장음표시 사용
471쪽
4s APPARATUS URBIS AC EMPLI PAR II.
Qv kA-tem metitus est,&aequa ratione disposuit. Igi A do Ezechielis testimonio Tandem in eo trium-
tion tu, tur, iuxta huiusmodi vocis notionem, batum, ephi ex ζqψς' aequalis mensurae fore praecipit Propheta, secundum omnem utriusque dimensionem , capacitatem pares fore significans haud secus quam si una eademque mensura fluisset, hoc uno a sese inuicem distantes, quod patrisfamilias i bero decreto ac voluntate haec ad suges dimetiendas destinatur, illa ad vina, liquores expendendos bati nomine secernitur. Et quamuis haec ita sint, Vt vere sunt, certa, non minus quam perspicuamon tamen disticultate vacat, si certam ephi capacitatem assignare avelimus. Nam cum, ut supra diximus, duplex fuerit batus Hebraeis,alter altero maior, dubitari merito potest, cui bato fuerit ephi aequalis, ex quo rursus pendet ori magnitudo. Et quidem fateor, me diu, multumque in ea per stitisse sententia, ut crederem ephi maiori bato aequalem fuisse ea enim vel una ratio praeter alias me ad id maxime videbatur impellere, quod in fame Samariae, subsequutura praedicitur ab Eliseo in credibilis frumenti,Mhordei copia, statuto pretio stateris in singulas quasque tritici mensuras eodemque in binas hordei. At vero si bato minorieXaequetur ephi, tam ingens pretium in tam paruam mensuram ostendetur assignari, quantum
vix in summa egestate, aut annonae caritato Romae, aut in Hispania aestimaretur, nedum in Palestina Vertim cum haec tandem euulganda DE CIMA
phat, quod putat idem referri in libro Paralipo menon, quod in historia Regum, cum nonania maduertat utrumque verum esse, domui Hirami donatos olei coros, ut retulit historia Regum seruis vero lignorum caesoribus batos olei, ut habet liber Paralipomenon. Et quamui S cum praedictis historijs atque alijs concordet omnino Propheta noster hoc unum tamen unus ipse nos docet,batum, aut ephi decimam partem fui se cori. Sed id tam constanter semel atque iterum affirmat, ut nullam relinquat dubitandio casionem Nam post allata subdit hae getech. M.t sunt primitiae, quas tolletis sextam partem ephi 3. decoro stimenti, Osextam partem ephi de coro hordei. Men ra quoque olei, batus oleIde ima pars cori est is decem bati corum faciunt, quia decem bati implent corum . a igitur, quae hactenus attulimus, certa sunt, ix quibus facili supputatione corid ephi capacitatem, quam habeat quaelibet ex eis mens aris ad GraecaS, aut
Romanas proportionem, cognoscere poterimus 'nam de bati, ac metretae aequa ratione iam satis diXimus. Atque adeo continebit, iuxta hanc sen C O Rustentiam,corus Graecas metretas decem, Romanas continet me
amphoras quindecim: continebit frumenti eo 'rus nodios Romanos quinque 'uadraginta , quindecim, ephi vero modios quattuor cum dimidio Quod modios quasi iuxta priorem, quam modo abi jcimus, sentes αἶ δρομ'
tiam, ephi maiori bato intelligatur aequalis crititerum atque iterum exscliberem, ita permotus incoruS,&ephi sesquialtera proportione maior, ut contineat vini, aut olei corus amphoras viginti duas cum dimidia, ruun concepta de me apud multos opinione, quod omnia, quae ad templum spectant, augere, aut c aggerare quodammodo videar, ut potitis decreuerim, leuioribus quamuis argumentis,min res mens bras probare, quam grauioribus rationibus maiores defendere quare, praedietum argumentum, cum illud iterum proponam, explicabo atque alia, quae suis locis exponam , soluam. Huius vero quam modo sequimur sententiae fundamenta, non antea plene percipi
poterunt, quam de s ti magnitudine eiusque ad cphi proportione aliqua dixero. Iam vero, quod ad se undum Erechielis prae ceptum spectat, quamuis illud videatur plane peripicuum, explicandum est fuisse nimirum o Drum liquidorum, ac frugum pariter mensuram, quae denos caperet ephi, totidemve batos Primum vero ex aliis quoque locis aperte magis, nc a s proba i Videtur . In libris namque Regum rarat . . ai. c. Aue autem,legitur, Mus Salomonis per die ingulosis L p. ginta cor semiae, e vigint cori trinae Et ite-CORus 1 4 Γ Salomon autom praebebat Hiram viginti mil- quorum,&simia coros tritici in cibum domui eius. iginti co gum Q mu' pari simi olei. Hunc vero locum dum corrigere
G. inhie.lib. Vcile prontetur Agricola, corrumpere studet, ac batum substituere conatur pro coro, non alia ratione ductus, quam quod batum legat apud Septuaginta interpretes, Iosephum quae qui dem ratio, si ratio dicenda est,tam est infirma, ut nulla egeat confutatione. Nobis vero inuiolata Eseruanda semper est Vulgata lectio, tum propter Cius auctoritatem, tum etiam, quia Hebraicam,& Chaldaicam lectionem sequitur, quae OI OS legunt illud vero, quod in suae falsae opinionis confirmationem praeterea adducit, nimirum, rum liquidorum mensuram minime fuisse, falsi simum est, utpote non modo praealtatae Regum historiae contrarium; verum etiam mox afferen
pnas videlicet quinque quadraginta frumenti vero corus complectetur modios sexaginta septem cum dimidio medii nos undecim cum quarta insuper medimni parte. Verum adhuc non pauca sunt Scriptorum testi colla cadimonia, plura recentiorum dubia, quae cori, ac is ei as, si ma-
ephi capacitatem percipere non permittunt. iori bato exac h nc enim, quam Droxime tulimus sententiam, quςtVζςpβ. tenuisse videtur Iosephus sic scribens: i
capit medimnos Atticos decem.At cum coruS, Vt vidimus, decem contineat batos, aut totidem
ephi, medimnum bato, vel phi exaequasi vi detur Iosephus , in quo bati maioris nullus
non videat fieri mentionem , quem certo simpra ostendimus, metretam nam, semis continere , amphoras duas cum quarta insuper amphorae parte, hoc est medimnum cum octava insuper medimni parte . Nec mirandum sane foret,aut praeter historiographorum morem minutias horum numerorum reiectas a Iosiepho fuisse,
qui satis superque Hebraicam bati mensuram explicasse videretur, cum eum Attico medimno aequalem fuisse dixisset quamuis hunc non dice re ab illo octaua huius parte superari. Ver imne huic quoque Ioseplai testimonio acquiesciamus, ut nostrae prospiciamus existimationi, minores etiam mensuras libenter amplectimur, hoc uno contenti, si probabili aliqua possint coniectura firmari, quae tunc plenius percipi poterit, cum de fato sequenti capite di siticinus. . .:.
