendis rebus omnibus , non in ponderisus nam etiamsi leges eiusmodi aequitatem praecipiant in uniuersum quis tamen negabit in ipsis quoque ponderibus, ac mensuris aequitatem prae cipi , quorum exemplo in omnibus alijs rebus seruanda sit ξ Et quamuis nihil Legislatoris lex ponderum vel mensurarum aequitatem curaret iniungere, sed eorum nomine, iXemplo iustitiae, atque aequitatis virtutem suadere quis non videat, carnalem illum populum, qui vix quidquam praeter nuda legis , atque gena elementa, percipiebat, de ponderibus, mensiliaris, stateris, acium ilibus, quae verbis ipsis exprimuntur, ea intellexisses Quod si hoc ita
est, ut vere est, nemo non videt, in lirmam esse
rationem illam, qua multiplex talentum potis simiam innititur, Graecorum videlicet exemploea probari; cum contra se res habeat, ac firmum hac ratione fieri possit argumentum multiplex fuit apud Graecos talentum ergo a talento multiplici abstinuerunt Hebraei, qui a peregrinis gentium legibus maxime abstinebant. Sed hi omnes , qui eiusmodi similitudinis argumentum probant, audiant Philonem Hebraeum: Sola, inquit, nostra lex Oma, immobilis, inconcussa , tanquam obsignata naturae signaculis, manet, ex quo scripta est in hodiernum usque DR spes est mansuram per omnia saecula immortalem, donec Sol, Luna, caelum, totusque mundus manebit gens enim haec multas X perta fortunae vicissitudines, tamen, ne minimum quidem mandatum pasta est obsolescere &c. Et tu, dit Res certe non caret miraculo, per tot saec la mansiisse leges ea sidem incolumes. Tandem mores aliarum gentium, Graecorum praesertim,
ab his longe diuersos fuisse his verbis ostendit:
In tota Graecia, totaque Barbaria nulla ciuitas habet leges communes cum quapiam alia immo vix inuenia vllam eisdem semper usam, in tot mutationibus rerum temporum Athenienses Laconicas leges aspernantur Atticas Lacedaemoni j Inter Barbaros Aegypt ij non utun Etur Scytharum legibus, nec Scythicae gentes ii stitutis Aegyptiorum in n1 uersum Europaei suas leges habent suas item Asiatici populi ab Oriente usque ad Occidentem omnes regi
neS, gentes, ciuitates abhorrent ab externis ritibus putantque tanto plus honoris suis accedere, quanto magis alienos procul arcuerint. Haec
i die. quibus nescio quae coniectura opponi possit, quae probet obugnata Diuina lege talenta,
aut pondera ab Hebraeis immutata, ut alienis , Graecis naXime, adhaerescerent. Nullum men aliud talentum in sacris reperiri, vel ex eo fit manifestum, quod illi onmes, qui tantopere conati sunt plures siclos, pluraue talenta inducere, nullum sacrae Scripturae testimonium pro se afferant. At at ferunt, inquis, Iosephum magnae auctoritatis virum, qui de candelabro Moyse facio, cuius omne pondus talentum fuisse est tu liber Exodi , praecipiente in hunc modum Domino: Omne pondus candelabri c rariueritasis suis habebit talantum auri purissimi. Ios phus vero hoc idem candelabrum res erens, fuisse ait pondo minarum centum. Hoc pondus, subdit Hebraei hin cares, Graeci talentum sua lingua nominant. Haec ille Alibi ver idem Iosephus, ut vidimus, minae tribuit duas libras, semissem,incias nimirum triginta, siclos sexaginta , in quo maxime cum EZechiele conco dat Sentit igitur Iosephus, talenti pondus siclis constitisse se millibus, non autem tribus Vertim, etiamsi Iosephus id sentiret, quod num
quam sensit , quis sibi persuadeat Moysem in
eodem libro Exodi, de eodem tabernacul l quentem, aequi uoce locutum, ita ut, cum donaria percenset, talentum computet siclorum trium millium; curn vero candelabri pondus, tale tum sex millium cauod si hoc verisimile non est, neque credendum est osephum hac in parte tam manifesto errore prolapsum hos potius talentorum inuentores deceptos fuisse crediderim, qui minime perpendunt, apud Osephum minam po titis aliam atque aliam fuisse, ut vidimus, talentum non item atque adeo, tricli incare minarum fuisse centum testatur, minam intelligent signiticare voluisse siclorum triginta, drach marum centum viginti, potitis quam talentum a sacra Scriptura longe diuersum proponere. Et plane , ut verum fatear , si haec Iosephi coniectura ad infirmandum talenti pondus lus-ficiens, ac vera non est, saltem verisimilis est: illa vero, quae plurimos mouit, ab omni est specie veritatis aliena, ex Eupolemo desumpta, huius modi. Ingens talentorum numerus inquiunt, qui in libris Paralipomenon legitur , si ad nostros aureos referatur, immensum crescet , vix ut credi possit, ac ne vi quidem, ut ex tantulo regno Dauid tantum auri, argenti per totam vitam
collegerit. Quare probanda illis videtur Eupolemi sententia, qui, cum de templi structura, atque expensis in eo factis loqueretur, addit: Talentum dico, quod siclum appellant. Quae quidem ratio, si quemquam moueat, viam facilem aperiet ad pleraque sacrae Scripturae loca vel in firmanda, vel aliter quam decet interpretanda . nam si quisquam proprio metiatur arbitrio, quid credibile videatur, aut secus, facile postmodum rationes huic similes inueniet, quibus vel probet, quae magis, vel improbet, quae minus credibilia sibi videbuntur, etiam i vera non sint. At lon e aliter nobis in rebus sacris procedendum esse videtur, nimirum ut ea, quae plane indicant, cum alijs sacrae Scripturae locis concordant, maxime credibilia esse videantur. atque ita facile, quae ab illis obi jciuntur, solui possunt argumenta. Et clim haec vera sint, hoc maxime loco, de praeparatis a Dauid domus expensis locum habent aptillanum:nam si qua cum in sacris
est uersunt a lentum non re tulit , sed diuersam mi
tendere decet in sacris litteris Ued'Uaeta ipsae litterae indicant maxime habenda credibilia.
