장음표시 사용
461쪽
Celeriterque deposuit Pydriam super visam suam , ' dedit ei potum ci . Quibus locis, serma, magnitudo cadi facile conijci posset, utpote quae .portari a virgine potuisset,& qua in ulnas accepta potari potui stet Abrahami seruus cssetque ad hauriendam de pu-CADI usus te aquam non inepta . Neque vero huic dis vara unilis est cadi usus , quem refert historia Regum, cum Elias coram omni Israele, eiusque
Rege Achab sacrificium illud instituit, quod caelesti igne abs implum Dei optimi gloriam
atque potentiam a calumni j pessimorum vindi cauit. Postquam enim ligna, carnes super altari composuisset Elias, ait implete quattuor Θ-dria aqua, o undites C holocainum, super ligna. Id cum semel secundo, ac tertio fecissent: 1. Rer. 18'. Currebant aquae circum altare aqua . Ο ductus repleta eLi eam Vero fossam, quae plena ν a*; aquis fuit, magna lique credent da est. nam ubi nos legimus secitque aquaedu Ium quas per duas araticinculas in circuitu altaris Septuaginta legunt capientem duas metretas seminis circa ali re. Quidam e recentioribus fecit aggerem, velut intercapedi non satorum duorum eminis circa altare. Sed hunc locum fusius infra explicabo. Futile autem ictiles plerumqae cados, perspicuum est in celebri illo Gedeonis adaersus Madianitas stratagemate: nam in eiuldem historia Dic. - . sic legimus: Dedit tuba in manibu eoram, age
xuit eleganti carmine Fannius. Attica praeterea dioenda est amphora nobis, Seu cadus, han facies, nostrae' adieceris urnam. Diuisianamque in duas urnas, ut vidimus, am Vidim, phora, ex eis continet metret urnas tres . at z-s 3. ituque adeo, cum notuisit numerus congiorum, sextariorum, quos continet urna, is ternario multiplicatus, congios, vel sextarios metretae facise indicabit. Habet enim urna congio quattuor metreta duodecim. Habet urna sextarios qua tuor viginti, metreta duos leptuaginta .
Italicum ceramium, inquit Galenus, habet coas Gβ ζη lib. Osto, Chus sextarios sex sexies octo, vel octies sex ficiunt plane sextarios quadraginta octo, quibus si addas urnam seYtariorum quatuor: vi ginti,erunt omnes metretae sextari duo septuaginta, Ut prius. uam sententiam confirmat Ni
calauta terpres leopatra, Epiphanius, atque ali , C quamplurimi. In re autem tam perspicua deesse Cleopat. lib. nullatenus possunt contentionum impedimenta de munditi, Dubitat namque Robertus Cenalis, immo vero Epipb lib. vi non dubitat, sed constat iter tenet, setitarios Atti . iam n
lib. de pondcos septuaginta duos metreta contineri vero Romanos : nam quadam unciarum Men F ri: ponderum ambiguitate deceptus, Fannium metreta.
quoque falsium filisse putauit. Robertum alij sequuti, dubitari posse existimant, de quibus sint intelligendi sextarijs Graeci Scriptores, qui duos& septuaginta metretae tribuunt atque in eam partem inclinant , ut existiment Atticos potitis xxur post pauca , Coep ruut buccinis lare C este sextarios, ut mensura maior, minor eius-gere, ct complodere inter se lagenas ct iterum: Echisias cum fregissent. Elegantissima illa , ornni lues cruditione plena Ecclesiastis in thaphora hoc idem indicat Et conteratur hy-
a Dper itatem , cons ingatur rota Dper Riibbi Dauid isernam. Rabbi Dauid sic explicat hunc lo- in lib. ruri cum Indicat ventrem, qui findetur. Et dixit, super sontem, indican sepulchrum, quemadmo dum dixit: conteretur rota super cisternam: ut enim cadum ad fontem deferunt, qui est locus eius, si1 est locus hominis sepulchrum , cibi
scindetur venter eius. Fuisse autem hoc vasorecti am Anna , latiori, neque tantum ad aquam hauriendam, a Liu batur, verum et an ad farinam, aut similia asseruanda,
probat Sareptanae viduae ad Eliam responsum: I3 m. ἡπ.P. Vivit Dominus Deus tuus, quia non habeopauem,
*, nisi quantum pugilla capere potes farinae in bydria, cui Elias Dei nomine dicit hydria farinae
non Em iri, c. quibus omnibus locis, iij driae, aut agenae,in Hebraeo, respondet cadus quamuis ex his, aut alijs locis vix percipi possit, an cadas mcnsurae genus fuerit, aut cuius capacia talis;cum ubique vas cuiuscumque magnitudinis acque possit intelligi. Sed ad Graeca reuertamur. HGιbiuri Hesichius vocem κάδος cados dum interpretatur, aliam quoque vocem , idem, quod ni t eta, significantem exponit, κάδος , inquiens:
κίμει is, id est , cadus est ceramium M alibi,
est stamnium, hoc est seria, seu amphora vini, I
ristopha in vel aquae Aristophanesci ἐγὼ μυεν ω Διονυσος υιο c
σα Gίου, id est, quando ego Dionysius Stamiiij sim filius. Vbi interpres Filius Stamnij, dixit, tacita significationes quandoquidem vinum instamnium mittitur . Dicitur etiam amphora nisi, i uen Axti δ, si Cur e Contra amphora Romana cera , dbibH n jum Italicum dicitur Galeno. Nominavero, mensurae capacitatem accurate satis significa-
dem generis siti. Ego vero in eam sententiam non soli im propendeo, verum manibus, ac pediabus ad illam accedori quoties enim Scriptores aliquam referunt mensuram , suae, alterius gentis communem, te propria loquuti existimandi sunt, quoties seipsos de alia loquutos non indicabunt ut fecit Galenus, cum Italicum dixit ceramium; Iannius, cum Atticam amphoram. Ver in ex hac assumptione longe aliam ab illis
conclussionem conficio,nimirum aeo ualem omnino fuisse Graecum sextarium Romano, immo eundem. Nam cum Graeci illi OIDnes, quos retulimuS,magnae auctoritatis viri metretam defi IPSΜ Vl Tniant fuisse sextariorum duorum deptuaginta; r' eandemque metretam tribi aequalem fuisse testetur sollertissimus Romanus Fannius Fannius inquam, cuius auctoritatem sine euidenti aliqua ratione eleuare non poterit Cenalis, qui nullam hactenus ostendit certo affirmabimus urnas Romanas tres, Atticis sextariis duobus septuaginta aequales fuisse, iuxtae celebre illud Mathematicorum axiomae: Quat sunt eadem uni tertio sunt eadem inter se P. At conita e dictis, urnas tres aequales esse Romanis sextarijs duobus septuaginta; ergo Odem axiomate cogimur afirmare Romanos sic xtarios duos septuaginta totidem Atticis aequales fuisse quapropterin numini aequalem fuisse necessarium est. Vertim ad ponderis rationem mensuralium, ponderalium unciarum, & librarum confusam multitudinem confugiunt, qui tinnia confundunt, diu lucem aD ferre huic dissicili tractationi profitentur. Vertim meridiana luce clarius apparebit, ut spero, quam haec, quae demensura diximus, cum ponderibus, uncijs, libris, atque alijs concordent, cum primium mensurabilium rerum inseritis pondera
pertractabimus. Nunc enim binis alijs Galeni,&
462쪽
DE HEBRAEORUM ENS LIB. III. CAP. I. si sis
Dioscoridis argumentis solutis , absoluta erit A cis, hoc est rusticanis sextariorum sex&tristin I
haec metretae disputatio Galenus namque vi-Gal. b. de detur asserere Atticum se xeste extarium mico norem fuisse Romano scribit enim in haec ver- perge . - getenim ex ari Romani Heram memi'nisse puto : nam apud AllienienseS, neque tmen ara, neque nomen hoc erat. Nunc,ex quo Romani imperare orbi coeperunt, nomen seXt rij apud omnes, quae lingua Graeca utuntur, nationes existit ipsa vero mensura Romanae aequalis non est, quippe alij aliam sextari mensuram REsrom usurpant. Haec ille . Ex quibus non video inge- detur ad argu ni mei tarditatem fateor quomodo colligant ςη δ prudentes viri, Atticum sextarium minorem Romano fuisse; cum non omnes, qui Graeca lingua utuntur, Attici ssint. Igitur, donec alia ratione. Due rum
