장음표시 사용
11쪽
animam diis niuerunt esse numerum seipsum mouetem. 27
Lectio.i2.Multis rationibus redarguit Empedoclem, qui ex omnibus principiis & et mentis animam , ut mnia cognosceret, componi asseruit. 29 Leet. I 3. Enrum sententiam exponit, ac reprobat, qui animam iptis clementis attribuet eaus sunt. 32 Leci. q. Duas quaestiones proponit .de soluit: videlicet,
pum variae animae operationes uni tantum animae
conueniant.vel diu ei sis eius potenti j : & vi e ipsius
deinde nun nullis diuisionibus pripolitis, deducit oesinitioncm ani-ms: de demu exponit quomodo ipsi corpori uniatur. 3sLcctio. 2. Explicata anim sitis finiti De Lx Ponit qucinodo ea no sit a corpor est parabilis. 38
Leci. 3. Ponit duplicem dc monstrandi modum,unum aptioii,alteiu S poitcriori,quo concludit animam csse primuna vi vcndi principi uin tribus viventium generibus essentialiter ordinatis. q. Lect. q. Quo pacto dillinguantur potentiae ab ipsa anima,& ab inuicem in rebus animalis: ex hoc dcduces animam cste id ,quo primo vivimus Mntitanus, mouemur&intelligimus. 4 ILte . s. Quot nam sint de quae animae vir cs, de quom dotem uicem Oidine quodam consequantur exponit ac quo pacto singulis ea ium animae ratio conueniat, quam pri xime explicaucrat. ULectio. 6. De animae viribu, singulis dicendum csse proponit , incipiendum esse ab obic diis: ix quibus i pliactus,& cxiiis potentiae, Λ ipsa anima pate fiunt. q8
Lictio.7. De ipso alimen O,ac gin cratii rari quae ad Ve geta Huam animae par cm ut obieci um m optis speciat, dicendum elicollendiu hinc probat animam ipsam omnium vi Letium causam cile in Diplici caularum genere,videlicet, Orinae, lini ,α ciscientis. 49 Lect. 8. Duas mimis recte philolopirantium lentemias refcllit: unam,qua Empedocles viventium augmentum,decremcntumq; errae,ac igni attribuchat, alterὸm, qua tantum igni, hoc ipsi: m, non aut cman I-
s attribuendum,ut par erat, ex illimabant. 62 Lict.9. Alim tum quomodo et,quod alitur, sit cunt rarium,& quid nam sit ostendit.quo item pacto, nutritioni, augmento,& generationi animatorum conueniat exponit:t x quo animae vegctabilis definitionem deducit : qua item dc mum ratione a imentum
sit iplius nutritions instrumenium declarat. 3 Lces. io Quomodo simile a simili patiatur rix quo deducit sensum no in actu esse ipsa sentibilia, ted in potentia, est etiam in actu,qi O iple suo opere iungitur,lensibilia ipsa cognoscendo. 36Lcct. I i. Dili inguit quippiam esse in potentia bifariam vel limpliciter, vel sc cundum quid: Ie a d intellcctii mapplicans Oltc ndit quo modo ex potentia reducat ut
in actum non quidem patiendo scd po: ius seipsumselficiendo. 7
Lectio. i 2.Quam differenter ab intillectu sensus educatur de potentia in actum, Ollendit, dc ea, quae aix t, epilogat. 65 Leetio. is Primu de sensibilibLs uniuscuiusque lenius dicendum csse proponit. Deinde sensibilia diuidit miria: in sensibilia per accidens,& lensibilia per se,quo alia propria,alia comunia iure sunt appellata. 6t Leci .i . Quod color sit proprium obiectum visus aevi liui e per se: Quid item ei aphanum, aclum elit exponit, e lumen ipsum non esse corpus probat. 6 ILeci. I 3.i ι Opriuin vili bde in lumine, de perspicuo videri ci in debita ditiantia; quamuis de atra nonnulla in tenebris videanturioltendit . 66 Leci. i5. Uiuidit lonum m sonum in actu 3em poten-lla,& exponit quomodo,de quot modis, de in quo subiecto fiat, de declarat quomodo generetur Echo, de duas illius ponit species. 6sLeci. i 7. Quomodo liat Lmus in medio ac re uno de coiinuo exilienti: quod in aure item sit aer aedificatus do immobilis ut fiat auditis probat: quae ctra denui causa sit soni, de illius disterentias, de acuti ci grauis cx L milituditae ad qualitatcs tangibiles, declarat. rol cci .i 8. Quibusnam convcnlat vocem habere, de quomodo formetur. I x
Leci .is. Quam dissicile sit de odorabili tractare dicit: cuius natura de differentias ex saporum dissereniij spalcfacit,concludens quo inodo odoratiuum iit odotabilis perceptiuum,de appositi. I
12쪽
IN LIBROS ARISTOTELIS DE ANIMA.
LIBER PRIMUS.6um duplici textu, antiqua, etidelicet, translationis es' a Doropyli.
Dignitarem , utilitatem , ord nem ae disti cultatem huius Iete te ad alias ostendit.
V II omne cientiam rem esse bonam arbitremur ae honorabilem,
cst aliam magus, ex eo tale essep temas,quia vel exactiore t vel rerum est ea ram,quae magis praestabiles. vagisque sunt ad rabiles se. e
tiam opinantes, raragis autem alteram al-trra, aut fecundum certitudinem, aut ex
eo quod meliorum , mirabiliorum est proptere utraque bae manae his loria rationabis it et utique in primis ponemus.
SIcut docet Philosophus in o. de animalibus, in
quolibet genere rerum necesse cli prius conliderare communia & seorsum,& pollea propria unicuique illius generis. quem quidem modum Aristote. leruat in Philosophia prima. Indicta phy. enim primo tractat de considerat communia cntis inquanum eras, pollea vero considerat propria unicuique enta Cuus ratio et , quia nisi hoc heret, idem di retur limitenter Mettim autem animatarum omnium quoddam genus est, Se ideo in consideratione rerum animatatum oportet prius considerare ea,quae sunt communia Omnibus animatis, Poli modum vero illa,quae sunt propria cuilibet rei anima ae. Commune autem Omnibus reuus animatis cli anima .in hoc enim Omnia animata conu niunt. Ad tradendum igi uir se rebus animatis scietitiam, necessarium fuit primo ita et eicientiam de anima tanquam communem eis. Arist.ergo volem tradere scientiam de iplis rebus animatis. Primo tradit scientiam de anima. poli modum vero dc terminat de pr. ijs lingulis animatis in sequentibus libris. Intractatu autem de anima, quem habemus prae manibus, Prim ponit promo sum, in quo facit tria, quae necessaria suntri quolibet plocemio. Quia . facit prooemium tria in istendit, primo n.ut auditorem reddat beneuolum . Secundo ut reddat docilem. Tertio ut reddat attentum. Beneuolum quidem reddit,ollendendo utilitatem scietiae: docilem, praemittendo ordinem dc diit mctione intra et a tus: attentum attestando di incultatem ttaciatus. Quae quidem tria Arii l. sacit in prooemio huius tractatus. PQmO. n. Ollcndit dignitate iii lamia, icta nilae.1 .undo vero ordinem huius tractatus, Quis sit,sic qualiter sil tractans binde anima. ibi , inquirrinus au ..t Tenio vero Oitendit disti euitate ni huiu, sciet te tui. i omia oo autem dcpmitus de dii ficiliorum occ. I Circa primit in duo laci .se i mora.ostendat dignitatem huius scietitiae. Secti iri ου ii talem eius, bi t Videtur aut & ad veritate ece .s C rea pristium lciendu eli P Oi, icientia taona cit,& no solum bona,verum et honorabilis. Nihilo minus invia ascia in hoc super excellit aliam. Quod autem ors scientia iit bona, patet.quia bonum rei et tillud. .n qare, habet ei periectum: h. c.n. unaqiis' de res quaerit
de desiderat . Cum inituricie. tia sit periectio hois, inquantum homo, scia est bonum hominis. Inter bona ut quaedam sunt lau dabilia,illa squae sunt utilia in or-ine ad finem aliquem Dudamu .n. bonum equu, quia bene curru.qued ina vcro sunt ut honorabilia, illa. s. ius sunt ppseipsa. licinoramus. naines. It scient ijs aut quaedam iunt practicae do quaedam speculativae, dc hae disterum, quia praci icae sunt Pp opus, specula uuae aut propter se ipsas. Et ideo scii runt, speculativae,&bon ς sunt& honorabiles, practicae vcio laudabiles tin. Omnis erisgo scientia speculativa bona de est honorabilis. Sed de in iplis scient ijs speculatiuis inuenitur gradus quantum ad bonitate N honorabilitatem Acietia namq; ois exactu laudatur,ois aute actus laudatur ex duobuς, ex obiecto,est qualitate seu mo. sicut aedificare eit melius u facere lectum.quia obiectum c liticatio ris cli melius lecto. In eodem ausi respectu ciuidem rei, pia qualitas gradum quenda facit, quia quanto modus aediliat, elimelior,tanto melius est εddi ium. Sic ergo,ii cosi ueretur scientia,seu actus eius ex obiecto, patet, ct illa scientia est nobilior, quae eli meliorum de non ara viliorum. Si vero consideretur ex qualitate seu mo, sic t taedia illacii nobilior quae elt ceator. Sic ergo dr una sciemia magis nobilis altera, aut quia elt mclioru oc honorabili rum, aut quia est mag: I, certa. Sed noc cit in q. ubusdalcienti js diue tu in .quia aliquς sunt magis ceriae aliis, dein sunt de rebus minus honorabit bus,aliae vero lunt de rebus magis honorabilibus de inclioribus,de in sunt minus certae. Nihilominus in illa cit melior,quae de rebus melioribus & nonorauilior mus est. Cuius ro est, quia sicut dicit Philosophus in lib. i I. ue an malibu : Magis concupiscimus scire modicum de iebus honorabilivus& altissimis, etiam ii topiae de proo ibi luer illud scia-inus,quam scire multum N per certitudinem, de rebus minus nobilibus. Hoc. n. habet nobilitatem ex te de ex tua lubitantia, illud vero ex modo ed ex qualitate. Haec autem scientia, s de aia, utruque habet,qura ac ceria elihoc. n.quilibet experitur in teipso, P.l.lDucat alam, &Pata viuilicet. Et va cit nobilior, amma.n .eu nobi Iior inter inscriores creaturas.Et hoc cit quod dicit. Nos iopinantes notitiam, i id eli scientiam speculatiua Oiumclle ibonorum , t tu est de numero oonorum ita honorabiliumἱ sed alterascia eli magis bona dc honorabilis altera dupliciter, ut quia eli magis certa,vc dici uin cli. unde dicitifim certitudine, aut cxco mcliorum s illorum. l, quae luiri in tua natura bona idc mirabiliorum, lid eἰt illorum quoium causa ignoratur 1 propter utraque, i ideli propter I c auo ianuitae lai tortam., Et dicit Thiltoriam. I quia in quadam Iumitia tractat de anima non peruemedo ad tinalem inqui litionem omnii, quae pertinent adi Psam animam .in noc tractatu. Hoc
.n .cit derone hii toriae i in primisi hoc si accipiat quantum ad totam sciam natur alem, non dicit ordinem .sed S.Ilio super Anima Λ dignita Aristo a .