426쪽
DEPOND ET NUMIS LIB. II. DIS P. IV. CAP. XXXIII. 11
litteris, tum in profanis de templi huius structura, A dixit, quod huic nouae sententiae faueat, velit No pulam tueatur: sic enim apud Eu ebium Eupolemus, magnificentia, vasis expensis operis, alijsque dicuntur, attente perpendantur, Minuicem conferantur, facile intelligetur, eam talentorum multitudinem necessariam ita esse, ut vix ulla MINOR A minor uiscere potuisset. Quae ratio quantum
templi magni me lectori constabit, clim singula, quae modo
ficentia,&ex percensuimus, in hoc nostro apparatu legere, a
coidat que Xaminare licuerit . Interim tamen ipsam
Eupolemi historiam examine musci atque hanc eius interpretationem, quam apta sit ad locum illum Paralipomenon explicandum , perpenda-T 'Nω us mus . At in pthisi Uprimis , inuo Eupolemus testatur, nimirum habuisse Salomonem artificum in construendo templo, octuaginta millia, Phoenicum totidem id quando misit cos in regiones suas, denos auri siclos singulis datos fuisse narrat nam dena talenta
falso illi ascripsit interpres, id quod quampluri
mos a recta veritatis via reuocauit. Sed huncnhesi te hi Q xl x integritati iuxta Graecos codices restitu
sustuli, ebh mn infra atteXemus: Erit igitur hic exterorum tum sexaginta numerus centum sexaginta millium quod si singulis modo computes datos fuisse denos siclos, atque adeo totum illum numerum in denarium ducas, fient expensi, hoc tantum dono operis da- Ο,decies sexiescentena siclorum aureorum millia. At in sacris litteris, ut videbimus, Gabaonitarum, siue Nathineorum computantur centum
quinquaginta millia . Israelitarum triginta init Clia Si igitur his operis tantumdem dedit, neque enim verisimile apparet, eos, qui fuerunt in laboribus pares, paribus caruisse muneribus, fiet ut, si Omnia computentur, ut fit hic in margine, abs lato templi opere factisque omnibus expensis, Qv ΑΜΥVM donauerit Salomon tricies quater centena siclo-
donauerit a rum millia. Cui ergo nunc fiet verisimile, Dalomon opera uidem centena tantummodo eorundem siclo-oh, ibu,' rum millia templo legasse, cum ait se opserre cenalutis tena talentorum aureorum millic Haec ve-
ε α σί--: hoc est hemisisse autem, ait Eupo quςm ζxulixi emus, Salomonem aegyptios, Phoenices singulos in patriam suam, datis unicuique decem auri siclis siclus autem est talentum, vel, facta verborum transpositione, quae interpretes illos seselli , talentum autem est siclus jundemque utroque modo sensum reddit. Sed at tenti iis perpendendum videtur id, quod vel me tacente cuilibet in mentem venire potuis et, nimirum, quod Eupolemus Graecus M Graece Si p. cap. I p. γptiorum B scribens apprime nouerat, talentum apud Graecos duplicem habere notionem, quam supra vidimus plerumque enim pondus aliquod indefinite significat vel magnum,uel paruum; alias ve ro,& frequenter magis pro certo quodam sirpatur, determinato maximo pondere, siue drachmarum maximo numero Et quando Eupolemus expensas templi computauit, mille ducenta triginta argentea talenta computando , ac nihil
amplius addendo, significare voluisse videtur, ea fui se frequentiora talenta , quaeque magis in
omnium oculis, acore versabantur. At cum in Qv uno altera ignificatione eandem vocem Vsurpare a solus dicatur
r. Fara L et rosumma, si iuxta Eupolemi dictum compute-P tur, priori comparata, et eius pars trig sima
quarta At dices mirum non est, Dauidem non omnes impensas praeparasse, sed earum partem
iuniis quam at ipse Dauid sic inquit Ecce ego i, ,
paupertate mea praeparaui impensa domus Domi-m auri talenta centum mi lia dcc quomodo ergo, Nuth st, Re , Propheta, qui apprime nouerat operistione stareio magnificentiam, leges, ac singula, quae data ab test via aut eo Salomoni fuisse testatur idem liber Paralip Ebis his, hi Menon, quomodo, inquam, hic Propheta 1mium aureo uti pensas domus Domini vocet eam pecuniarum millia templo suin mam, quae vix sullicia donandae operario. rum trigesimae quartae parti, nedum ad omnes operarios tot annis alendos labori debitis muneribus cumulandos Unde ergo fient tot, ac tam magna vasa aurea, quae ad sexcenta sex
ginta millia facta esse narrat Iosephus suo loco afferendusa quod si haec omnia stare non possunt