472쪽
quam Hebraea tamen Omnes pariter scribunt nomen es se mensurae aridorum . Quod vel ex uno Christi Domini te stimonio satis superque confirmatur, quo caelorum regnum fermento conseres, quod mulier abscondit in farinae satis tribus. Quo fatorum& nomine,& numero respexisse videtur ad Abrahamum uxori praecipientem, ut pro tribus h spitibus tria similae sata pararet. Hic autem trium satorum numerus, integram mensuram ephi complet continet enim ephi tria fata &χorus, qui denos continet ephi, triginta pariter sata continebit id, quod non modo plurium Rabbinorum, quos retulit Benedictus Arias Monta Cnus, testimoni j comprobatur, vertim multo fi mitis versionum sacrae Scripturae varia collatione. Nam Ruth Moabitis, quas in agro Boor collegerat spicas, virga caedens, excutiens inuenit ordei, Hebraice niare eeepha, hoc est quasi ephici quam letationem sequuntur Septuaginta interpretes, οἶγ, quasi ephi scribentes Chaldaice vero sic habetur, tria li&d ei fata. Vtramque lectionem coniunxit Vulgata nostra : nam, inuenit hordei, inquit, quasi ephi mensuram , Heu tres modios . Vbi notandum est , Sanctum Hieronymum Vulgatae interpretem modios pro satis fere semper substituere, non quod Hebraeo rum sat aequalis sit Romanorum modius, sed quod nulla sit Latina frugum mensura sat ca Dpacitate propinquior. Accedit his etiam, quod Hebraicae vocis sati, quam nos ignoramus, notionem fortasse cognoscens Hieronymus, ac respiticiens, modium apte satum referre posse existimauit. In quo Septuaginta interpretes sequutus fuisse videtur, qui in Exodo, alijs saepe νlocis pro ephi μέτρω , hoc est mensura scribunt, ac si sati nomen commune mensurae suis, set Neque vero Sanctus Hieronymus , dum modium pro fato substituit , significare voluit satum modio aequalem mensiuram fuiste. Nam cum ipse constanter afirmet ephi tribus modius aequalem fuisse, in Leuitico tamen, Deuterono Emio,ac Iudicum libris, pro ephi modium reddit, in quo non sibi parum constans videtur,Vt perperam ab Agricola reprehendatur. Sed vocis modi statiorem notionem, quam quae ab Agricolae perciperetur, indicauit . erit nullus existi, mare debet, Hieronymum illud aliud vitium in
currisse, quod ipse Agricola aduersus Septuaginta interpretes criminatur, quod commune mensurae nomen pro certa quadam substituunt. Nam
di in pluribus locis idem prorsus sensus elicitur ,
siue certae mensiurae, siue commune nomen scribatur, cuiusmodi sunt illa, quae ephi ephi,
mensuram mensuram haberi prohibent,in qui bus, certa, pro communi scribitur nihilominus, qui Sanctus Hieronymus intelligat modi no S. Hier. supermine, quoties illud pro sat scribit, ipse disertis Matth.33.lib. verbis explicauit apud Matthaeum Satum au comme t tem, inquiens, genus est mensurae iuxta morem eb AZO
prouinciae Palestinae unum Vlmidium O unum continet
dium capiens. Quae verba ex Iosepho desum modium cum psine videtur, qui sic inquit Satum autem con e ' rine modium Italicum, dimidium . quibuὴ Γν VerbaS non modo, quam habeat satum ad modium proportionem, significare voluit, Verum- etiam cuiusmodi modium intelligat; nam tali cum dixit. Ex qua quidem sati ad modium
proportione,Omnium Hebraearum mensurarum
ad Romanas proportio liquido constare videtur tmodius enim sexdecim continet sextarios, atque adeo fatum quattuor viginti sextarijs Romanis complebitur, quot nimirum sunt in urna Romana quare satum, urna aequales mensurae ephi,&m erunt atque adeo ephi tria sata continens, tres x ς etiam continebit urnas, sextarios duos septu ginta, quot nimirum in Graeca sunt metreta . Atque hoc est fundamentum eius, quam modo sequimur sententiae, aridorum mensuram ephi minori bato, hoc est metretae exaequant S.
Praeterer, quod ad corum spectat, cuius ephi decima pars est, aliam tricesima, is modij plane quinquevi suadraginta exaequabitur tot enim modios habent sata triginta inui quidem modiorum numerus, per senos medimni modios partitus, ostendet corum huiusmodi , septem medimnis cum dimidio aequalem fuisse. Quae
omnis computatio memoria retinenda lecLori est,
si, quae inferitis mihi dicenda sunt, facili iiivelit
percipere.Refellendae namque mihi sunt primit ephiaata o. eorum sententiae, qui modi voc m, quam pluta m dis metabus Latmae editionis locis legerant, ita Vt 1Ο-nat accipientes eiusque notionem minime percipientes, satum modio Italico aequalem fuisse existimarunt. Atque in primis Agricola, qui E-centiam sibi assumpsit sancti Isimum Hieronymum aperte reprehendendi, latenter vero vulgatam ipsam editionem sugillandi, quod minias sibi constare videatur, dum, ut dixi, ephi, ia- tum eadem modij voce compellat. Quae sane audacia cohibenda potitis videtur, quam nostrorum Scriptorum sententij fouenda. Est igitar put hi
improbanda sententia illa, quae ephi putati O amphora ae manae amphorae aequalem fuisse ea enim nudis, quales mensu- atque egenis nititur elementis, non vero sacrae Ne non suiat. Scripturae sensu nam qu 'auis ephi tribus constare dicatur modijs, quot sunt in amphora non tamen propterea aec uales mensuras existimare debemus ephi, amphoram ephi enim tribus constat modi; utique Hebraicis, quae sata dicuntur, quorum quodlibet modium unum Italicum continet cum dimidio. Sed neque Agricolae sententia fulciri poterit Hieronymi exemplo, qui S.Hier Za- apud Zachariam, pro nia mephali Hebraeo Haec bar.3.2.6. eis,inauit, a bora egrediens. Nam ut docte ibi dem notat noster Ribera, amphora hic non certa in σtam denotat mensuram, sed pro quavis ponitur in uniuersam mensura id quod Septuaginta interpretum proba audioritate , qui ματρον , hoc est mensuram, scribunt pro ephi;necnon Chaldaei
paraphrastis quid simile scribentis. Sed maxime idipsum
473쪽
s APPARATUS URBIS AC TEMPLI PAR PII.
quinque medimnis aequa lis non es
idipsum confirmare videtur ipsius Hieronymi testimonio, qui in commentari j saepe amphoram,
siue mensuram inculcat Verium non temer ,
Emni su aut cassa amphoram hic scribit Hieronymus sed
amphora conia tum ob similitudinem amphorae, quae ad dimetiendas fruges in tres modios diuiditur , sicut ephi in tria fata tum vel maxiIne propter amphorae notionem, quae ansatum fuisse vas indicat, ut supra diximus id enim ad intelligendam vi 1ionem videbatur exigi proiecit enim in amphoram iniquitate, immissoque plumbeo talento
in os eius, duae alatae mulieres leuauerunt amphoram inter terram ct caelam.
Sed ad cori, dati capacitatem reuersi, e dem cum praecedenti, quam confutamus, sententia est illa, quae affirmat, corum medimnos
habuisse quinque: nam medimnus, ut dixi, sex habet moὰios; atque adeo triginta modij, qui
bus corum exaequauit praeterita sententia ,
aequales sunt quinis medimnis huius Vertim quamuis haec sententia ita putetur Hieronymi placitis insistere, ut ab eis recedendum temere non sit Nos tamen, qui longe aliam putamus esse Hieronymi sententiam, ab hac,quae Hieronymi est, recedendum non esse temere, nedum consulto existi iriamus;illam, quae Hieronymi putatur esse, non est, reiiciendam esse non dubitamus. Sed Vrget, quia eadem quoque videtur esse Epiphani mens, afferentis, corum triginta modios continere. Quod plane fateor, illud vero nego, quod libere assumitur, modios hos Epi-ERI 'Hi phanij Italicos fuisse, sed Hebraicos,quid sata sic dicuntur, Meorum quilibet modium unum Italicum continet cum dimidio nam quae de sato scribit idem Epiplianius modium unum continente cum quarta insuper modi, parte ac de modio duos liginti sextarios habente, de sato alio, alioque modio intelligenda sint potius,
quam de Hebraico, aut Romano . Quod si eiusdem sententiae alios atque alios quoscumque afferat testes, non alia, sed eadcm prorsus ratione interpretandos esse alfirmabo. Superesse tamen videtur adhuc scrupulus : nam praeterea Epiphanius addit originta modi in collem , ac
aceruum collecti faciunt onus cameli. Huius
autem dimidium Lethec, hoc est quindecim modiorum mensuram sic dictam putat Hebraeis, quod tantumdem possit ab adolescente eleuari,&asino imponi. Quae verba Epiphanij, dum cum alijs Iosephi relati verbis conferuntur, in quibus
medimnos decem corint,ibuit, maximam inuoluunt difficultatem Vertim ea perperam conferuntur in nulla enim fere mensuraram collati ne Epiphanius cum Io1 pho concordat iam
alias gentium mensuras percenset Epiphanius, quamuis eisdem, quibus Hebraea, nominibus. nisi dicas, quod vero similius est, 171numeris pene librari j, vel interpretis mendis Epiphat; ij librum scatere. Sed quamuis cum Iosepho sentiret hac
Di. d. v Nahaec scribat Diodorus: Multa quoque,
cultis lib. diuersa camelorum praebet genera, tum pin-pap. z. guium, tum macilentorum,&c. Quidam ferendis oneribus apti supra decem medimnos homines Veroquinque in lecto iacentes vehunt. Haec ille. Sed adhuc urget, quia hoc de quibusdam
tantummodo camelis a Diodoro dicitur, idquo
