장음표시 사용
451쪽
APPARATUS URBIS AC TEMPLI PARS II.
Quibus omnibus testimoni js illud compertum Aest, mensuram quandam amphoram Romanis dictam fuisse, qua vinum , ac mel reliquos metiebantur liquores. Est .aliud eiusdem mensiurae nomen , Latinum quidem origines usu, quadrantal , a figura mensurae n-dequaque quadratae desumptum . Eius rei Α, Ni auctor est Quinctus Remnius Fannias Palae
auctoritas mon, cuius auctoritas tanta est, ut a nullo cor quant sit dato viro aut impugnari,aut non admittit queat,
aut debeat cis enim Claudij. Neronis tem-c iis i Eho pQri u Onaae floruit , qui Plini testimonio , b st ρ' commendatur; Criniti ma&ime, qui Lucani
Cordubensis praeceptorem eum fuisse commemorat, ac in Poetica ducem. Is eleganti carini
ne atque erudito deponderibus atque mensuris scripsit , quo quamuis omni pos tico artificio,
ac lepore veram, ac sinceram notissimarum re rum rationem , aridissimamque dis utationem Iectu iucundam reddidit, ac suaui recordatione memorandam non tamen propterea fidem suis scriptis abrogauit, ubicarmine scripserit nam licet carminibus fabulas, atque figmenta admi sceant Poctae de mensuris tamen agit, quae sua aetate notissimae omniblis in promptu
erant, quarumque rationem, quam fortasse
verbo coram exposuerat perspectam suis discipulis haberi cupiens, heroico carmine scripsierit: id quod memoriae iuuandae gratia in inficili ribus Grami ticae artis praeceptionibus praestare consueuerunt eius disciplinae magistri, dum Ceas carminibus,pueris tradunt perdiscendas Hic ergo Palaemon sic scribit: Pr longo spatii, latoque notetur in angis,
Anglii et sparsit ouem claudit linea triplex. uattuor ex qua Bis medium cingatur inane, Amphoras cubus,quam ne violare liceret Sacrauere Ioui Tarpeio in monte uirites. Axspuostas Eleganti plane oratione, ac methodo pertequi-naathematica tur modul conficiendae amphorae, eius di- considzratio mensiones, ac formam. Ac primum quadratum describendum praenotat in superficie plana, ad menturam pedis Notetur pes longo latocque ANGVLVS, spatio in an ulo pari, siue rectori definitur enim
riple, angulus rectuca Euclide ex aequalitate angu- solidus eIL lorus I, quos incidens in lineam re Lam recta con- ,
stituit linea. Neque vero planos angulos figurae rectos tantummodo exigit, ver im etiam solidos corporis eos enim describit,dum inquit: Angulus ut parsit, quem claudit linea triplex. Binis enim minimi in lineis angulum planum Fucti . lib. I. contineri definit Euclides solidum vero tribus, definii, nulla ratione paucioribus ion enim triplicis
. , lineae nomine tres corporis dimensiones , longitudo, latitudo, altitudo notatur,sicut perperam notauit udaeus nullus enim vel mediocriter in physicis , vel mathematicis versatus lineam pro latitudine , aut profunditate si a paret pecie enim differunt eiusmodi quanti titatis dimensiones. Mo vero ad singula prioris quadrati latera singula erigi praecipit qua sdrata dic enim fiet cubus mathematicum cor-Vitra. probi pus , quod describitur a Vitruvio his verbis. mi lib., Cubus autem est corpus, sex lateribus aequali C, BQ DE latitudine planitierum quadratum. Is, ctim est finitio. iactus, quam in partem incubuit , dum est intactus , immotam habet stabilitatem , uti sunt1 Acbi lib. II etiam tesserae, quas in alveo ludentes iaciunt.
Hissit J Hactenus Vitruvius Euclides: Cubus, inquit, est figura solida, sub sex quadratis aequalibus
contenta . Haec ille. Sex planis aequalibus, a quadratis contineri dicit; ex quo patet, eum lateribus duodecim constare, angulis solidi brectis , atque inter se aequalibus octo: Atque propterea corpus num e ijs, quae regularia vocant , maxime regulares Vtpote quo omnes omnium corporum dimensiones computantur. ex quo statim apparet , sepientissime cautum fuisse , ut ea mensura , quae reliquarum Omnium quasi norma futura erat, hac regulari, atque aequabili forma conficeretur eaque X aere , vel solido lapide conficiebatur , ne usu IureconfI.ta- attrita imminueretur quod ex Paulo Iuriscon bernae.de funsulto constare poterit, qui inter tabernae instru t Rct. menta urna aereas annumerat . Ac ne hae AMPHORAS
eadem iniquorum malitia imminueretur , Vel o lapide eon minor, vel maior conficeretur, ideo illam,quam timebantur
reliquarum omnium decernebant primam, Ioui 'I dicarunt in Capitolio , ut ab iniqua mensura dolo in i
rum immutatione religione arcerentur etiZm nuerentur.
illi, qui iusti amore, aut poenae metua cons milibus sceleribus minime abstinebant. Idemque ipsum, quod Romae operaepretium ore expe In auth derientia docuit, Iustinianus Imperator uniuersa collatorι b.cοι li ac perpetuo duratura constitutione sanci-uit: qui mensuras , pondera in sacratissima cuiusque ciuitatis Ecclesia custodiri a dauit.
GEOMETRICA in Earithmetica diuisio. Cap. L.
usus non una tantiam memsura contentus est, quamuis ea mediocris sit, atque adeo
suffciens videatur, sed ad imit, es huc postulat, ut maiore in I 2 1ν - 1lltciantur .ntinimae ideo Romanae Reipa όblicae institutores non minore artificio in an, resib. phorae diuisitone usi sunt, quam in eius constitu Pratione . Nam , amphoram geometricis rationibus composuerunt,&ctim ad eius diuisionem accesserunt , arithmeticis usi sunt calculis atque adeo,ctim pedem, sicut quodlibet unum, in duodecim partes, hoc est, uncias, siue pollices tribui sient , duodenarium numerum cubicantes, amphoram continere experti sunt uncias cubicas, siue pollices cubicos mille septingentos viginti octo . Eius rei ratio et manifesta , si in memoriam reuocemus , quae ab Euclide traduntur de numero cubico Cubus; inquit, numerus est , qui aequaliter aequa sς lis aequaliter vel qui sub tribus aequalibus numeris continetur . Haec ille . Sub tribus Lautem aequalibus numeris contineri idem est, si
ac si dicat, fieri ex quodam numero in sei' Diium
452쪽
DE HEBRAEORVM MENS LIBIII. CAP. II. PS
sum ducto , si productum iterum in eundem A congi basim altera vero maior congi pars in
priorem numerum ducata . Cuius rei exemplum in hoc eodem duodenario numero ubi j ciendum duxi. Duodecies enim duodecim producunt centum quadraginta quattuor quod productum, si duodecies accipiatur , dabit amphoram, ut dixi continentem cubicas uncias mille septingenta viginti octo. Nullam igitur amphorae partem tamquam mensuram assignarunt, quae iusto aliquo huiusmodi cubicarum
unciarum numero non contineretur, ut infing
lis, quakmox trademus partibus, videre quilibet poterit . SEXTARIVS IN.XIIx CONGIVI IN VI SEXTARI I
OMNE Samphoraepa tes aliquo ce to ubi carum unciarum ma- mero continentu
Prima ver amphorae diuisio in duas ae- N A quas partes facta fili , quod Geometrita quomodo con ce fieri facile potuit, si intelligatur plana quaedam si a perficie , cubum media altitudine secans fient enim duo parallelepipeda, Quadratas bases habenti amphorae basibus aequalia, alta sex pollices, dimidium nem
pe pedis . Idemque ipsuin parallelepipedum
arithmetica ratione haberi poterit, si quadrata amphorae superficie , cuius numerus, ut dixi, est centum quadraginta quattuor, multiplicetur per senarium dimidiae altitudinis numerum; fiet enim numerus octingentorum sexaginta , quattuor , quanta videlicet est amphorae medietas id quod margini adiecti numeri indica bunt. Urnam vero in parallelepipedum csso matam in quattuor aequas partes diuiserunt, binis planis se te bifariam ad angulos rectos per mediam quadratam superficiem mutuo secantibus, qua diuisione fit congius cubicus, qui ex senario numero fit; estque cubicarum Unciarum ducentarum sexdecim. Qui quidem numerus,Utpot per feciti numeri cubus,tanti habitus est a Pythagora, ut, Vitruvio attestante, tam ipsi, quam his, qui ito p eius haeresin fuerunt sequuti, placuerit cubicis rationibus praecepta in voluminibus scribere ;
cubu, maesim conititueruntque cubum ducentorum sexdecim habitus a Py versuum, eosque non plus quam treS in una con
diagor scriptione oportere esse putauerunt. Eundem vero congium, qui senari j cubus est, in se rursum partes tribuere decreuerunt, quae propterea
sextari dicuntur . Eiusmodi autem diuisio sies ExTARIVS geometrice facta intelligenda est , ut primitin
cubi altitudo , ducta superficie, in duas inae
nominationis quales parteisecetur, quarum inserior binas via
ratio. cias alta se superior quattuor: atque inserior pars in duas rursum partes diuidatur , nicata, tantum ducLa superficie per mediam quadratam. Om.3. Apparatus.