cum tam exiguo sit loram aureorum numero, dicere non verebimur, credibile nimis esse, centena talentorum aureorum millia a Davide legata
Salomoni fuisse, quorum singula tria siclorum millia complectebantur. Neque cuiquam credibile, aut veri sinite videbitur, siclos hic prot lentis accipiendos, nisi ei tantummodo, qui haec nec legerit, neque Vnquam computauerit. Sed
neque Eupolemus quidquam vel cogitauit, vel
Voluit, subiunxit: sit clus est talentum, hoc est He laici tum braicorum pondus. Et sane nulla alia Graeca
voce apti is notio ipsis vocis Hebraicae , di seceteXprimi potest, quam Graeca talentum id quod cuicumque legenti ea, quae de utraque Voce suis locis dicta a nobis sunt, maxime erit perspicuum. Ad argumentum illorum, qui diuitiarum copiam, auri, argenti abundantiam ita putant proportione magnitudinis respondere, ut non pol lint opes exiguae in latum ditionis campum diffundi, aut maxima auri, largenti copia exiguo solo contineri, tunc respondebimus , cum de opibus templi, atque adeo Salomonici Regni magnitudine singillatim disseremus. Int rim tamen magnam videntur Romano imperio irrogare iniuriam quia, cum illud esset per totum pene terrarum orbem longe lateque dista trudebub. a. D sum, non erubuit metalla argenti, o auri, quae P. 3. in Hispania tunc erant, inuestigare, Regno ni librum huius comparatione nimis eXiguo, in quo vix modo reperiuntur exigua quaedam illorum metallorum vestigiari ea namque ipsi Hispani apud Indos inquirunt. Fundamenta Vero Gep- si , quibus numisia alicum quoddam talentum se estingere fitetur, contra omnium Scriptorum, etiam Rabbinorum sententiam, quam sint infirma, nemo non videt : omnes enim nullo alio nituntur fundamento , quam Iosephi mendis, Os ΕΡΗ1 quibus liber ille scatet in numeris vero potissi mendis numiΩmium ui notis olim scribebantur, ipsi nimirum Rusium niti-ςXiguis litterulis, quae vetustate vel omnino, -ἰς ' Ris vel aliqua ex parte corrosae, aliae alias facilli
me referunt: quapropter una eademque stuprare 'Inobis allata ratione his omnibus resipondebimus hii '
Iosephi codicem mendos ini esse, quoties a sacris Ioseph. 8.an- litteris discrepat. Cuius rei non leue argumen Dφω tum est, Iosephum reserre, a Regina Saba, quam ta δ' Pipse Aegypti vocat, Viginti talenta auri allata
fuisse, tum in libris Regum, Paralipomenon C '' in
centum viginti legamus quapropter in codice os spuus Iosephi Graeco scribendam censeo ante litte castigat .
427쪽
qir APPARATUS URBIS, AC TEΜPLI PARS II.
rarnig, quae viginti significat, litterama, quae idem tribuuntur a Vitruvio, qui testudinem retu intra . . Iolit abAgetoreByzantio iactana, habentem pondus p
v. I denotat centum minorem enim hac summata, sacer historicus non vocaret aurum infinitum
mmis. Ad illud vero argumentum , quod ex eodem Ioseptio desumitur, facile respondebimus: Dauidem legasse templo centum millia talenta auri; argenti vero misse metitia talentortim, ut habent historiae sacraeci cum his vero non videtur concordare Iosephus, qui decuplo minores numero scribere videtur , tam in Latinis , quam in Graecis exemplaribus , etiam Vaticanis antiquioribus, in quibus omnibus numeri hi, non notis, Ut olim, seu vocibus scripti IOSEPHUS sunt, quas notarum vice substitutas fuisse a li- iterum rostitu brario non dubitamus. Igitur locus integritati restitutus , ut clim sacra historia concordet, sic
habuit χρ σου με ταλαντα τη-o γ α ιδ'. ρε αργυρίου ταλαντων nam haec verba sic legenda
erant μυρία δέκα, Mira Vr 4ς, cum libbrarius deceptus legerit, Mi aras, factaque ibi di stinctione subiunxerit δέκα δε HVρ - ,
quae lectio maximam praebuit errandi occasio nem Grsepsito, cum id omne, quod astruit, cum Iosepho pugnet, qui eodem loco, paulo inferitis Oblationem principum populi reserens , eadem prorsus verba retulit in Graecis codicibus, quae habentur in libro Paralipomenon , quamuis mendum sit in Latinis, qui sic habent : tomi
serunt enim se contributuros talentorum auri quinque millia , .statere decies mille argenti vero centum
millia. In Graeco ἀογυριου et μυρία ταλαντα argyliu de myria talanta ioc est argenti ver,decem mil- . Tarat. 23. lia talenta. Quae in sacro textussic habentur.