sis probetur, teneamus, Athenientes cum Romani textari nomine mensuram quoque Romanam usurpasse quamuis omnes aliae Graecorum nutiones nomen vlurpantes idem, eandem mensuram non admiserint, sed maiorem alij, alii nibnorem , t alcni verba indicant . Dioscoridem praeterea nobis opponunt, qui in vino everatro consecra sic scribit,ς ι δ' i a ετο, ' χοες .Dros costi idest, est autem metreta choum decem. Hanc dis locus cor autem lectionem amplexatus Budaeus Fannium facile rei jcit , cum contra debuisset Fanniunamque expressum sit testimonium, in quo nulta est dubitandi ratioci Dioscorides vero nihil his aduersatur, qui litterulis illis Graecis β. ni meros notauit, quarum vel exscribentium festi Cnatio, vel temporum iniuria alteram potuit abscondere, aut abolere ita ut merito iuxta Aluciati, Agricolae, atque aliorum doctissimorum virorum censuram, addenda potitis videatur ii tera g. binarium numerum indicans, quam ab omnium fere grauissimorum virorum seritentia recedendum cum horum tanta sit auctoritas, dignitas, ut, cum illis Dioscoridis perspicuum testimonium obijceretur, perpendendum omnino esset, huiciae, an illis siet adhaerendum. Metretam igitur iam satis perspectam esse putamus eius partes dum pertequimur, primum G. trie lib. ccurrit amphoreus, sic dictus Agricolae, quasi 1. de mens ansatus: Vas enim erat utrinque ansas habens, ram, quibus capi, portari facile posset. Vsurpatur DA ' O que praeterea nomen ad genus quoddam men-
αδ A ii ' sinae significandum, ut videre est apud Aristo
a Tluto. Amphorae autem, seu amphorei vini nigri, atque odorati, subaudi, pleni. Eiusdem meminit Herodotus de argente cratere na cum aureo Del
Herodotus phos a Croeso misso, his fere verbis scribens ita Metretam vero sextariorum duorum se reus iam et uptuaginta otylarum se nonaginta. καμμ' 'quibus verbis non bene inferunt nonnulli, Omnes agricolarum mensuras diuersias a communibus fuisse. Cum enim metretae tribuat eum sextariorum numerum, quem supra communi metretae tradiderat, plane ostendit, eandem ciuicam, iusticanam metretam fuisse id quod exaltatis Nicandri interpretis , atque aliorum testimoni j , quorum sermo ad agricolas specitat, plane probatur. Atque illud maxime ex collatione numerorum liquet,amphoreum a metreta dupla proportione sit perari , haud secus, quam numerus triginta se a numero septuaginta duo corvisu In hoc tamen diuersae videntur esse aii choenicem, 'vicis georgicae mensurae,quod cotylem,choeni Choeum diuercem, aut choeum diuersam a communibu fis Vm g ςοιὸς
ciunt,ut suis locis infra videbimus.
Argenteus autem ocrater in angulo vestibuli templi situs erat DP σω ἀειφαρεα εξακοσιους.
choreon amphoreas exacosius capiens , amphoreos sexcentos . Et Lacedaemones apud eundem cratera aeneum Croeso dono mittunt , μεγε Θ κτριηκοσίους ἀμφορεας χωρέοντα, hoc est capacitate trecentos amphoreos continentem . Quantum
vero amphoreus capiat , quamque habeat ad metretam proportionem, explicat Nicandri in terpres his verbis . ο ἀμφορευc ξε α τρια-νωα εξ, ἱμ ετρητη ξωοι εβδομη κοντα δυο . idest ampho reus capit sextarios se & triginta, metreta duos di septuaginta. Hanc eandem sententiam tenuit
idest, amphorea subaudi, inueni in Georgi- Tom.3. Apparat S.
PAR SEX CONTINERomano extarios, qui tot dem Vraecisseretpares.
VIV S mensurae nomina plura Vnus commemorat Suidas
γα α υ ξεςαι χοουὶδ εὶ hoc est, choos duorum sextari rum : Chus enim duo siext rij; choeus autem sex. Hunc vero locum merito putauit Agricola corruptum . . .
fuisse, atque legendum choenix habet sextarios ' 'duos, hoeus se . sed eiusmodi diuinandi ars non omnibus placet ideoque nullum in conueniens sequi putarem, si quis assereret, apud alias respublicas, aut gentes aliam mensiuram fuisse eodem nomine, immutato tamen iuxta dialecti suae rationem . Nos vero de Atticis tantummodo mensuris disputantes satis superque nostro instituto fecisse putamus, cum de eis id, quod probabilius videatur, ostenderimus Chum igitur
Graecorum mensaram Hesychius μετοον γοω me tron hygro vocat, hoc est mensuram humidorum, cuius plane capacitatis ad alias mensuras , non Graecorum mod5, Verum etiam Romanorum,
perspicui est apud Fannium proportio cuius viri auctoritas, ac fides mihi maxima est. Is namque carmine ita de mensuris loquutus est diluci-d i vere, Ut fere nullus alius solata oratione . Quapropter in eius sententi js minor datur dis uia tandi atque altercandi occasio qua ex causa somtasse ab aliquibus non magni fieri solet iobi vero propterea maXimi. Is vero de sextario sic scribit. tii qu.rte assumptus t Graio nomine bo vix cu Vscis Adde avo chussit, vulgo qui es congius idem no seitati Senos igitur ser tarios continet clius. Et certe L/ntis
463쪽
sti uentes contextum potius verborum, quam mensurarum aequa
mirari non desino, qua ratione de sextariorum Agenere aliqui ambigant , cum Fannius unum tantummodo definierit 1eXtarium , quo sexies assi impio Chum fieri tradideri ; eumque vulgari Romanorum congio aequalem fui e dix rit. Id quod fecisse videtur , ne de capacit te Graecae mensurae chus dubitari posset, cum
e dicatur congio Romanorum aequalis que de sextariorum varietate ulla incidere posset suspicio , cum par eorum numerus in Graeca, atque Romana mensura contineretur. Atque hoc idem e metretae, choei collatione pari ratione probatur . Ostendimus nam que metretari , - choas Atticos continer
duodecim sextarios Romanos duos, septuaginta; si ergo hic sextariorum numerus per duodenarium diuidatur, dabit cho eo senos Romanos sextarios, quod videbatur probandum. Id etiam Cleopatra , Dioscorides Galenus confirmant. Sunt tamen aliqua, quae huic possent opponi sententiae, quae examinanda sunt, quo ea magis perspecta sit,& confirmata maneat. Ac primum locus Levitici , qui sic in Hebraeo legitur nas et Rus az pnae ar&n
me ornest sedec abne sedec ephat sedec vehincisedec. Quae
verba sic conuertuntur in Regio codice
Statera iustitiae lapides iustitiae , epha iusti tiae δε in iustum erit vobis . Septuagii
dictos. Sic autem ea verba conuertuntur in Si CXtianc codice Staterae iustae. pondera iusta, congius iustus erit vobis. Harum vero lectionum facta colliuione , nemo non videat Septuaginta interpretes non verba transtulisse, sed sensum , atque mensuram nam Graec
rum chum pro duabus Hebraeorum ephi, linsubstituisse . Quos imitatus Vulgatae Latinae versionis interpres sic scripsit Statera tu ta, aequasnt pondera ii,si us modius, aequusque δε-xtarius. Non enim significare voluit aequalem fuisse aut modio ephi , aut hin sextario , cum non minus, quam senaria proportione utraque Hebrae mensura tramque Latinam excedat; sed aeque his, atque illis mensuris legis statutum is Legislatoris mentem percipi unius
namque , aut alterius mensurae commemor
tione acta, omnium, nulla excepta, aequitas, s biicitudo praecipitur Maius tamen negotium nobis facessere vid tu Sancti Hieronymi locus,qui sic habet Sterilitatem,inquit, cibi,aquae auget sterilitas. Sextam
enim partem mensurae Hebraicae, quae appellatur hin, iubetur per singulos dies bibere . Porro hin duos ρογα choas At ticos lach, quos nos appellare possumus duos sextarios Italiacos, ita ut hi mensura sit Iudaici sextari , nostrique eastrensis , euius sexta pars facit tertiam partem sextaris
Italici Hactenus ex Hieronymi commentarijs desumpta sunt verba, quae non modicam Agricolae , iniciato praebuerunt disceptandi occasionem : Alciatus namque hanc, ut Hieronymi admittit sententiam , eamque Plinii testimonio mox afferendo confirmare conatur. Contra Agricola deprauatum ita putat esse locum , ut minime credat Hieronymi proferre sententiam ; atque huic opinioni ita plus nimio adhaerescit, ut ritis admittat Hieronymum , quem ut sanctissimum , ac doctissimum
virum commendat , hac in parte minus diligem
a sanctoruin opinione cunneorum cyre licintione discede c.