quattuor aequas diuidatur partes , binis planis sese mutuo ad angulos rectos secantibus
in medio basium reliqui parallelepipedi sic
enim fient ex eo quattuor congij,forma gnitudine pares tamen forma reliquis dissimiles . Fiunt enim quaterni illi ex ductu temari in
se, qua ratione fit novenarius, qui si in quater narium ducatur,fient triginta sex cubicarum Vn- 4 sextarius.ciarum numerus, qui aequalis est sextae parti onumeri congij bini ver reliqui sextari fiunt ex ductu senari in ternarium, ex quo fit decimus 3 octauus, qui si in binarium ducatur, fient tri δη
inta sex numerus sextari qui numerus non modo est exta par congii, Crum Ullam est ip λ, . . ,
. Rus lenari quadratus numeruS; nam sUXIes sectio e deno faciunt triginta sex. Quae rationes omnes faciti minationis se-le ostendinit, optimo iure dici hunc sextarium, qui undequaque senario numero arinis est. Sextarium propterea Andraeas Alciatus, Iober inciuisitus Cenalis primam est mensuram tradide Ceriali , runt, quod ex senari numero persecLorum primo constet. Ea potissimuin mensiura, utpote neque magnitudine intractabili, neque paruitate incerta, sed mediocri, reliquas omnes examin re consueuerunt antiqui fere omnes Scriptores, cum recentioribus. Quamuis oppositum probare contendat ex Fannio Petus, eo reprehendens, Lue Tet. qui primas sextario tribuerunt quasi vero eae a. non debeantur sextario, qui congij si pars; neque ipse alias mensuras formet. Rationes vel O si xtari dignitatem commendantes, eae sunt, quaS retulimus, quibusque nihil obstat ex congio so mari sextarium inuare nihil aduersu Shaec pro bant, quae excogitauit Petus. His igitur ducti rationibus antiqui, sextarium, ut assem, in duodecim partes tribuerunt, quas cyathos compellarunt . Continet aut a cyathus tres unciaS, CYATHI siue pollices cubicos . Atque huiusmodi sexta constitutio, tari diuisio facile dignoscetur, si una quaevis p/ς, - - sextari superlicies ex ijs , quae altitudinesnconstituunt, altera parte longiores sunt, in duodecim quadratas uncias diuila intelligatur; atque per eiusnnodi diuisiones superficies t
nae intelligantur ductae, quae extimis superficiebus sint aequi liliantes. Quae omne armpliora diuisiones cuiuis etiam mathematica rum disciplinarum ignaro mani sitae erunt,si Drum figuras, quas his diuisionibus praemIisimus, attenti iis consideret. Ideo enim has geometrica diuisiones percensere decreui, ut cuiuis nota esse possit ac facilis norma , qua non anaphoram tantum , sed 'uaslibet eius partes regulari forma conficeres, mutuo conferre, atque Xaminare possit. Illud tamen admonitum exami QVANT Anatorem Velim, ut non cuiuis mechanico artifi bibo; daci fidat mensiurarum fabricam,neque quavis dili ora in indirgentia, aut indagine, nisi sollertissima sit conten inciis is tus quilibet enim vel minimus in longitudine, latitudine, aut altitudine corporis error corpCris magnitudinem mirince variat. Nos enim, quamuis nostrae sollicitudini, atque multorum annorum assiduo, improboque labori nonnihil in hac patete fidere potuissemus; tamen numquam e Vlein nobis ipsi fecissemus satis, nisi fidissimos, ac sol tertissimos in omnibus, ac singulis operationibus adhibuissemus testes, eos inquam, quos iudice maXime veteri,duces Vero,ac magistros elicita, ac tuto imitari potuissemus. Huiusmodi fit ruta
453쪽
mensurarum exam irra prObantur
quomodo con. stituatur e amphora.
in primis Ioannes Ferrerius,Regius quondam a chitectus, sub cuius maxime disciplina huius modi prinali praeceptis imbutus fueram; cuius que commendatione Catholicae Maiestati haec nostra studia probantur . Dein Romae Pater Christophorus Clauius Germanus, qui Mathc-maticorum scholae notissimus, ac maxime celebris ad usque diem hanc suam Spartam OrnZre non desii nit: ac tander publicus Collegi nostri Romani Mathematicarum disciplinarum prose ser Pater Christophorus Griembergerus, 4pse Germanus, quem, ob Ingulare ingeni acumen, notissimum, atque maxime proficuum fore non dubito. Is vero in examinandis mechanicis instrumentis tanta est Bllertia praeditus, ut nemini debeat haberi secundus. Nam cum nullos posset exacras artifices adhiberes, quorum opera pro votis teretur, ipse decreuit omni artificum instrumento, atque arte instrui neque id magno labore consequitur quidquid enim vel semel a quocumque artifice fabrefieri consipexerit, id ipse mox debitis multo, atque perfecti iis fabricare consueuit. Nec mirum dicam enim, quod ego ipse expertus sum Romae quadratam tabulam fieri curaueram, quae conficiendis lapideis mensaris, de quibus infra , pro norma esset; llertissimos quosque artifices ad ij, eos monui, exactissima instrumenta suppeditaui,pollicitati nibus4Ycitaui, alios atque alios perquirendo mutaui semel non successit, bis errarunt, ac te NO,mirum dictu,nouies,&ὰδ amplitis tabulae factae sunt,aut normae; nec tamen vel unicam obtinere potui, quae Patris Gri embergeri perspicaci iudicio quadrata aequis lateribus , langulis
probaretur. Cuius propterea iudicio omnia,quae hactenus feci mensurarum, ac ponderum examina libenter subieci; neque prius probaui, quam ab eodem probarentur. Non tamen proptcrea
quisquam nos arbitretur ita vel rudes esse , vel ignaros, ut lineas perfecte rectas, superficies per- seste planas,corpora perfecte sphaerica, vel quadrata inuestigemusci magnam enim nostris his lucubrationibus irrogaret iniuriam, qui eiu simodi de nobis conciperet opinionem. Quis enim nesciat, physicis his nostris instrumentis, ac rebus, lineas rectas imaginari posse, cerni non posse; si perficies plana concipi posse, rinari non posse; persecta figura corpora voce usurpari posse, sensu
contrectari,aut percipi nulla ratione posse. Quapropter clim exactas mensuras, mathematicas di
uissiones inquirimus, aut quid simile, physicam materiam,ac sermam, quam maXime potest,ex clam inuestigamus, perfecte sermatam nec somniauimus loquimur enim sapientibus sapientiam, quorum sententia magnifacimus, ac sei per veremur, reliquorum censuras , iudicia
Sed his omissis, ad reliquas amphorae partitiones explicandas progrediamur. Et quoniam, ut initio proposui, amphora si sunt antiqui tamquam prima rerum liquidarum mensura, eademque in dimetiendis fiugibus utebantur; cum hactenus de rerum liquidarum mensuris adium sit, superest iam ut de eiusdem amphorae νdiuisione , quatenus frugum est mensi ira, tr clemus . Diuis namque fuit amphora in tres aequa partes , quas modios nuncuparunt id quod facile geometrica diuisione consequemur,
si amphorae altitudo diuisa intelligatur in tres
aequas partes, qua AMPHORA INIII MODI Irum singulae quat DIVISA tuor unciarum erunt,
siue quattuor pollicum atque per
eiusmodi diuisiones superficies intelligantur ductae utrique basi parallelae, sicut Ampliora su naargini apposita fi Uax, perficies gura demonstrat. Fiet autem arithmetica modi compositio, si amphorae superficies centum qua hi si draginta quattuor quadratarum unciarum mul- ' 'th, tiplicetur in quaternas altitudinis modijuncias Modiu D6 fient enim cubicae uncia quingentae septuagin- ς οῦδxi in
B a sex, quas continet modiusAtque idem ipse,
clarum numerus deprehendetur, si numerus vi
clarum cubicarum amphorae in tres partes tribuatur, sicut exempla margini apposita demonstrabunt Modium in. DIVS INSEXTARI I
sexdecim aequaSpartes tandem di stribuunt , quaS, quoniam liquido rum sextarijs aequales Omnino esse deprehenderunt, sextarios nuncupauerunt, quoS in cyathos, atque alias minores partes,sicut liquidorum seYtarios,diuisierunt.