x PHicutiunt aurem principes familiarum, o proceres tribui nafrae auri talenta quinqiae , millia, foliab decem millia argenti talenta decem millia , . Clim igitur non sit verisimile diuersia talenta commemorasse eodem capite Iosephum, dicendum est, illum eadem retulisse, quae habentur in acris quamobrem , aut hoc, aut si periori loco error cst, ctim ipse secum non concordet dicamus ergo eum hic vera scribere, ubi sacris litteris consonat ibi mendosum esse, pote sacris litteris, ac sibi ipsi contrarium in eo
talentum quattuor millium, quod fit CCCCLXXX. pondo . Philander notat in aliquibus codicibus hi rede addi ante pondo, millia sed in melioribus super ibidem addita est, inquit, notis illis lineola quaedam, idem denotans,nimirum quattuor millia talenta, quadringentis octuaginta millibus pondo exaequari.Si igitur utrumque numeram consuetis notis scribas, ut in margine, ablatis paribus ade. tris ex utroque notis,fit,ut quaternis talentis quadringenta octuaginta pondo contineantur que adeo, si terque numerus in quaternarium diuidatur, comperiemus,unicuique talento cen tum viginti pondo , siue centenarias mina re- spondere. Quod si supradictas millenas quingentenas talenti uncias in duodenas librae I ornanae uncias partiaris,erunt utique in talento Romanae librae centum viginti quinque. Huiusmodi Vero talenti meminit etiam Suidas, tantumdem assi ciuiducinans apud quasdam gentes continere, hi Ver iram His
est, talentum apud quosdam liabet libras en mensur. tum viginti quinque. Idemque firmant ab Hesychio referri Epiphanius vero disertis verbis haec omnia, quae diximus, confirmat, dum sic
scribit Talentum o1nnem mensuram, quae ponderatur,excedit; verum iuxta librae pondus est librarum centum via
sint quinque. Et post pauca subdit Porro ex parti
bus centum viginti quinque talenti est libra una libra at C tem est duodecim unciarum Vncia habet stateres duos stater dimidium est unciae habet autem duo didrachma Haec
Sancti Epiphanij sunt verba ex quibus liquido ApENTVM
conflat, ver abel rare eo , qui talentum p minam tant, aut minam esse genus aliquod percussae monetae; iam tam magna nutalli quantitas si gnari numQuam soleat, quin potitas, ut bene notat Arias Montanus, arcenti siclis numeratis lentum exsoluebatur . Idemque de mina certo Ars rura Hebraeoruni pondere iudicandum censeo quod dii, ab noperspicuum fit, quidem ligatur in saccis Ma portari non gnumque argenti pondus talentum fuisse proba tur ex eo,'tici duplex ab uno portari non poterat Ligauit enim inquit historia Regum de Naaman duo talenta argenti in duobus factis antummodo hoc loco aberrauit, quod vocem D duplicia vinimenta, imposuit duobuspuerhonim , quae labetur in Hebraeo quamque nos supra interpretati sumus, Nut gatus optime vellit solidos, ipse in stateres emtit, quod stare nullatenus potest hoc enim num mi genus minus oportet este lateris tertia parte siquidem decem millia adarchonim talentum unum non complent alias enim hoc unum ta
VERA A Sed cum iam talidem ab huiusmodi disputatio-
:2 nibus abstinendum sit, quid liquido ex dictis de
talento constet,hic subi jciendum videtur. Est igitur talentumHebraeis unum perpetuo asseruatum habens tria siclorum millia,nimirum uncias Ro- TALENTVM mana mille quingentas, quae in uncias quin-3oo ' siesi decim diuitae efficiunt minas centum, quo ni-rso Vn i e mirum talento a Iosepho tribuuntur. At si prae libo Di,esi dictae tesqui millesimae unciae in octona ducan-mae tu drachmas vel si ter milleni sicli in quaternasia Minae drachmas dividantur obuenient talento dractim ' marum duodecim millia, quas si in centenas A
tica minae , quam supra retulimus, dractimaS
diuidamus, inueniemus habere talentum huiusmodi minas centum viginti, Not nimirum ei- Chaldaice adolescentibus, suis, qui ct portare
Sed adhuc unus superest eruendus non o. Jeuis scrupulus quia hoc talenti pondus sta- CORONA re non poste videtur cum historia Regum, quae aui ea n sic habet. Et tuli diadema Regis eorum de capite eius , pondo auri talentam, habens gemmo
pretiosibsimas, ct impositum est per caput Dauid.
