장음표시 사용
11쪽
semus, ct abiiciamus obscoena facinora. Non enim magis conducunt excrescentibus herbis solares ra- dij, sine quibus nihil vegetum,aut vita costans perpetuum esse potest, quam leges ipsae matura procerum deliberatione a Principibus conscriptae,huma- a Plato li. ij. nae societati sunt. necessariae . Siquidem huius iusti-
ς kgtb- tiar, quam Reges praesidio legum sussulti fouent, filum, velut plumbeam normam, sequi nos oportet:& siue nobiseu agamus,aut cum alio contrahamus,
sue in publicis rebus aut priuatis gerendum sit ne- gotium,nunqulim iustitiae officio carere debemus h. Proinde in ciuitatibus bene institutis, ubi ingens est uis. numerus hominum φ, non alia ratione licet statutae l.Omne, 'O S leges, quas municipales appellant , condere, puli 'γ im nisi quod gens vaga & insolens in officio virtu- notis de iust. tis non pollet contineri, si legibus certis, veluti semo no , non esset cohibita. Alioqui urbes praeclare fundatae pessum irent: ut Carthagini fato quodam cotigit, quae sut nostri affirmant interpretes) miserrimed l. si usius m aratro est suppostasi propter Principii discordiam, H fq - & legum prostratam dignitatem. Hanc autem Elo sis se aritis ri/m prae caeteris gentibus Galliarii Reges allequuti sunt, ut iustitiae incredibili amore feruescentes, nullum fuerit tam anceps discrimen vitae, quod viriliter subeundum no putauerint, siue in mari vel in terra illis dimicadu fuerit. Quot enim Barbaros ct populos immanes in suam manum strenue redegeruli Vbicunq; Mars fremebat, siue in Oriente, siue Aquilone, nomen Gallorum Principum cum maximis &yraeclarissimis tritiphis inuictu ct percelebre apud
12쪽
omnes gentes semper habitum fuit . Quarum rerii a Canoni praeclare gestarum magnitudinem & excellentiam, et non tam armorum viribus, quam aequitati ct iusti- . tiae, quae amantissime ab illis eXculta semper fuit, b I, ρροια attribuendam esse verius existimauerimh. Vnde hoc mis Infitim. munere a Diis immortalibus donati sunt, quod licet totius orbis Principes debeat cosugere ad fide Imperatoris, quasi praeeXcellentis , qu bd totius orbis &quae in se complectitur Antoninus Imperator se dominum scripserit' Reges tamen nostri maiestati Im-lseratoriae mimi me sunt postpone di, quod cxtra ilius ditionem sint postri Quandoquidem regalium, quibus praefulget noster Princeps, insignia minus praeclara non sunt, quam Romanorum Imperatorum Hi sacras habent infulas per quas orbis latitudo demonstratur. Ille Dei immortalis munere liliorum stemmata trophaei loco gestat, ut sciat in profanis rebus nemini se esse secudum, praeter Deos, quorum beneficentia haec pulcherrima insgnia vere co- sequutus est' Maximum aute, quo Regum nostrorum potestas semper eXcelluit, est boni aequique integritas, cui voluerunt locum esse,sue in paruis, siue in magnis rebus orta quaestio esset,ad aequitatem magis, quam ad iuris apices,subditorum hominum co-trouersas conserentes, quibus saepissime perniciose erratu . Princeps aute Hericus sui ipse testato scio)rabulas semper pessime odit,qui aequitatem relique runt, verba autem tenacissime obseruarulit. De quibus canibus lambentibus tribunal Curiarum Cicero
iactu. e c.pervenerabilem.ext.