Fit autem modi diuisio, si quattuor illae altera parte longae superficies , quae altitudinem constituunt, diuisae singulae in quattuor partes aequales intelligantur per quas eisdem extimis superficiebus parallelae superficies ducantur, sicut praesens figura demonstrat; in qua integrum cuiuis erit sexdecim numerare sextarios, quOS etiam facile comperiet aequales esse seYtarijs, in quos diuisus congius paulo superitis ostensus fuit: nam hic etiam, sicut ibi, sextarius fit parallelepipedum , cuius quadratae bases trium vnciarum sunt altitudo vero quattuor unciarum; quanta videlicet ipsius modi altitudo exstitit. Neque vero arithmetica supputatione maior,aut minor deprehendetur nam si modi numerus quingentae septuaginta sex unciae per sexdecim diuidatur, prodibit absque dubio triginta sex se tari numerus Sed iam ad has ipsa amphorae diuisiones , quas tamquam certas assumpsimus, classicorum scriptorum testimonijs comproban
454쪽
TESTIMONIIS PRAEDICTAE amphorae diuisiones probantur p. III.
ne progressi videbimur alicui, si quidem, priusquam in tot pa
A Sitit haec anui quanti umsitis modica est, a relavit Curcvl. pit quadrantal. Praeter eam amphoram aeream, quae in Capitolio asseruabatur,fuisse quidem amphoras fictiles communi usu receptas, fit manifestium ex Plinio,qui de fictilibus tractans sic scribit Hodieque in templo ostenduntur amphorae duae vasis propter tenuitatem consecratae discipuli, magistrique certamine, uter tenuiorem humum duceret. Haec ille . Forma autem horum vasorum ex ijs,
quae quotidie Romae effodiuntur quorum usu ora
fragmentis totus propemodum testaceu mons Am L
constat , facile constare poterit fuerunt enim oblonga in cylindri modum, quorum colla bibnas utrimque ansas habentia erigebantur sub- te diuisam fuisse a Romanis B tus Vero acuminata erant, quoniam amphoram probatum fuisset, non minus amphoris , quam urnis
I. iubemur. C. desacr. eccle. ι. a. C. de nau. excus lib. I.
quomodo ea diuideretur ostenderimus latius enim videretur prilis probasse quot fuissent, ac mox facilius esset Ostendere P, cuiusmodi fuissent;aut qua ratione componerentur.id quod naturae, ac disciplinae ordo postularet. At nos,qui id potissimum his nostris omnibus lucubrationibus intendimus, ut breuissime , ac quam facillime certiorem reddamus lectorem; eum libenter amplectimur disciplinae ordinem quem magis usui esse iudicamus, ut facilitas, minoreque labore, ac taedio singula, quae a nobis pertractantur, percipere lector possit. Quapropter maluimus lecti orem tantisper manere surpensum, dum apposuis figuris diuisiones , de Cquibus agendum nobis est, quasi ob oculos poneremus singulas potitis, quam vi,dum Scriptorum varias sententias percensemus, de quampi rimis amphorae partibus, ac de varijs mensuris disputantes, dubium teneremus te rem, eumque mensurarum multitudine, ac nominum varietate sententiarumque diuersitate grauatum ab omnium perceptione arceremus . Quamu1s
non ita alienum a disciplinarum ordine sit, quod hactenus praestitimus risi ea tantummodo proposuisse videamur superiore capite, quae hoc probanda suscepimus. Igitur,ut ad menti iras singulas aggrediamur
amphora vini mensura frequens est, ac saepius a Iurisconsultis repetita . . Prolutus Cumivinum, inquit, heres dare damnatus est, quod in amphoris, seu cadis diffusum est, dari debet, etiamsi vasorum mentio facta non est. Et iterum: Illud verum esse puto, cui vinum legatum cumvassis erit, ei amphoras, cados, in quibus vina diffusa seruamus, legatos este atque alias saepe mare de huiusmodi vinarijs amphoris intelli gendus est Cicero , ad Lentulum scribens: Iccirco, inquit, etiam naves onerarias , quammminor nulla erat duum millium amphorarum, contractus, Lycia a classe eius obsideri. Haec Cicero. Apud Labeonem etiam mentio filis uis totidem amphorarum capacis , subtriplae autem his sunt, constitutione Theodosij, quaeduum millium modiorum dicuntur capaces. Neque vero exempla desunt , quibus in riae amphorae sub quadrantalis nomine mentio fiat Plinius Licinius, inquit, Crassus, Ii cius Iulius Caesar censores anno ab urbe condita sexcentesimo septuagesimo quinto dixerunt, ne quis vinum Graecum ominiumque octonis aeris singula quadrantalia venderet. Et
Plautu3. Τ . 3. ApparatuS. Atque adeo, ut, inferiore parte ter rae infixa, contra ventorum impetum immota manerent, acuminabantur. Fuerunt autem huiusmodi,
quamuis in alias quampluies formas iuxta rerum indigentiam ego
Denis amphoris fit culleus mavima o C VLJ VJ
manorum mensura. Eru meminit annius di mancirium meu
cuius auctoritas doctissimis nostrae aetatis vi sura. ris ita probata est , ut antiquis Plinio , atque alijs fuit fuit autem probat issim . Mihi verti eius fides , auctoritas tanta est , ut itivnius viri sententia facile conquiescam quam uis non defuerit, qui propterea fidem ei abrogari posse putarit , quod inter poetas annumeretur, quorum scripta fabulis respersa sunt omnia . at mirum in modum suam proderet inscitiam ille, quicumque fuisset, qui nesciret fabulas, ac poetarum figmenta a Veris praeceptionibus, historijs secernere . At quamuis nihil certi ex aliorum poetarum scriptis elici posset, quod sanus nemo cogitaret tamen non propterea Fannij contemncnda stet auctoritas, qui ideo ca mine scripsisse visus est, ut facili is diffficilis haec mensurarum di siputatio memoria retineri pollet. Is igitur sic cribit. L sic bis decies quem conficit amphora no risCulistis huc milia es maior mensura liquoris.