Quis enim, ne breui quidem tempore, pro capi
tis ornamento coronam admittat, quae centum
viginti quinque libras Romanas pendat , pondus utique , quod vix quisquam , nisi viribus
potens, manibus a terra eleuare queat, nedum, ut dixi portare . quomodo ergo Ammonitarum Rex eam gestabat in capite iniit quomodo postmodum Dauid eam potuit sustinere qCui utrique dubio satisfacit liber Paralipomenon eadem sic referens Tulit autem Dauidcoronam Melchom de capite eius relinquens enim candem Hebraicam vocem, quae utrobique habetur zia,ta melchom nomen fuisse idoli significat, cuius meminit liber Regum. Cunc, inquit, aedis cauit Salomon sanum Chamos idolo Moab in
428쪽
monte qui ea contra Hierusalem , Molochias AD Aliorum Ammon, quod quidem idoli nomen Latine conuersum fuit in citato libro Regum, dum stribitur Regis eorum. Hoc autem idolumiora. Forne Forstero Saturnus putatur, ac si dicas Rex, seu dictio Deus Regius, seu astrum Regium, quod maxi-
me terrarum orbi dominatur. Huic vero idolo, quod alio nomine Moloch dicebatur , eratque ingens aerea statua,tam grandis, ut, dum cand ID Oh sceret, manibus immolatum puerum sustineret. illa corona , atque adeo mirandum non est, immo vero histopi . ' i' 'ς riae veritati maxime condecens, auream huius statuae coronam, magnam fuisse, talentum pependisse quomodo ergo, tunc dices, impositum fuisse dicitur hoc diadema capiti Dauidis ξ. - - . huic dubio resipondet ipsemet locus Paralipome B
corona aliam non , subdens f. tque nidesbi diadema. Neque sibi secit Da enim tantummodo propter magnitudinem ni- md nsenuem misiam coronae, sed multo magis, quoniam in
gem sanctum decens esset, atque indecorum, coronam plam idoli coronam idoli capiti Regis, quod oleo sancto fuerat . inun
ἶςit ἔς stum, imponi, ni si prilis per ignem purgata, amis saque priori forma, in aliam transformaretur. Quod vel ex ijs maxime perspicuum erit, quae supra eap. de peccato Achan supra disseruimus. Neque huius vero omne illud auri pondus, quod erat in priori corona, in hanc secundam conferebatur, sed illa tantummodo eius pars , quae susciens vid retur Maneat igitur hoc firmum, omnibus si crae Scripturae locis talentum unum librarum centum viginti quinque congruere, nulli repugnare quibus stantibus, facile omnia Hebraeorum numismata, tondera ad quaevis alia reuocabuntur , si tamen ritis proportio auri ad argentum in ipsis sacris litteris inuestige
HABUERI OLIM aurum ad argentum.
apud omnes nationes,omnium etiam magi me aestimatur. Clim enim tria sint, quae metallorum aestimationem , ac
pretia augere soleant , nimirum metalli bonitas, raritas, commoda , auri quidem prae caeteris bonit, em indicat soliditas, pondus, duratio, color. Est autem ita solidum aurum, ut proptereali
tent nonnulli incorruptibile esse, quod minus sit porosum eiusque partes magis sint inter sese
permistione coagmentatae. Pondus veris eius, supra lib. r. vel ex eo,quod supra ostendimus, liquido consta- huius pars re poterit, si liridem aequales assumptae auri, p propo reliquorum metallorum portiones,aurea quidem
plusquam dupla ponderis proportione quan
libet aliam utroque argento plumbo excepto superat ut in tabula de hac re videre quilibet
poterit . Quod vero ad eius naturae praestantiam, durationem spectat, vel ex eo maxime
percipi potest, quod igne liquescit, Fundii
testo vertim tantiim abest, ut consumi pollit, ut unum ex omnibus metallis nihil de propria magnitudine, aut pondere in igne deperdat sed quo saepitis etiam in magno, quem vocant, cati no arserit, apparuerit ignis colore simillimum, eo fiat melius, praestantius. Acribus item, quae maxime alia metalla consumunt,nihil a rum consumitur, nec quidquam de proprio cOlore deperdit. Est etiam purissimum, quod nulla inficitur, aut commaculatur rubigine; neque ipsum manibus attritum, siue etiam super panno, aut aliqua alia pura materia ductum, reductum eam facile inficit, aut ullum sui vestigium relinquit, id quod experientia quotidiana demonstrat. Quapropter apud omnes nationes, Omnibus perpetuo seculis magno fuit in honore habitum aurum.Accedit huc etiam,quod propter uti AURI COM-litates,quas usui affert humano, aestimaturisa mod4. ximi:ssiquidem,quamuis magis uniuersales,latioresque fiuctus ferrum pariat Reipublicae, certe nullos habet aureis iucundiores eximium enim naturae hominum ornamentum est aurum, haud dissima ite ei, quod hoc uniuersum a lumine reci pit. Et tandem, quamuis ubique sit rarum, ii bet hoc insuper, quod subtilioribus terrae venis, ac breuioribus admiscetur. Quapropter quaeli
bet auri portio non solum prae alijs metallis fuit in pretio, sed etiam prae ipso argento, quod primas ceterorum tulit. Non tamen semper, neque apud omnes eadem fuit excessus proportio inter haec duo nobilissima metalla nam Graeci unam auri partem decem paribus argenti aestimabant, ut auctor Polluae, qui ad Commodum
