장음표시 사용
181쪽
ctiva, vel vegetativa, vel appetitiua,vel motiva, secundum locum, sed manifestum est quod pira malia no est intellectus, nec potentia vegetatiua,nce motiva secundum locum, nec appetiuita, ergo elisensitiva. Dicenis dum ci, sensus potest accipi dupliciter. Vno modo ut extendit ad omnes sensus intcriores de exteriores .&isio ni odo bene phantasia pertinet ad sensum, cum iit sensus interior, ut supra dictum est. Alio inodo accipitur proprie videlicet pro potentia, qua anima aliquid apprehendit determinate cum quadam determinatione,&isto modo phantasia non est sensus. Secunda co- xliatio. Phantasia non est intellectus,nec scientia . Haec . concluso probatur una ratione Philosophi. Nam intellectus est primorum principiorum verorum . scientia est habitus per demon illationem acquisitus , qui est semper verus , sed plumalia non est temper verorum, ergo phantasia non est intellectus, neque scientia .Secu conclutio. Phantalia non est opinio. Haec consuli probatur duabus rationibus Philosophi. quarum pri-m est. Ad opinionem,sequitur fides, sed fides non est in animalibus brutis, ergo necopinio,sed phantasia est in animalibus bruiis quibusdam, ergo phantalia non
est opinio. Secunda ratio ad Opinionem ut dictum est sequitur fides,ad sdem sequitur persuasio, ad persuasionem l equitur ratio, ergo opinio inuenitur solum in illis, in quibus inuenitur ratio, sed pliamosia non to umreperitur in animalibus habentibus rationem, ergo ideut supra. Ex praedictis inseri Philosophus unum corollarium, videlicet quod phantalia non est quid compositum ex sensu de Opinione.
Sequitur in textu. I mutam autem au
Istud est ultimum capitulum huius tractatus, inquo
Philolophus determin Ido de phat alia quiditati ueponit unam conclusionem duntaxat ,,videlicet Phantasia eliquidam motus iactus a lenius ceundum actum. Haec conclusio probatur tali ratione. Nam ab eo, quod est motum contingit aliud moueri , cum aliquando aliud sit mouens de motum, vi patet in 8. Phy. sed sensus mouetur a lcntu, ergo a sensu secudum actu poteli fiet i motus.talis autem motus est pira masia,e go phantasia est motus factu a lensu secundu m actum
Considerandum cli hie secundum Philosophum quod phantalia est aliquando salsorum, cuius ratio eli,
quia sensus, licet circa proprium lensibile ut in pauci ribus decipiatur, tamen circa sensibilia per accidens decipitur, noni ut in paucioribus, scd ut saepe, de magis circa sensibilia communia , ergo a sortiori phaniasia circa Phantasmata decipitur cum magis rec dat a radice virtutis cognosci tuae . Considerandum
est Iecundum eundem quod Plios graece est lux latine , a quo plianos venit, id est apparitio, liue illumina uo. quo ulterius derivatur phantasia.
a Determinat de illius obiecto.
3 Nonnullas mouet est sobut dubitationes circa hoe
6,.qude intellectu agente, intellectu in actus Trincias O distinguit intellectua post bilis opera
6,Trudiat de intellectu compara me ad nsam.