Bonitas a ct cinis ex duobus, mdet .ex obiecto, c quali
13쪽
dignitatem:Si vero ad scienti. .m de rebus animatisti sic in primis dicit ordinem. Consequorio cum dicit. inii, mi si h ι detur autem vcritaIem omnem, sus ammetu modii vii cognitio vehemeter conferre, O moniae ua psius natulis est. raescientii Ese enim ala qIasi primipiu otum animauu.
. Reddit auditorem beneuolum ex utilitate huius sciet .min: au' dicen , P cognitio oe anima videtur multum profice ei o, iridi re ad Dini cin veritatem, quae traditur in alin ici ijs.
uinor is no- Ad Omnes enim paries plutosophiae in lignes dat ocea litiam:mo. siones. quia, si ad Philosophiam primam attendamus, talium ve- non pollumus deuenire in cognitionem diuinarum &ro nox δ altissimarum causarum, nisi per ea qus ex virtute intele ipsi v pς lcctus post bilis acquirimus. Si enim natura intellectus
i , postibilis citet nobis ignora, non pullumus scire ordinei i '. et 4 e I substantiarum separatarum, sicut dicit Commentator
12mia, natu super. ι i. Metapli.Si vero attea datur quantum ad ino. ralia e gno ratem. non possumus pcrfecte ad scientiam moralem scimus peruenire, nili sciamus potentias animae. Et inde cit ULib. ι .Phyc Philoso. in Ethico.atti ibuit quasi bet virtutes diuertis potent ijsaip. Ad naturalem vero utilis cli,quia magna pars naturalium eli habens animam. dcipla anima citions ci principium omnis motus in rebus animatis. Est enim anima tan qnam principium animalium, ly Itan . quam non ponitur limilitudinarie,sed expressi luc.Consequenter cum dicit. . atqγe perfficere, cognoscereque naturam eius orsa Mian iam quaeramus: deinde ea, qua circa i acci
dunt. seucrum quaedam assentiu inius esse pronii, quaedam animatibus etiam per i inesse , competer
Hie docilε ram ipsius o subHantiam , postea quaecunqxe accrdunt reddi Lς ei rea ita . Quorumiscpropriae pastones an: mae eses ii iis ii Videntur, alia autem communes O animalibus propter principi si, illam in se. . V ab Ostendit ordinem huius tractatus dicens ir inten-ctsorieti ori dis 4 cMnuderare per lagna, & cognoscere perde sideranda: m Unit rationem .squid iii aia,seu naturam ipsius de sublunt. stantiam , di poli ea qx scunque accidunt circa ipsam, lidclt pals imes eiu ,. Et in hoc est quaeda ditici litas, quia
quaeda in videntur passiones animae tantiam,sicut intelligenua S speculatio: qusdam vero per ipsam animam inc lic vidcntur coiter animalibus, sicut delectatio deti illitia, lenius& Phantalia . Consequenter cum drcit. H e ille '- Vc vim omni ex parto atque omnino dissicilimatum saeit, est , dem aliquam de ima tandem accipere. Naiu , cum
prima dis- haec quasio cummunis se erim cavi aliis rebus compla Πς vi β. ribi a desubsantia dico, quid eis,cuipia forta sc modus,una via quaedam esse videtur, qua congnosere quidnam sit unaquaeque si metus remia, quartim subjianua
p:ee quar dum est,quaeliam sit illa νia, quis ille modusvnn quo rertim sibilantiae pei cipi possunt. ad od si non Naus quedam, atque cois sit ille modus, longe discitior ipsa pertractario fit. Oportebit. nate π Fra lue reru accipere, Pis ad xna Parigae modus accommodabitur.Sive, o pateat, illlam, demonstrat. onem, 'el Ausonem, vel
Et qiuendara alium mota esse in plures insiper disculta
mam auicni fortasse necessariarn os, dividere atque accipere in quona generu collocetur quidque sit Ha, utrumst sibi: iura, an in qualitate,Pel in qua utar vel in alio
Si cutῖ non similis feci ei, tru speciei totum, an etiam genere inferat et ne enim η, qui dicunt atque quaerunt
de cuima,ct humana tantum quaerereperfici utarique ridentur At cauendum est ne nos praetereat, utrum νυ sit eius ratio,νt ormalis, MPmusicuiusque si alia r tio, ut equi,canis, hominas aut . Animal autem νmuersale aut 'tibii est , aut poIlerius es. qui equid itidem aliud communiter praedicatur.
Omnino autem ct penitas discillimorum est, accipe- Texa c re aliquam fidem de ipsi. Cum enim sit quectio communis O multis alsis c duo autem eam, qnae est circa substan-riam. eam, quae quid es foravis a cui videbitur νυ quaedam methodus, 'esse de omnibus de quibus Polumus cognosceresubilanti , sicut O eorum qi sunt seca
tam accidens, propriorum domostrationem, quare Pserendum virque erit methodum illam. SI. rutem non est una quaedam oe cois methodus de eo quod quia est, amplius dissicitius en negotιari. portebit.nin cipere circa imumquodque , quis modus. Si autem manu trumsit. νtrum demoRratio sit, aut diuiso,aut etiam aliqua alia Methodus adhuc mitra habet dubitatione- error , T Y. et ex Pibua oportet quaerere. Atia emni alio. um princ/- pia sicut numerorum G pmorti Primum aut D
tabis necessarii messii uidere in quo generum , CP quid sit. Dico ad tem virum hoc aliquid O sub avitiasit, aut qualitas aut Facilitas Ut etiam Podaam aliud diuisio
Fae M polentia mi, an magis en elechia quaedam sit, ut fert enim non aliquid parum. Considerauum autem
se partibilis, o utrum sit similis Dcie omnis an momnon: Si autem non itis 1 Gei, viri gerie diserat,ant genere. ntinc quidem etiam dicentes O quaerentes de τὸ amm,de humanasilum videntur intendere. r da dum ratem quatentis nos lateat virum a ratio ipsius est sicut anzniatis,aut siecudum unumquodque altera: vi ut, canis remi Raut Dei. imas Iem uniuersale,
aut nihil erior po erius. S mi:liter aurem Osi aliquia
Ostendit dissicultatem huius tractatus. Et hoc quan Ol edit diltum ad duo. Primo quantu ad cognoscendum subitam ficultatem. Nam alae. Secundo utum ad cognoscedum accidentia, seu proprias passiones ibi I Dubitatione aut &cit Quantum aut ad primum, ostendit duplicem dissicultatem.