Caesarem scribens Aurum,inquit, quod argen jo ti decuplum sit, liquido quis discere potest e
Menandri decreto . Sed Plato duodecuplam latis iis O fuisse auri ad argentum proportionem probat, crate. dum Socratem inducit cum Hipparcho his verbis
disserentem : Enimuero hoc insuper interrogabo , si quis dimidiam auri libram erooans, dirpium reportet argenti, lu
crum , an damnum sit Θ cui respondet Hipparchus:
Damnum profecto,o Socrates nam pro duodecuplo duplum
solummodo capit. Hanc vero proportionem non mi
ntis, quam ipsius auri, argenti usum Hebraeis acceptam reserendam esse a raecis,non modo illorum auctoritas,& horum aemulationis studium vertim multo magis ipsae sacrae litterae Platone antiquiores suadere videntur. Nam in libri 1. Istra. 1 QRegum celebris illa historia resertur emptae a 2 areae ad aedificandum in ea templum, necnon liberalem Araunae oblationem, cuiu explic tio proportionem , quam inquirimus, nobis ob Oculos pone . Gratuitam igitur oblationem areae foum, plaustri non admittens Dauid dixit ' Nequaquam ut vis Idemam preti, ite, non eram Domino Deo meo oucau, a gratuita . Emit ergo David aream ct boues argenti siclis quinquaginta Liranus hunc locum interpretatur Nicol de his verbis Littera haec sic debet punctari Lmis V ergo David aream. tacetur hic praedium quod I
siclorum sequitur : O boties argenti clis pli quinquaginta Scilicet pro bobus tantum. Haec ille. In libro autem Paralipomenon sic habe
429쪽
APPARAT VI URBIS AC TEMPLI PARS II
m. Taira tur: Dixitque et Reae Dauid Nequaquam ita , y 'AE flet, sed argentum dabo quantum valet neque enim tibi Mepre debeo 9 erre Domino holocausa gratuita. Dedit ergo Dauid Hornam pro loco scios auri insissimi ponderis sexcentos. His vero locis quae videtur inesse contrarietas, ita
auferenda videtur Grscpssio, Vt nouum more
suo, confingat siclum duodecuplo minorem Salmetuari tetradrachmo siclo Veriam ille interpretandi modus ab omnibus rei citur, Merito: admitteret enim in sacra Scriptura plures, ii explicabiles aequi uocationes, confusionem non modicam in animos inducentes legentiain. Nam quis praeter alia, distinguere posset, num quinquaginta stat San tuari sicli, quos in duodecupla ponderis proportione excedant sexcen Bli vel an se&ccnti sint Sanctua1 ij sicli, quorum partem du'decimam referant sicli quinquaginta clim nulla positi liuius potior assignari ratio, quam alterius Θ Igitur donec aliquam afferat vel probabilem coniecturam , hanc abi jciamus ut falsam. Est autem alius dicendi m dus, quem ex Rabbinorum sententia, una cium Lirant, quam attulimus, interpretatione retulit si si Dpς Glo a nimium aream aliari eXstruendo emptam τρ siclis uinqua inta reliquum veris uniuerso tem
Iib. demens pio e ac liticando spatium liciis aureis excentis.1NTEn m si Priorem Lirant interpunctionem non admittuntiationen Lira Hebraea, quae ad cibum sic conuertuntur ex non admit Chaldaeo,&Graeco:EmitDauid locum arearum
boues argenti siclis quinquaginta. Non ergo Caltaris tantiim aleam e in ptam fuisse dicunt, clam omnia simul siclis quinquaginta coempta fuit
se dicantur Alteram vero interpretationem repellere voluisse videtur Chaldaeus, locum arearum coemptum dicens, ne forsan putaretur una primum area cinpta. aliae postmodum, quod merum redolet strigium . Sed multo magis hanc improbat sententiain, quod eisdem Para- Iipomenon libris habetur coepit Salomon aedificare domum Domini in Ilierusalem, in monte Moria, qui demonsratus fuerat David patri
eius, in loco, quem parauerat David, tu area Horaram Ieb rei. Ecce in area HOrnam totum templum aedificatur, quae tunc empta fuit, cum
ei locus ab Angelo demonstratus est ubi est alia area ab hac priori diuersa ξ sane aream altaris ab area totius templi ita distinguere, ut diue sis temporibus, ac preti j emerentur, nullus admittet, qui templi ipsius, altaris constitutionem in descriptionibus, qua apponimuS, attenti is perspe&crit. Tandem Rabbi Dauid Chim-chi putat, sexcentos siclos auri dato pro area, quos duodecim tribus X aequo soluerunt cinlibro autem Regum quinquaginta referri, quantum Videlicet unaquaeque tribus expendit sed conficta videtur eiusmodi interpretatio , atque
UNIVERSI violenta. Dicamus ergo,aream uniuerso temploi mpli te aedilicando quam aptam, totum nimirum a ra-
dicibus montem Moria, boues, plaustrum . iu
ga boum semel omnia simul coempta fuisse pretio quinquaginta siclorum auri in auro, ut R mano more loquar, qui duodecupla proportione multiplicati sexcentos argenteos siclos efficiunt. Neque obstat locust egum,qui affirmare videtur siclos quinquaginta argenteos si se cum perpendenda sit Hebraica phrasis, quae sic habet.