Neque vero haec tantummodo cullei mensura, capacitas Molamellae auctoritate poterit comprobari ; verum reliquae fer omneS, raru I. .a.
quas supra attulimus , amphorae diuisiones uno atque altero eiusdem testimonio confirmantur: Quoniam , inquit, deterrimi generis vineae singulos culleos singula iugera ferunt, culleus urnas quadraginta capit . Et iterum: Ego tamen , inquit , si humida uerit vinde mi a trientem, i sicca , quadrantem medicaminis in binas amphoras miscere solitus sum; ita ut quattuor urnarum esset musti modius; Vrna autem quattuor viginti sextariorum. Haec ille . Quibus illud in primis manifestum est , amphoram binis urnis aequalem suisses siquidem pro binis amphoris Πῖa quat' urseon tuor vlurpauit . id quod Fannitas ctiam alur c abus mixinat: vivi amphorae, inquit, dimidium jὸri r aequalis., a. Illud etiam Columellae verbis probatur,vrnam viginti quattuor sextari j expleri, proptereaquein amplaoram quadraginta octo, sicut nos
paulo infra latilis probabimus. Quod vero ad
455쪽
38 APPARATUS URBIS AC TEMPLI PAR PII
CVLLEI culleum spectat, fuisse cum ex corio, talde capacem, constat ex eo, quod in culleum insu batur parricida, cum cane, gallo gallinaceo, si-,4 vipera, simillimis huic monstro feris. Et
L. Domp. g. Rhetorum illa lege fi ta dicebatur: qui parent illina de pii, necasse iudicatus erit, is obuolutus, obligatus iud. Ῥbi corio deiiciatur in profluentem Eius meminit Iuvenalis his verbis. uis dubitet bene im praeferre Neroni ICui es supplicio non ebuit na parari,
Fuerunt etiam ex alia materia confecti cullei, ut videre est apud Vlpianum. Vino legato tres Vlp. lib. 13. non debebuntur, nec culleos quidem deberi di ηd sabin Iez. o. Fuit i itur, iuxta Columesiae sententiam, culleus quadraginta urnaram; cumque idem ipse amphoram duas continere urnas testetur, erit concors eius sententia Fannio ac renti, culleum bis denas amphoras continere. Neque vero huic sententiae aduerssentur Catonis verba, quae sic habent. Vinam in dolio hoc modo Venire soportet. Virii in culleos si ingulos quadragenae, singulae urnae dabuntur . Quamuis enim unam, quadraginta urnas culleo tribuere videatur at tamen , ex omni uni recta sententia ornam culleo accessionis loco prodetrimento adiecit, ut bene post alios notauit
a. de iiq. Sed ala urnam sic dictam Varroni quis Linti ari Q μ haurienda aqua urin et redeamus, quam dimidiae si ζ' η inphoIae aequalem esse per pectum eli; zamque
ine, di t tum d Oleiam, tum vero ad vinum menturandumi es relib. . VBS antiquos fuisse, manifestum est ex Catone, de ling. qui loca enumerans, quibus optima quaeque tensilia venderentur, sic scribit: damae, urnae O- Ieariae, urcei aquari j urnae vinariae, ali Miala alie .u cap. qa ne a Capuae. Ex eo velo quod Cato olearias & vinarias urnas seorsum commemolet, illud tan uir modo coni j cere licet, fuisse quidem eas diue
sas, non materia, non sorma, non capacitate, edeo tantum: nodo, quod urna, quae scine oleo inficeretur, semper adoleum mensurandum afferuaretur, neque amplius vino, aut alio quouis liquore dimetiendo utilis esse posset. Neque huic usui tantummodo urna erat, sedis ut de amphora dixi, ita etiam urna, immodis ulto magis vrna, quam amphora, defunctorum condendis cineribus deseruiebat. Quod tum ex Scriptoriani ait dua commemoratione, una etiam ex ijs, quae Roniae videntur cum suis inscriptionibus, facile fit manifestum Cicero. AI icite, inquit, o cives senis Ennii imaginis
Scilicet exigua cineres condentur in urna . Iterum Ieg. Et iterum
de morte Ti Carminibvi cois de bonis; iacet ecce TibuIus
Est .alius urnarum vinis apud Scriptore S tam sacros, quam profanos frequens, cuius meminit Virgilius: A e vero hae Gorte data ne iudicesedes. uae tor Minos rnam mouet lentum Con Iliumque vocat, vita)que, 9 crimina discit. h. a. . . Eius etiam fit mentio in historia Esther, ubi sic ας p I 2 habetur Mense primo cuius ocabulum It
Nisan , anno duodecimo Regni Fueri Usa es
Ars in urnam, quae Hebraiia dicitur phari, coram Aman, quo die, quo mense gens Iudar
eum deberet interfici. At postquam conuerterat χNA IAM Dominus consilium Aman in caput ipsius, ite ciendis sem-rum haec eadem percensentur induit bubanti luis D
in Artem, c. Atque ex illo tempore ines si appet quens. lati ni hurim, id est ortium eo qu)dphur, id es,sor in urnam missa erit. Valabius Vocem, phar, ratis esse Persicam contendit, eamque Hebraicarinugorat proprie sortem significante interpretatur vertim alij firmiori argumento arbitrantur esse Hebraicam, ut pote quae a radice H phur d ducatur quae labi, illabi, cadere significat, ide que sic dictam sortem putant, quod in urnam,dOlium, aut vas aliquo lini j ciatur, cadat congruitque huic interpretationi, quod apud Isaiam
haec eadem vox paululum mnautata reperitur, dolium significans, aut vas, in quod uuae conculcandae pro ij iuntur porcalar, inquit, Castaui Mi. σ3. p. 3. solus, ct degentibus non vi vir mecum. Atque νlauius urnae vel doli loco sinum usurpauit S piens, dum ait Sortes mittuntur in Anum, e Trouerb. cf. braicer bache , sed a Domino temperantur: V 33-Vel,Vt Vatablus conuertit, in sinum deiiciuntur μ h-sori S, at omne iudicium earum nendet ii Domi
no Et loci lenius hoc videtur lunuere, integrum fortuna sed cuiuis fore, plurium, Verbi gratia, ciuium nomi diuina prouina consimilibus chartis conscripta in urnam dentia dispo-
Oniscere, ut sorte exploret, qui inam exilis Omnium princeps, aut iudex constituendus sit; v rtim quod hic potitis, quam ille brte eligatur, non sine diuina prouidentia fiet id quod mel e ctione attinae perspicuum fit. Quamuis enim Mutthiae& Ioseph Mortes, ut inquit textu S, de Actb iis, ni tamen ipsi orantes di Xerunt: Iι Domi et . ra. . ne, qui cord tibi omnium, senis, quem elegeris, ex his duobus num Pithec.Sed ad vocem rede mus: ca, ut Hebraeis placet, anteriorem partem
corporis significat intra duo brachia, quam Latinus interpres, iuxta locorum indigentiam, nunc in num, nuncis gremium transtulit. Quia vero cainterior corporis pars est, ideo transfertur ad in teriorem. concauam cuiuslibet rei partem significandam. quapropter hoc loco, non pro humano tantummodo Diau accipienda videtur, sed pro cuiuslibet vasis, aut alterius rei interiore parte; sicut & urna, cum ad sortes significandas surpatur, non pro e X acta mensura accipitur, sed indefinite pro vase aliquo. Verum quod ad urnam 1 pectat, intervasa omnia prae manibus habebotiar, utpote, quae pluribus deputaretur familiae
Ad congrum veniam US IS Octaua amplὶOram iampno faeta, pars eis, urnae quarta id quod testatur Gale octava pars nus Italicum, inquit, ceramium habet choas est, urnaequa
o .chus xestes sex. Haec ille. QuibuS OX tib Equaedam additur interpretatio Ceramum Ita ia apuiali cum amphoram dici contestans cilium con Aldiri. gium xestem sextarium. Incerti vero austoris certi aucto fragmentum apud Alciatum id magis clare de ctorii de menmonstrat Italicum enim, inquit, vas, quod am Opi αμι E phora dicitur, habet congios octo congius sexta 'rios sex. Haec ille. Quae paulo inferius manifesta fient; tum vero manifestiora, cum de pondere rerum, quae mensurantur, agemus de congi j item materia, ac sorma statutum erit, clim tradiabimus de eo, quem nos vidimus, atque de his omnibus pariter disseremus. Nunc vero, congium, vini menseram suisse ν,
constat e Plinio, qui de vinis facticijs scribens:
456쪽
Proximum, inquit, fitem iiij semine maturo cum A tarium congi sextam, mi horae quadragesi-' ipsa stipula, libram,o quadrantem in conglos mam octauam partem fuisse ideoque facili sup-
duos musti macerato , post septimum mensem transfusio. Fuisse etiam congium olei mensuram probat Liuius: Et congij, inquit, olei in vicos singulos dati . A congio congiaria vasa dicuntur, tantundem capientia apud Paulum Iurisconsultum. Et congialem fideliam pari ratione dixit Plautus Esi congiarimn Imperat rum munus, quo populus, aut miles donabatur, sic forsan dictum, quod congius vini, vel olei viritim principio daretur; at, crescente ambitione,& fastu, retento congiari sol in nomine, ad multam summam excreuit donarium Vnde Plinius Traianum laudat, quod congiarium populo deputatione colliges, congium amphorae octauam partem fuisse: nam ii quadraginta octo in sex diuidas, prodibunt odio siue aliter sexies enim
octo fiunt quadraginta octo. Sextarium tandem in heminas, seu corylas binas partiti sunt via, HEMINActor est Fannius. - coryle e
ae corylas, quas,s placeat, dixisse licebit
Hemmat, recipit gemina extarIus nusta co0le cyathos bis ternos uua receptat.