13쪽
nostrates receptum est, omnia negotia, de quibus iii vita agitur, bonae fidei esse, in quibus iuris ακριζολκαιον ipsum iudices acerbissimc spreuerunt'. Lites aulcm forenses, a quarum iurgio suum populum abhorrere voluit, nouis c5stitutionibus resecandas curauit. Lauda da est enim cogitatio illius,qui tales lites eXecratur , nimirum propter tristem earum euentum. Si quidem respublicae bene fundatae interdum ciuilibus dissensionibus,& priuatis iurgiis infeliciter corrseunt . Salua enim religione lites honeste tolerari n5 possunt, vi Christianus homo contra Christianii iudicio contendat Caeteriim tractatus usucapionum, necnon praescriptionu eleganti artificio est conscri-l tus ab imperatoribus, & a Iurecoluitis, ut amplius itigandi temere locus no csset . Satis n5 posset laudari Arati Regis Sycionis praeclarum facinus, qui post liberatam patriam, occiso tyranno Nicocle, ciuibus suis tantum numerari praecepit, quanta esset agrorum aestimatio, quos exules amiserant. Pas usenim fuit humanissimus ille Princeps sui iuris imminutionem , ne litigandi amore inflammati sui ciues ab honestioribus rebus distraherentur. Maiori tamelaudum cumulo noster Henricus est extolle dus,quia tepore, quo regali munere sacrisque infulis est decoratus, animo quiescere non potuit, donec cX procerum consiliosad sopiendas lites forenses sacratis sinam constitutionem ediderit, qua restrinxit latius serpentem appellationis v sum', illiusque habenas la-Xiores cum maximis litigatorum commoditatibus, unctissime imminuit. Sanxit enim edictali lege Prae
14쪽
sdales iudices de valore bis centum quinquaginta librarii cognituros, sublato prouocationis au Xilio, siue in personam, sue in rem actio proposita fuerit:
qua uis in certis iuris articulis aliquot species optimus ille Princeps exceperit. Costituit etiam ab ipsis latas sententias a iam dicta summa usque ad quingetas libras, executioni viriliter esse tradendas licet victis ius prouocandi minime denegauerit. Quae appellatio contra vetus institutum Romani iuris crorum Pontificum, nec extinguet, nec suspendet pronuntiatum. Reditus annui regalis illa Bonitas oblita non ost, cum eodem Principe sit constitutum, in sententiis decem librarum usum veterem appcllationis non esse recipiendum. Verum si viginti librarum contineant condemnationem, in vim eXecutionis firma iudicia erunt: licet appellationis lubsidio si qua illata sint gravamina, censura superiorupossint instaurari h. Huius edicti summam aequitate demonstrare opcraepretium est, illiusque euident 1lsimam utilitatem, cuius tenorem non multum allenum esse a praeceptis nostrae Iurisprudentiae, diluci-d e ostendemus. Prim im itaque docebimus amplitudinem autoritatis Senatus,& quae illius olim partes fuerint: in cuius locum a Principe Partamenta sunt suffecta .Hodicoque verius,Budaeo teste, Centu-uiralia iudicia dicerentur Gob eam fortaste ratione, quod ipsae supremat Curiae non de iure & facio tantum, sed etiam de aequitate magnarum rerum ludicia obeunt/. Non igitur debent trahi in admiratione
ad Turp. cris c. si Roma na. extra de appellat.b d.cap. um Romana. e Butam in
15쪽
ANTONII USILLIIamcnta Centumuirali iudicio in senatusconsultis ferendis solam aequitatem sequuta, ius ipsum scriptuimpune flocci faciant. De quibus non pigebit insere
re verba Ciceronis, inquientis': Nam volitare in foro, haerere in iure ' Praetorum tribunalibus, iudicia priuata ac magnarum reru obire, in quibus saepe non de facto, sed de iurect a qui rate certetur: iactare se in causis Centumuiralibus. Partamenta enim eX-tra Ordinem, velut quaecunque supremae Curiae, hominum controuersias dirimunt, tanquam CentulΠ-uiralia iudicia. de quibus Tranquillus in Uespasiano haec verba subiunxith: Litium series ubique maiorem in modum excreuerant, manetibus antiquis intercapedine iurisdictionis, accedentibus nouis eX conditione tumultuque temporum, elegit, per quos rapta bello restituerentur, quique iudicia Centumuiralia, quibus peragendis vix suffectura litigatoruartas videbatur, extra ordinem iudicarent, redige-rcntq; ad breuissimum numerum. Quae autem fuerit maiestas prisci Senatus Romani, periucundum eritMicere, tam eX lectione Iure consultorum, quam CX monum elis veterum scriptorum. Ciuili Iure parem potestatem habuisse Senatu cum Principe, frequentissime legimus. Regia dignitas est in codenda lege : ita non ambigitur Senatui hanc inesse potestatem condendae legis/ Propter supremam illam po-t citatem a Principe non appellatur. Ita siquid Senatus edixerit decreueritve, perpetuum csto, nec prouocare licet . Addendum denique est,qubd nullus poteti dare facultatem ducendi aqua ex flumine