quasi miraculo tribui videtur; at Epiplunium de
communi tantummodo cameli onere interpret,
ri licet Ast tunc etiam affirmabimus, Epiphanium de alio cor locutum fuisse, quem paulo superius explicabamus, septem medimnos ac si
mi continente,atque eiusmodi corum, lethechordei fuisse , non rumenti, de quibus Oseae Ose. 3. P. locus, quem ibi citat, his verbis loquitur. γ- di eam mihi quindecim argenteis, ct coro hordei, tardimidio coro hordei. Atque adeo, cum V infra ostendemus, hordeum sesquialtera ponderis proportione leuius frumento sit, haud dissicile intelligemus,septem hordei medimnos cum dimidio a camelis singulis portari, tres cum tribus quartis ab asino, onere ab adolescente imposito. Quod iumenti onus, si iuxta pondus frumenti Romani, de quo infra, computetur, trecentis sexaginta libris item Romanis exaequari deprehendetur. Illud insuper inconueniens docto, ac sapienti viro videtur, quod ex Iosephi sententia plane colligi putat, batum nimirum Hebraeorum duabus amphoris aequalem haberi, quod, qui concedat,hactenus nullum inuenerit. Id vero non modo nos concedimus, vertim 4 super quartam amphorae partem duabus amphoris in bato maiori ad phrus, dendam existimamus cuius sententiae haud te ior duas mue argumentum esse potuisset id ipsum, quod p pliora cui se retulit, Iosephi testimonium. Illud autem fit SVR planum est, ac nulla ratione abi jciendum, quod si uti
cra Scriptura maris aenei capacitatem bis mille, alias termille batis metitur, ut vidimus. In eo C vero prudentis fane viri specimen reddit, quod tandem dici posse putat, luplices fuisse mensuras
duplicis sicli exemplo alias vero publicas subdupla proportione minores. In quibus multa inuoluuntur, quae, si examinentur, nulli plane probabuntur, alia nonnullis, mihi minime, reliqua forsan aliquibus, sicut & mihi. Nam duplices mensura negare non possumus. Atque adeo D vphsfacile in eam sententiam inclino, Vt propter supra corus, mai
allatas etiam rationes duplicem corum fuisse Orici concedam , sicut duplicem batum admittere Ri ς compellimur. Illud tamen omnino negamus, id sicli exemplo factum fuisse, cum pluribus supra ostenderimus,unum perpetuo siclum Sanctuario, ac plebi communem obseruatum fuisse. Nega- Dius praeterea duplam proportionem, cum seia qui altera tantummodo probetur ex sacris litteris atque adeo idem de utriusque cori propo tione sentiendum existimamus, quod de duplici
bato corus namque denos continens batos 1-iores,sesquialter erit minoris cori, batos minores totidem continentis, quoniam haec est bati ad batum proportio . Tandem illud etiam libere V ERVI
assumptum videtur, Sanctuario maiores mensu Π Πς maiora deputari, plebi minores : nam ibi Iosephus dA AH coro denos tribuit medimnos, atqui de maiori 6re rael,
CON,Vt Ostendimus, plane loquebatur,non desti datas fuisse. cris rebus, aut quae aliqua ratione ad SancLuarium pertinerent, sermonem faciebat, sed de decem cororum millibus, tempore ma Ximae e est a tis ac rerum penuriae in exteros; ac de ocLO-ginta cororum millibus intra regni sui ponacria ab Herode eodem tempore insumptis. Sed his omnibus cor computationibus illa est magis a veritate aliena , quam persequitur Grsepsius errat enim in medimni diuisione, cui quinos tribuit Italicos modios, atque adeo UEROro medimnos se Qua in re quibusdam du '' ' ' citur conitasturis, quas qui audia, plane mirabu
474쪽
DE ME ARAEORU MENS LIB. III CAP. X.
tur, eas alicui in mentem venire potuisses sunt autem huiusmodi Epiphanius Episcopus fuit Salaminis Cypriae urbis igitur, cum de mer suris agit , non de ali; , quam de Salaminiis agit inuare cum libram dicit uncias continere duodecim, de Salaminia loquitur, quae Romanae fuit par ergo Salaminius medimnus, qui quinque habuit modios, Romano aequalis fuit . Haec est eius argumentatio, quamuis non eodem ordine , aut verbis digesta , sed eo qui illam redderet intellectu faciliorem , si intelligi tamen potest , quae nullam habet rerum coniunctionem. Ex his igitur principijs, illis persimiles colligit conclusione : decima enim cori, inquit, corus dicitur, idque satis su
perque probate existimat Iosephi mendo , qui
quos liber Regum Diginti millia coros dixerat, ipse, librari sorte vitio, bis mille dixit Praeterea in difficilem quendam Ioseph locum incuris rit, in quo eptuaginta farinae cori, Siculis in dimnisiniis triginta exaequantur Atticis vero viii inuadraginta qui locus ita vitiatus virudetur esse doctis viris , ut occasionem alacinandi Budaeo dederit, atque alijs; mea qui dem sententia caecutiendi Grlepsi . Sed his omissis, libet caput hoc loci cuiusdam
explicatione concludere, quem paulo superius attulimus; is enim scitu iucundus erit,&mensura rum , quas exquirimus, magnitudinem poterit indicare . Spediatis quidem ad disputationem
illam, quam aggressus fuit Elias cum quadrin C sentis quinquaginta prophetis Baal, in qua factis, non verbis, super monte Carmelo coram Achab Rege, uniuerso Israel agendum erat, ac statuendum, uter verus Deus, labendus,& colendus esset, Dominus, an Baal . Igitur, facta potestate prophetis Baal inuocandi illuni, eoque obsurdescente, ita ut merito possent ili di, iubsannari ab Elia tandem Elias in Domino conlisus e scauit de lapidibus altare in nomine Domin .secitque aquaeductum quasi
per duata aratiunculas in circuitu altaris. Et compositis super altari lignis , membrisque discissithouis, iussit duodenas hydrias vel, ut habent Hebraica Chaldaica , cados aquae desuper effundi, quo facto, currebant, inquit, aquae Dcircum altare, o fossa aquaeductus repleta est. Cumque supra a nobis ostensum sit, cadum metretae aequalem fuisse, tunc eius capacitas pos se aliqua ratione cognosci, cum harum aratiuncularum magnitudo persipecta haberetur. Igitur, ubi nos legimus, quaseper duas aratiunculai, Hebraice sic legitur : Et secit aquaeductum tin cebeth athaij raragii, secundum domum duorum sitorum sementis. Va-
tablusci fecit insuper elices circum aram , qui capiebant duo sata sementis. Quae lectio haud inconcinna est . illa alicuius Rabbini videtur esse , quam in notationibus adiungit, quae inepta satis videtur, ac longe petita huiuim di Hebraice, secundum domum, idest locum, Esiue saccum duorum satorum , c. hoc est tantae capacitatis, quantae est saccus capax duorum satorum Melius multo Chaldaeus par phrastes Et fecit fossam , inquit, secundum locum duorum satorum seminis in circuitu altaris. Septuaginta interpretes hoc ipsum igniuficare voluerunt , quamuis mensurae nomen more suo in Graecum, metretae, conuerterint, sic
scribentes. Et fecit aquaeductum , qui capie-
bat duas metretas seminis in circuitu altaris. Quae omnes lectiones simul collatae, magnitu-nem areae illius significare videntur, quae ci cum altare aratro forsan facta fuit , capax nimirum duorum satorum seminis. Quod si, quae ex libro Misbaioth retulit Benedidius Arias Montanus , vera sunt , facile cubitis poterit area eiusmodi mensurata. Agrum enim, inquit, Oro tritici serendum non minorem esse oportere, quam cubitorum septingentorum triginta
millium, quos, utpote aream metient S, esse 'quadratos intelligendum est non enim lineis metiri possunt superficies. Sed, ut ostendimus, si1- tum tricesima pars est cori, quapropter erunt duo sata decima quinta in ergo praedictus cubitorum numerus per quindecim diuidatur, ostendent, duobus satis serendis aream esse , quae minimum quadraginta octo millia sexcentos sexaginta sex cubitos quadratos habeat, cum duabus insuper tertijs unius partibus. Iam, si huius numeri iuxta regula arithmeticas radicem extrahas, inuenies, quadratam aream, cuius quodlibet latus ducentorum it viginti cubitorum, capacem fuisse duorum fatorum seminis . a tumdemque a firmabis campi aratum fuisse ab Elia circum altare, non semel, sed duplici str tiuncula , ut habent Vulgata biblia. Id quod elices vocavit atablus , quae vox arantium sulcos denotat , qui nuamquam per eandem reuertuntur viam, sed ad modum lineae , quam elicam vocant mathematici. Cum qua interpretatione non multum conuenit Iosephus, qui hanc candem reserens historiam : Fodi que
inquit , circii illii solsam bene profundan nitisi forte de fossis , aut sulcis aratri significare ravoluit Iosephus, eos factos fuisse valde profuimdos, aratris altili depressis. Ex quo facile quiuis conij ciet, quantum aquae duodenis illis cadis, seu metretis effusum fuerit, ut campum ducentorum unde quaque cubitorum tunc primum
vomere incisum inebriare posthi , eiusque fossas, sulcos implere quantusque fuerit postmodum ignis, qui holocaustum , ligna , lapides, puluerem zrrae, quamque omnem bre
ui absumpsit. Sed de his alias quoniam de mensuris modo agere decrevimus , nec vacat per sacrae Scripturae amoenissimos campos di
bitis seratur tritici corus. ARATRA, dum terram proscin uut, quasi elices describunt lineas
475쪽
s APPARATUS URBI AC TEMPLI PARS II.