Et primo quantum ad modulu ait liniendi ipsam Seeado quantum ad ea,qup int ant dii finitionem. ibi. i Primum autem fortasiis Sc. Dicit ergo,quamuis in utilis scientia de anima, tame difficile ei scire de anima quid est.& haec dissicultas eii in qualibet re, cum sit una coisquaestio animae di multis alijs, circa substat iam eorum.& ei rea quod quid est. Elt ergo prima dissicultas, quia
nos nescimus per quam viam procedendum lit ad dis- finitionem,quia quidam dicunt, P demonstrando : quidam, P diu tendo:quida vero P coponendo.Atiit aut voluit,9ν coponendo. Sc radii sicultas cit de his,qus ponunt in diuinitione. Diffinitio. n. notiscat essentia rei quae non pol l cita nisi sciatur principia. sed diu ei sorum sunt diu cisa principia. 2 ideo dissicile est scire ex quibus sumant principia. illa ergo qus inger ut dissicultate ponentibus & inquirentibus diffinitione, reducunt ad tria et quoru prirnucii circa subam au.Secudum circa partes
14쪽
partes e MLTertiu circa adiutorisi, quod nece Tariu est in diffinitionibus ex accidemi ibus a te. Circa subam citdubitatio de genere. Hoc.n. primo quaerimus in distin tione cuiuslibet rei,vt. s. sciamus genus.Et ideo qiis rendum eli in quo genere sit ponenda ala, utrum.f. in xile substantir,vel inquanto.vel in quali. Et non solum est accipcre genus supremum, sed propinquum. Neque. n.
qn hominem diffinimus, subitantiam accipimus, sed Hal. Et si ala inuc nitur in genere lubstantiae, adhuc cuVnumquodque genus dicatur dupliciter, hoc quidem
pQ tum, hoc autem actu, querendum erit virum sit potentia, vel actus. Item quia subitantiarum quaeda lunt copolita quaedam limplices,& quaerendum erit, utruanima lit copolita, aut simplex,& utru partibilis vel imparii bilis. Eli et qOvt tu sit unius speciei omnis anima ad omnem animam,aut non. Et si non sit unius speciei, adhuc eii qo vi rum differant et genere vcl no. It cm ad huc dubitatio eli circa ea, quae participant disii nitione.
. 'dam.n.diffiniuntur ut genus, quaedam vero, ut speci cs. Et ideo ur esse quae lito.virum diuinitio animae litsi cui generis, aut sicut speciei specialis sim q. Na aliqui
quae inites de ala videntur intendere solum de anima humana . Ei quia apud antiquos philosophos erat duplex opinio de aia. Hatonici. inqui ponebat uniuersalia leparata, ui e sient formae de ideae.& erant. causae rebus particu uricius cognitionis deesse, volebant u esset quidam alaic Parata per se, quae esset caula& idca aiabus particularibus, S u, quicquid inuenitur in eis, der Iua tur ab illa. Naturales aut Philosophi volebant, ut non
essent sub aevies nisi particulares tin,& ia, uria nihil unt in Ieru natura. Et pshoc est q6. virum sit quirenda iolum una cois ro aie, sicut dicebant Platonici .vel huius, vel illius animae, licui dicebant Naturales,l.ut aiae ε qui, vel hominis, aut Dei. Et dicit i Deil quia credebat cor pora ccesellia esse Deos, di dicebant ea esse aiata, Arist.
aut e vult ui quaeratur ratio utriusque,& cois animae,&Quomodo cuiuslibet speciei . Quod autem circa hoc dicit, An una lautem viii uersale, aut nihil et aut pol terius: sciendum
uesti; iidi' uniuersali possumus loqui dupliciteri: qao in se bis Ru fm leti v re, quod.s.est v nu in multista ut m o eitie Itissa lib. διὸ h& hoc,VHεm LP in re runatura,vel in P eli in In - . i. eco. fio. lcitv au.S.ssum aut, quod est in rerum natura, Plato voluit alat uni iter sale aliquid ei se, de esie prius par ticula i. ga ut dictum eis, positat una separata & ideas.Αriit .aut
vult in vi sic, nihil est in rerum natuta, Et si aliquid est,
dixit illud esse posterius.Si aut accipiamus naturam alalis no secundum ly subiacet inientioni univer salitatis,
sic aliquid eit & prius, sicut quod est in potentia, prius est quim id quod eli in actu . Consequenter cum dicit. Preterea si non phtres sint animae sed partes, viruman.mam totam si partes quaerere priud oporteat. Dissicile autῖ eIl id quoque determinare, quan. , inqua, par tes a quibitis merIaesint. Et virum ipsis partes,an ipsarum partium operationes prius quaerere persicularique oporteat. ceu inteligere aut intellectauu: O sentire, aut sensitiuum, er eodem modo de caeteris. Quod si operati
naes sint exquirendae prius, rursus profecto quis a dubitabit .s obiecta bonum prius sint inquireta, visiensibite priusquamsensitiuum, o intelligibile, qua intellectiva.
rex. m. V Amplius autem ci- si non multa animae, sed partes, utrum oporteat quaerere prius tota .manam rut partes. Πε G- . Dissicile aut est dete nare qua nam partes Miura a ters Minuic sint. Et virum partes oporteat quare re primum mi opera ipsarum,ut intelligere ut intest dium , i sentire, aut sensitivum. Sinuriter autem σ maliis. S t autem opera, prueta iterum utique dubitabit aliquis. si obiecta borum prius quaerendum, sicut sensibiles sinuo, intelligibile intellectivo. Tangit difficultates,qus emergut circa potetias aiς.
In anima.n.sunt partes potentiales, intellectivum, nsitiuum,&vegetativum.Est ergo qo, utrum hae lint diuersae animae, sicut Platonici volebant, de etiam ponebant : an lint partes potentiales animae. Et li lint partes potentiales alae, quaeritur et, utrum primo debeamus quaerere potentias ipsas quam actus, aut primo actus upotentias, vi intelligere ante intellectum, & sentire ιν
est actus,ante sensitiuu quod eli potetia, & similiter in alijs potentiis & actibus Et si primo debemus quaerere
actus qua potentias, adhuc erit qo utrum lint priusquet renda obiecta horum actuum sipoteriae: ut puta prius
debeat quaeri sensibile quam sensitivit, aut intelligibile
quam intellectivum. Consequenter etiam cum dicit.
Non solum autem ipsius quid est cognitio conferre videtur ad perliciendas eorum causas accident ιῶ, quae per
se fabuantur in ut in mathematicis cineri quid estre tum est quid curuli, vel quid linea,quidsi perfici; id
cognoscendum . quoa rectos trianguli I Aut aequales.
nam ipsium quid est, oinrus est principium demo rationis,
sed econ uerso etiam accidetia magnam asserunt opem ad illum percipiendum. Nam cum per imaginationem de accidentibu aut omnibus aut pluribus reddere possumus, tum aliquid et de substantia dicere poterimus optime.
Quare patet eas omnes dissinitiones tisferendi modo vaneq: istas O assignatas esse, quibus non fit, νt accide tia percipiatur , aut de ipsis coniecturafacitis habeatur. Videtur aut no solum quod quid es cognoscere, ditiisse ad cognoscendas causas accidetium substantiis, sicut in matbematicis quid rectum o quid obliquum, quid linea, quid planum ad cognoscendum quod rectis tria-guli anguli sunt aequales, fedo econtrario accidentia coferunt magnam partem ad cognoscendum quod quid est. Omnis.n. -strationis principium est, quod quid est.
enim habeamas traderesecundum phantasiam de acciestibus rut omnibus,aut pluribus,tane ct desubstantia habebimus dicere aliquid quam optim8. Quare siecundum quascunque di nitiones non contineti accidentia cognoscere, sed neque conrecturari de ipsisfelle, manifestum est quod dialecticae fictae sunt O sena omnes.
Ponit dissicultates,quae emergut quantu ad illa, qua sunt in adiutorium diffinitiones aiae: Quia in diffiniti ne oportet no solu cognoscere principia essentialia, sed et accidentalia. St.n .recie disi inirent, possent cognosci principia essentialia,dis finitio no inalgeret accidetibus.Sed quia principia essentialia reru sunt nobis ignota, ideo oportet ut utamur different ijs accide talibus in designatione essenii astu.bipes.n.no essentiale, sed ponit
in designatione essentialis. Et p eas, L per disset Elias a cide tales, Duenimus in cognitione essentiali u . Et ideo
difficile est, quia oportet nos, prius cognoscere quod quid est alae, ad cognoscendum facilius accidentia alae. sicut in mathematicis valde utile est praeaccipere quo quid erat esse recti die umi& plani ad cognoscendum quod rectis trianguli, anguli sint aequales. Econuerso etiam accidentia, si praeaccipiantur, multum conserunt ad cosnoscendum quod quid erat esse, ut dictum est Si quis ergo assignet dii linitione, per quam no deueniatur in cognitionem accidentium rei diffiniis, illa diss-nitio non est realis, sed remota di dialectica: Sed illa dis finitio , perquam deuenitur incognitionem accidentium,eu realis de ex proprijs de essentialibus rei. LECTIO II.
Huius scientiae praemisia diis cultate, ae varijs dissi utendi resciendi generibus , ostendie de anima contemplationem ad quam phdosophiae partem spectet.
15쪽
a eY e5. i , C -η cst, vinc Micci eo quod balet anima, an sit O ipsius animae proprius aliquis.