te scripsisse, quam ea, ut vera recipere, quae eiusmodi verbis continentur, doctissimorum irorum testimoni j aduersi , nulliusque probati Scriptoris testimonio comprobata . At nos id licere nullatenus putamus Sanctissimi, docti i-simique viri sententiam examinandam primi imesse censemus, qua perspecta, mox facile appareat, quidnam sit ab alijs superadditum. Atque ut rem ipsam perspiciamus, videamus an cibus, quem putat Hieronymus Zechieli praescribi, potui respondeatri ait namque disertis verbis panem unum, qui diurnum praestaret cibum,d cem uncias pependisse, qui quidem panis, ut ipse inquit, vitam protrahere sine ullo miraculo posset. At potus, quem ea verba videntur significare, tertia est unius Romani sextarii pars, hoc est cyathi quattuor , qui potus vix gallinae sufficiat in diem , nedum humano corpori ieiuno, cui fames ipsa humidum corporis consumens, si tim exaestuare cogeret. Vidimus supra, singu Supra cap. 3.lis potationibus abstemijs trientes , hoc est quat huius. tuo caythos propinari ; namque ali quincunces, 4eptunces, singulis vicibus, iisque frequentibus potabant quid ergo, Propheta trientem num tantum integro die, quattuor viginti horarum, sumata certe non fit verisimile . quapropter, neque id traditum fuisse a Sancto Hieronymo unquam credemus, sed tantum emba illari porro hi duos choas Atticos facit , scripsisse , in quibus sententiam Iosephi plane se Ioseph. 3. an
quutus videtur , qui eadem plane Uerba multo titi. cap. 9.ante scripserat. Eam pono sententiam explicare voluisse videtur, subiungens,& illa quam extam
partem hin nos appellare possumus duos sextarios Italicos , tantum enim existimanda est eius capacitas , cum chus , vel congius se capiat sextarios . At vero , quae sequuntur , omnia ab aliquo sciolo addita margini fuisse , coni j cimus , quae postmodum librariorum incuria in textum relata sunt , .ssimul vox illa, quam, in quos mutata fuit. Fefellit praeterea Alciatum Plini mendum,ut putaret hanc, quam modo refellimu Hieronymi priNII L
fuisse sententiam.Nam de nectarite Vino compo cus emendanendo scribit, eam, quae Graece habebatur . Dioscoridis sententiam, in Latinum sermonem transtulit,&ibi legerat: uncias quinque in choas
sex , ipse scripsit ponderis quadraginta denario Plin. 1 . rum in sextarios sex musti Et quo colligit Alciatus, choam sextario aequiparari. Verumtamen, quam sit eiusmodi coniectura a veritate aliena, docuit pluribus Agricola cui ut perito G. gr. lib. a. medico, maxima videtur hac in parte habendata, demens. Gre.
fides. Si quis enim, inquit, sicut verba Plinii
leguntur, composuerit, non vinum conditum,
sed omnino pharmacum quoddam efficiet 1 est enim Helenium perualidum medicamentum. Quapropter, ne eiusmodi oscitantiae notam Plitanto inuramus,placet mihi eiusdem Agricolae coniectura Plinium videlicet scripsisse sextarios triginta sex:vt enim quinque uncias in quadraginta denarios distribuit, octo denarios indicans sing lisvncij contineti,ita etiam sex choas,vel congios OCTO DE- per triginta sex sextarios distribuit, sindulis con V φ 'Plu
est, si postmodum temporum iniuria , vel librariorum incuria tricenarius ille numerus exciderit qui addendus est modo. Sed alicui sortasse vid bitur,ostendendum a nobis hic scisse,quanami
464쪽
tione Romanus sextarius Attico ξε .. esti sit A litis contextui accommodati is par, id quod iam fatis supra probatum esse videtur siquidem plane ostendimus, Plini sequuti sententiam, choum senos habuisse sextarios , aequalemque fuisse Latino congio , qui sex habuit sextarios Romanos quapropter necessarium omnino est huius, atque illius partem sextam aequalem quoque fuisse. Sed obi jciuntura multis multa antiquorum Scriptorum testimonia, quae,dum aliud, atque aliud pondus sextario , aut cyatho praescri sunt, diuersam videntur indicare sextari capacitatem magnit dinem Vertim cum inconueniens non sit, immo necessarium, eandem mensuram diuersiis rebus plenam diuersia sortiri pondera , non prius
enim vas illud decenn auri siclos, offerebatur que incenso plenum; quapropter cochleare non fuit, quia vix credi potest, auri tantum cochleari contentum fuisse,aut tam parum incensi a principibus oblatum. Qua autem fuerit capacitate: iusmodi Hebraeorum vas, vix statui potest, ac ne
vix quidem , nisi sorte ex similitudine Gra
cae vocis MED cotyli similem fuisse utriusque magnitudinem coni jciamus Fateor tamen, SC-ptuaginta interpretes praecitato Numerorum loco tyiicin posuisse pro mortariolo , hoc est turibulum . βλι, di yblion pro acetabulo Est TRYBLION, autem tryblion eadem chiria cotyli mensura. Sed c Mylepare ad Graecam, reueitamur. Hac voce Athe Vς Τίμ -
eiusmodi argumentationibus satisfecero, quam naeus,&Eusthatius cymbala significari tradunt, rerum Onctera , quae superiori libro expendimus,ad ipsas mensuras applicemus. Quapropter in commodiorem locum eiusmodi responsiones
Hebraeorum aph, necnon de Romanorum demenso.
IVERSA plane decolyte, Ichoenice tradunt Scriptores, vixit audeat Portius, aut Budaeus de huiusmodi mensuris certi aliquid statuer At quamuis voces ipsae plura signincent, atque adeo cum pro mensura usurpan-
fortasse quod ea cotylis haberent formam. Alii putant, eam vocem significare acetabula illa , quae eminent in pedibus polyporum, quibusque aristissime se astringunt saxis , atque alijs rebus, similitudine fortasse, ac forma Cotylis. Nos vero ab hac voce deductam putamus Lati COTYMnam scutulam, vel scutellam, quam Romanus, dedit ta vide- non minit quam Hispanus more suo terquα ' proferens surpauit. Hoc significare voluisse videtur Martialis, qui eleganti carmine imminuta Posthurniani munera quadam acat gradatione exaggerat, post alia subdit. Besalem ad ululamRxto peruenimus anno, Martial.lib. 8 POH hunc in cottila rasa libra data est Non enim modo binas imminutas ponderis,ncias dixisse satis habuit, cum ex besse ad rasam selibram ventum fuisse dixit; verum etiam vas ipsum , quod cotulam vocat, quasi scutulam, ablata prina littera imminuere Iam vero multi, plex eiusdem vocis notio rationem nobis indicare videtur,propter quam Septuaginta interpretes Hebraicam vocem at log κλόλει cotvli reddant, cum Vulgatae interpres sextarium conuertat,qui est,ut mox videbimus, illius duplus non enim est a communi usu alienum scutellam dari, quae extarium capiat quamuis frequens magis sit scutellae usus, quae emiseXtarium contineat. Qa etiam ratione interpretandi sunt medici eum Valla grammatico, quos reser Agricola , tur, non certam aliquam apud OmneS significenΠ qui seXtarium acceperunt pro cotyli . Est
sed apud alios aliam atque aliam ; nos Veroeam perpetuo surpabimus , quae magis sit in usu, i pluribus probata. Et quod ad Avicis comi in spectat, ea voce significari putant Graecae linguae interpretes omne cauum, accipique pro vase cauo quamuis pro patulo accipia tur Significat etiam manuum , ac pedum cauitates , quas volas Latini vocant nisi forte haec vox , eiusque notio ex similitudine Hebraicae , capti delumpta sit. Haec enim pri- miim Omne curuum significat , qua ratione littera quaedam alphabet dicitur is capti . Si gnificat praeterea volas manuum vel pedum, apud Erechielem . Et percute es RG aphelcishmanum ad manum, volam ad volam, palmam ad palmam, conuertunt ali . Et apud eundem EZechielem si ecaph, ct ianta pedis eorum cecaph sicut planta pedis ituli. ΑΛ- militudine cauitati manus vas etiam quoddam apud Hebraeos dicitur capti, cuius stequens
mentio fit in Numerorum libro nους,1phelia threochleare unum vertit Pagninus Sanctus vero Hieronymus, mortariolum, vertit, in m TOm. S. ApparatuS. tu cotyle liquidorum mensura eadem, quae a liciuidorum Romanis hemina, ut Diodorus , meraclitus mensura ea- tradunt interpres Aristophanis sic in dem qMene-
mensurae, quod nos utique Atticio dicimus Interpres semissextarium. Est etiam cotyle aridorum men ristophanis iusiura utriusque exemplum extat apud Thucidi-
cuique ad menses octo aquae colyten, duas cotyles tritici Quem quidem morem mensurandi cotyli tam arida, quam liquida a Graecis accepisse videntur Romani, qui mensuras omnes sextario minores, una cum plo sextario, liqui dis atque aridis mensurandis communes fece runt, inter quas fuit hemina cotyli par. Fuisse
autem parem utramque mensuram,testatura an Famitus. nius.