C XArry cyathus pars est, quae est ncia libra . . CIATU V
Quibus quidem verbis illud manifestum fit, quo es..
nos potissimum indigemus, sextarium non secu Squam assem, aut libram in duodecim partes tri-
disset, quo locupletatae sunt tribus Tiberius B utum fuisse, quas cyathos Graeca voce nomis EXTARIVS unde dictus.' SEXTARIO
siquores om-Mes pariter, ac niges mensu-1rabamur.
plin. lib. 8. . 7 enim congiarium populo trecentos nummos viritim dedit Caligula populo bis dedit tricenis sestertiis Nero quadragenos numina os populo diuisit. Miranda plane congiaria Octaui Augusti, reserente Tranquillo Congiaria, inquit, populo frequenter dedit, sed diuersa fere summa in
do quadragenos, modo tricenos, nonnumquam ducentos quinquagenosque nummos ac ne mi
nores quidem pueros praeteri j , quamuis non nisi ab undecimo aetatis anno accipere consue sent . Frumentum quoque in annonae difficultatibus saepe leuissiuno, interdum nullo pretio viritim ad mensius est. Sed de congio iam satis, sextarium exploremus Eum sic dictum tradit narunt; sic enim a sumendo, vel hauriendo vino dicebatur, quo cyatho pocula in conuiuiis di metirentur. Ex quo fit, ut ijsidem nominibus, quibus librae partes nuncupare solebant, caliceS denominarent, qui consimilem cyathorum numerum continerent, atque illae unciarum i xtantem enim appellabant calicem duo cyathos capientem , vel ipsos binos cyathos, quadrantem tres, trientem quattuor, quincuncem
quinque, semissem sex, scptuncem septem bellam octo , dodrantem nouem , dextantem dccem, deuncem undecim, sextarium duodecim. Quae omnia explicata iam sunt, ubi de libra eginius. Nunc vero e ijs, quae fuse a Scriptori- Fannius ab omnibus receptus , quod se Ata pars Caus afferuntur de usu potandi in cenis, nonnulla
congissiit. Eius haec sunt carmina.
quo sextari, nomenfecisse priores
Crediderim, quod eos capiatsex congius unus Sextario humida pariter, atque ariὰ Omnia metiri solitos Romanos olim fuisse, probant quamplurima Scriptorum testi inonia Cicero: Si emere, inquit, seYtarium aquae mina cogeretur. Et
Horatius: Nesis quid aleat nummus , quem praebeat usum, Panis matur,olus, vini sextarius
Et Cato inter cellae oleariae instrumenta sextarium olearium unum requirit. Atque iterum inter familiae cibaria olei menstrua in se Ytarium singulis seruis attribuit. Columella vero Adij-citur autem, inquit , in aquae dulcis sextarios quinquaginta salis sextarius is mellis optimi unus extarius. Atque iterum de napo, rapo scribens, iugerum agri quattuor sextarios seminis eorum poscere tradit. Et Plinius: Ex uno grano, inquit, iiij Indici terni sextari gignuntur. Sed ea, quae de diuisione amphorae.&cOngi in sextarios dicta sunt, omnia firmissima in Omnium hominum animis manebunt, sit audiantur, quae publica lege sancita fuisse referuntur a duobus Siliis P. M. Tribunis plebis Eius rei auctor est Sextus Pompeius Festus, vir apud omnes Scriptores summae auctoritatis , hac nostra potissimum tempestate , qua sollerti sis morum hominum industria, quasilex deperditi, igne consumpti cineribus, ut altera phoenix, rediuiuus prodi j t. Is vero sic scribit Quod duo Silli Silli vel Sili legendam aliqui putant P. M. Tribuni plebis rogarunt his verbis Exponderibus publicis, quibus hac tempestate' pulus octier c. sex sextari congius siet vini, duodequinquaginta sextari quadrantal siet vini. Ex quibus verbis liquido constare poterit, se
afferre decrevimus, quibus harum partium usus
innotet cat, illud maxime, quanta sit nostrae in Qui, sin
aetatis bibendi libido ac licentia ; facile enim milis cenis bi Ostendetur, quam plures nunc reperiri ex iis, qui erent, u ri'
temperatos, ac sobrios haberi se velle profitentur, strue aetati qui largitis quidem, ac liberalius ebibunt, quam aliquibus lim qui illius aetatis intemperantissimi, ac bibaci sitim minibu supe- liabebantur. Ac primi im Augustum commendat is, ii his verbis Tranquillus Vini quoque natUra par euri cap. 77. cisiimus erat, non amplisister bibere eum solitum Avcvs Tisuper cenam in castris apud Mutinam Corne lius Nepos tradidit postea, quoties largissime se inuitaret, senos siextantes non excessit, aut si X- cellistet, rei j ciebat. Haec ille Quibus, clim a Ddissime biberet Augustus, seYies bibisse traditur; tota autem cena sextarismensuram non excessisse, clan sex sextantes sextarium compleant cuius capacitas quanta fuerit infra ostendetur. Sed apud Martialem poetam frequens omnino est
compotationum vitis. Poto ego siextantes, tu potas, Cimra, deunces
Et quereris quo uim, Cinna, bibamus idem. Et iterum deseodem extante: Sextantes,Cagiste, duos in Mole, ni Cusiper aestuas, Alcines unde nives. De quadrante vero trium cyathorum sic ad C latistum ministrum. Addere quid cessas puer immortalefalernum Lib. O. de Ca- uariantem duplica deleniore cari laxiss At quoniam vi potest bibendi licentia contineri, quin in superstitiones, adulationes, ac turpia, inhonesta prorumpat, quae sunt con VIX CON uiuiorum, mimiae compotationis sales, mota dum etiam inuenerunt, quo pluribus se nourgi tarent vini cyathis, si tot biberet unusquisque adulationem, quo litteris idolorum, dominorum, vel amasiata ut tu I rudi
rum nomina ex plunebantur. Quare ubi ungit stat. Nunc mihi dic quis erit, cui te Cal. rtiseriorum Sex Martial Io.
457쪽
APPARATUS URBI AC TEMPLI PARS IL
Tro lib. . denat a ni. Mart. lib. 2. ad libram. Idem lib. a.
Idem lib. I. ad somnis Idem lib. . in
TIin lib. 'q. cap. h. Idem lib. I s. cap. T. COCHI EARsiue ligula.
Sex iube, alboffundere Caesar erit Duplicem quadrantem sex cyathis aequari dicit in caesaris honorem , quem adulatorie Vocatd cum sex autem conscribitur litteris Caesar, quoniam diphtongi non coniuncte, ut modo sed diuise, ut a nobis his libris obseruatur, scribebantur. De triente vero sic: Denso cis iaceam triente blae s.