Dubitationem aute Dabent O passones an mae. νtrum sint omnes communes Er habentis, an sit aliqua s-mae propria ipsius. Postquam philosophus ondit disti cultat ε,qi1ς est inscii de Aia ex parte subae. k quo quid est at nic con sequenter olidit diis cultate, quς est ex parte passionu &aceidcntium alae. Et circa hoc duo sicit. Primo mouet dubitatione circa passiones alae, de soluit eam Secundo ex fimoi s lutione Ondit,u, cognitio de ala pertinet ad
philosophu naturale seu ad phylicu m. ibi. IEtpp hoc igitur iam physici &cit Dicit ergo primo is dubitatio
est circa passiones animae δ: operationes, viru .s .essent animae propriae sine communicatione corporis. ut Platoni videbatur:vel nulla lit proeria animo sed oes sint comunc I corporis. de compositi. Deinde cum dicit. Hoc enim ipsum accipere quide necessarium est mn
tamen accipi facile potest. Atq; plurimi unt, quorum sne corpore utillum aut agere, aut pati videtur, Pt irasci, confide, e,cupere,. cmx. .no Icntire. Maxime autem ιρ-
sum intelligere proprio simile est. Quod si hoc etiam imaginatio sit quaedam, aut sine imaginatione nonsit, nec
istud ese sine corpore potest.
Hoc en .m accipere qu: rem nece garium est, no aut ιm facιle. Videtur autem plurimorum quidem, nullum sine corpore pati, neque facere, ut irasit,confidere, desiderare,o omninosentire. Maxime autem ridetur proprium
ipsium intelligere. Si autem est Ohoc phantasia quae- d. , aut non sine phantasia ion continget Ptique neque hos sine corpore esse. Circa hoc duo iacit. Primo.n.ondit dissicultato huiusmodi qoms.Sc lo velo necessitate.ibi .l Si quidem igitest aliquid. I Dicit ergo primo, P accipere hoc. s utrum passiones& operationes ais lint comunes,vel proprie, est necessarium,& non est leue sed valde dissicile. Et cν sit disse, te ondit dices19, ca difficultatis est, va in apparenti v f,0, multae passiones sint c5 . & no sit pati sine corpore, ut puta uaset,Ac lentare,de limoi, quoru nihil pati in rata sine corpe. Sed, si aliqua operario es et propria aIae, appareret hoc de operatione intellectu . Intelligere.n.' est operatio intelle ' us, maxime vr propriueste aiae Si quis in recte cosideret, no us propriu aiae intelligere.Co. n.intelligere vel sit phantasia,ut Platonici ponebat;aut non sit sine phantasia, suerunt. n.quida sicut antiqui naturales qui dicebantu, intellectus non
differebat a sensu,& si hoc esset, tuc intellectus in nullo disterret a phantasia. ideo platonici moti sent ad ponendum intellectu esse phantaliam. Cu et go nhantasia indigeat corpore, dicebat in intellissere no est propriucae, scd coe aiae& corpori. Si aut ε detur, v intellectus non sit phantasia, nihilominus in noest intelligere linephantasia. Reitat is is P in telbgere non est proprium
alae cum phantasia indigear corpore.Non ergo continit hoc. inteli gere esse sine corpore. Quamuis autem oe Aristo. a porte manifestet in tertio huius, nihilominus in quam uad hoc aliquid exponemus. Na intellis requod amo est propriu aiae, quod amodo eli colun eii. Scicndu n est igit, ut aliqua operatio alae aut passio est,quq indiget corpore, sicut instrumeto,& sicut obiecto, sicut videre indiget corpe, sicut Obiecto,qa color, qui est Obiectum visus, est in corpore: Ite licut instio, quia visio de si stati aia,non est in nisi per organum vi-L A ,, sus, i. pupli: m, tuae ut instrm,Sc sic videre no est 47ς iei c&ib. tse,sed ex o g/nt, Aliqua aut operatio est, quae indiget corpore, non in sicut initio, sed sicut obiecto im. Intelliger n.no est per Osganu corporale,sed indiget obiscio cor pol ali. Sicut.n. philosophus dicit in tertio huius hoc imo phalasmata schisiadi . . teire ium, sicut coloro ad vitari. Colore, aut selint ad visum, sicut obiecta, pnantialmata ergo se hiit ad inrellectum sicut obiecta. Cum aut phant ismata non sint sine corpore, urua in- Anima Protelligereno est sine corpore. ua in in iit sicut obiectu pria batior de non sicut inlisum. Ex hoc duo sequunt L r.Vnum est, .pς δ π Pintellis creest propria operatio ais, di no indiget corpore nisi ut obiecto im, ut dictu cli: videre aut&aliae o hii o ex operationes & passiones no sunt ais lita, sed coniuncti. ercet, igitur Aliud est v, illud, qa het operatione per se, hetet esse immortalis de subsistentiasse,& illud, in non hetopationem Pse, ea n o het esse p se. Et ideo in talectus est sorma subsistes. aliae potet ae sunt formae in materia. Et in hoc erat distacultas h moi q6nis,quia.Loes passiones alae Fin apparentiam videntur esse coniuncti. nsequenter cum dicit. Si igitur operationil animae,vel ars au a quis pro
prires fluerit irai s. fieri pol ut ipsa ammas paretur. S m ero nullus sit eius proprii sinon separabilis est sed est de
ipsa perinde atque de recto, cui multa quid ,ut rectum est,co petunt, veluti puncto pilam aveam tangere, non tamen ιpsum vnqua eparatum tanget. Est enim inseparabile,quippe cum semper aliquo cum corporest.
Si quidem igitur es aliquid animae operam aut pasionum proprium,continget utique ipsum separari: Sι ver. nuleum est proprium ipsius, non utique erit separabilis, fedsicut recto, inquantum recto, multa accidum, ut rangere eneam 'haeram secundum punctum, non tamen tanget hoc separati m ipsum rectum Ueparabile enim, siqmdems Ner clim quodam corpore o. Asit naicam necessitatis huius q6nis, quia . . ex hoc
habet unum in Oes maxime scire desiderat circa anima,
ut tua contingat alam separari dices, q, si coringat aliqua propria opatione,aut passione ais esse,utiq; cotinget ipsam alam separari a cor ne qa ut dictu est v, fiet Rationem per se, fiet et este cie subsistentia per se: Si vero no esset aliqua Ppria opatio seu passio atq, ea de r6- ne no cotingeret ipsam alam separari a corpe, sed erit
de aia, sicut de recio. Licet. n. multa accidat recto inquatum rectu.s.langere aeneam sphaera m punctum, non in accidit ei nisi in materia.no. n. tagit rectu in punctosnea sphaera, nisi in materia . Sic erit de ala sino habet propriam operatione, chlicet ei multa accidant, non tu accidunt ei nisi in materia . Consequentet cum dicit. Videntur aul em omnes affectus amma, cum corpore esse, ira, marisuetudo, timor, misericoria, considentia, gaudium, odium deinde,atque amor. Nam Hia ctim his
ipsum corpus aliquid patitur.Quod quidem ita esse ex eo
patet. Interdum enim non irascuntur neque timet, e Iam
si sie Hbementes ipsis manifestaeue cause osserant. Interdum a paritis quibusdam mouentur itque exiguis,si feruet concitaturque corpus , operinde se habet atque caincit ιra. Hoc mesu ex eo pater, quia nonnulli nulla re penitus accisite,q quide post terrere ruitoq; imminete periculo vi hi et metuut, perturbant ac asciunt timore. Quae si ita int . patet affectus ratιones ese mutertales.stuare di nitiones ipsorum sum talis. Irasci nanque motus quidam talis es corporis, aut partis rutp teu Nae,ab hoc,huiusgratia. Videntur autem O animae pasones oes esse cu corpo Tex . I s. re ira. ansitetudo,timor uisericordia,cosidentia, adhuc gaudium, amare odire. Simul enim cum his patitur aliquid corpus. Indicat autem hic, aliquando quidem duris o manife iis pasonibus eo incideribus nihil exacerbari,aut timere. Alisi aut O a paruis er debilibus mouert,ca accEdatur corpus: Osese habeat sicut cῶ irascitur
16쪽
cvr Adhuc aut magis hoc man enti . usso. n. terribiti seminere,in palpombussiunt, bis i ha FibIs timer. Si aut sic habet nani se tu q:tonia pasiones rὼaes in materia Ibit. Quare termini talet, νt irasci, matus qda talis cmporis uir partis,aut potetie,ab hoc. 5 gratιa huiIs. Matii seitat illud,quod supra suppotuerat, P.Lqusdapalsiones animae sunt coluncti, de non anims tm. Manileltat aut hoc ex uno. quod conlit tu ex duobus. Cuius o talis est.Omne ad quod operatur coplexio corporis non est ait tm ted et corporis sed complexio corporis Operatur ad oes passiones alae, ut puta ad tra, malue ludinem,timorem, conlidentiam, misericordiam, de limoi, videntur ergo alae passiones Oe, esse cum corpore. Et ad limoi passiones operetur cop. exio corporis prUbac dupliciter primo sic. Quia nos videmus, i aliqv luperueniunt durae α manis citae passiones, & ho non prouo catur,ncque timet, sed si accendatur ex sui ore, seu ex coplixione corpus a valde patuis de debilibus mouci, Δ sic se habet licui cum irascit. cundo probat dicen 'inmuc iit magis mam sellu cpad limoi passiones Opci e tur complixio corporis. Videmus. n. p et si nullum immineat periculum, fiunt in aliquibus passiones limites his passionibus,quae sunt circa alam, ut puta melanchorici ite quen ter, si nullum periculum iminineat, ex ipsi Naturales compi cxlone inordinata sunt timentes. Ergo quia lice:huuioes. se heus. p coplexio operet ad passiones lunoi, manale .ltu et v limoi passiones is uni rationes in materia.I. . habentes esse in materia. Et propter hoc termini taus . talislinitiones harum passion uin non assignant ui sine materia, sicut si distiniatur ira.dicetur 9, eli motus talis Orporis liue cordis, aut pariis, aut potentiae,de hoc dicit quamu ad subitantiam seu caulam materialem i ab hoci quatv um ad causam etficiente i gratia huius i qua tuum id causam finalem. Conlequenter cum dicit. Idenio Miuralis est de anima, vel o mus , vel tali ιonside,MTe.' Et propter baee igitur iam Physica inconsiderare de