DE GOR PAR TI o xt bae tres capiant modios cum tertia modii
parte, tres artabae modios complebunt deceni MuLTIPLEX
ONDUM plene instituto nostro satisfecisse videbimur, nisi& de artabis, quas pro coro sub stituunt Septuaginta Interpretes nonnihil dicamus. Huiusta mensuram usurpant plerum alti Scriptores Graeci, non quod ea Graeca fuerit, sed quod,dum externarum gen tium res gestas perceasent, earundem quoque
mensuras commemorant, nonnumquam a cum
proprijs conferentes.Et quidem artabam multiplicem fuisse nemo negabit, qui tot, ac tam varias legerit de eius mensurae capacitate sententias. Celebris sane est Aegyptia,cuius tamen non Omnes eandem reserunt capacitatem. Fannius nan que,tres ei dat modios cum triente, illis verssibus. E, etiam terris,qu.u aduena Ni inundat, Artaba,cui perat modi)pars tertia post tres. Namque decem no ij explabitur artaba triplex. s. Hier. Dan. Hanc eandem sententiam tonuit Sanctus Hiero-ν . nymus, qui Ptolemaei Philadelphi opes, iotentiam enarrans Ita ut de Aegypto,inquit, per singulos annos quatuordecim milli ad octingen- ta talenta acceperit: frumenti artabasi quae ρώ 'bis i mensura tres modios,&tertiam modi partem ha chei eum iri ei, bet inuinquies decies centena millia Hactetate . nus Hieronymi Verba sunt, eaque satis persipicua. Illa maior2in inuoluunt dissicultatem, quae scribit super celebri illo latae testimonio, cuius explicatio non parum lucis huic disputationiasterre poterit, non modo ad artabae intelligentiam. Is igitur sic habet. Decem enim iugera L nearum D Ie et lagun Ham v=ram ct triginta modist mentisfacient modios tres. Quibus verbis sterilitatem terrae praedici ipse contextus indicat, quod Momnium Scriptorum consensus recipit. Ex Hebraeo sic locum conuertit Regius codeae: Deccm iugera vineae facientiatum unum, sementis chomer,vel coras faciet ephi Sanctus vero Hieronymus hunc locum sic interpretatur. Pro in ceramion, idest laguncula, quam soli Septuaginta transtulerunt, omnes alisbatum interpretati sunt, quod Hebraice diciturna bath. pro trigintanaodijs, quos no pro coro posuimuS, qui Hebraice dicitu tu chomea, Septuaginta ver terunt σαβας artabas sex, quae mensura Aegyptia est,& facit modios viginti. Hunc locum Hieronymi sic accipiunt nonnulli, quasi singulas astabas viconis modiis pares faciat, quod ab eius mente longe alienum est; nec modicam irrogares videntur sanietissimo viro iniuriam, qui verborumuit 'sitata, δ' tummodo sensium attendentes, ad Scriptoris sugilla, ita inentem minime prospiciunt. Nos vero, secumbas modiis vi perpetuo tonstantem esse Hieronymum, arbitra
ginti coiitulis mur, neque aliter luc, m supci ius loco sentire, idque eiusdem verbis indicari facile comperiemus, si verba illai quae mensura Aegyptiaca est parenthesi includantur, sequentia vero cum praecedentibus connexa hunc habeant sensum. Et facit, subaudi, praedictus artabarum ni uis ko Y Vm ,m dio Viginti, Vel aliter,pro illo,& facit, .m 16du, ' i ii quo forsan errauit librarius,lege, faciunt, diplicatu, tae sex artabae modios Viginti Concordatque tunc supputatio cum praedictis: nam cum singu-
sex artabae modios viginti dii bus sane verbis nihil aliud significare voluisse videtur Hieronymus, quam quem sensum admittat Septuaginta interpretum lectio nam quid ipse sentiat, statim indicat, subdens In sterilitate ergo nimia, quae sequitur captiuitatem, decem iugera vinearum facientiatum, idest tres amphoras. Hanc autem sbati interpretationem, qui modestius loquuntur, quomodo trj se intelligere non polse fatentur. Et quidem dissi 'Vβ mphψri cultatem non modicam habere videntur averba, hi '; cum nullum agnoscamus batum tribus amphoris telligurit. aequalem, nisi aut urnam pro amphora substituamus, tunc de minori bato sermo erit qui metre B tae est acqualis, cui tres urnas tribuit Fannius; aut bati maioris meminisse putemus, qui cum binis amphoris maior sit, tribus aequalis iuxta narrantium mores dicatur. Sed reliqua Hieronymi verba subiungenda sunt.Et triginta, inquit, modisseminis, idest corus faciet ephi, quod .
ptuaginta idest tres mensuras in te
pretati sunt inlid autem modisnomine intelligat Hieronymus, at is supra ostensum fuit Batum , i autem, inquit, in liquidis speciebus dicitur, aeced. lephi, siue epha eiusdem mensurae in aridis. Post multa vero, quibus haec omnia ad anagogem reuocat. Idcirco, inquit, uti decem iugera vinearum,sive uti decem iuga boum operantur, facient batum unum triginta modi sementis facient epiri, ut denario numero, qui in Scripturis fandiis mysticus, atque perfectus est, de tricenario, in quo prophetavit Ezechiel,&Dominus bapti ratus est,redigatur ad ephi, qui,ad comparationem multiplicis numeri, unione constringitur Hactenus Hieronymi verba sunt. In quibus,quasi in pellucido specul erborum Prophetae sensus, eiusque mens perspici quodamm Ido potest habent enim
quendam mirificum numerorum consensum De-c m namque vinearum iugera, quae forian olim denos vini coros cicere solebant, nunc facient batum unum, decimam ori pa tem,pristinae annonae centesimam .sic etiam seminis corus,qui mi ch, residia Animi uia denos fiumenti coros, etiam cum paucae tantummodo
redduntur si ges efficiunt, facient ephi decimam consiue torum seminis partem , conlitetae niessis centesimam. 'μ
Verum, quod nobis negotium modo facessit,il ei ius. 'lud est,quod idem retulit init1o Hieronymus, nimirumSeptuaginta interpretes, pro coro, si carta costus grba conuertis te, illud unum propemodum signiti artaba, conti
care volentes, artabas sex Hebraeorum οἱ o ae net.