Setinum, dominaeque niues, densitque trientesta uando ego vos, medico nou prohibente, bibami Et propertius de eodem. Ck uerit multa exacta trientibus hora. De quincti tace Martialis. Te conuiua lege misi quincurrer sedanes
Incipia: pyitus, quam tepuisse calix. Idem vero de pluribus simul sextari partibus se seribit: uincunces C, ex cyathos , besemque biba
Caius misitat Iulius , Proculus. Quincuncem ver,sibi dari iterum petit, dum sic inquit Naevia M athis,septem Iusina bibatur, uinque Jcas, i de quattuor, Ida tribus. Omnis ab i=fuse numeretur amica falerno Liquia illa venit, tu mihi omne veni. De septunce sic. Septunce multo deinde perditussi ortis. Quos quidem mores quamuis peruulgati sint,&a Peto relati tamen ideo libenter retuli, Ut evulgori magis cum fuerint , facile nostrae aetatis compotatores erubescant, se ab huiusmodi eius saeculi intemperantissimis viris minime superari. Sed, ijs omissis , ad diuisionem sextari reuertamur. Quamuis plures aliae reserantur sextari diuisiones, quoniam eae sere omnes ad cyathos facile reuocantur, ab illis modo supersedendum duximus, tunc explicandis, clim de cyathis aliquanto fusilis egerimus. at ne in aliquo studiosis huius disciplinae deesse videamur, eas diuisi ne breui percensebimus. Ipse primit in sextarius in heminas, leuiorylas binas diuiditur a Fannio paulo superius relato, apud quem sex cyathis hemina con sat Gellius vero non eodem modo usurpari contendens dimidium & dimidiatum : Con Ptra quoque, in quit, si ex sextario hemina fusci est , non dimidiatum sextarium fusium dicendum est. Est quartarius heminae dimidium, sextari pars quarta, de quo mox Volusi afferami
stimonium. Constat autem qualiarius, haud se-CUS , quam quadrans, tribus cyathis Diuiditur rursum quarta 1 ius in bina acetabula. Est autem acetabulum sextari pars octava, sesquicyathum capiens. Dicitur autem Hermolao acetabulum ab accipiendo iunioribus vero ab aceto, Graecorum exemplo, qui consimile vas o cybaphum vocant, Hispani salsera quoniam eiusmodi vasse lis acetum, consimilia ciborum condimentata
apponi in mensis bleant. Huius mensurae me Edic j frequens est usus, ut videre est apud Plinium Diocles, inquit, dissicile parientibus, si men eius feni graeci dedit, acetabuli mensura tritum. Et iterum Vicenis, inquit, hordei libris, ternas seminis lini, coriandri selibras, salisque acetabulo torrentes c. De cochleari,sive 3 ligula mensurarum minima non satis constat,
quota sit cyathi pars Nam Columella Ex eo molito, inquit, post salituram musti cochlear cumulatum, vel simile genus poculi eius, qui est
quarta pars cyathi, adiicitur in binas urnas. Et paulo ante dixerat ita conij itur in binas urnas ligula cumulata, eu mensura semunciae bene plenae salis cocti, ariti. At Fannius longe aliter cyathi diuisionem tradit in hunc modum. A moirum Iam quarta es, ac tortia Istri.
Auam vocant cyanem, capit haec cochlearia
Cumque post pauca ponderibus has mensuras comparet, id, quod aliquanto obscuri is dixerat, interpretatur: iubdit enim: CUChlear extremum est, scriptilique imitabitur
instar Quod citin paulo superitis scripulum, seu gram l l LIGUma quater, vigesies uncia contineri dixisset, ἡ '.
cochlea toties cyatho contineri Fannio manife tentiae.1lum est. Janc autem Fannij, columellae diuersiam supputationem concordare nititur L cas Petus, dum Fannium loquutum arbitratur de Lite. Pet. In Graecorum cochleari, Columellam de Latino. .cilato.
Ego vero non video, cur potitis hic, quam ille ad Latinam, vel Graecam mensuram reserendus sit, climiterque natione, lingua, Orationis contextu alteri quanis millimus sit, hoc tamen excepto, quod Fannius ex professo, de omnibus paria ter mensuris disputat, Columella non item ideoque Robertus Cenalis duplices mensuras hicvo Fob. Cenat cibus signi licari arbitratur, vocibus quidem pa lib. demon. Ο ritu obscuris Ligulam enim a figura primum I Hui nomen accepisse putat, eo quod oblongae , ac concauae linguae sormam referret: postmodum vero ad certam quandam mensurani significa
dam usurpatam fuisse . Neque sibi probari significat Martialis sententiam, qui sic inquit, or lib. q. uamuis ne ligulam dicant egistisque pM tremque, Dicor ab indottis Grammaticis. Qilibus verbis nimis exactam Grammaticorum solleitiam carpit, qui vocis originem attendentes, lingulam dicerent, clam contra eos staret usus a maioribus receptus, quem quasi legem obse uare consueuerunt linguarum periti ab eo facile discedunt indocti, quibusdam excogitatis inanibus argumentationibus. Cochleate vero, inquit idem Robertus, duplicis mensurae nomen est, maioris scilicet, minoris , cochleae brinam praele seri, ab ea brtitur appellationem docet lioc Martialis ius verbis. Sum cochlar habitis sed non minus tilis otiis
Numquid is potius cur cochleare vocer
Qtia si mirum esse dicat, si quis ignoret, quod a
forma cochleae potitas, quam a rei alicuius siunomen accipiat. Haec ille. Quibus libenter assentimur : Cochleare instrumentum frequens est, quod noliris cuchara Italis cocchiaro diu citur, eiusque duplex est usus, ac magnitudo alia terum paruum, quo in mensa iuscula, diquidiores cibos edimus: alterum vero malu S, quo pha macopola, cocus ollas, iaca bos despumant, commouent, ne cibi, aut alia ad ignem applicata comburantur. Huius quidem magni cochlearis
meminitColumella loco allato, atque iterum, cum cor, mel saeptiis ligula purgandum praecipit, quam ciap. II. cyathi quartam partem capere tradit. Illius vero minoris cochlearis meminit Fannius, cum illud cyanis dimidium cyathi vero vigesimam qua talii partem esse dixit. Has porro sextari j partes
458쪽
DE HEBRAEORUM MENS LIB.III. CAP. LV.
elegant epigrammate percensuit Martialis,quod A tam,Romani pedis altitudine duplicata.Medimni
hic addere non grauabor. Ouattuor argenti libras mihi tempore brumae Misisti ante annos Posthumiane decem. Sperant plures nam re aut crescere debent
Munera veneruntplu e,minusve duae.
Tertius ct quartus multo inferiora tulerunt. Librafuit quincto Septiliana quidem. Beselem ad cutula exto peruenimus anno. Pos hune in cotula rasa libra data H. Octauus ligulam misi extante minorem. Nonus aculeolos in cochleare tulit. uod mittat nobis, ecimus iam non habet annus. βuattuor ad libra Posthumiane redi. Sed ne capitis modum excedere Videamur, quae
vero numerus is erit, qui ex duplo numeri amphorae fiet, siue si amphorae area in altitudinem duplicis pedis ducatur sic enim fiet medimni
numerus trium millium quadringentarum quinquaginta sex unciarum cubicarum, ut margini addita exempla demonstrant. Sed ad medimni capacitatem probandam accedamus . Suida sui ki, Graecus legendus, qui, postquam medimnum dixerat suisse mensuram aridorum, ut tritici, vel hordei, subdit: μέδιμνον οδ μεδίων ς'.μ έινα μά-
num igitur modiorum sex, ut sit mensura sextariorum duorum septuaginta, hoc est librarum
supersint de aridorum mensuriS,in caput sequens B centum&oeto. Quibus verbis tria simul expli referenda videntur catu Primum, medimnum modijs se compleri, sextarijs duobus septuaginta, libris centum octo. Secundum,modium habere sextarios sexd cim,libras octodecim Tertium, sextarium pen derelibraminam semis, de quibus suis locissigillatim agemus. Illud verb, quod ad medimni diuisionem speetat, confirmat Cornelius NepOS, CorneI. Ve- qui de Pomponio Attico sic scribit Auxit hoc Or in vita officium alia quoque liberalitate: nam uniuer P fit.
tritici darentur, qui modus mensurae medimnus Athenis appellatur. Qui quidem Corneli j v cstia,
locus ita legendus ei Agricolae Alciωti :π-
emendatione Ausonius quoque de ternario nu Grino. mero sic scribit Hinc Bromij quadrantal, ct hinc Sicana me
Hoc tribus , hoc geminis tribus explicat sus agendi. adrantal Bacchi, qui Bromius cognominatur, in o Mautribus modiis expletur medimna vero Siculata quadrantes, id binistribus. Et quamuis Agricola diuersa putet esse a Romanis Sicula medimna , tamen ab eisdem petita credenda sunt medimna, a quibus quadrantal , quod tribus modij expletur id quod e Ciceronis verbis comprobari potest cieero in Veν
FRUGUM MENSURIS cogedimno, re Modio.