16쪽
publico nauigabili,nisi fuerit Princcps aut Senatus . Adeo ut in omni sere parte iuris Senatus potestas regiae dignitati aequiparetur. Quandoquidem Sen tus conditio certis legibus non crat adlirim, nec iuris debebat sectari insidias. Fabius est autor , inquies, M Una controuersia est per se furti, per se adulterii, υ plures autem eiusdem generis, ut in pecuniis repe-
υ tundis: aut diuersi, ut si quis sacrilegi, & homicidii υ simul accusetur: quod nunc in publicis iudiciis non
υ accidit quoniam Praetor certa lege sortitur: Princi-υ pum autem & Senatus cognitionibus frequens est,
& populi fuit. Ex quo loco est credibile emanasse il
lam disserentiam iudicum inseriorum, &supremorum, qui in subselliis sublimioribus controucrsiaru. seuerissime dirimunt ambiguitates . Iudices autem, qui ad iudicandum sunt constituti appellatione remota, instar veteris illius Senatus, humanarum Constitutionum nodos, quan uis in iure sint expresse scripti, causas decidere non adstringutur, si scripto iuria quitas minime fuerit consona . Primi vero iudices, a quibus ad sublimiorem censuram recurritur, legis scriptae rigorem , quantumuis acerbus fuerit, iuris autoritas sequi cogit . Haec erat olim maiestas Romani Senatus,hic splendor, summa in omnes potestas, quo tepore totus orbis admirabile illud Imperium iumma cum obseruantia metucbat. Sed rerum mutua vicissitudine, qua omnia cadunt, ct iterum renascunturg, illud imperium senuit: illudque debilitauere muliebres animi Principum' .Quo quidem tepore coepit cadere maxima illa Senatus au
17쪽
toritas, nec amplius de maximis rebus imperi), sed de minutis causis cognoscebat. De cuius interitu Liuium loquentem non pigebit referre, cum inquit': Operaepretium est audirc, qui omnia praediuitiis hu ιι mana spernunt, nec honori magnum locum neque ovirtuti esse putant, nisi essusὰ affluant opes. Spes uni- ceca imperi) pop.Romani L. Quintius trans Tiberim, oc5tra eum ipsum locum, ubi nunc naualia sunt, qua- tuor iugerum colebat agrum, quae nuc prata Quin- εtia vocantur. Ibi a Legatis seu rosiam fodiens, Lipa- lio innixus, seu clim araret, operi certe sid quod co- ιι stat)agresti intentus, salute data inuiccm redditaq;, rogatus, ut quod bene verteret ipsi reique publicae) . togatus mandata Senatus audiret: admiratus rogi - tansque satin' salua essent omnia, toga propere pro' ferre uxore Raciliam e tugurio iubet. qua simul ab- .esterso pulucre ac sudore velatus processit, Dictatore se eum gratulantes consalutant. A Caesare aute Dicta- ..tore oppressa repub. Ianguere Senatus autoritas, ac deinde post Augustu etia coepit interire, clim unius iam arbitrio omnia gereretur.Quo quidem tempore mutari senatoria munera coepta lunt. Non enim
Senatus in mandandis exercitibus, inprouinciis decernendis, in linationibus mittendis admittendisq;, aut in consti tuenda occupatus vltrh fuit: sed in adulationem Principum conuersus, insontes soni que nullo discrimine condemnare,saeuietibus Principibus damnatos permittere, sagitiosissimos ciues ingratiam Principum ex reis eximere, ac Principibus condonare, hominibus innocetissimis negotium fa-
18쪽
cessere, delatoribus fauere Principii,denique impotentissimis factis subscribere,autoremque se praebcre.Et haec prcmete seruitute coactus est facere.Tuc senatori) muneris esse coepit reorti iudicatio .De Officio muneris senatori j,quod olim in urbe ante tyrani de Imperatorii florebat, copiolitis licet conremorare cX X lj.tab. libris,quibus ita scriptu est': Omnes an νγ magistratus iudiciu auspiciumq: habento. Ex his Se- xij. tabula-
natus esto Eius dccreta rata sunto. Is ordo vitio va- cato: caeteris specimen esto. Senatori, qui nec aderit,
υ aut causa, aut culpa esto. Causas pop. teneto. Quae- cunque cu populo,quae chi Patribus agentur, modi-υ ca sunto. Erat aute autoritas in Senatu, ct potestas in
populo. Huius etia rei testis cst Cicero lib. iij. de Le-υ gibus, inquiensh: Unde Senatus censere,& populus bctoero P iubere dicebantur. Idcirco populo imperiti admini- VJ qqstrate, circa id tantum populus disserebat a Senatu, quod populus iubebat, censebat autem Senatus, te- ,, ite Livio Bellu Maccdonicii reserente, clim ait: Se- ς MathM 3 natus campacem seruandam censuit Spost paucos tara dies populus iussit. Cuius Senatus autoritate, apertius eo cem loco de Legibus cxplicatam Cicero no- ,, bis reliquit/, inquiens: Senatori tria iussa sunt: ut ad- d M. iisdex, sit . nam grauitatem res habet, clim freques ordo cst.