i Concludit ex his, quae dicta sunt, creonsideratio de .esa pertinet ad Naturalem, Et hoc cx modiis niendi concludit .s t ideo hic duo facit. Priino probat propositum.Sec do institit circa disi instiones ibic lo incre .cr aut cin dii laici deci Probat autem propolitii noc modo. Operationes ais de pasti Unc, t iant operaii Orici corporis oc pals ones, ut ollens uincti. Ois aut cm passio, cu elisin nur, opor At ua habeat in sui dii sinitione illud cuius eli pas, IO.nam sumerium luna per cadu indili initione palbionis .escrso passionis huici modi non iunctantum an inlae, sed oram corporis, ac ne celsitate UPUriel P in drisinitione ipsarum ponat corpus : scd omne, in quo est corpus,stumateria pertur clad naturale: ct go de pus octus hinoi pertinet ad naturalem. 1ed cuiuscit coiis crate passiones, eius eli coliderare subum i piarum. Et ideo iam phylici est coli derare deaI, iam omni l sinpliciter tautnmo g. s.de ea, deii affixa corpori
Et hoc dicit, quia reliquerat sub dubio virum intolle- eius si t potetia affixa corpori. Conseque ter cum dicit. Diuerso autem modo Naturalis,d da serenes arti j cx numquodque ipsorum dismet. amriter iram apri ιrione esse dicet doloris vicissim aduersatio ι erit, aut aliquid tale. Alter sanguinis ot caloris eius, qui circa cor eiicieruorem, ebulationemL , atque ai crma criam, Alte tu exe- alter formam hoc pacto reddar er ronem. H aec. n. est ro
i Am a rentis tum ab imori bres, tum et uo suo Mi cnireque solent. Quira dicit lapides esse aleres atque ligna, at alius Drmiam in hisce ponit horum decenda gratia. Quis igitue Hl dirum est naturalis ' Is ve qui materia assignat, cs' ronem ignorat, an is qui sola ronem reddit, mater m ι im amittit,an is potιo quι νtroq; complectitu At illorum uterq; mιis eii 4:.n.consia nonineesse qui circa materiae veletur asellio non si arabiles N: non si arabiles sunt orater ipsim Philosophum naturalem. Etenim naturatis circa Omivia ca versetur, quae talis corporis talisque materici Rit op rarationes atque afectus. Circa autem ea, qua latia non uni non naturati ded aliu olet νersari. .Htque de non illis LVe v. lib.
qmdem consuerat si forte fuerat artifex, faber linquam ι''Iuril medicus. De his autem quae separabilia quidem non sunt, attamen non, ut afectus corporis talis, sed abstractione sumuntii Mathematicus iat ea quae uni separata,c ut talia rei si e primus Ph:losophus cs: emplatur. Differenter aurein dis: ni et Physicus Dialectimi i- -
numquodque ipsorum: a tira quid est. Hrcquid .n. ''petit iurecon r. stationis,aut at quid huiri ossi sie aut , non sanguinis, aut calidi circa cor. Horuatit alius quidem a signat materiam, alius Per λαι ratιο-n . Rettιo quidem enim haec lecies rei. Necesse est autehauc ese an materia huiusmodidi erit cui domas, ratio quidem talis quaedam, quia Normentum p. obibens co ruptiones a ventis imbribus O caumatibus. Haec arite dicit lapides lateres O tigna. Atia Nero in bu, Π ciem propter iita. Quae igitur naturalis harum e Hrux
qua circa materiam, rarιonem autem ignorans, aut qM:
irca ratione soli Aut magis quae est ex utrisque' I rum aut qEIs νterque'An no est aliquis qui circa par iones materia non separabiles, quatenus no separabiles versetur oed physicus circa oΞs talis corpori s, talis materie,actionet O pasones ver atrer. Quaecunque autem non qua teno talia , alius. Et de quibusdam quidem eri artifex se contivxat, vi structor, aut medicus in no Farabilium qit idemcinquuntum autem non talis corporis passione ed ex remotione athematuus. secundum
autem quod Ieparatae primM Philosopus. Insistit circa diffinitiones .Quia .n. Ollendit, quod in νdimnitionibus passionum atq,aliquq sunt, in quibus ponitur materia de corpus: alique vero,in quibus non ponitur materia, sed forma tm,ol te det quod limoi diffinitiones sunt inuisti cietes. Et circa hoc inuel tigat diiser ε . . .
tiam, quae inuenitur in istis dii finitionibus. Ah qn.n. da m cutur aliqua dis finitio. in qua nihil eli ex earte corpori ,:si .
cuiqd ira et tappetitus vindictae: aliqn as,ignat aliqua in disi initio, inqua eli aliud ex parte corpori, leu uiateris, sic t qd ira est accello sanguinis circa cor. Prima est dialectica, Sed a vero eis phylaca, cu pona i ibi aliud ex pari. materiae,de ideoptinet ad naturale. Hic.n. phylicus asi ignat materia cum dicit, P est accello unguinis circa cos: Alius vetos.dialecticus ponulpem de ronem H .n. s.appetitus vindictae est roire. ad auldilii nitio , vprima lit insufficies manifelle apparet. Na Ois forma, qest in materia determinata, nisi in tua dii finitione ponatur materia, illa dii finitio eli in uisicies: sed haec forma,
sappetitus vinultae eli forma in materia determinata, unde cu non ponat in eius dii finitione materia, conliatqd ipsa diis nitio est insufficiens. Et ideo necesse eit ad Ticidi iiiiii
clii linitionec, in dili inuione ponat hoc. s.forma cile in tione, sor, materia limoi.l.deicimina a. Et sic habemus tres dii ii mali, seu Ionitiones, Ravna assignat spem de speciei tone, Scelt sormalistin, iaculli distiniat dolii usu, sit operimen tu prohibes a venos de imbi ibus de caumatiuus . Alia aut uisi- RR V - .gnat materia, sicut li dicat v, domus eii oriri metu qJoa cxlapidibus,lateribus, ta lignis. Alia vero al, gnai.i.
17쪽
m diffinitione ponit,utrunque, materiam s& formam dicem, a, domus est O 'crimentum tale contians ex talibus,& propter testassivi prohibeat veta ,s&c. 5e ideo dicit, quod alia dili initio. i.tria ponit I in his I. Dignis lapidibus quae sunt ex patie materiari speciem l. i. sormam 3 propier ista. t.f. ut prohibeat vetos. Et licco plectiturmate, iam c u dicit lin his i ta sorma cum dicit Ispe in Eccaulam finalem cudicit Iro istat quae tria requirutur ad pesecta distinitionem. Sed si q uaeratur quς ista iussis finitionum sit naturali , di quae nct. Dicendu ui illa, quae conliderat formam tm, non est naturalis, sed logi. ea: illa aut quae est circa materiam ignorat aut se I, nullius clinis naturalis. Nullus.n. habet cosiderare materia nili naturalis.Nihilominus in illa qu ae ex utrisque eli,s ex materia di sorma , est magis naturalis. Et duae harum diffinitionum pertinet ad naturale, sed una est impei loci a. Lilla quae ponit materiam tan i um,alia veropci sena . illa quae cli ex virisque. Non. n. cit aliquis qui conlidere t passiones materiae, non separabiles, nisi physicus. Sed quia sum aliqui, qui aliter conliderat pas- Artifer. iliane, materiae, ideo :nditu sint & qualiter coli deici, Matheniati di dicit iplunt tres. Unu genus est o differt a naturali eus, qua tum ad principium, licet costueret passiones prout sunt inmat otia .licut artifex,qui considerat formam in maloia sed dii lciuiit, quia limos principium eli ars, physici vcro principi u eii natura. Aliud genus eli cPq. dein consideiat ea, quae hnt esse in materia sensibili, ednon recipit in diffinitione materia letali uile,sicut curuurectum. ex limoi, licet haveant esse in materiare sint de numero non separabilium quantu ad MIe, in mathema Metapnyli' lacus non de te minat tibi materiam lentibilem . Cuiusio est,quia res aliquae sunt iensibilcs per qualitate,qualitates aut praeexiliunt qualitatibus, unde mathematicus concemus clum id qd quantitatis cit absolute, non determinas hic vel illam materiam. Aliud genus cli qirqui de cosiderat illa quo tu esse vel no eli in materia Oi- . . no, vel quoru osse pol esse sine materia& hic cit Philoso Obs;ἡ iri pi V -n raucu LP tota rodiuitionis philoso hii, sies. Ma pi ix iccundum dii finitionem ex modum dii sithemati ei, mendi,cuius ratio est,quia diffinitio est principium dedi Metaphy monil rationi, torum, res aulcm diffiniuntur per essense aio,ex et tialia. Vnde diuer laedit sinitiones reruni diuersa princi . uersa ratio' pia est entialia demonstrant, ex quibus una sciencia dil- ne se modo' Fert ab alia. Cous inuenter cum dicit.