RAETERMITTENDA non sunt ea, Quae ad Romanas aridorum mensuras spectanti ea tamen quanta maxima potero breuitate percurram. Et quidem celebris apud Latinos Scriptores medimni mentio eius Vero quantitatem Fannius praescribit, ideoque de eo primum agendum duxi, atque examinandum, an Romanorum fuerit nam, Graecam mensuram fuisse, ipsum nomen indicat, Mapud omnes Scriptores Agri enim,inquit, Leontini decumae anno tertio rem lib. . venerunt medimnis triginta sex millibus, hoc est tritici modij ducentis sexdecim millibus qui-
receptissimum Corneli Nepotis mox afferendira bus verbis planum fit, medim tuim seno modio, εφφ λ
testimonium. Sed quamuis Agricolae videatur, medimnum Graecorum mensuram ita fuisse, ut a Cicerone non usurparetur, nisi de rebus Siculorum tunc loqueretur, quippe qui non minima ex parte Graeci erant; nobis tamen, si licet ab Agit cola dissentire,contrarium omnino Videtur,Ciceronem id mensurae genus non usurpaturum fuisse si ea a Romanis usu recepta non fuisset. is enim non videat, non minus Romanos, quam Siculos
Graecorum Voces ex aequo usurpantes, mensuras
quoque surpare potuisse id quod FannisRomarii Scriptoris confirmat auctoritas.sic enim scribit: Huius dimidiumsert rea, ut in i a medimni Amphora, terque capit modium sextarius istimSexdecies haurit, quot oluitur in digitos es. Duo igitur pariter ex his Fannisversibus manifesta fiunt,ternos modios amphora contineri, senos medimno quoniam medimnum amphorae di plum est. Et ut hoc obiter dicamus, quod superiori capite praetermissum videretur, medimnus geometrice conficeretur,si bini pedes cubici sibi inuicem una quavis superficie coaptarentur;fieret namque parallelepipedum,habens basim quadra- capere, cum prior numerus senario multiplicatus posteriorem efficiat. Deinde inferius ita subditi Professio est agri Leontini ad iugerui triginta millia 1 haec sunt ad tritici medimnum nonaginta millia , id est tritici modium quingenta quadraginta millia Qui quidem duo Ciceronis loci longe aliter Budae citantur a s , , ,
subditur: Haec exempla Ciceronis corruptissime hodie leguntur; sed partim ex locorum collatione, partim calculo emendantur quae ideo citanda duxi, ut probarem, medimnum senos modios Romano more capere. Haec ille Nos vero
Agricolae emendationem , Hestionem potius sequuti sumus hoc secundo testimonio, quoniam calculi ratio illam magis probat. Nonaginta Oo boomedimenim millia medimna, si per senos unius medim nani modios multiplicentur, efficient praedicto oo oon dij quingenta quadraginta modiorum millia . Ex his facile colliges, Sicula medimna, de quibus Ausonius, Romana, de quibus Cicero, Attica, de quibus plane loquitur Suidas, eadem
fuisse, utpote eodem modiorum,UtiqueRomanorum,numer inuicem congruentia. Illud vero
459쪽
APPARATUS URBIS AC TEMPLI PAR PII.
me hactenus consequi nulla ratione potuisse. A bis omnino est, ne id merito, aut iure fieri possit.
profiteor, quomodo pro eodem sumantur a Suid1choenices quadraginta octo, modij sex, seXta-rij duo septuaginta. Clim enim mihi semper displicuerit, ac nunc etiam displiceat maxime dissi-
NON BENE dentium Scriptorum numerosita conciliare,Vt ex quolibet eorum vel errore, vel librariorum men-
ui adinventi, O nouae menturae confingantur, latius esse du-
mensuris xi istorum numerorum indicare discordiam, quam illam, facilem quidem, sed inscitiae ple
nam viam ingredi. Sed contra eos etiam pugna-ufeyb. .ein re videtur Iosephus, qui famem commemoranS, q. cap. vlt regionem sub Claudio Imperatore obtinentem,
sic scribit Cum in festiuitate Asymorum allati e
sent farinae cori septuaginta, hoc est medimni Siculi triginta onus , Attici vero quadraginta, mi , o c.
Quibus verbis sollers quidam doctus nostrae aetatis Scriptor probari put at Siculum medimnum Attico maiorem fuisse quarta Attici parte. At quamuis ea ratio non plene respondeat Iose- 1 os spΗ phi numeris , tamen aliqua ex parte conuenire locus de oro, videtur. Tamen mihi omnino persuasum est, librariorum sertas Te vitio, aut ignauia locum hunc Iosephi ita esse corruptum, ut, donec pristinae redigatur integritati, nihil omnino probet: facit enim Siculos, aut Atticos medimnos maiores Hebraicis coris, dum plures coros, nimirum septuaginta, paucioribus numero medimnis X- aequat, quod est lo inge a veritate alienum . Me Diph. lib. de dimnum praetereaEpiphanius decem modios con
medicorruptus nihil probat. pond.
63tinere testatur vertim, curn, de quo loquatur medimno, nulli sit notum, a nemine, quod sciam, recipitur. Reliqui omnes Scriptores medimno sex modios tribuunt; at corus, ut eius acris litteris constat, decem continet batos, totidemque batis aequales phi batus autem minimum continet, ipso Ioseph t te, sextarios septuaginta duos, ut infra docebo qui sextariorum numerus per sexdecim modi, quos sirpra habere probauimus sextarios, partitus dat bato imodios quattuor, semis qui decies assumpti dant coro modios quadraginta quinques; cui modiorum numaero nullus medimnum parem credet,quanto minus maiorem Praedictae omnes cori computationes infra afferendae sunt quapropter hic praetermittendae cum Quapropter Xaminanda iterum proponimus Ciceronis, atque aliorum allata de medimno testimonia; perpendendum, an, quando, verbi gratia, Cicero medimnos modi j comparat senos singulis tribuens, de alijs loquatur modijs, an de Romanis. si de alijs dicat, fuissent sane illi cum
Romanis, vel cum altera notiori Romana mensura conferendi, ut quanti essent ab auditoribus perciperentur . Quod si de Romanis loquutus suisse dicatur, ut reuera loquutus fuit, teneamus hos modios Romanos, quos nouimus: illos enim Siculos, aut Cyprios nec nouimus, neque unde probentur hactenus percipere potuimus . Hic
ver operaepretium duXi aliqua afferre Scripto rum testimonia, quibus manifestus fiet modi rum sus, priscis illis hominibus frequens Varro Distori Seruntur, inquit,fabae modi, in iugero, quattuor remss. c. s. tritici quinque hordei sex, farris decem sed nonnullis locis paulo amplius, aut miniis. Et iterum: Idem lib. 3. Hordei pationibus singulis, merassibus singulis modii singuli. Et Cato familiae cibaria, quisqm opus faciant, per hyemem tritici modios quatuor per aestatem modios quattuor semis. Haec ille. Modius in sextarios sexdecim diuisus fuit, iuxta anni j ab omnitia recepti allatum testimonium. Fuit etiam Iemodius modi j pars alutera, quod, ipsum nomen indicat, Varrone teste , V δεπquissic scribit: Semuncia, quod dimidia pars via ritates iis ciae se valet dimidium, ut in selibra, semodio. Haec illae . Quibus addendum duxi alterum eiusdem testimonium, alibi de semodio sic cribentis In vicenas centenas turtures fere semodium aridi tritici Fuisse autem modios, de- modios ex lignea materia, patet eX Catone, qui inter vineae instrumenta modium praeferratum unum, semodium unum requirit. Si enim lignei non fuissent, vix credendum est, ut praeserrari potuis lent. Muniebantur autem modiorum orificia ferro, ne usu attrita mensuram redderent minorem, id quod tum Romae,tum etiam alibi obseruari consueuit. Sed praetermittendum nulla ratione videtur sale plenum Sancti Hieronymi testimo s. Hiere innium, quo modij magnitudo aliqua exparte 3 ita Hilari ο- conijci poterit. Is enim amitam quendam re tu .lijs, quaedem pdimno possent afferri; quoniam infert, quin dccina frumenti modios diu otimo dij disputatio iamdudum me vocat Modius Romanorum propria mensura, dc vox est; in sitis, qu mula Epiplhanius, eum sequutus Issidorusis, d. lib. s. mctr c En Sua eam desumptam putent, orii cap. ii modiumque continere sextarios duos viginti tamen ipsa vox, notio Latinis frequens Latinam eam esse ostendit: est enim quasi modus, quo frumenta disben antur terque sumptus amphoram complet, quod Fanni allato testimonio probatur, ab omnibus Scriptoribus ita receptum est,ut a nemine, quod sciam, in dubium,
uocetur fateor tamen, postquam haec sicripsi ram, quendam non contemnendae auctoritatis
Scriptorem me legisse, qui Siculos, a Cyprios modios Italicis maiores facit, Iosephi, Epiphanij
allatis fretus testimoni js id tamen nulla ratione admittimus, donec ostendat, ut dixi, Iosephi integrum testimonium, atque Epiphanii verba interpretetur, istendat quomodo cum alijs con-ssimilis auctoritatis Scriptoribus concordent. Ac
ne haec etiam noua sententia aliquibus occasio sit a nostris recedendi, quamuis id liberum vnlataque pro albitrio sit, curandum tamen no-geque hortaste hanc habuisse palmam sortitudinis suae, si asinos vinceret. Cum igitur leuissimi frumenti modio libras viginti tribuat Plinius, ficient modij quindecim libras minimum trecenta 'tas, quod pondus vix aut nulla ratione asinus o odiu, longeque portet. Sed iam ad reliquas frugum mensuras breui percensendas curramus.