to siclis quinquagitata, licet ad verbum vertere:
sexcentra aris Senittis aestimatione sunt part .
cademque ratione Septuaginta interpretes, Chaldaeus paraphrastes hunc Iocum conuer- . tunt Argcntum ero, Vt Vidimu , atque ut bene notauit Abulensis, pro quolibet metallo, moneta, aut pretio sumitur; quasi diceret: emit pretio quinquaginta siclorum , atque codem modo in libro quoque Paralipomenon eadem vos intelligenda est alias enim maYima est et in verbis oppositio. Qua enim ratione stare poterit, ut dicat David: argentum dabo quantum valet Hebraice tibi et be celseph male in argemio pleno Septuaginta Emam argento digno. Rem expresut Vulgatus , quantum valet quomodo inquam haec promisti argenti concordat cum eo, quod sequitur, nimirum dedisseia siclos auri, nisi priori loco argentum pro pretio usurpetur , quocumque sit metallo expensuin e Reliqua vero pars loci Paralipomenon tunc perspicua erit, cum vox pia' mischai perspicua crit ea autem a verbo Spe lachal deducitur, quod, ut alias diximus, ponsterare, seu numerare significat indeque deducta est vox, o Achel,quam
ponderatorem, seu numeratorem vertere licet,
uno verbo siclum quod, cum sit primum, commune omnium rerum pretium, apte potest accipi pro communi aestimatione. Qua ratione intelle&iste videtur Sanctus Euangelista Matthaeus locum Zachariae, qui sic habet 3 pena ai)sechelii. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos pse vero sic vertit Et acceperunt triginta argent spretium appretiati, quem appretiaverunt iiij Israel pretium appretiari vocat id, quod dixerat : Appenderunt mercedem meam itunc enim appretiatus fuit ab illis Christus Dominus, quando appendet unt, vel aestimauerunt quanti esset emendus a Iuda nimirum quan do, ut inquit idem Euangelista, Constituerti tribadae triginta argenteos. Igitur locus Paralipo menon, ut ad institutum reuertamur, sic est intelligendus Dedit ergo Dauid Hornam pro loco C pzibamazona, in loco. Vtraque edito vera est: In eodem namque loco bluit pro loco pecuniam nimirum quoniam nec munera accipere voluit, nec solutionem differre : pari enim plerumque damno hoc illud subditos assicit:
nonnumquam etiam maiori .iana sep ta ichele rachab.
utique siclos auri quae lectio apud omnes manifesta est, in Hebraeo maXime nota, cum VOX, e, chela sit in statu, quod aiunt, regimini S. Quod superes L interpretatione indiget, &difficultates omne peperit Ru ptat miscat sesmeoth, pondere seXcentorum , legit Regius codex, hoc est , qui sexcentis aestimabantur id enim, ut dixi, significat pondus . Qua etiam ratione Romana phrasis, non miniis quam Hispana diceret de argenteo etiam vase, pondere
est decem aureorum, pes dieci cudi d'oro nimi rum, quia tota eiu materia decem aureis aestimaretur; sicut ex aduerso diceres, annulus hic pondere est scutolum monetae decem, peladieciscuti di moneta nimirum, qui aurum, quo constat,
decem argenteis sicutis aestimatur sic etiam in praesenti loco aureos siclos pependisse dicitur David pondere seXcentorum, hoc est, quorum pondus sexcentis aestimabatur, utique argenteis
pro communiael imatione Zachar. II.
430쪽
habuerimus signatos argenteos siclos , hinc A ad nostra tempora perduras probauimis, ean- ω, ut quam summam aureis quinquaginta soluerat David, non citra mysterium quinquagenari iremistionis numeri, candem liber Paralipomenon, qui quoddam quasi historiae supplementum est, ut alias vidimus, eius summae pretium ad communem argentei sicli reuocando explicauerit. Ex dictis igitur liquido constare videturnuont cv proportio auri ac Rrgentum . Nam cum supra
putaui id ii Ostensum pluribus a nobis sit, aureum Margenteum siclum aequales pondere extitisse, iamque modo constet, quinquaginta aureos siclos sexcentis argenteis aestimatione pares fuisse, fit ut, si numerus sexcentorum in numerum quinquagit Dia diuidatur , in quotiente de duodenarium,
sentum proportio ex sacris litteris probatur.