M Vt loco dicat, id est rogatus. Ut modo, ne si infinis, tus. Nam breuitas non modo Senatoris, sed etia Oratoris magna laus est, in sententia. Nec est unquImν, longa oratione utendum, nisi ubi spectante Senatu,
,, quod fit ambitiose sepissime) nullo magistratu ad- .i iuuante,tolli diem utile est, aut cum tanta causa est,
19쪽
ut sit Oratoris copia opus vel ad hortandum,vel ad docendum. quorum generum in utroque magnus est noster Cato. Quod lex addit, Causas populi teneto: necessarium eis Senatori nosse rempub. Idque late patet, quid habeat militum, quid valeat aerario, quos socios respub. habeat, quos amicos,quos stipediarios,qua quisque sit lege, conditione, foedere, tenere cosuetudinem decernendi, nosse eXempla maiorum. Ex quimus verbis Occronis, ct illis X ij. tab. ni fallor, liquet, litium cognitionem & iudicandi necessitatem , non fuisse olim muneris senatorij : qua-uis ex Budaei sententia Decuriae iudicuna ex ordine Senatorum pro rei opportunitate aliquando assumerentur . Vertim miseram illam Senatus mutationem dolet in quadam Epistola Pliniush. Priorum inquit temporum seruitus, ut aliarum optimarum artium, sic etiam iuris senatorii obliuionem quandam & ignorantiam induxit. Ideo Nero , pessimus ille Imperator, postquam prostrauit veterem illam Senatus autoritatem , ut pensaret illius calcatam dignitatem, instituit, omnes appellationes a iudicibus ad Senatum fieri . Vnde a Senatu iudices dari postea coeperunt. Hi ς demum etiam prope temporibus Senatus muliebris ordo creatus est
sub imperio Heliogabali qui in colle Quiritum
instar Senatus instituit Senatu luna, id est conuentum mulierum, ubi erant Decuriae matronales, solennibus duntaxat diebus congregatae, ubi facta pronuiuiabantur quaedam Senatusconsulta ridicula de moribus matronarii, quae quo vestitu incederet, quae
20쪽
quae cui cederent, quae pilento, quae equo saginario,quae asino veheretur,quae carpento mulari, qua boum, quae sella vehorcntur, utrum pollicea,an o D sea, an eborata, an arxctata: ct quae aurum vel gemmas in calceamentis haberent. Vellem ipse haec, aut smilia Senatusconsulta, quamuis essent ridicula , in hac ciuitate vim & autoritatem habere, ubi muliercs aliquot, quibus curta est domi supellex, regali vestimento indutitur, quae etiam auro S gemmis praefulgent, Pauli Apostoli &Arcadii Imperatoris ble 'μ ερρgi minime obtemperantes,m quibus racultatum eX GHM 'isi ternarum reditus delicatissimae rationi victus,&Ve b lρ . destimentorum splendori nequaquam respondent'. Nemb. hol Propterea tristissimus euentus illas interdum eXpe- strieti ring.ctat quae ex Biatis Philosophi semine potius, quam su Solonis, procreatae esse videntur: qui omnia bona secum portabat 4. Sed patris diaboli esculentis quo- ων, debeat tidie educatur, quas impellit ad distractionem pro. d Cicere inprii patrimoni), ut cadauer illud mire foetidu auri Paradox. vel gemmarum pondere impudentissime exornet. Niti igitur summa ope oportet iudicos, ut Henrici nostri de re vestiari a Constitutionem L nuper latam lost eod. sedulo in viridi obseruantia osse iubeant. qua lege i Henrici nihil sanctius, nihilque utilius hominum saluti eXco A. gitari potest. Sed haec sufficiant de Senatu muliebri . Instar autem Decuriae Centumuirorum per Paria- menta publica iudicia, priuatasque actiones nostri Principes definiri voluerunt , quae non parum smilitudinis videntur habere cum prisco illo Senatu, secundum faciem, quae illi fuit relicta placito poste-