getiduis, ut G p uui νσυ ahq .u non bene, hoe vereamur. hoc iii Odia Quia videbatur secisse quasdam digressione ex hoe ' habbi -' fp uuit ut ad inqui titioncm diis nitionum, reducit sederibu ud in Ic iam Ps pria,dicen, Predeundum est ad ma belle a da teriam Priaptiam.vndu cit sermo habitus Lu passioneste o Uitet . animae,ut an Di,timias, tali moi, non iuntia palabiles, phyllea materia aidium, inquantu tales exiliunt. i quantum passiones, quae non sunt sine corpore,& non sunt lictit linea & planii, i .luperficies, quae rone pollunc separari a materia naturali. H Lrgo ua cit .ad naturalem spectat cos deratio carum, de etaiae, sicut supra dictum
est i De qua Issiali mi edente, ad Pns necelle est accipercopiniones antiquo tu, qui cu que sint v aliquid enunclauerunt de ipsa. Et hoc quide ad duo erit vulciprimosia illud bii dici u cli ab eis, accipiemus in adiutoriunolisu. Scdosia illud, i male enuciatu eli cauebimus,
Motu & sensu animam suisse eognitam a philosophis dicit.
& illorum affert semetias ae reprobat, qui sc animam ex motu coguo utile existiuia runt.
INI: Mon aut inquisitionis hoc erit prefecto congnia
si priua posue, unus ea quae maxim νιd utar aut a competerσιο e natura. mma μι que duobo ru maxime his ab ma nato maxime digerae ν:det, motu ac scias . dii usu mire galatoribus Et nostris hae duo fer8ce ala ares: u. insta ub x Principiti t. mPritionis praeponere gus maximc riden: ur ipsi meae Fecundum naturum. G muttim igi- - 7 AER tur ab inantinato in duobus maiι me disserre ν: Azur,mstu er sensu. e L. cipimus aut a progenitoribus fere duo haec de anima. Supra posuit lyhilosophus procem tu .in quo intentionem tua, quid agendu .5c difficultate huius operis ostedit, hic velo proicquit tracia tu fi in ordine promissum. Dividitur aut tractatus ille in duas partes. Pr uno. r.tra etat de natura alae Em opinione alioru Plillosoplior Sedo vero Fm veruatim,de hoc in scdo lib. Prima pars diuidit in duas partes. Pt in O. n. narrat opiniones aliorum Philosophoi u de aia.Scsso vero inquirit de opimonibus illis. ibi. i Considerandu est aut deci l Prima pars diuiditur in duas. Primo .n.Ondu ex quibus Philostaphi habuerunt viam ad inuelligandum de aia. Scdo vero cilciidit quo diuerti deuencrunt in diuersis opiniones de anima ibi .l Dicunt. n.I Dicit ergo primo cyprincipiunt nolit e Conis l.inqui litioni, eit apponet C Omin , I, i, quae fini natu iam videtur inesse anim s. Circa CJ scien--ea riuae dum eli γ qn inuenimus aliqua duo uifferre secundum i unt a iaaliquid ma infestum,&fm aliud immanifestu, certia est notele t. P per id,quod eli manifestu, venimus in notitia illius, quod est immanifestu. Et hunc modulenerunt Phil lophi ad inueniendum natura de aia.Aiata.n. ab inai tis d ilierunt, per hoc animata hiit animam.inaIain vero no . Sed quia natura alae erat immani sella, de non reterat in uestigari nisi P aliqua manifesta, in quibus dis- ferunt alaia ab inditis,inuenerunt illa,& Em illa conati .lunt deuenite in cognitionem naturae alae. Illa autem manifesta,in quibus aiata dister ut ab mammatis, sunt duo. s. semarcta moueri. Nam alata viar differre ab in-aiaris maxime motu,vt. s. moueat se ipsa,& sentu seu cognitione. Vnde crcdebat Pqn sciren t principia is i u uorum,lcti et, quid cli aia. Vnde laborauelut caulam motus de unius icire, vi per hoc scirent naturam alae, dedi credebant i P id quod est causa motus de senius est et aia, & in hoc oes antiqui plutosophi conueniebanti dex hoc antiqui in diuersas opiniones diuiti sunt. Nam aliqui conati sunt deuenire in cognitioncm animae permotum,aliqui vero per senium. Et ideo cum dici Inquiunt non in animam id esse quod maxime primoq- mouet.Atque cxhimantes perι non posse: H
18쪽
Ostendit horum diuersitatem.Et primo de illis, qui inquirebant naturam animae a motu . Seeundo de illis qui inquirebant eam a cognitione seu sensu. ib . 3 Quicunque aut ad cognoscere de semire. t Tertio eoru qui inquirebant naturam eius ex utroque ibi. Quo maniautem & motivum .l Circa primum sciendum cst,ui illis, qui inquisierunt anime naturam a motu,erat unum Oe. Cur ii intineatur anima , cp aia sit mooues de mota.
Et huius to est ii, in istimabat ip id, quod no mouetur,
non contingit mouere alterum, i. in nihil mouet nili moueatur.Mergo ala mouet aiata, re nihil mouet alterum, nisi moueatur ipsum, maniferium eli Pala maxime mouetur. Et hoc est, propter quod antiqui Naturales arbi rati sunt alam esse eo , qυς mouentur. Sed ex hoc et diuersae opiniones prouenerui. Et ideo cu dicit. Quocirca Democritas ignem a que calore ipso censuit eue. 2 am,cum ni imui: algur ac tiariatae. corpora rorunda vicit ign. a Cp anima esse . Irae indu dua
corpora semilia corpus litis iis e fle, quae in aere pera νι tur on ipsis, novam, radus, va persendiram ingredumtur,. rerum clamenta genera arx naque totius esse naturae vi τι . Eadem et Lehιφρυι δε censebat. Horum stirur c Orpuram e quae sunt rotunda, Ignem ac assimam asserum esselropterea quod maxime omnium QAra tales totum corpura ingressi penetrareque pessuntkat
muriatim aurinam id esse quod motum antiatibus praebet. Quapropter oe rei rationem,νι ueni ratis m,a que cojam esse putant. Igam eo quod continet contra hente corpora, comprimen eis, ac extrudente liguras ea qua praebent an malibus morum, quia nec inae νώ
quam quiescunt, s.ccursim auxilianique respiratione fieri escitur, ingred: tibus at js figuris sinutibus P quae quidem egredi proh bent Ufas quae arum bis insuat, id repellex a quod con:rahit atque premit, et eouriae opini, De au quousque i uere possunt.