quales fuisse. Id quod disertis verbis Eupolemus Graecus, idemque antiquissimus,4 magnae au ruris astudctoritatis Scriptor apud Eusebium memoriae pro Euseb. Prae ditum reliquit Vertura quae temporum iniuria, e lib. 9.cap. q. rerumque vicissitudines,& casias nobis non abitulit, abstulit plane nobis interpretis ignauia, ne dicam inuidia, ita enim omniaconfundit,ut vix quidquam certi percipi possit Ea vero,quae e re nostra estse videntur,&Graece subiungam, fideliter explicabo. Habentur autem in epistola Salom nis, quam patre vita functo scripsit ad Suronem Tyri Regem, ac primum se Dei beneficio in pate num regnum successisse memorat, cuius iussu ad eum scriberet, ac peteret artifices, fabros, qui sibi in templi aedificatione praesto essent, ac sub
476쪽
DEMEBRA FORUM MENSI IIJ. III CAP. XI
fυναι- δε κόρη του λου &α. τοδε Minuestigandum. Est igitur perspicua cori r
est, scripti quoque in Galilaeam,& Samaritida,&Opxkak11 Moabitida, Amonitida, mala litida, ut inludo Vtpote quae triginta latis, hoc est totidem Romanis urnis aequalis sit, ut ostendimus. Si igitur tricenarius hic numerus per senarium artabarum numerum diuidatur, ostendet singulis ari bis quina fata, vel quinas urnas tribuendas esse. Ast medimnus amphorae duplus urnas continet quattuor ergo si diuidas tricenarium urnarum
numelum per quaternarium numerum urnarum
medimni, ea diuisito ostendet, in coro fuisse me di in nos septem cum dimidio. Qui rursum numerus,si in sex partes diuidatur,ostendet singulis a tabis medimnum unum tribuendum cum quarta insuper medimni parte. Sed ne fractorum nume rum diuisio, aut multiplicatio impedimento leni affrmans decem mera iuris aequalem B clari sit, quo minus haec, quae dicimus, perciperessima sunt. Quod enim ad vinum spectat, possit, hanc eandem diuisionem ad choenices re- Templi Tyrij, mensem eis necessaria e regione suppeditent: quantum, ' coros tritici denos millenos corus vero est artatus. hsi' i rum seX Vini coros millenos denos corus tribue in i vero vini sunt mensiurae decem oleum vero, ac annonae reliqua suppeditabuntur eis ex Iudaea. Hostiae vero ad carnium esum ex Arabia Haec ille, quibus merito censuram suam apposuit Eusebius, ea Tiseb in fine cum reliquis, quae de templo cripsit, non longe a veritate abfuisse. Quae enim hic de coro frumenti scribit, illum sex artabis eXaequans, decoro
vini, eum esse,veri metretas, ni fallor, communi mensurae nomine
appellauit, quoniam eae reliquis frequentiores essent, ac magis in usu. In quo cum ipso Egechiele, ut supra vidimus, plane concordat. Sed illud, quod aesartabas se spectat, quomodo cum prae dicta a labae ad modium proportione tripla se qui tertia stare possit, non facile videri potest; immo vero,& a sacris historijs,4 ab alijs, quae fatis
probata sunt, disientile non parum videntur. Quapropter aliam artabae diuisionem exquirere cogimur. Qua in re, quoniam Hieronymum le- ARTABAM gula asserentem, artabam mensuram fuisse Aegy- nonnulli quin ptiam, aliam Aegyptiae artabae dant quinque i/0ζ in modiorum proportionem cuius rei habent aure iotuissae Gorem ignotum quendam Graecum, sic scriben-ciis lib. de tem in τί ἀντάβη χει μυοδιου Lia δέ, ἴδιος ο
Aegyptia artaba capit modios quinque modius vero egyptius, cita licus continet choenicas
octo. Et sane,si corus Italicos modios triginta tantum contineret, ut Oce modisdecepti quam plures existimarunt, res esset concors, atque perspecta Versim cum perspicuis rationibus ostensii in 11t,triginta modijs Italicis maiorem esse corum sesquialtera proportione , non amplisis cum hac, quam cum praecedenti diuisione poterunt explicari Septuaginta interpretum, aut Eupolemi te stimonia;ac multo minus cum illa Epiphani j, asserentis Aegyptiam artabam sextariorum esse duorum septuaginta, atque adeo metretae parem. Interp. . - uapropter audiendus in primis est Aristopha-Loph. in nis interpres de artaba sic scribens: πιο ει δἐ και
'. ia, j, que Persarum consuetudinem, ac morum coniun-ptiui ctionem ex pluribus Danielis locis cognoscamus, persimilem quoque fuisse Medorum, atque Periarum artabam facile coni j cimus. De ea Hesichius,& Suidas his verbis scribunt ἀοτάβα μέτρον
μυηδικον σιτου, ἀττικοὶ ἀεδιμ νοc Artaba mensura
Medica ,sive Medorum, Atticus medimnus Adhuc tamen, quamuis non parum eYcreuerit artabae magnitudo, minores sunt se artabae, seu in dimni sex,coro, qui, ut vidimus, septem continet medimnos cum dimidio, si de minimo coro loquamur maximus namque corus undecim complecteretur medimnos cum quarta insuper,
dimni parte, ut ex dictis liquido constare poterit. Verum enimuero, quoniam impeditum opus est hos persequi Scriptores Graecos, atque eorum auseclas ad nostra recurrendum esse duxi principia, atque ex praecognitis, quid sentiant Septuaginta Tom. 3. Apparatus.
uocare operaepretium duximus. Est autem choenix quattuor sextariorum amphorae pars duodecima, medimni vigesimaquarta, urnae, seu sati se-Xta, ut computanti esse poterit perspicuum Iam 11 triginta fata,vel urnae cori multiplicentur senariochoenicum numero, ostendunt coro inesse hoe nices centum octoginta; qui rursum numerus, si per senarium artabarum, quae in coro sunt, numerum diuidatur, dabit utique artaba triginta choenices, quae ficiunt medimnum unum, Min-
super choenices sex hoc est quartam medimni partem Ast nullus est, inquies, qui eiusmodi arta Τὸ hae mentionem faciat quod sciam, fateor, sed id ab iniuria potitis, quam iure ac, si licet, ad doctissi 'morum virorum iudicium librarios hos audaces, ignarosque prouoco, quorum ignauia illis ipsis Scriptoribus propemodum caremus, quos adhuc retinere potuissemus Est enim celebris apud He 1 epodotus rodotum locus huiusimodi ii δε α άβη αεγρον εἰς inclis.
rosio sic lependum puto, ac sensum esse. Arta locus emenda ba vero mensura est Persica capiens amplius. -Τ' quam medimnus Atticus choenices Atticas sex. Ι ateor tamen pro, . nunc legi, , hoc est, tres. ego fer huiusmodi mendum inde originem sumpsisse puto, quod litteram ' malaii,pro, amma librarius legit suerunt enim hae duae litterae olim ita similes, ut prior a posteriore eo tantum differ- D et, quod inferiorem sui partem insecteret, si
quens Vero rectam duceret atque adeo artaba
apud Septuaginta interpretes,& Herodotum medimnum num cum sex hoenicibus continet.F cillimum etiam fuit, ternarium numerum Γ gamma signatum, pro senario accipere, quod hac altera littera inmatati scribebatur. Quod si quis hanc nostram coniecturam non probauerit neque
enim aliorum cogitationes alij probant is intelligat,solidiori, cor magnitudinem, quam diximus, niti fundamento, quam quod labefactari possit,sive hac, siue alia ratione Herodotus sentiat etiamsi nos eius auctoritatem hac in parte magnifaciamus cui contrarios non fuisse putamus Hesmchium ac Suidam, quamuis Attico medimno aequalem faciant artabam, utpote quos more historiographorum minutias non curasse existima
mus, integri contentos mensuris, ac numeris. Atque hanc esse veram, ac propriam iam putarem
conciliandi auctores: nam illa, quam aliteX cogitarunt, diuersos fingentes sextarios,alijsque Scriptoribus Romanos , alijs Graecos , alijs velo Hebraicos tribuentes, nec vera est, nec, si esset, difficultatem omnem posset exhavi ire.
477쪽
6 Ap PARATUS URBIS AC TEMPLI PARS II.
Iam vero de alia Hebraeorum mensura in te A testimanna passe ebatur populus, haec mensura , O Mol
tech dicta breui agendum est, quoniam ea apud unum Oseam tantummodo inuenitur, his verbis: Et di, Hebraice, coemi, Graece, conduxi, quod idem esto eam mihi quindecim argenteis, ct coro hordei an, veletech dimidio coro hordei hor- Π AEDAE A deorum,utrobique legunt Hebraea In quo phra- pro hordeo lis est notanda Hebraica nihil enim praetereata, bii. .' significant hordea, quam nobis hordeum: Vox namque via sera ita hordeum significat tantummodo, utpote quod hirsutum, pilosum sit, horridum quod ideo dixerim, ne quis putaret hordea dici, quasi includant alia frumenti genera id namque alienum esse ab Hebraeorum loquendi more indicat historia Regum, in qua Da maxime fuit in vi i, utpote quae praefinitum a dicitur aec Deo niti cuiusque viri diurnum ciburn metiecta. . 'est,' itur. Et maxilne fuit usui, quoniam quicumque ut, si amplius, quam onao collegerat, ampli is sibi laboris parauerat, fructus nihil sic enim illinus in Exodo iste panis, quem Domanus dedit obis Exod Is P. adveν cendum, S c colligatin'sy seque meo quanta s. si imorum j, it ad vescendum, go- persingula capita &c. Feceruntque itas i Israel, ct co Iegerunt alius plus,alius minus, ct menstrant ad mensuram gomor nec, qui plus co egerat, habuit amplius nec, qui minus parauerat, reperit minus. Haec eadem retulit Iosephus rationem etiam addens, propter quam inmensura colligi praeciperetur manna Mumque, in-
uid inducitur persequentem filium fugiens, exce B quit, cibum prosequiique certatim colligebat; sed nptus ab externis quibuidam principibus qui obtulerunt ratoria, o tipetia 9 υas stilla semmentum, hordeum ibi vero in Hebraeo eadem vox in numero legitur multitudinis, quam sic ForHerus in transtulit in Latinum sermonem quidam : Et tridia immo tica,&hordea. Quod vero ad mensuram elech spectat, quid sibi velint Septuaginta interpreteS, ne bel vini scribentes, nec percipere potui, neque ullum hactenus inueni, qui id plene explicet cae- iri heu erinam Liue Scriptore S, ipso Hieronymo attestan- dimidi, pas, te, 'imρυ imi coron hordei transtulerunt , idest et cori mediam partem cori, quae ficit quindecim modios, utique Hebraeos, quae fata dicuntur. Sed& cum Hieronymo sentiunt plures Hebraeorum libri, atque Dociores,asi rentes, telech quindecim Ccontinere fata, hoc insuper addentes, onus esse asini quae omnia accurate fatis collegit, he-P. ri. Mont tulit Benedictus Arias Montanus quod vero ad lib. de salo. timenti onus pestiit, satis, ni fallor, superitis ostendimus, non fuisse tam graue quindecim satorum pondus, ut non a iumento portari posset. Quod quidem unci l maxime cuiuis isse poterit perspectum, cum vires, ac magnitudinem Palaestinorum iumentorum cum illis, quae infra de rerum pondere in singulis mensuris dicenda sunt, diligenti iis contulerit. Nunc enim minores quas dam alias Hebraeorum mensuras percensere de
ue coro, eiusque ma X imis partibus actum pluribus est, superest, ut hanc aliam mensuram, quae illi Latinorum prolatione dissimilis non est, quam sit magnitudine pia dissimilis, explicemus. Quod vero ipsa vox ab illa etiam longe diuersa sit, indicabit
VOCat gomor, ut mox explicaturi sumus quotidie pit Dominiis
colligerent; non enim de re hoc cibi genu, quod eo si 'δη ' iligi ctum ed ne infinnioribus deesset, dum robulii oles per auari ritiae locus. tiam plus satis colligerent. Quod si quis contempto edicto ultra praescriptum modum colla gilset, plus defat gatu nihilo plus
habebat quam caeteri. Hunc vero locum eiusque explicationem accuratius persequitur Sanctus Paulus, dum Corinthios hortatur, ut Ecclesia Macedo 1. Corint λς niae , quae in perlecutionibus maxime indige P. . OIs,bant, eleemosynis subleuarent, non quidem ita,
ut sibi necessaria subtraherent, siede aequalita te Verba Sancti Apostoli Pauli explicat Remi Ictu ut 'gius sic scribens: In praesenti tempore, idest in hae VM Vs
vita, Vtra abundantia Vorum in tam Vnseat, Mo-υ ct illorum btindantia, quae spiritualis est in te si ad modii,
iunijs, orationibus, et Gyrae inopia , t pplemen re luctus.