At co0las, quas,s placeat, dixisse licebit
Hererisnu, recipit geminassextariusvnIM.
465쪽
At co0le vathos bis ternos una receptat. Cum igitur supra ostensum sit, duodenos cyathos sextario contineri, constans sibi est Fannius, co-tylem semissextario parem faciens, utpote quam bis capiat sextarius Romanus .eandem Compleant sex cyathii tem Romani. Hoc idem mensurae genus τρυβλίον tryblio quoque dici scribit disertis verbis Cleopatra ; ιυβλίον τὸ μυ- ιιέταιν
tryblion eandem, quam cotyle mensuram capit, continet enim mensura cyathos sex. Haec vero tam persipicua de cotyli testimonia interturbant nonnulli, dum varia corylis expendunt pondera;
cum non animaduertant, eandem mensuram, ut
saepe dixi, diuerI1s rebus plenam diuersa plane a sortiri pondera quae pes spicua plane erunt, cum rerum pondera paulo inseritis definita a nobis fuerint. Quapropter illis hic praetermissis, ad
choenicem examinandam properandum est. Xο ιι choenix Graecorum propria mensura is,
eiusque vitis Scriptoribus frequens est. Sed in
eius magnitudine, aut capacitate X plicanda , non solum nostri Scriptores, verum etiam anti.
quiores variant, ut vix quid de ea sentiant statui Molluetib Polstit Pollux tres illi dat colylas, dum cotyle inquit, est tertia pars choenicis. Sed cum cotylis magnitudinem, quam ipse intelligat, non habeamus, vix quid scintiat percipere poterimus. Est enim cotyle, ut vidimus, seminae aequalis, quam si accipiat capiet choenix sesquisextarium. At ip-pothv semet Pollux medimno tribuit choenicas O LO&ciuid sientia de quadraginta, quo in loco choenici tribuere vide choenice QR tur binos sextarios . Siquidem, ut Vidimus, me
ciimnus amphorae clupuis sextarios continet lex nonaginta quare cum constans, eiuldemque sententiae Pollux non siit, quam teneamus & nos,
nullam aperit. Sed neque ali Scriptores, qui bicleopatra de nas, qua retulimus, ingressi sunt vias Cleopatram disse, enim, Dioscorides clioenici pariter cotylas tres Dioscor de tribuunt Galenus vero, choenix, inquit,sabet se-bb. depond.' xtarios duos Multo ver,minus stibi constans est i d pQΠ Suidari qui ι δ ra inquit, μετρον χωνάχων , Mi . , in 'ρουροῦν - ουαν ως εἰναι μετρον ξεσων β . hoc est, medimnus mensura choenicum quadraginta octo. Et iterum medimnum igitur modiorum sex, ut sit mensura sextariorum duorum .septuaginta. qua in re Choenicis, modij, sextari proportio perturbata est, cum modius, ut diximus, tertia fit amphorae pars sextariorum sexdecim; atque adeo medimnus sextarios contineat nona pANNII ginta sex, non septuaginta duos. Quapropter mirandum non est, si huiusmodi Scriptorum sententi j S praetermi Isis, unius Fannii, qui sibi constans est, sequamur vestigia, quattuor sextarioschoenici tribuamus esteque affirmemus modi, quartam partem, amphorae duodecimam. Sic
enim scribit ille de sextario. ς,ἡκω, 'μὴ at ago tussi Graio nomine choenix. Sed, hanc Fannij, quam sequimur sententiam
confirmare non pigebit. Pritis tamen admonendum lectorem duximus, ne eum moueatri plua
Eeteth. ys. Sinta interpretum lectio apud Erechielem, quae 1 o. sci choenicem scribit prohato siquidem paulo infe- Theodor su ritis prolato etiam cotylem scribunt. Et Theo- per harecbici doretus, eam lectionem interpretari dum studet, coro tribuit choenices centum, cum, paulo post, ephi aridorum mensuram aequalem constituat choenici quae interpretatio cum nostra Vulgata lectione nulla ratione congruere potest, quin ei.,
ex aduerso stet . Eandem fere sententiam Nnuit Epiphanius, Graecae lectionis difficulia te b. m. d. permotus, dum ephi, choenicem pares facit o d. mensuras Vertim huiusmodi sententiam probare non possumus, quae, cum Septuaginta ipsis interpretibus quamuis aliqua ecparte Onu niat, multis tamen ab ea discedit: siquidem, ut dixi,& notat Hieronymus, prohato cotylem scripserunt Septuaginta, quam nullus non minorem choenice fecit. Ex quibus omnibus liquido constare videtur, Septuaginta interpretes, sicut alias dixi, non Graecas Hebraicis mensuris exae SEPTV quare curasses, sed tantum mensuras substitue ginta interprere, quae loci contextum explicare potuissent Sed ad probandam Fannij, quam sequimur, sen curant B tentiam reuertamur. Constans apud omnes Scriptores sententia est, choenicem diurnum fuisse Phominis cibum ideoque Pythagoras in choenitice considere vetuit, numquam non e praesentibus aliquid in posterum relinquendum; crastinique diei in hodierno memores esse debere docens, ut auctor est Plutarchus Vertim ne hac lut. sympos quidem ratione certi quidquam de choenicis .moblc. H. magnitudine statui posse videtur si quidem non idem apud omnes homines ciborum suo non parabsumunt panis demensum, qui parum, qui multum corporis exercent vires. Qua propter latus iterum unicuique relinquetur opinandi campus, si, iuxta cuiuilibet Regionis, gentis, aut exercitationis rationem, homini diurnum ci- Cium liceat constituere. At nos, qui ex Graecis Atticas tantum meditamur mensuras, Attici antiquissimi pariter , ac docti Aristophanis inter GJoph. in pretis testimonio insistendum esse censemus, qui terpres in V
γίνο υ κοα δ η . hoc est inchoenicem quat IN CHOE tuor magni panes fiunt, parui autem octo. Esto i m M
Ver5 nulla ratione putarem, magnum panem dici eum, qui minor sit eo, qui ex frumenti se xtario fieret , aut paruum illum , qui minus, quam heminam frumenti habeat , qui potitis minimum dicendum esse. Sane ego diligenter Xaminaui, quantum panis e choenice fiat, reperi Romae e rubio tritici panem fieri rusticanum pondo sexcentorum circiter continet au tem, ut infra ostendemus, rubium sextarios anti Quos quadringentos nonagintaduos i si igi εφφli ritur ille librarum numerus per hunc diuidatur, singulis sextarijs obueniet libra una cum nouem quadragesimis primis librae partibus , atque adeo ex choenice vix panis pondo quinque fiet. At Cato , cibum familiae praescribens villico, Cato. a s Cmodios quattuor assignat in hyeme, per aesta de re rustic
tem quattuor semis, villicae modios tres ex quo nonnulli arbitrantur, quaternos modios in mensem operarijs assignari, qui binos sextarios dant in diem, paulo amplius at ipsemet Catos ipsum explicat subdens : Compeditis per hyo me pondo quattuor ubi vineam fodere coeperint, panis pondo quinque, siqueadeo dum
ficus esse coeperint deinde ad panes quattuor redito Panes quattuor pro quattuor libris accipit Cato, librarios fuisse panes indicans, quorum quaterni, aut quinii choenice fiunt, quae diur OVATTUR num homini cibum praestat. librari panra
Ea, quae de honice diurno hominis cibo di dis '
ximus, exigere quasi suo iure videntur, ut de Romanorum demenso, vel, ut ali scribunt, dia
menso a nonnihil dicamus , sic enim dicebatur; quod
466쪽
QvATERNI modi in mensem servis dati
DE HEBRAEORU MENS. LIB. III CAP. VIII. 6 9
quod singuli mensibus olim seruis dabatur. in capacitate dici; cognata est existimatur voci
Eius meminit Plautus: Vos meministis quot calendis petere demensum, qui minus meministis quod opus sis facto facere in aedibus Et Terentius quod ille unciatim vix de demenso suo, suum defraudans genium comparsit miser. Vbi Donatus Saul, inquit, quaternos modios accipiebant stumenti in mensem, id demensum
dicebatur: utrum a mense, aura mensura ,
incertum est. Hinc sit, ut ab aliquibus pro eius modi frumenti quantitate usurpetur demensum, quasi sit quoddam mensurae genas. Alij quidam ea voce abutuntur, ad significandum diu ni cibi, quae seruis dabatur, mensuram qui mo disputant de diurni , ac menstrui seruorum cibi quantitate. Sed quoniam nostri insti Diuti non est, varios gentium usus cibandi seruos diuersissimos mores inuestigare , satis superque huic negotio fecisse videbimur paulo superius allato Catonis testimonio, in quo, illico, qui, utpote totius vineae curam gerenS, alijs quoque cibis abundare credendus est, quaternos modios assignat in mensem compeditis vero, qui solo forsan pane vescebantur, choenitem panis in diem assignat, hoc cit quaternas, vel quinas panis libras . Vertim, quod ad demensi notionem spectat , latilis multo turpari videtur ab interprete Aristotelis loco supra allato ab interprete Iolephi, qui detraensum pro mensura absolute usurpant. Sed Spartian a balath mos enim Hebraeis fuit, sisno, sorma, aut capacitate vasa denominare, ut alias, quod ad sonum sipediat,explicauimus. Deducunt eam alisa radice nra bana aedificare. tau finem esse putant vocis re baijt domum igniticantis, quod Do Musu domus homines continet, ita mensura haec plura signifi- liquores id quod Hebraica phrasi consonum λ HebrI'i . videtur , utpote quae omne continens, domum solet appellare. Vt apud IOb nubes ghac Iob. s. p. q.