re mota corpora, quae vocantur decisiones, quae rideat r- . per porto in rc sus,qAar omae Iemor, elementa vicit 'pra Lς totius naturae. Simetiter aut et Leit pur. Horam
re iration . Constringente en m eo quod contιne corpora, ev Ad re siguras praebentes animatibus motum, ex eo quia non eis ι q. ac cere nata enses,aιxilium feri deforis,itatevien: ibus a s huiusmodi in resseranda. Proi . oere erum bas O qua insunt animatibus ut regarissim9l probibentes ccnstringens Cy compromti. νιuereaa: em quandi possunt hoc sacere. ponit primo opinione Demo. de ala dices. unde Dena ocritus quid afantiquus Philo phus, qui cxcogitas
illud, qd maxime mouet,csse natui a aiae Nilud, quoci maxi me mouetur,urcile de natura ignis: ideo dicit ipsam anima esse ignem quedam, aut calorem. Et opinio sualuit talis. Iple. enim nihil ponebat cise in rerum natura nisi sentibile & corporale,& volcbat P principia olum retu sint corpora indiuili bilia & intinua, quae vocabat atomos. aequidem dixit esse via rus natuis, sed dii serre ab inuice figura, politione, re ordine, licet hic im ponat de figura, ii haec sol adria,quq cit fim si gura, nec illaria eli. Et illa dila,quae eli fim figulam, eii l quaedam erant rotunda, quaedam quadrata, quaeda pyramidalis di huiul modi. Ponebat et hic esse mobilia. iv nuquam
quiescentia it ex concursu ipsosum atomorum casu cile inundum factum aiebat. Et v, haec indiuili bilia corpora sint mobilia, dabat exemplum de decisionibus, quae mouentur in aere et si nulla tempestas sit sicut apparet 'r portas in radi js solis. Vnde, cum illa sint muruto minora, quia sum inuiuisibilia, illae vero, quae apparet in radijs decisiones sunt diuisibiles, inani se te apparetu, lim maxime mobilia .Et quia inter alias liguras. ligura rotunda e Ii magis apta ad motum, cum non tribuat angulos, quibus impediatur a motu:de quia credebant animam maxime moueri ex eo quod arbitrari sunt animam ciscere motum animalibus, ideo inter ista inlinita corpora, illa quae erant inter illa rotunda corpora.dicebat esse animam. Huius etiam opinionis suit Leucippus,qui fuit socius eius. Et ad hoc habebat unum lignit, quia voluit Demo. terminum vitae ideli rationem continere in respiratione, licet lia sulficienter,quiano ora viva respirant, quae quide respiratio nec elsaria erat sineu,quia corpora rotunda implent corpus, cu sint ca motus m corpore aiat s F in eum,& sunt in cotinuo motu, & eo ui cotine . i. orpora nolita aere colit ingem c 1 de ex rudet e l .i.exterius mittente illas, quae s .nt de nu mero figurarum . quae sunt praebente, animalibus motu ex Us nullo modo quiescum, ne sorte eis Oino expulsis a corporibus nolicis descerent corpora .ideo necessaria cil rel piratio, P quam & intromittant illa corporare ea, quae iunt intus ab illis quaercspirationem inisat, impediant ab exitu . Etia diu uixit vivere Halia,qua diu
postulat hoc iacere, i. respirare, Et vis huiusmodi tigni
cst,quia cum respiratio ex hoc dicatur esse ratio vitae, Pcontinet ipsa corpora rotud a iii corporibus an mallu, de immittit etia ca intus, ne propter exeuntia corPora, quae cotιnue mouentur desciat corpus animalis, mam
et tum elii ipsa corpora sint anima, quae qui dein corpora voluit Democr.csse de natura igitis,oc ex eis causari calorem. Secundo cum dicit. Vide ur Er ι quod a nonnuli is Pythagoricis dicitur eandem haber cricen iam uvidam enim ι oris ea corpUcula, quae agitantur in aere: ει ita id qusdrita mauci ac agitat , mam ecte dixerui, p. opterea qcita con inue moueri τι i surci si uticlus ventus peii .us Usset. Videtur a tem a P ν vagoricis dicia, eandem habereti: ciligea Iam. DixerunI enim quidam lorum,ammam esse qua Anim aere decisio es. te bas mI- Deus. De M s uiatem victum est propter ea quod conriuueν: utvr moueri, ν si sit Gaasu uitas adime. Ponit opinionem quot udam pythagoricorum, quae
similis erat opinioni Demo. nam illud, quod phytha - - - gorici cicunt, de an una, eandem habet intelligentiamcu eo qd dicit ipse Democicet pythagorici in eandem iu 'lniam non conueniant. Niqnida ipsoru conuenientes Tex eo. I . cude in o.dinet ut aiam este decisio teli quae sunt in aere O inio Ar. V pora in alui lab: lia Sintii viat licut Demo licebat. chel
Alij vero in ipsis philolophis no dixeriit ipsa corya m diuili bilia de mobilia esse aiam,sed illi virtute, quae mouet ca corpora, a iam dicebat. Et huius opinionis suit quidam Archelaus philosophus magister Socratis, ut Huguli .narrat in lib.de civi. Dei. Et io horci, cauare diccbant limoi corpora esse aiam dicta est,quia liciat iam patet,volebant P illud ql maxime mouci elt a7a,unde Pp hoc ut haec corpora cotinue moueri videbant,li ut a paret iii acre,in quo mouent, et si sit tiranquiluas, dic coant ista corpora este aiam.Conlequenter cum divit.
Eodem feruntur O v, qui dicset animam id esse, quod
scipsum agitat motu . Etenim omnes 3 motum videnturpiι asse maxime proprium esse an alia quidem νω
19쪽
In idem a em feruntur quicunque dicunt ammam esse quod ei sim monens. Videm ιν autem hi onanes exilirmantes momm maxime proprium esse animae. Et atia idem omia moueri propter ani nam, i amante: n a
te fa,propter nihil videre maens, quod non O ipsi
Reducit in quandam summam opinionem plurium philosophorum de anima ad has opiniones dicens. pomnes dii, qui distinientes animam 3 moto,dixerunt ipsam esse illud, qJ seipsum mouet Isertitur in idem Iid eli in eadem intelligentiam cum praedictis. Omnes enim concordant in hoc & conueniunt quod videntur existimasse motum maxime & praecipue e se propriuanima δε quicquid mouetur. namietur ab anima, ipsam vero animam moueri a seipsa. Et ratio horum, sicutiam tactum est. erat, quia communiter opinati sunt quod nihil mouet alterum nisi mo eatur& ipsum.Vnde cum anima moueat alia: credebant animam maxi- mcdc praecipue inoueri. Tertio cum dicit.
Opici Ana- Disc, nou taurim perinde penitus atque D mocritws. xano. S.in liter autem O . naxagoras animam dicit ese mouentem si aliquis alims ixit quod omne mouit intellectus. a tamen penitus sicut Democritus. Ponit opinionem Ana. de natura animae. Et primo ponit in quo Anaxa. concordabat cum superioribus dicens. PAnaxa. di quicunque alius d xu, ip intellectus mouet omni icit animam csse mouentem Omnia, sicut E. illi dicunt. Sed in hoc differt, quia noluit quod omne quod mouet alter u moueat & ipsum, immo dixit cite unum intes lectum separatum & immixtum, qui alia motica', eo non moto, S de natura hutiis modi. dicit esse animam. Vnde ex hoc insurrexit error quoru-dam.qui dicerent animam esse de natura dium a. Sic ergo patet in quo concordabat cuin superioribus, in hocic licet quod dixit animam esse mouentem. Sed dissere. bat'in hoc, quod is vit animam non moueri, cuius contrarium illi dicebat. Dister cbat etiam a Democrito in acceptione insenectus. Li ideo cum dicit.
Is enim animatum intelliarum simplieiter idem Disserentiae esse putaris: .hi enim id quod videtur, Mera ese dicebat Vr dio ι irca recie rixisse in .i: unierum,Hectora iacere . . . ' alias sapientem. in igitur Pt yo ptra quadam circa verita cm. νtitur meute ac rate lectu, sed idem egit an mam dicit O intellectum Isse Didem e vim simpl. citer dicit idem ess an, intellectum, verum enim ese, quod videtur. I ade bene . secere Homerum, quὐd Hector iacet illud sapietas, n
est circa veritalem: sed idem dicit alam ct intellectum. Ponit hane ditam. Et primo opinionem Dena ocriti dices, quod ille.s. Democritus dixit i simplicit ei lid est
ubique uniuertaliter intellectu o iam esse idem.Cuiusto est . quia Democritus credebat, quod nihil esset in mundo nisi sentibilia, & sicut nihil erat in mundo nisi sensibilia ita dicebat quos nulla vis appi cliens tua erat in ala, nili sensit tua. Vnde fuit huius opinionis, quod nulla veritas determinate liaberetur de rebus, de quod nihil det crminate cognoicitur, sed quicquid apparet, verum esset,& no magis illud quod cogitat unus de te aliqua, tuam liud quod cogitat alius de eadem re,eodetempor verum esse:& ex hoc te luebatur quod poneret contradictoria simul esse vera.Cuius ratio est, quia. ipse ut dactum estis non victatur imillectu, qui est circa veritate. i.virtutem intellectiva, per 'u im anima intelligit intelligibilia, sedi. tum ut leniti tua,&qe nihil
cognosceretur nisi sensibile, cum nihil poneret i a re ranatura nisi sensibile. 'ndecuin seni ibi in situ ui continuo motu de fluxu, opinatus est nullam v critatem determinatam clJe in rebia . Et quia non pei uenit ad hoc Ῥcognoscerct intcilectum csse poἰem in quandam,quae est circa veritat cm .i. ius obieci una est vorum,& excedit Omnes alias potentias animae, sed accepit tantum
potentias animae sciasi: tuas, ideo communiter & indis. serenter ide dicit animam & intellectum, que quidem intellectum dicit trasmutari ἔm hominis transmutationem .Et propter hoc comendat Homeru,qui dixi t, in Hectoriacet alias sapiens I ideli quod secundum tui mutationem, mutatus est intellectus eius, tum aliud saperet victus, Se aliud inuictus. Secundo cum dicit. Anax autem minus de ipsi: ex Mat. Multis eoim in locis boni nec me montem caustin ese dati . e et , --tem animam ipsam men em esse egerat . nam animalibus Nuiuersis tam paruis quam magnis, tam praestabilibusqucim nus et lavi praesi Artibus me em tu e dicit: se ire inimis minus certificat de Usis. e sultoties quidem enim carisam eι δε quod bene or recte, dic Ontellectran hunc esse anima. In omnibita magnis partiis σhonorabilitas ct inhonorabilibus, Ostendit in quo differebat Anacti Democrito, Et circa hoc duo iacit. Primo ponit opinionem Araxa. Secundo reprobat eam ibi .l Non videtur autem dcc. lDicit crgo primo quod Anaxa. loqui ur de anima magis dubie, ge minus certiscat de ipsa. Na ipse Anax. ni ultotiens dicit in intellectu este caulam cius , quod est bonum operari, idcii bonae Operationis. Alibi veroidest in aliis locis dicit hunc intellectum scilicet qui est causa bone operationis & animam esse idem & hoc apparet, quia constat quod anima inest omnibus animalibus tam vilibus quam honorabilibus di tam magnis quam paruis. Vnde cum in omnibus his dicat intelle .ctum essem aifestum est, quod idem dicit animam &intillectu in .Secundo cum dicit.