tum, id est, ut quod minus habetis in spiritualibus rebus, in ipsis habeatis; quod illi non habent in
temporalibus, vos eis ministretis, ut at aequalitas inter vos, Millos, dantes vos illis, quod non habent, ipsi vobis , quod non habetis vos illis temporalia , .ipsi vobis aeterna ut scriptum est qui multum, subaudi, collegit, non
abundauit, o qui modicuis, non minoranis hoc secundum littoram dictum est de manna. Nam cum praecepisset Dominus, per ingula capitata, plenum gomor colligi, quae est mensura tres se xtario continens , quidam colle per tria plus
D quidam minus sed cum praeparastent sibi cibos in mortario cum pistillo, Mille, qui plus college
rat &qui minus, unam mensuram postmodum repcrerunt, plenum scilicet Omor. Hactenus CX hsti ni Remigio Haec autem omnia ad sapientiam re tu quis enum dili Hebraeus Plillo: Ad haec, inquiens, caelestem iiii, irida ba
illum cibum animae, qui mannae vocatur, Omni in I.
bus petentibus Dei sermo distribuit, aequalita tem haudquaquam negligens Testis est Moses dicens:Nec plus colligenti superfuit, nec minus colligenti defuit quando miranda, optandaque ana logiae mensura usi sunt, ex qua didicerunt, hunc cibum non tam hominibus , quana rationibus,& moribus colligi. quantum enim cuique competebat, tantum sibi praeparauit, ut nihil vel deesset, etiam liuius scriptura, iotio, si1 cum priori con E vel superesset. Haec ille Atque ea o
Vocr feratur. Dicitur enimn ghomer ara dicen glia chomor, Meo mar, quae in quarta coniugatione signiscatiti ali di cuius ministerio, vel commodo commodum percipere ex re aliqua, vel negotiando, vel vendendo. Atque adeon vocem interpretari iuxta radicem
libam velimus, quae in usu est, vel qua usui est, iacet ui forte sic dicta eit haec mensura, quod quadraginta integri annis, quibus in delerio cae-
tulimus notionem ipsam vocis explicare videntur. Quod vero ad eius capacitatem spectat, disertis plane verbis explicat eadem Exodi hi foria, ubi sic legimus: Dixitque Moses ad Aa, on,sume as η Vt i st, unum, mitte ibi man, quantum pote, capere si
gomor,&c post pauca vero subdit Gomor atitemdecim pars es ephi. Haec autem Gomoris ad ephi
proponio ita fuit omnibus Is aelitis in promptu,
478쪽
DE HEBRA UORUM ENS LIBI II CAP. XII cr
vi eam vel ipsi nomine significat 'oluerint, tauris nobiscum s entiat Ioseplius, vel potitus nos Io seph sequamur sententiam, qui bato 2Xtarios
dum lianc mensuram rami hastron , id est decimam voce alioqui generali denominarent, quod allato Iosephi et timonio, atque alijs perspicuum mi lim. t. est. Huius porro ignoratio vocis Agricolam de
de exter.men cepit, Vt ninii S Ongepctit aliti crarum, ac prolationum varietate, abrari j inertia, asia ron ex gomor deduci putaret, cum longe sint diuersae voces, diuersal luc Grilantur notiones; quamuis, ut dixi, alia atque alia ration eadem mentuta , Vtraque voce denontinaretur. Neque vero assa
ronis vocem unus usurpauit Olephus quin imo ex sacris litteris eam delumpsiste videtur: nam in Leuisici . Leuitico ad Moysem Dominus: Accipies quoque, inquit, sistranet, oe costi sex ea Hori im panes, P ui singuli habebunt duas decimaύ. Hebraice vo
uerint ' rum assaron, ut ita ibit Iosephus Paulo inferi is asserendas Iam vero cum ephi magnitudo fatis supra ostensa sit, ipsa quoque assaronis magnitudo cuiuis poterit esse perspeeta nam si ad Romanos sextarios Vtramque mensuram reuocemuS, habet ephi duos .septuaginta, cuius numeri pars decima continet sextarios leptem cum quinta insuper sextari parte ac totidem athirmabis AssARON assarone contineri. Quam lententiam tenuit Epi-
ve gomor cor phaia ius momor, inqtaien , erat decima pars magna: itisset ς x Liu mensurae, hoe eit artabae, quae decima par est sextario umo
yp b lib. d septem, quintae nitis partis. Quibus verbis artabam,men. spond. quam paulo supcrius CX tariolt ni constituerat
duorum4 septuaginta, aequalam plane ipsi ephi
facit, cuius decima pars est gomor, atque adcolextarijs constat septem cum quinta luper ii xtari parte. Vbi nulla ratione silentio praetermittendum existimavi, perpendi a X1 me opor- : tere Epiphani sententiam, di verba liqui leni eisdem sextarijs Graecam mensuram artabam, atque metretam; Hebraicam ephi, somor metit ur,4 comparat: ncque alium eisdem extariorum numerum tribuit ab eo, quem nos cuilibet sm M sp ex eis assignauimus ut vel propter tanti viri au-xtarius Roma choritatem, dignitatem, quae tantopere com- Tthhilh u. ' mei latur a Sancto Hieronymo in eo praesertim mensurasae quod lingua quinque apprime nouerir, Scripto qua pariter, res hi nostrae aetatis a tam multiplici sextariorurn λςR Π Πδ varietate aliouando abstineant, Mintelligant, anti inest gomor .