cabis, domus araneae fiducia eius . sensum aptissime reddidit Vulgatus sicut tela ar nearum ducia eius telam enim domum araneae vocavit, quod haud secus, quam in domo vir, in siua tela aranea demoratur. Et in EXOdo . od Mo. Subter coronam erunt circuli aurei tam leba xj, thim in domos vectibus phrasim, loci sensum explicauit Vulgatae interpres, ut mittantur, in
quiens, vectesper eos. Eandem phrasim expli
cat atablus in libris Regum. Domus, inquit, hoc loco pro sacco, ut Malio loco domus manuum pro hyrothecis Vertim,ut ad institutum redeamus, quidquid sit de vocis origine , hoc est omnino persjucuum. ab omnibus receptum, batum mensuram fuisse quandam determina vatam certam, ad liquore , quam vinum, mensura E- oleum,aliosque dimetiendos. Id quod ex histo 1uor in via Regum apparet, qua aeneum vas illud, quod prae aquarum multitudine , quam continebat, mare dicebatur, describitur, eiusque materiai, nus Senatoribus, inquit, qui non vitio suo de C forma, longitudo, latitudo, altitudo, ornamenta, coxerant patrimonium pro liberorum modo Se
natoriae professionis expleuit ita ut plerisque in idem vitae suae dimensum sine dilatione restituerit. Sed de his hacLenus quoniam ad reli quas Romanas mensuras diligentius examinandas revocamur, utpote ex quarum collatione,
reliquarum omnium cognitio pendet.
ea, quae huius nostrae disputationis sunt propria, 'uorum potissimum causa de externis quoque mensuris agendum fuit de quibus cum Ca tantummodo praelibata sint, sine quorum cognitione vix voces ipsae, de quibus tractaturi si mus, nedum res cognoscerentur, ratio ipsa poscit, ut Hebraeorum mensuras, illas poti inum, capacitas definitur. Ibi enim sic habetur π κλι)- nia alphaijm bath lachii Duo millia batos capiebat. 3 R Chaldaeus duo millia batorum humoris conti 'nebat. Septuaginta vero intel pretes nihil nobis certi hoc in loco tradunt: nam in Complutensi, ac Regio codice: V πλ o. cni-liada choet echori, duo millia choros capiebat; quamuis in Latina eorundem codicum versione aliter legatur duorum illium batorum capax erat. At in utroque Sixtiano codice, Graeco nimirum, ac Latino eiusmodi verba desunt, nihilque de maris capacitate hoc loco legitur, ecquo suspecta nobis ledtio est, quae choeum pro bato CHO EVM substituit quamuis, ut alias dixi, Septuaginta , lix' V
interpretes troia multuIN Curalle Videantur, men me probast
suraruin aequam proportionem explicare , sed dum est. mensuram Graecam pro Hebraica substituere a. illud tamen perspicuum ex omnibus pariter iectionibus fit, batum mensuram fuisse liquorum; atque illam non minorem ea, ad quam habeat
mare aeneum proportionem, quam habet nurne MARE AE-
rus bis mille ad vinum siquidem bis mille bato, ζψ du ' -
, , torum millia continebat marg. capiebat.
Fuit autem aliud Hebraici bati genus, cuius in Paralipomenis it mentio dira , , dici nia p)rnu, maharichiathim solos et elaphim iacit , hoc est com-
prehendens batos tria millia complebat o in Regio codice: vel capiebat; ut Pagninus. Phrasi TR 1 a autem,quae duplex verbum comprehendenS, torum millia quarum in sacris litteris mentio fit, exquiramus, E complebat, idem fere significans, uni tribuit ora GP; VBATUS
easque cum alijs notioribus conferamus. Ac priunium sese nobis offert batus re, jocem braeorum mensura , ad quam tanquam ad primam, Maliaram omnium normam reliquae Omnes reuocantur. iat igitur vox est, quae ab otia-nibus fere linguae sanctae interpretibus explicatur, tamen adlauc, unde sit dicta,penitus ignoratur. Sunt tamen, qui putent vacuitate,& om. 3. Apparatas. tioni, id ipsum complete fieri plane indicat, nimi rum, vas illud praedictum batorum numerum ita comprehendi sib, ut aliquid amplius posiasset, quamuis ea aquae quantitate immissa ple nis prcvL-nus diceretur, isset . Locus hic mirifice exposi ta bis mille, tores potissimis in Hebraeos torsit, dum, quomo a trium mil-do cum alio Regum concordet,exquirunt, in quo ebraeo toria bis mille batos dicitur capere mare dein, quedo.
467쪽
APPARATUS URBIS AC TEM PLI PARS II.
si habet: Duo millia batos capiebat at in libro . Reg. . Paralipomenon sic Capiebat tria millia metretas. GEandem Vero coniecturam id probat, quod hoc P rat, si ipsum,quod in Septuaginta interpretum libris se V r cium fuisse existimamus, in Ioseph quoque simi-
Caiet. in lib. parat apud ruber lib. de templa.
hic dicitur tria batorum millia comprehendisse. Visiab in lib. Et in primis rei jcienda est atabli sententia, qui paral. z. cap. cum lianc proposuisset illi ustatem dicendum 6 ημ 7 est, inquit, hic addi Quod praetermistum id
, - - ἡ δtur in libris Regum ea enim est mens auctoris
huius libri. Quae sententia vero fundamento fallistimam superstruit opinionem. Nam quam uis Paralipomenon liber, ut alias notaui, quasi quoddam sit supplementum historiae, nihil tamen illi aduersum continere potest, cum traque sit eidem Diuinae veritati pariter inni Xa . . atque adeo, si mare capiebat tria batorum millia, non utique dici potuisset, mare idem eorundem batorum duo cepisse millia; esset enim haec propositio aut falsa, aut plane nugatoria, Vtpote quae communi loquendi modo non responderet: nam cum vas aliquod aliquas capere mensiuras
dicitur, utique eisdem impleri intelligendum est. Non magis probanda videtur Caietani huic similis expositio, quae describi putat in libro Re-
gum mensuram secundum quantitatem aquae incommuni usu in Paralipomenis autem quantitatem aquae, quae poterat apponi implendo illud mare usque ad summum. Confirmat hoc, quoniam in Hebraeo haberi dicit: Facienti impleri, mensuras tria millia tenebat. Haec vero pro batio ex significatione vocis p rnn macharic desumpta,&praepostera est, limis violenta nam V cena aliae, , quae utrobique habetur, quamque aptissime Vulgatus vertit capiebat sic inte Mispinus in preratur Marinusci De vasis proprie dicitur, arca Noe quae aliquid intra se continent quod est eorum mensura si igiti re maris mensuram denotat verbum hoc, cui locus Regum bis mille batos tribuit, quam fortificationem intelliget Caietanus, quae tertium superaddat batorum milliare numquid modum inuenit comprimendi aquam, aut in cumulum eam erigendi, ita ut cumulus
dimidiae vasis capacitati sit aequalis quod si
haec nondum inuenit, permittat vero similiorem aliam inquirere, xpositionem, quae totam DIpp1CvL exhauriat loci dii ficultatem. Eam vero emolliretatem loci e quodammodo voluiste videntur Septuaginta
tu septuagin interpreteS, qui pro Cadem Ocelati , quae , a. utrobique habetur in Hebraeo, aliam in loco Re.