e si ea mens tamen O intellectus , cui prudentia triabuitur,non νmu eri simplicι ter animatibus: quun etiansque coctu homuzbus messe videtur. n videtur aute n fecundum prudentiam dictas i tellectus,omibus similiter messe animatibus: sed neque
Ostendit contrarietatem esse in huiusmodi acceptione intellectuum secundum Anax. scilicet aliquando hoc,quod dicit intellectum, non esse idem cum anima , aliquando vero dicit ipsum & animam esse idem, quae sunt contradici Oria,& non posmi simul stare .Et hoc probat tali ratione. Constat quod bene operari eli proprium intellectus secundum prudentiam persecti, quia bene operari pertinet ad prudeli im. Si ergo idem esset intellectus, qui eit causa bonae operationis, cum anima, sequeretur quod intellectus prudentes idem ellet cum anima.Seu hoc eli ialsum, quia anima inest omnibus animalibus. In testectus autem secundum prudentiam dictus, non videtur inesse non solum omnibus animalibus,tes nec Omnibus, hominibus, ergo non est idem quod anima. Deinde cum dicit. Omnes igitur ij qui ad animantis respexere motum,
maxime motivum an mam csse putarunt. Quicyque qtiidem igitur alatum moueri a xerunt, quidem maxime matau: m opinatiIunt animam osse.
Ostendit, quod omnes illi, qui considerauerunt animata secudum motum, .lecundum id quod est moueri astiplis,
20쪽
n 3 se ipsis, ij opinati sunt animam esse illud, quod maxime et i motivum, sicut patet in opinionibus iam diutis. LECTIO. m I.
Empesciet a L Platonis sententias exponit, qui ex prrte eo Irmionis animam cognouerunt, quod item suere noni illi qui animam esse numerum seipsum mouentem diffinietunt.
A T qui cognitionem ammaduerterunt ipses ac se Anx quibus res cognoscit sentit i dicunt animam ita , 'pinaei iura rerum esse. qui plura principia:
sunt imi ira in 'animam e se principia, atri quidem plura facientes haec, alii ποῖ unum hoc. Superius ossedit philosophus quomodo aliqui ven
rum io cognitionem animae per motum,hic vero Olle dit quo modii aliqui venerunt in cognitionem anima per iei: lian, seu cognitionem. Et circa hoc duo facit. Pitium enim ostendit in quo conuenerunt philosophi, qui consideraverun ranimam ex sensu. Secundo veto
in quod iis: runt ibi. t Sicut Emped.quidem,Sc. Dicit
Crgo primo, quod omnes quicunque venerunt in cognitioncm in imae quantum ad cognoscere & sentire,. i. per cogni: ionem &sensum, in hoc conueniebant,
quia diccbant animam esse ex principiis, quae quidem principia alij I saciebanil.i. ponebant esse plura, alij vero unum tantum . Ad ponendum autem animam esse ex principijs constitutam mouebantur, quia ipsi antiqui philosophi quali ab ipsa veritate coaethlomniabat quodammodo veritatem. Veritas autem est ua cognitio fit per similitudinem rei cognitae in cognoscente, oportet enim quod res cognita aliquo modo sit in eo. gnoscente. Antiqui veto philosophi attat rati sunt qda porici similitudinem rei cognita esse in cognoscente secundum esse naturale, hoc est secundum idem esse, quod liabet in seipla.dicebant enim quod oportebat limite simili cognosci, unde si anima cognoscat omnia oportet quod habeat similitudinem Omnium in se iscundum esse naturale, sicut ipsi poncbant. Nescierunt. tistinguere illnm modum , quo rcs est in intellectu seu in oculo, vel imaginatione,& quo res est in se ipsa, unde quia illa, quae sunt de Genua rei, iunt principia illius rei, de qui cognoscit principia huiusmodi cognoscit omnia ei se ex principiis r rum. Et hoc erat Omnibus commune Sed diuersificati sum secundum quod dii terebant in principi js quae ponebant. Non. n. Om nes ponebant eadem principia sed unus plura, alius unum, unus hoc, alius illud,& secundum hoc diiserum in ponendo principia,ex quibusfrincipi js an .ma constitu tur. Et id co consequenter cum eicit. Empedocles enim ex elementis quidem uniuersis ipsam etin lare censet: ramen . unumquodque i lo manim esse purat, . Dicit en P . Terrain iam terra ymba cognos : nos aquam . .
Letheraq; ae: bere sane: ignis dignofum igne . Sic est amore amor, c trieti discordia lite P. Sicut Empedocles quidem ea elementis omnibus esse, O Paronruodq; horum animam dicens dicut terram quι-
tam terra cognos ιmus e aetherae aethera diutim: aquam autem aqua 1ed ignς ignem obscurum, ac latentem, man filum est, com ordia autem concordiam: dscordiam discordia tri . Ponit quomodo disserunt. Et primo ponit opinio. nem Empe. dicens, quod antiqui philosophi, qui per sensum conliderauerunt anima,dicunt ipsam conitare cx clcmentis lit illi quidem, qui unum iaciut principi uillud unum dicunt esse animam. Et qui plura ex illis ean com poni: sicut Emped. dicit animam esse ex omnibus elementis de Wium quodque liorum dicit anima.
Circa quod sciendum est quod Emped. possit sex princ)plaq.materialia scilicet terrain, aquam, S aerem Scta ignem: N: duo actriri & passiua, scilicet litem de amicitiam. Et ideo ex quo ponebat animam omnia cognoscere, dixit animam esse ex hui ut modi principijs, quae
ponebat Secudum enim quod ex terra,terram cogn scimus, de secundum quod ex aethere, idcii ex aere, aerem,& ex aqua aquam .sed & ignem ex igne manifestum esic: Ic percocordiam cognoscimus cocordiam r& ex tristi discordia cognoscimus discordiam Se ponit tui. tristit quia Emped. metrice composuit libros suos. . Secundo cum dicit. Eodem Plato modo animam im Thaso eae elem seris constare censet. S. miti nanque en s quoque utentia,
coauo itur simile: res ipsae ex princ: pii Ua t. .
Eodem autem modo . Plato in Tιmaeo anim facit
principqs es. . Tex.e.16. Ponit opinionem Platonis dicens, quod plato etiam opinio H. facit animam ex elementis, id est dicit animam cxorincipij, constitutam ese. Et quod hoe sit verum scilicet quod Plato occat animam compositam ex principiis rerum probat per implex dictu Platonis. Pitimam est, quod i ple dicit in Timaeo. Ibi enim dieit duo esse eleia menta seu principia rerum,secundu idem S diuersum. Quaedam enim natura e si, que semper eodem modo se hadet, de est simplex, si e ut sunt immaterialia, Ie hanc , Naturam vocat idem . Quaedam vero natura est, quω non semper eodem modo se habet,sed transmutatione .a suscipit S diuisionem, iacui sunt materialia,& hanc vocat diuersum .Et existis duobus scilicet ex eodem &diuerso,animam dicit esse compositam. no quod sint ista duo in anima,ut partes sed quod sunt quasi media .quasi quod natura rationalis animi superioribus & omni no immaterialibus sit inferior de deterior, de materia. libus de inferioribus sit nobilior de superior . Et ratio huius erat sicut dictum est, simile cognoicitur simili.vnde si anima cognosceret omnia: & idem de uiuersum plint principia: ponebat animam esse existis duobus cmpositam eo modo quo dictum eli. vi inquantum habet de natura idenrita cognosceret ea,quae ponita de inquantum vero de natura corum, quae vocatur diuersum,cognoscet et diuersum scilicet materialia. Vnde de hac cognitione ut tur. Nam quando colligit genera de bspecies, tunc dicit eam repissentare idem, i euidentit lcm Quando vero differentias S accidentia assu cuit,alteritatem ad inuenitate ergo eat et quomodo plato in Timet icit animam ex principio componi. Secundudicium Platonis, per quod ostenditur quod dixit aniniam ex principiis ege, ponitur cum dicit.
Similiter determinatum eri ab eodem O in his quae de philo labia dicuntur. Animal quodem ipsum ea ι si s uno i u i hasor a ct ex longi tidine prima O latitudine profanditata e c iure. caetera verosi uti modo.
Similiter autem O in his,quae sint dephilosophra dictu, determinatum e se: O in an quod . animar ex ipsa I cIsa di,mus idea, O ex primu long tavine O latittiaeae o A civ ο tittidine, utia utilem simula modo. Vbi ostendit animam esse ex principiis similiter. Circa quod sciendum est,quod Plato posuit D intestigibulla essent per se substantia,& separata, di essent seinpermactu&essent causa cognitionis&ellere biis senstilli bus.Quod Arist. tanquam in conueniens volens euitare coactus est ponere intellinum agetem.Vnde seque batur ex positione Platonis, quod secundum quod aliqua sunt abstracta per intellectit, sic essent aliqua, quae Abstiatiis egeti: per se subsilientia de in actu . Hab us autem dui lex. dupli -