apolog udue quo i ob criptoreS,Cum mensura omnes ad lex
fusatis tarium reuocant, non aliud aliudue sextarii genus significare voluisses id namque vitio illis vertere No Muciatur, si per ignotiti ignoturn manifestare conarentiplex exta tur led uno eodemque Romano sextario perpetu h V usos uiue. Idquoa nunc maximus t peripicuulnapud niihilo, cum de ponderalibus , menturalibus unciis Scriptores quae plurimo deceperunt, infra disputabimus. Sed ad assaronis capacitatem examinandam iterum reuertamur Nam, Iosepham n biscum sentire sistimamus , dum de paral-s Ioseph. lib. 3. bus propositionis in hunc modum scribit Et
otii q in ea,inquit, mensa dis ponebantur duodecimia ines non se 'mentati, seni e regione sibi duobus ordinibus oppositi, Un-
propositionis sinisu Ii e duo iis Sit 'i, confecti e arma Quorum assaronum , quae mensura
bus farinae as Hebraeorum septem cotylas Attica wntinet. Haec ille .l ionibus con in quibus quod primum nobis X ponitur, id est, quod nos certa supputatione, Epiphani testimonio probauimuS,nina irum, gomorem, siue ila ronem septenario inum o contineri. In eo tamen a nobis dissentire vicietur Iosiephus, quod nos numerum illum sextario una esse puta inus Iosephus vero cotylarum. Vertim, cum in maioribus ni ei Tom. 3. Apparatus. tribuit duo, septuaginta, fato sesquimoatum, hoc est sextarios quattuor&viginti constet autem X allato Moy lis testimonio, assaron m lect-mam esse partem ephi, silebati, vel trium latorum, X cuiustis numeri diuisiton liquido constare poterit, quid cotylis nomine intelligat Iose Stim P .phus, nimirum eam Atticam cotylem, de qua supra egimus, quae Romano se X tano par sit. Neque vero nitrari quisquam debet, si quintam insuper sextarij, aut dictae coib iis partem non referat id enim, ut saepe dixi, historicorum more fecit, qui
numerorum partes, quas minutias vocant, plerumque referre non curant. Quid vero significa
re Voluerit Theodoretuς, Iosephum aliter ensisse V reserens, intelligere nulla ratione potuimus, nisi ''
aut corruptus sit Theodoreti textus, aut mend sum sortit bis fuerit os ephi codicem . eius haec
sunt verba : Gomor autem mensura erat Hebraica , quae , ut docet Legislator, de cirrna pars erat trium mensura inna Se cundum vero Iosephum continet tres cot las Atticas cum di
midia Haec Theodoretus Accedit huc etiam Phi Phil0 lib. de lonis aucraritas, qui, dum ad inviticos , seu mo
ribus congruente lenius siti ras reuocata cripturas Pulcherrime , inquit, simili que nece illatae, a spe
ciem narrationis, quando caelestis illius, diuini alimenti manuinentum in urna aurea consecratum est, ait quod gomor erat decima pars trium nrensiurarum . Septua
ginta interpretum lectionem sequitur Philo,&C subdit In nobis enim ipsis tres mensurae vident res Te,scnsus, ratio, o mens, sensibilia sensu, verba oratione ratione intelligibilia mente metimur de his singulis tribus mensuris primitiae sunt sterendae quasi quaedar ,sicrae deci in ae, ut Ucrniones scitis, intest ecim incul-1iabiliter faneoue iuxta Dcum se habeant. Haec enim vera est, iustaque mensura. Et post pauca de Sacerdotibus his enim,inquit, praeceptum est, ut d cunar partem ephi similae semper offeratnt. Hactenus Philo , qui quod prius dixerat: decimam trium mensurarum partem, postmodum quasi X plicans dicit: decimam partem ephi; neque immerito Chaldaeus enim parapi iras es, trium fatorum scripsit; coli altes
χimus, tribus satis constat, eiusque decima pars
Aliam praeterea longe diuersiam ortitur no usurpλnturitionem OX Omor, aeris scripturis non inimis frequentem signincat enim manipulum. Ideo MANIPVLVS que sic dici putat LIontanus, quod tantum tritici, aut hordei contineret manipulus unus, quantum M t. tib cape Ut gomor Sed Tortasse sic dicebatur ma fuist. nipulus, quod ma Xime fuit set in usu, illos amagnitudine colligcre, si is iapta, inquam, a praedicta
radice notione, ac si diceret, usualis . Hanc vocein Leuit et 3. 2
saepe retulit in Leuitico Dominus: Cum in eos fueritis, inquit, terram, quam ego dabo vobis, 'me ueritis egetem, seresis ghomer ampulos spicarum primitia me sis os rae a Sacerdotem, qui elevabit maei fasciculum coram Domi- dic. Atque u eo rim die, quo y gomer manipulusco iseratur c. t libamenta asseremtur chm eo zu Rr a sene hesio nim, dime decima es milae, siue duo libron,aut onic similae .am forte oblationem respiciens Hieronymus, Gomer, inquit, assumptio, siue consummatio, Vel peta etio est.
Atque haec cle gomor dicta sufficiant.
479쪽
i APPARATUS URBIS AC TEMPLI PAR PII.
I 'IT N. Is A sse, tradiderunt antiqui. Id quod maxime con-
LIL bfΑ13 I LILV firmare posset, quae hactenus diximus de cabi ad.
fgris lib. I. de ext m. mens. SEXTARIVS
SI alia Hebraeis frugum mensura ab dicta , cuius in quarto Regum libro semel fit
mentio his verbis: Congrega uit Benadab Rex Driae in uersum exercitum , uum ,
Vendit ob edit Samariam. Factaque est fames magna in Samaria, tamdiu ob sa es, d me ventindaretur caput asini
octoginta argenteta, ct quarta pars cabi ercoris columbartim quinque arx peis . Qitae quidem Latina lectio cum Hebraea Graeca, Chaldaea ex aequo concordat. Eam tamen interpretari videtur Iosephus, cuius verba hic referam, ut ea ex Graeco in Latinum transtulit Agricola: Tantopere, inquit, Ioram rerum nec est ariarum copia defecit, ut, propter indigentiam, in Samaria caput asini octoginta argentei nummis venderetur quinque pro argenteis nummis sextariu in fimi columbaruna pro sale emerent Hebraei. Ex quo bene qu:mtitatem colligit ab idem Agricola: nam sit quarta pars cabi sextarius est, utique quamaor sextarijs constabit cabas atque adeo cum satum, ut vidimus, quattuor contineat 'viginti sextarios, idem se quoque continebit ca ,s, ut disertis verbis testatur Rabbi Salomo, dum fatum, inquit, habet sex abos, abus vero quattuor logos. Eandem Ententiam confirmat Benedidius Arias Montanus ex lib. misnaioth, illud addens, quartam cabi partem; In robag dici, quae in Latinum quartum neutro genere Verti potest, spectatque ad res aridas nam foemineoggnCr π g it , ocist quarta logum liquorum mens iram indicat. Sed quidquid sit de huiusmodi phrasi ac loquendi more, quo mensuras , inuicem distinguerent Hebrae , hoc unum ex illorum sententia constare videtur, quartam cabi partem logo aequalem fuisse, atque sextarium proportione . nam cum pluribus supra ostensum sit, choenicem quattuor continer Romanos sextarios, eandemque diurnum hominis cibum a Graecis constitui, eidem quoque , CABUS E Graecae choenici aequalis erit cabus, quattuor i. v itidem sextarios continens , totidemque He 'ς- ς braeorum logos. Sed statim maxima sese offert dissicultas; nam, ut supra vidimus Moysis edicto sancitum erat, ut gomor siue assaron manna plenum, diurnum praeberet hominis cibum Por OVO MODOr gomor sextarios Romanos continet septem itici, crina quinta sextari parte par abus quattuor ta tum modo sextarios complectitur praestent lib- crum huiusini odi difficultas omnis illud vide mini cibum. tu quasi iure exigere,ut, quantum discriminis in t C manna triticum intersit, expendamus LOLaxI mar inquitNunagrorum historia, qμ si mentoriandri, coloris bdell. Quod vero ad co Alorem specitat, deiij colorem referre perspicuusu 616 euius est. eam autem Hebraeam vocem esse, omnibus iri modi fuerit promptu est bedolach. communis Hebraeo' rum sententia tenere videtur, genus significare
pretiosi lapidis, id quod nostrae Latinae ulgatae consionum videtur nam in Genesi legimuS i his icinitur bdelium, O lapis onychinvi sed cuiusmodi sit 'lapis hic, non apud omnes constat Rabbi David Mi Dau dlapidem putat esse pretiosium, qui alio nomineta in lib. rad. spis dicitur Alij tradunt, colore unguis humani speciem referre Iosephus speciem cribit esse baromatis. Sunt qui carbunculum transferant. Alij crystallum. Vertim propria vocis notio ma garitam significat, atque adeo manna erat colOris albi,&perlucidi, margaritae similis. Id quod testari videtur Philo, qui sapientiam caelesti illo Philo lib. de cibo significari confirmans. Revera, inquit, sapien- p Uii,
tiam aettieream Deus sit perne instillat generosis spectandi cupidis mentibus in illae hae vise , degustataque delectatae, experimento discunt au orem tamen eius voluptatis nesciunt. Ideo percontantur, quid est hoc melle diticius, ni
ue candidius. Atque haec de colore dicita sufficiant. Quod ver ad eius substantiam, figuram spectibi, id plane testatur eadem Numerorum histo-'
Erat alitem, inquit mau quasi e
adeo, cabum quattuor logis exaequari, nec non misi coloris bdelij. Circuibatque populus, ct colli gens illud rangebat mola siue terebat immortario mini. coquens in olla, ct faciens ex eo tortulas, saporis quasi panis oleat . Semen coriandri cibi illius magnitudinen denotat, necnon intus inane so 'fan fuisse, tin praedictum semen eiusque duritiem denotat, quod mola, siue pistillo in mort rio terendum erat, atque coquendum in olla, ut panis fieret. Non enim voluit Deus, Ut cibum, 'quamuis largiter e caelo missum, sine labore o in mi a medere posset homo, cui iam olim praedicitum fuerat, in udore vultus tui vesceris pane. Igitur Gen. a. P. R. leuioris substantiae, atque latioris magnitudinis fuit cibus ille, quam sit frumentum. Quod ingratus iniquusque populus significare voluit, dicens: Anima nostra iam nauseat seper cibo is N mer zr.