li historia, atque eius versione factum esse depre ' : ul
liendimus. Is enim in nostro Basiliensi codice a tos Ichipe ,
sic habet: δέ r δἐ ' Θαλασσα βαδου τρὶ χι quamuis male λίου ealecheto de thalata adus tri, et illuc hoc est ca tur b ix' quibus quasipiebat autem mare batos ter mille GeorgiuSVe bis mille dixero Agricolatiunc locum sic retulit: δ ci δὲ dola, ab alijs
mare duo millia batorum . Eam lecitIonem Vn tibus. de lauserit, non facile conijcere possiimus, nisi Agric. lib. alicuius librari vitio contigit, ut pro inιλίουc, de exier men. G αμιλίου legeretur . Et quamuis in batorum numero cum nostro textu concordet Gelenius, selinius.&alij Ioseph interpretes illum sequuti, tamen in illo plane labuntur, quod congios pro batis scribunt capiebat enim , inquiunt , mare Ongiorum tria milli ... Aliqua tamen excus, tione digni sunt huiusmodi interpretes , si probato Hebraica voce , quam in Graeco Iosephi codice legerant, eo scripserunt, clim paulo infertiis uterum tapxcitatem , quam liber Regum quadraginta batis definit, ipsius Iosephi Grae-
Quibus omnibus in locis superstitiosam quandam Graecorum praesumptionem agnosco, qui in As Crdum linguam suam a peregrinis vocibus Xpurga Scriptores C re semper student,seipsos priuant plerumque veri oliς V Ces
tatis perceptione cuius rei haud leue argumen ut fur
tum ex hac nostra collatione desumitur; siqui tiolem ciunt. dem coguntur hanc , aut illam mensuram probato substituere , cum nullam habeant bato aequalem; vel quod verius est, cum interpretes ut plurimum, cui Graecae mensurae batus sit aequalis, ignorent, atque adeo choeum re quenter scribant pro bato , clim batus , ut inita videbimus, choeum pluries contineat Vertim tamen est Rufini translatione batos legi, ut habetur in Graeco Iam vero a vocibus ad res ipsas gradum facere oportet Ac in primis duplicem mensuram eodem bati nomine compellatam apud Hebraeos fuisse, gum subistituerunt, ab ea, quam in loco Paralipo , quarum maior minorem proportione sesquialteramenon scripserunt. In libro namque Paralipomenon ista millia metretas legimus in omnibus codicibus,tam Latinis, quam Graecis.At in libris Regum non eadem est codicum lectio nam in Complutensi, Regio Graeca sic habent δέ χιλια
choeos capiebat Latine vero sic duorum millium batorum capax crat. In Graeco vero, Latino Sixtiano codice, ut dixi malis capacitas nulla notatur. Quae omnia in eam me cogit sEPTVA tionem inducunt, ut susipicer, Septuaginta in-ginta inter pie terpretibus bati nomen eo loco scriptum fuisse,
is quod cum librarius aliquis non intelligeret,praeabris Regum a sumptionem, casibi et,comitem ignorantiae de-I Da imo dit, atque adeo batum mutauit in choeum, sicut aliqua habent exemplaria in deprehenso postmodum ab alijsirrore, tam haec, quam illa lectio sublata fuit, quod probant exemplaria omnia illa, quae imitati sunt Sixtiani codices Hanc vero animi nostri coniecturam probat etiam vulgata Latina nostra editio, quae Septuaginta interpretes alias sequuta deprehenditur,4 hoc loco maxime, atque in libris Regum
superaret, ipsa diuersorum textuum collatio, concordia probat. Nulla enim alia verisimili a DNT LIXtione intelligi posse videtur,idem vas duobusta Patus ,
torum millibus , aut tribus batorum millibus ' C impleri, nisi dicamus, bis millenos e maioribus batis tribus millibus minorum exaequari Hoc autem duplex bati genus quasi digito nobis demonstrare videtur Latinae nostrae vulgatae ii terpres, qui maiorem mensuram ipsa Hebraica voce batum namcupauit minorem vero, non sine magno consilio, Graeca metretam. Id quod
tam perspicuum alicui expositori visum est aliquando, ut in libro Regum addendum duxerit: tria millia metretas quae additio postmodum in textum irrepsit, ita ut in pluribus antiquis codicibus legeretur Duo millia batos capiebat
mare,&tria millia metretas. Quae sane verba , maturo consilio e Vaticana editione sublata sunt. Mirifice vero interpretes ostendere conantur id, quod additum est, e textu non esse, quod& nos libenter fatemur, quamuis ex collatione
textus libri Regum is Paralipomenon idem prorsus eliciatur sensus, qui ex illo libri Regum
468쪽
DE HEBRAEORVMMENS. LIB. III. CAP VIII.
cum ciusmodi additione. Ac ne alicui videatur Aius, qui apud Isaiam pro batosci ibunt Uri. r.
haec nostra sententia aut noua, aut a nobis inuens ni PTO ta, nobilium Scriptorum testimonia proferre operum testimo, raepretium duxi. Nicolaus de Lyra tria mil-m . V ametietas, inquit, non est in Hebraeo, nec in libris correctis, sed est dictum fortast alicuius expositoris, volentis ostendere, qualiter ea beant batus metreta: quia batus continet metretam , dimidiam, sic duo millia bati valent tria millia metretas. Abulensis vero rem ipsam expressit, dum scripsit metreta, batus sic se habent, quod batus continet me iret amis dimidiam ideo, cum mare contineret duo millia batos, continebat tria millia metre-Ves card iis, O etiam Cardinalis, dum locum Parali lib. i. iis pomenon explicat capit, inquit , tam batus, quam ephi metretam, dimidiam, ita duo millia bati sunt tria millia metretarum. Diony-DAn. b. sus Carthusianus Batus autem, inquit, conti- in h. fis et metretam cum media Sunt&alij recentiores Scriptores hanc eandem sententiam confirmantes, vertim, quae tam perspicua ratione nititur, nulla alia videtur indigere probatione. Iam vero, quoniam probatus satis esse videtur Hebraeorum batus, nec minus utriusque proportio sesquialtera, superest ut explicemus, cuiunam Graecorum mensurae comparandus siti tus, quam ad illam habeat proportionem. Et in primis Ioseph auc Loritas viam nobis aperuit perplanam is quidem cum olei bados, quos, quae vox, ut lupra ostendimus idem si G. Agra c. lib. gnificat, quod metreta. Quo etiam referenda ,
videtur Agricolae coniec cura, qui apud Erechie lem in Septuaginta interpretum codicibus pro
Hebraico bato, nunc χοινικα, nunc iam λην Cotyli legi putat librarij vitio, quem ignorasthia
existimat ceram ij notam huiusmodias'. Sedi ter haec omnia, quae batum minorem Hebrae rum, Graecorum metretae faciunt aequalem, millimum esse videtur Vulgatae nostrae testim nium , quo tria metretarum millia mari contineri dicuntur , quo minores bati eodem , ut vidia
His vero sic constitutis,vera esse omnino videtur, quam colligit Grsepsius utriusque bati, metretae, rRivs Q Eatque amphorae proportio. Nam cum tam batu bati , metre- minor, quam metreta duos & septuaginta dicatur tae, Pe m-
habuisse sextarios, ex illis quos amphora oclassi 'li' buit&quadraginta; minoris vero bati medietate ' sexd triginta sextarijs maior sit batus alter, fiet,Vt additis sex triginta, duobus septuaginta, Om ne bati maioris sextarissint octo supra centum: ac
tres praedictae mensurae habeant inter se proportionem, quam hi tres numeri. I 8 7 .q8. qui, si ad minores terminos iuxta arithmetices regulam reuocentur, dabunt hos . . 6. q.
Sed postquam fatis probata esse videtur maioris bati ad extarium proportio, opera epretium me facturum existimavi, si probati alicuius Scriptoris Salomon Hiram quotannis mittebat, retulisset, C possem de maiori bato testimonium afferre. Sed fatu autem, inquit, capit sextarios septuaginta
minor metre duos. Quem autem batum hoc sextariorum numetae aequalis. Ometiatur Iosephus, apte explicat Grsepsius.