demque etiam in Hispania receptam, cuius octava pars aequalis est Atticae drachinae, huius unciae dimidium Hebraeorum siclo par est siclus autem, cum ab ipso mundi exordio inuentus fuerit, atque immutatus pormanserit,unciam hanc nostram mundo ipsi coacuam dicere licui Lset. Hinc fit, ut, quicumque velit Graeca ponde hisa , . 'd'ra cum Romanis conferres, Romana ad Uncias coaeva. reuocet, Graeca ad drachmas tunc enim, si drachmarum numerum per octonarium diuidat, Romanas habebit uncias, quas mox poterit cum Romanis libris conferre. Quod si Romana e contra pondera cum Graecis velit comparare, RO- manum pondus adincias reuocet, eum que nu-
indicantem aurum ad argentum duodecuplam B merum in octonarium multiplicet, habebitque habuisse proportionen, siue, quod idem est, singulos auri siclos duodecim argentei pondereta paribus aestimari. Quid vero hac nostra tempestate, in Hispania, vel in Italia observetur, id facile appositis sequenti capite tabulis constare poterio in js enim pretia definiuntur: Unciae verbi gratia auri, argenti, in singulis persectionis gradibus, tum quae apud nos, tum etiam quae nunc Romae sunt in usu. Quapropter, si pretium unciae auri in pretium unciae argenti diuidatur , facile ostendet numerus quotiens, quam habeat aurum ad argentum proportionem: id quod non tant in praestari poterit ita , ut ad singulos gradus auri , singuli ex aduerso argentei reserantur , vertim etiam singuli auric vero pondera facili iis multo ad haec nostr
drachmarum numerum, quem postmodum ad minas, atque talenta poterit reuocare. Exemplis res est intellaei facillima sit,uerbi gratia, primitin numerus decem talentorum Atticorum ad libras Romanas reuocandus , multiplicetur numerus sex militum drachmarum, quas habet Fo o Atticum talentum, in denarium, fientcque omnes denum talentorum drachmae sexagenae mille 'φ''Rignae, tuae, si dividantur per numerum octo, danis, bo ibis uncias septies mille quingentas, quas si per duo i 1 denarias rursum diuidas, habebis libras sexcentas vigintiquinque, quas decem Atticis talentis aequales esse alfirmabis. Eandemque viam in reliquis omnibus conferendis tenebis Hebraea gradus cum omnibus argenti gradibus poterunt comparari quae res, operae plurimum, de pretisnon item huic nostro instituto posset afferre :quapropter ea praetermittenda a nobis erit
tum cum nosri temporis ponderibtis atque numis
O capite non sol im totius huius libri epilogus contin tur, sed eiusdem quasi finis,
strictus, cum omnis suscepta deponderibus, ac numis- natis dilputatio eo potissimum tendat, te cum nostris ponderibus, ac numismatis conferamus, quod est huius capitis institutum. Igitur, quod ad pora dera, quae per censuimus, spectu, ea omnia, tum inter se, tum etiam cum nostris facile conferri poterunt; siquidem antiquam Rotaianam unciam Romae usque cabuntur Siclus enim dimidia pars est Romanae, Hispanaeque unciae, idemque quadruplus drachma Atticae. Sed,ut ad nostra pondera reum centur .antiqua, necessarium est, nostra quoque perspecta haberi cuius rei gratia breui quadam ratione ea quoque percensebimus . Et quod ad Romana pondera nostri temporis spectat, nihil amplius dicendum censeo, quam quod libra, atque uncia cum partibus suis eadem nunc'a que in usu est apud omnes mercatores, aurifices, Medicos , atque alios , immota perpetuo a io M A NAnens. Quapropter quae supia de Romanis anti nostra ponde- quis ponderibus dici sunt, hic quoque denota dem utitsi rae aetatis ponderibus dicta esse redenda P n sunt Hispana pondera aliquanito ab his sunt di is 1 -- . , uersia, quamuis uncia eadcm hic atque illic per o desi
petuo fuerit. Igitur a n. aximis exordium si mentes , ponderum maximum dicitur Qui es, centum Hispanas libras continenS,quarum quaelibet sexdecim est unciarum . vocem autem hanc ab Hebraico elisis deductam cum, rei significatae similitudo sicut enirn cilica centenas quindecim unciarum minas continebat, sic est in quinta centenas, ut dixi, seX- decim unciarum libras complectitur . Sed lon
se petita vocis similitudo videtur aliquibus, quibus similior est Latina centenari vox Ve riun Hebraicae similem magis est vocem quintai non est qui dubitet iraesertim cum variae rundem Hebraicarum vocum prolatio nonnihil faciat dilcriminisci nos enim antiquam gentis prolationcm assequi nulla ratione possumus.
cuius rei haud leue argumrntum est, quod eandem vocem hica Graecorum more termi natam ὐγχ u es ures vertit Iosephus . citiis cir igitur in quinta facillime commutatur. Vnde etiam vox cantu in Italia frequens deduci