ogum, xta praedicta, sextario. Cui plane sen. tentiae subscribere videtur Epiphanius : Cabus, inquiens, ex eadem lingua, vel, ut conuertit Agricola e ipsa loquendi proprietate Hebraica scili
cet, diuersa est men Ilua , nimirtim quarta modi pars ma
ctenus Epiphani verba sunt. Quod si modium Romanum significare voluisse credamus, qui sex decim constat sextarij S, eius quarta pars quattuor utique sextarijs exaequabitur ac tunc cum praedictis omnibus testimoni j concors eritia iactissimi viri sententia. Neque ab re erit, sic eum loquutum fuisse arbitrari, cum modi vo cem ab Hebra is desumptam fuiste testetur: quamuis .aliter sentire videatur, dum simili duorumis viginti sextariorum capacitate, apud Hebraeos,& apud Romanos modi mensura in fuisse arbitratur quod, qua ratione stet, aftenus Uidere non potui, neque ullum Scriptorem legi, qui eius sententiam plene explicet. Illud praeterea silentio praetermittendum non est, quod idem, qui supta, Benedictus Arias reti lit. Huiusmodi autem, inquit, panis, ciborum quantitatem satis ad pastum hominis diurnum Duissimo. Quae omnia simul collata Dcile nobis indicant, plenum manna gomor tantumdem
panis praestare potuisse, quantum plenu stis. α
Sed priusquam ad alias mensuras veniamus, monendum Xistimaui lectorem, ne proportionem exquirat, quam tradunt Hebraei agri se iniunandi singulis ex praedictis mensuris. Nam in libro
480쪽
DECIPIVN-tur Hebraei agrum seminandis mensuris definiente S.
DE HEBRAEORUM ENS LIB. III. CAP. XIV. 63
libro is aiot corus triginta fata continere dici Minus. Nam in Leuitico, ubi ritus mundandi letur fato vero cubi tribuuntur sex : quapropter corus cabo continebit centum, octoginta. In eodem porro libro, agrum coro serendo traditur non minorem esse oportere, quam cubitorum si ptingentorum triginta millium Quem num rum si per centum octoginta corii abos diuidas, dabit cubitos agri cabo serendo quater mille quinquaginta quinque, cum quinque nonis pamtibus quadrati cubi cum tamen denis quadratis cubitis cum dimidio serendum fuisse cabum tradat idem liber quod qua ratione stare possit, videant Hebraei nobis enim curae non est illorum corrigere errores, sed propalare, ne alijs errandi occasio sint.
V O NI AN praecedenti pite logi meminimus, eius hic
aliquam rationem reddendam esse existimavimus, vel propterea maxime, quod ad hanc mensuram reliquae fere omnes liquorum pariter, ac frugum mensurae re uocentur . Et quamuis ex his , quae diei sunt, perspicuum esse videatur, logum Romano sextario exaequari; tamen tot sunt de eo, ac tam V riae siententiae, ut ad eas examinandas propriuino portuerit logo caput ascribere. Vt igitur a n tioribus exordiamur Iosephus maximae aucto-ctoritatis, sollertiae Scriptor viam nobis os lendit planam, ac regiam hac in parte philosophandi mam satum set qui modio comparat; atque, Vt ostendi, fato Romanos sextarios tribuit quattuor& viginti porro cabus, ut vidimus, sati pars est sexta quattuor ergo Romanis sextarijs aequabitur cabus; nam quater sex etflaiunt viginti quat- Loo sto tuor. Est autem abus idem quaternis logis mano sextario aequali S. quaterni igitur logi totidem sextarijs est M. erunt aequales, ac singulis singuli sunt enim eadem ni tertio, nimirum abo; quapropter eadem quoque sunt inter se. Eadem porro sexta rij, aclogi similitudo, ex frugum ac liquorum mensuris collatis confirmari poterit. Continet namque ephi fata tria fatum se cabos, abus quattuor logos atque adeo fatum continebit o
go viginti quattuor ephi logos duos optuaginta. Sunt autem, ut ex Ezechiele osten
prosi praefinitur a Deo, olei ab log saepius repetitur, quibus omnibus locis ole extarium Latindlegimus . Neque aliter Chaldaeus paraphrastes legit , neque aliter eum conuertit Latinus ciuidem interpres, quam olei sextarium. Septuaginta vcro interpretes cotylin more suo seribunt, VLI quam vocem ita, ut sonat, accepit Sanctu Au pud septu υgustinus, procotyli scribens heminam. At co gintainterm-tylem, ut alias dixi, pro sextario usurpant Septu ginta interpretes, id quod ignificare voluisse videntur Complutensiis ac Regius code , qui pro uitie.
Graeco κοτυλη cotyli sextarium Latine ubique reddunt. Haec autem utraque ratio, tum Cai,
quae eclogi, sextari collatione deli imitur, tum illa, quae ex maiorum mensurarum comparatione deducitur, firmissima quidem est, ita ut nullis alijs coniecturis infirmari posse videmur Nam, quamuis stare posset,ut, etiam sit aliqua ex parte sextarius logo maior fui illat, vel minor, alter tamen pro altero ab interpretibus substitueretur, utpote illi magnitudine prope aequalis: at illud stare nulla ratione potuisset, ut, si logi septua ginta duo cum totidem sextarijs collati, eisdem aequales inueniantur, intercos differentia reperiretur, quae septuagesima secunda sextari j, aut logi parte maior sit. Nam si fingamus logum se ptuagessima secunda sui parte minorem sextario
fuisse , sextari utique duo septuaginta, logis
aequarentur tribus septuaginta,&sic de alijs partibus his maioribus esset philosophandum. Sed non desunt odii nostrae aetatis viii, qui, quod firmum est, ac solidis rationibus innititur, leuibus quibusdam coniecturis improbare Onatntur. Logum, inquiunt Rabbini fere omnes, is sal iis Salomonem secuti, sex ouis compleri testantur, quae non anserum, sed gallinarum sunt accipienda; at nulla sena nostrae aetatis ova gallinacea Romanum sextarium complere possunt; non est igitur log sextario aequalis at quantus si roges , respondent sublesquialter eiusmodi enim logum complent, quae nos adhibuimus Oua . Quae s ne ratio, si alicuius esse momenti prObctur,mo cogemas Protheo ipso mutabiliose; INFiS A
logos admittere: nam&ego plura ouorum ge oui, sumpta. nera hic Romae appendi, eorumque putamina , quae logum aqua compleui,4 mensius sum, tondere etiam minorem facit
examina ui, altaque ahJ Srcper maiora, alia mi
nora, sere nulla paria quae igitur ex illis sunt adhibendi communia, dices, non maiora, neque minora. At, quae ego communia iudicabo, h, i tu sors in maiora dices quae tu communia puta nulla certa bis , alius quispiam inter minora computabit mensura desu- Gallinae, inquit Agricola 4 de Numidicis RV .
quod alterius generi sint, nihil dicam triplices 'ia.
sunt magnae, qua nostri Italicas nominant: mediocres, quas Vrbanas paruae, quas rusticas. earum oua muli in magnitudine inter sedisti runt istenim maiorum gallinarum fere duplo maiora sunt, quam paruarum mediocrium me
dimus, ephi status aequales mensurae dio modo se habent. Haec ille. Quibus si addam continebit igitur batus logos duos & septuaginta at idem continet sextarios totidem iuxta Iosephum, atque alios supra relatos. Sunt ergo Hebraicus log Latinus sextarius inter se aequales. Et quamuis praedictis rationibus firma non esset, ut Vere est, praedicta sententia, vel uno Latinae Vulgatae cclitionis testimonio coim firmari potuisset cum tamen plures afferre posse- ωego meae prouinciae Boeticae g.illinas, atque oua Italicis maiora esse, nihil a vero aberrabo Sed&Romae aliqua ego ova appendi trium vnciarurn ponderis, quorum putamina duas drachmas pendentia duas capiebant aquae uncias, drachmas sex cum dimidia. Quidni Palestina
regio, his nostris bellate praestantior, oua communia generet his nostris ea ratione maiora , , ita Vi