Sextari j partibus, haud secus quam ipt sextario, promiscue utebantur Romani, & ad aridae, metienda,&ad liquid commensuranda; ita ut aptissime Agricola disputationem suam dementa Geor. V desuris Romanorum in epitomen redigat: Romani , ςU inquiens, mensurae rerum liquidarum tantur modo fuerunt, culleus, amphora, urna, congius, quartarius aridarum solum modius, semodius; humidarum, & siccarum simul se Ytarius, hemiuna,acetabulum, cyathus, ligula. Hactenus Agri Volus, cola. Nos vero caput hoc Volusij et iani testi ti. . monio claudere decrevimus is enim, Bernardo trnard.
Rutilio ex Politiani sententia attestante, iuris vim
prudentiae peritus ita fuit, ut librorum eius pli
rima capita in Digestis vim legis obtinuerint.
Huius etiam V auctor est Antonius Augustinus eo di Idem
460쪽
Idem etiam Metianus Antonini Philosophi A ferebant, quae necessaria sibi putarent ad vi- praeceptor fuit. magnae auctoritatis apud om ctum qui deinde abeuntes vendebant, si quid ties, maxime Iurisconsultos. Is igitur sic scribit:
Quadrantal, quod nunc plerique amphoram vocant, habet urnas duas, modios tres, semodios sex, congios octo, sextario odio quadraginta, heminas sexd nonaginta, quartarios centum nonaginta duos, cyathos quingentos sexaginta sex. Hactenus ille. Nos vero, quoniam Romanas mensuras una cum Graecis,4 Hebraicis inter se contulimus, earumque omnium proportiones in unam tabulam redegimus, quo sub unum Omnes simul aspectum possent proferri, eamque ad finem huius libri cum alijs adiecimus, eo lectorem remittimus,& sinum huic capiti imponimus.
residui ipsis foret ex quo id euenit, ut milites
victu abundarent. Quibus verbis Aristoteles, dum mens iram quancitan proprie metretam dici testatur, alias communi voce eodem nomin νcompellari solitas fuisse instauat id quod Gle patrae testimonio liquet, metretae sextarios tribuentis duos,& septuaginta; Syrorum autem C-tretae sextarios ex Italorum centum viginti: non enim possent tarn diuersae mensurae eodem nomine compellari, nisi nomen omnium fere mensurarum commune fuisset. Huius vocis usu METRET non infrequens est Latinis Cato enim oleum, etiam apud
. si in metretam nouam inditatus eris,
METRETA, E AMPHOREO, necnon de Hebraeormn cado.
T A sunt apud Scriptores antiquos omnes Graecorum mensia rae Romanis permistae, ut vix
quidquam de illis percipi possit,
quin harum quoque tractatio misiceatur. Harum vero ratio, quae totae iliarum collatione pendet, vix, aut
ne vix quidem cognosci poterit, vel eXpendi, quin illae quoque cognoscantur. Id quod ea potissim im ex causa usu venire arbitramur, quod
non miniis Graecis Romanae,quam Graecae Romanis mensurae diuersis temporibus, ac rerum vicissitudinibus communes fuerunt. Quapropter nullum alium, aut naturae, aut disciplinae ordinem in hac disputatione obseruare poteri mus , quam illum , quem ipsaemet exigebant mensurae quique minus eadem repetere cogat. Atque adeo, priusquam inceptam de Romana amphora, sextario, ac modio disputationem ab soluamus, hic aliqua de Graecis mensuris inte serere decrevimus. Ac primum de metreta , quae sie dicta videtur a verbo μετρεω metreo, quod
est metior , quod haec fuisset quasi prima, ie- Iut aliarum, ac sui mensura. Quod nomen proprium cuiusdam mensurae uille plane testatur Aristoteles , qui prudens quoddam Timothei Atheniensis consilium his verbis enarrat Clim
rerum, quae ad viuendum necessariae sunt, in castris pinuriam cerneret, propter eo , qui adue Eniebant, quidquid tritici venale habendum erat, molere vetuit nec idem dimensum vendere medimno minia sci neque item de liquoribus par tem ullam ea mensura minorem, quae proprie metreta Vocatur ergo ipsorum ordinum duces, quique manipulis praeerant , quae aceruatim congesta emerant, ea minutatim postea militibus distribuebant. Et qui ventitabant, securu
amurca, ita uti est cruda, prilis colluito, agitaque diu, ut bene combibat id si feceris, metreta oleum non bibet, oleum melius faciet;&ipsa metreta firmior erit. Hac etiam ratione vocem usurpauit Columella me tantiam , sed & pro cilii, i ii. certa mensura ait enim Pici liquidae metre cap. .er otam adde in labrum. Et iterum: Quantum vini σ31. uno die fecerit, eius partem decimam, quot metretas efficiat considerato, totidem metretas aquae dulcis in vinaceae addit, Sed&inmu nicipalibus iuribus, quae ante trecentos amplius annos vigebant, aucatore Peto, Haec legun Lucri et. tui: Omnes mensurae, tam rublitellarum, quam tae mens congi tellarum vini,& olei, quarteronum, metretorum sigillo senatus signentur. Haec ibi P - ro haec mensura, utpote equens, pluribus, minibus censetur apud Graecos.Dicitur enim cadus,quam vocem magnum etymologicum sic in
που τικόν α γύίον hoc est cadus vas quoddam a CADus vel bochado, quod signi hca capio verbale nota V V -pλ
Latinis quoque surpatur ad vinaria vasa potissimum signiticanda. Martialis Martial lib. sin Vaticanis condita musa caris. Et iterum. v rdrant in duplica deseniore cado. Nonnumquam etiam pro paruo vasculo,seu cya ni stho accipitur, ut docet Atheneus hocadducen pro evatho. versus de quodam Pasis cle. Athene.lib.
De luce in noctem, de nocte in lucem Pasiso-cles quadringentis bibit cadis. Vox haec ab Hebrae G ad delumpta videtur, cuius quamuis origo ignoretur, notio tamen Graecae est persimilis. Quidam enim a radice cidod scintilla fauilla, deducunt sine etymologia. Ali avocederivant ablaca instrumenta esse putanteS, in Α Ο Ε qitibus capitur ignis Vel, ut ali existimant, a paeoni a capiendo dicitur, vel quod in se contineat, vel capiendo di- quod ansis capiatur Alijs radix esse propria vita ψ μ
detur, quamuis eius dem rationem percipereia non potve int. Ego vero, si meam quoque liceat inter alios admiscere coniecturam, ex ea v ce deductam puto Italicam catino, quasi dicant eadino utpote quae eundem significandi modum adhuc obteruet,quamuis huius forma omnino antiquae similis non sit. Nam in Genesi saepius is Latina vorti m Hebraicaena cad responded. uertitur. Et ecce Rebecca e rediebatur In Bor uti erc. ha Genes. P. bens fisi iis in scapula sua.&: Pauxillum aquae se P.