GV si iam cum eodem capite Iosephus,& bati quanti- ςU Hφυι litem sextaiij metiatur,& maris capacitatem batis , utique de eodem bato locutus filiis credendus est. At mare, ut vidimus, capax tuis is dicit trium batorum millium, qui minores ti-que sunt batum igitur minorem duobus sis p tuaginta extarijs definiuit, qua in re explicare quodammodo voluisse videtur Septuaginta interpretum verba, qui dum minorem batum in Graecam metretam conuertunt, hanc illi aequalem fuisse denotant,quae, ut vidimus, duos deptua-IOsEPHus
minorem batum metretae comparata maior centum
neque ullum possum aut explicatiorem, aut maegis expressum optare, nedum inuenire illOCleopa Irepat. lib.
trae, qui Graece sic habet: υ κατὰ oruc μετρητης de munditisnξετων ταλικων ρη. hoc est metreta apud Syros est Bh Tussextariorum Italicorum centum icto. Quem O- cum perperam interpretantur omnes fere Latini, qui litteram, capa, quae nota est vicenari j numeri pro ita legerunt octonarisnota, atque adeo centum viginti scribunt, pro centum icto. Haeci
ro coniectura Eo magis nobis probatur, quod a doctis alijs viris non parum probari intelligam, qui&asserunt, assidue antiquis manuscriptis Graecis exercitatoS, nullum propemodum discrimen inter litteras has duas . , reperire potuisse, sed ca-ginta sextarios complectebatur. Sed non hoc illarum litterarum coniunctione utramlibet discer
tantum loco batum metretae aequiparant Septuaginta, sed & alijs, quibus metretae quoque nomen pro bato ponunt. Nam ubi decretum Artaxersis Persiarum Regis refertur , quo praecipiebantur dari Esdrae sue ad frument coros centum,' inque ad vim batos contum que ad batos olei centum . Septu
nere consueuisse. Qtiare cum hoc in loco nulla alia ratione posset, nisi tantummodo ex re ipsa, quam ignorari a librario facile ea littera conijci potuisse credimus, ita etiam Merrasse illum non dubitamuS. In eadem porro Cleopatrae sententia fui se existimant Nicandri interpretem , in cuius lectione pariter alucinatos fuisse existimamus, quapropter eum quoque nobiscum sentire putamus. Verumtamen quamquam haec ita sint perspicua atque probata, vix tamen sustineri possunt, quina plurium argumentationibus, atque obiectionibus vindicentur, quorum vis omnis duplici, ut ita dicam, videtur cardine volui aut enim diuersos exquirunt sextarios, aut aliam mensuram codicis interpres utramque pariter mensuram E ephi, quam videre troia possint, quomodo sit ba- epinunta ginta interpretes sic habent
ε κατον και ι τυ μετρητι άκοιτο . hoc est, vique ad
tritici coros centum,& vini metretas centum . In Complutensi vero, vini batos Graece, ac Latine legimus; at in Sixtiano Graece idem. Sed 4dditur καὶ ω ελαί. βάτων κατον , 4sque adolet batos centum . Vertim Latinus Sixti aniperuertit pro coris enim modios posuit pro me. tretis amphoras in quo interpretis muneri se si iis fecisse arbitratus est si Latinas modij, amphorae voces pro Hebraica, Graeca substituis set, cum nihil ad se spectare arbitraretur, mensu rarum aequam tradere proportionem id quod saepe saepius alijs quoque interpretibus suu enire comperimus . Sed ad Septuaginta redea-tho aequalis, ut esse debuisset ac propterea docti quidam nostrae aetatis viri ea negant, quae hae tenus ostensa sunt. Et quamuis firmis etiam rationibus insta probandum sit, ephi, latum aequales esse mensuras, necnon sextarium eundem, ut apud Romanos, Graecos, ita etiam apud Hebraeos in usu fuisse, non eodem nomine ro garem tamen libenter huius imodi mensurarum multi-
469쪽
multiplicatores, num, quando Iosephus bati ca A Hebraeos mensura nomen autem desumptum CICApacitatem sextarijs definit, capere illum inquiens
num vox ξε α aliquam eius nominis Hebraicam mensuram denotet id negabunt plane , sit si piunt. Superest igitur, ut Graeca vox, aut Graecam, aut Latinam aliquam mensuram signiscet, quod si fateantur, firma hac ex parte manet sententia nostra cum Graecam mensuram Latino sextario supra satis,4 infra pluribus, aequalem esse probaturi simus. Sed dicent fortasse, eiusmodi voce, quae Graecam, aut Latinam significat, Hebraicam quandam mensuram significari, quam ipsi ar, log vocant. At rursus rogo, num aequa lis mensura sit Romanorum sextario; negabunt dubio procul, ne nobiscum sentiant: at cum non videant, quam male de Iosepho maximae erudititionis viro sentiant, neque nos illis assentimur,
quod putent ignotam sat mensuram per ignotius logi nomen explicare voluisse Iosephum Immo aliquid peius, atque absurdum magis existimant de illo ignotam scilicet logi mens ram, quamque neque prilis, neque posterius explicauerat Iosephus , notissimo sextari nomine significare volatile peritum historiographum cum re ipsa, Vt putant, longe diuersae mensurae sint sextarius Jog, quod nec diuinasiet Apollo . Ego plane erubesco in iis confutandis immorari; nec mirari desino, peritos viros huiusmodi coimiecturis suos implere commentariOS.
videtur Forstero a figura foueae, quam forte has animum Di
DUAM VI ordine praepostero videamur progredi in explicandis Hesraeorum me suris qui neque a maXimis,
neque a minimis exordiamur; tamen eum sequimur,qui magis videtur aptus ad huius disputationis facili rem tractationem, intelligentiam. Atque inprimis remouenda sui duplicis bati amphibologia, quae nobis ubique foret impedimento, nisi de quo bato loqueremur perspicuum foret, ac
interim etiam, cui ex Graecis mensuris aequalis sit minoriatus, exponeremus . His igitur tanquam primis iactis fundamentis,ad Corum maximam Hebraeorum mensuram,eandemque liquolibus pariter, ac frugibus con ruentem Venien ce ipsa significari putat, quo aurifex fundit ampugentum, laurum, quod catinum Latinis dici FO, Ilerus itur, Hispanis risei, voce a Graeca deducta. At Gai M W.que huiusmodi vocis interpretatio eandem fere AURIFICὶ Vasiis formam indicare videtur . Huius autem vise Vm V 3
, non solumis Veteri testamento,
sed apud Sanctum Lucam Roganti enim illi
coita nitim debes domino meo respondet seruia Luc. I 6. P. εκατον, ρους, του centum coros tritici. Et quidem,
si nullo alio nomine censeretur haec mensura,Vbique perspecta esset, nota verum habet aliud nomen in sacris litteris non minus celebre larnchomer , quod Latina prolatione simile videtur
esse voci 'diu ghomer ita ut non paucos in erro CA MEsrem induxerit,arbitrantes eandem mensuram ho in corus a
me dici, ac homer Longe tamen aliter se res lia 4ς bet: nam in Hebraeo diuersae voces sunt, utpote quae longe diuersis literis icher, aighaim scribuntur. Quapropter notionem, & modum significandi brtiuntur diuersum nec tantum, sed A IMPlonge diuersas denotant mensuras; nam indigho mo 'o me diurnum hominis cibum continere ostende chomer .
-muS, - chomer autem tantum frumenti continet,
quantum semel potest a canaeso, bis a tume is portari quae omnia opportune suis locis pro
Vt ergo vocem hanc explicemus 'ian home C dici putant nonnulli quasi Nun hamor, aceruus, cumulius, quod ea mensura aceruum frumenti contineat. Alii ab rauia chamor, voce asinum significante deducunt,4 sic dictam mensuram existimant, quod asini onus contineat, quasi dicant adedidi ui asinarium onus. Hi vero longe a vero aberrant, ' tum in vocis explicatione, tum vel maxime in ipsa mensurae quantitate definienda aliter nan que se res habet; non enim homer voX cumulum significans ab asino nomen accepit, sed contra asinus a cumulis , sarcinisve portandis dicitur chamor, ab Euangelista Matthaeo propterea Graece dicitura γον hyporygion , i est subiu Matth.1 1 v. gale. Id quod probare contendunt nonnulli eleganti illo Samsonis carmine, quod sic legimus in Iudici is. P. D nostra vulgata: In maxilla a sint, in mandibula pulli asinarum deleui eos, pcrcussi mille viros. Hebraice ver sic, d, )u run reces in es, bellii
la asini aceruum aceruos duos in maxilla asini percussi mille viros . sic in Regio codice P. Pagninus vero,aceruum aceruorum,iuxta Rabbi Pagutture iunorum sententiam legit Chaldaeus vero para phrastes sic habet: In maxilla asini proieci eos aceruos aceruos, in maxilla asini occidi mille viros. Quae omnes lectiones in idem videntur recidere,ac plane ostendere, notionem vocis homera cumulo deductam fuisse ; immo is eadem asini quoque nomen deductum fuisse usus nai que est Samson eleganti paronomasia, dum ho- cum Uuxi. Est igitur Corus, ut ab ipsa vocis no E minum aceruos asini maxilla peremptos fuistia tione exordiamur, Hebraeis dictus,a cor a radi gratulanter affirmat. ce cor, quae sedere, aut circum essedere si gnificat, ex qua deducitur celebris illa vox tancica de qua pluribus supra diximus eamque in talentum conuerti tam a Graecis, quam a Latinis significauimus illud verb silentio praetermittendum non fuit, quod sicut cicar maXimum
pondus habebatur, ita Corus maxinia suit apud
Est etiam celebris locus in Numeris decollectis Vnmer. tr
coturnicibus,huiusmodi Conser uit cottim cum, P. 34,
quiparum, decem coros Vbi Chaldaeus param a e, o, .
hes,dec maceruos,conuertit.Nec tantum ab alijs cumulum interpretibus haec vox, in aceruum, tumulumves scat. conuertitur, sed etiam a Latinae nostrae vulgatae
interprete.Nam in Exodo,ubi de ranisAegypti sic Exsti8.2 i scribunt
470쪽
DE HEBRAEORU Μ ENS LIB. III CAP. IX.
decima coricorus dicitur Ursepsio.
plicans sensum reddidit: congregauerunt ea ιπimmensos aggeres neque enim aliter contextui post et satisfieri quis enim intelligere hoc loco posset coros pro aggeribus, aut exilii mare morientium ranarum putrida corpora mensurata fuisse, ut colligerenturi Neque Vero quemquam aduersus praedicta moueat Grsepsi disputatio decori decima: ratio enim, quam altruit, nimiurum oportuisse sacram Scripturam certam ali quam mensuram definisse, non incertam cum a li, nihil omnino probat, eaque allat Exodi testimonio plane refellitur; atque adeo nemini, risimilis videnda est decima cor mensura . quam ille pro arbitrio finxit. Ex his igitur ali tis testimoni js hoc unum constare videtur,corum, chomer pro eadem mensura surpari, quod apud Hebraeos Latinos,in Graecos obseru tum accepimus. Grsepssia praeterea vocem, ch mer voci cor praeferre contendit, cum quod Vox cori apud antiquos Hebraeos minus sit in usu, magis apud exteros; tum vel maxime, quod ea vox ininus vernacula habeatur. Et quamuis eiusmodi disputatio non multum ad mentura capacitatem examinandam facere Videatur,et men eius rei longe diuersam assignandam rationem putamus, nimirum, quoniam, vitandae amphibologiae causa, externi, res Hebraeorum referentes,libentius multo vocem cor usurpabant ab alijs omnibus diuersiam a voce chomo libenter abstinebant, ne cum alia mensura, homor dicta hanc viderentur confundere. Quod vero ad a liquitatem, Midiomatis proprietatem spectat, Chiis esse videtur, vocis radicem propriam Hebrae rum probare, ut ipsa vox inde deducta Hebraeorum habenda sit propria. Non tamen parum habet lantiquitatis,4 commendationis, quae temporibus Salomonis fuit in usu, ut ipsa
probat historia Regum Accedit his etiam Epiphaniisententia, qui coro eandem tribuit notionem, quam chomor sic enim inquit Acceptus lixque est corus ex Hebraica lingua, ubi vocatur chor sunt autem modi striginta. Appellationem
habet ex argumento collis; choria enim Vocatur
collis. Haec ipsa Epiphani sunt verba. Sed his iam de cori appellatione praelibatis,priusquam cori capacitatem,aut magnitudinem definiamus de ephi frugum mensula nonnihil dicendum videtur, quoniam illa mensura huius collatione percipienda est.Est igitur na, epha,vox quidem Hebraea, quidquid coni jciat in contrarium Grse-psius nam quamuis facta litterarum metat hesi Septuaginta interpretes eam vocem in od terminent, non propterea eam esse Aegyptiam significant. Illud praeterea , quod Hesichius tradit, oeph in Aegyptiam mensuram quattuor choenicas capere, nihil ad nos; sicut neque Epiphani j de Hyphe consimilis sententia nos enim de Hebraeorum ephi disserimus, illi de aliarum gentium mensuris. Fuit igitur haec frugum mensit ra ita frequens, ut aliarum quodammodo videatur e me mensura, modus. Nam in Exodo:
Non erit, inquit, in domo tua M'Ni na, ephali ve ephali, modim, modius, Latine legimus , non
quo lephi modio sit aequalis, sed quod modi j nomena modo dictum apte expressit Legislat iis mentem. Id quod fecisse etiam videntur Se-
ptuaginta interpretes, μετρον κα μετρον meimia ce metro scribentes, hoc est mensiura, ct mensiura.
Iam vero, ephi capacitatem, eam, quam habet ad corum, &batum , proportionem per spemctam nobis esse putabimus, si celebre nostri Prophetae testimonium perpendamus enim dum postliminio reue sis aequam mensurarum ponderumque rationem iniungit Ephi, ct ba Erecb. r.
tus, Inquit,aequalia, Gunius mensurae erunt ut Ca
ptiit decimam partem cori batus, decimam partem cori, ephi, iuxta mensuram eorum, erit aequa libratio rerum. Triplex his verbis videtur ineste praece purorptum Primum, ephi ac batum aequatas deber batus aequales constitui mensuras Secundum, tam ephi, quam se λς. batum decimam esse cori partem Tertiam tan
B dem ad aequam mensurarum librationem spectat, de quibus agendum nobis est per singula. Et priamum ita est omnibus perspectum, ut nulla fere interpretatione indigeat. At Septuaginta intc pretum lectio perturbata ita est, auctore Hierony i Hieron sumo, Ut penitus intelligi non possit verumtamen L V cum eiusdem Sancti Hieronymi Interpretatione intelligi, cum Latina, atque alijs conserri facile poterit, cum eisque concors inueniri Regius tamen Odc locum hunc aliter conuertit tacenim habet Ephi, latus ponderis uni ucerit. Pondus namque pro mensura ponens longe diuersum videtur innuere sensum sed si voci sinthacen, quae habetur in Hebraeo, vim expend mus,& idem significari traque lectione ostende mas,&lucis non parum huic nostrae disiputatio EADEM
ni de expendendis mensuris afferemus. Deduci Voce mensuratur autem ea vox a radice rari thacan. uae si reni fi l 'Πdζr ζζ,
cat certo metiri, mensurare, pensitare, penitus ignificant He- perpendete, idem quod Graecis ἀνακρίνω anacrino braei.
Latinis diiudico. Huius verbi participium concisam efficit antithesim in prouerbi j Omnes reuerb. 21.
derans appenditistitem corda Dominus. Atque iterum Omnes iae hominis patent oculis eius, spirituum ponderator Li Dominus. Haud secus hunc, quam illum locum interpretatur R. Him R. Himina manucl: Omnes viae, inquit, hoc est, quae nues apud Paelibet vij viri num da in oculis eius, id est,ip gni indιctio. sius viri Sunt enim viri, qui sunt sapientes natust. in oculis suis, inanes viae illorum sunt mundae, uectae in oculis eorum: sed est via recta in oculis viri, cuius extremum est via mortis Idcirco dixit: moenerans spiritus Dominus,Vtisi dicat qui scit numerum spirituum bonorum, est Dominus: ipse scit virum, cuius via est
munda in oculis eius, utrum sit munda, aut non. Sed verus, ut arbitror, loci sensus huiusmodi est: cum viarum nomine hominis denotenta opera, cogitationes, intentio, ea omnia plerumque homini ipsi eiusmodi vias ingresso recta videntur, ac plana quarui tamen asiperitas, difficultas, exitus homini sibi ipsi plurimum fidenti , ac caeco occulta sunt. inuita Deo autem patent, atque in promptu sunt; ipse enim Spiritus diiu- dicat, ac dilaernit, quo quisque in qualibet suarum ducatur actione . Est in alia huius verbi coniugatione magis expressa eius significatio,
qua certa omnimoda dimensio innuitur, secundum omnes corporis alicuius dimensiones. Quod mirili e explicat id, quod apud Isaiam Do Isa. o. P. I 2. minus dicit auis messus est pugillo aquas, iam L patino Πn cicen ponderauit, hoc est secundum omnem latitudinem, longitulinem, profundit