Sequarer in textu. i De parte autem an
mae quas it ivtingit, circ. l Hic est te,
rius tractatus latius terest libri, o II lectiose
Ste est tertius tractatus huius libri,in quo Philolo Phus determinat de parte intellectiva, de continet in se sex capitula. In primo capitulo Philosophus determina: de intellectu possibili lecundum se . in secundo vero ostendendo qualiter intellectus possibilis reducitur in actum determinat de Obiecto eius. ibi. ἔ Cum autem lic singula fiant. t In tertio mouet quasdam dubitationes circa praecedentia, ta soluit eas. ibi. ' Dubitabit autem utique aliquis. s In quarto capi tuto determinat de intellectu agente de intellectu in ciuibi. Quoniam autem in omni natura. t In quinto determinat de operationibus intellectus possibilis libi indivisibilium quide igitur. In sexto capitulo de te minat de intellectu per rei pectum ad sensum. ibi.Videtur autem sensibilia In primo capitulo ponitur una coesulio quae talis et t. quod Intellectus possibilis est potentia passiva. Haec conclusio probatur tali ratione Philosophi. Nam licut se habet sensus ad tensibile,ita se habet intellectus ad intelligibile, sed sensus est potentia
palsiui, bc lentire eli quoddam pati. ut ex supradictis patet,irgo in Icllec tus possibilis eli polentia passi ua, aecipi cndu videlicet pati pro quociique recipere. Ex hac conclusione infert Pi illosophus duo corollaria quora primum est,quod intelictus non est compositus ex naturis diuertarum rerum naturalium ut antiqui volu
runt. Cuius ratio eli. Nam illud, quod eli in potentia ad aliquid de est receptiuum illius caret illo, sed intelle ctus polii bilis est in potentia ad O mnia intelligibilia e
.eli receptiuus illorum, ergo non est compolitus acria ex illis Aecundum corollar uni et t. quod intellectus noest at fixus organo corporali. quia si esset alii xus organo corporali esset compolitus ex naturis corporalibus,quia actus alicuius potentiae organicae, non solum attribuitur ipsi potentiae, sed etiam toti composito ex potentia de organo. Pro declaratione huius conclusionis conliderandues in P bilosopliu quod diuerti mode sensus decipitur potentia pals ua, dc intellectus ipse. Nam sensus, licet non patiatur passione propite dicta, patitur tamen per accidens ratione organi, ita intellectus, neque per se, neque per accidens potest pati patisione proprie dicta,cum non sit affixus Organo corporali. Et si dicatur. Ad intellectum requiritur cognicio sensitiva, ergo intellectus potest pati Per accidens, videlicet ad palsionem organorum tensuum,quae patiuntur passione proprie dicta. Dicendum quo a aliquid potest competere alicui per accidens dupliciter. Vno m O.
eo, quia aliquid coniungitur ei pei se , α illo modo i tellectus potest pati palsione Pprie dicta per accides.
ratione organi ta non ratione i ntellectus. Alio mo aliti quid competit alicui per accidens, videlicet ratione alicuius extrinseci. de illo modo possumus concedere cyetiam patitur palatone proprie dicta. Contra pr*dicia conclusione sic arguitur, nam intellectus est ipsa mens, sed secundum Augustinum notio de trinitate, mens norelative dicitur,sed ipsam essentia demonstrat, ergo intellectus est ipla et sent a animae Je non potentia eius, ac per consequens non est potentia passi ua. Praeterea. Homo couenit cum angelis in natura intellectuali, sed angelus dicitur intellectualis de m ens, ergo de homo,dc sica de ut supra. Praeterea. 'numquodq; patitur per materia, ita intellectus non eli platcntia materialis,ut concellum est, ergo intellectus non Pacitur. Praeterea. Quie
182쪽
quid dicitur passibile est corruptibile, vi concedit Phi losephus in tertio, & etiam in primo de coelo, sed in .
teste ius non est corruptibilis, ergo non est passibilis. Praetcrea. Agens eli pratiantius passo, sed potistia vegetativa. quae eli infelior pCtentia intellectiva, est potentia activa. Ad primum dicendum quod intellectus accipitur quatuor modis. Aliquando accipitur pro essentia animi ut in audio mate Augustini adducia. Aliquando accipitur pro potentia intellectiva, ut in proposito. Ab quando accipitur pro habitu, cu dicimus quod intellectus est habitus principitarum . Aliquando vero sumitur pro operatione ipsius intellectus. unde argumentum laborat in xqui uoco. Ad secundum dicendi quod Angelus non dicitur intellectus esentialiter, sed solum dicitur intellectus di voluntas ad denotandum, quod in eo non sunt illae duae potentiae. 8e ideo appropriatiue Angelus dicitur intellectus, non autem e sentialiter. Ad tertium dicendum quod pati accipitur tria
pliciter.Propriissimc videlicet pro receptione alicuius Ormae cum ablatione alterius,quod conuenit secundunaturam .vel secundum aliquid, ad quod habet naturalem inclinationem . Et illo modo intelligere non est
quoddam pati. Et ill o modo qui infirmatur patitur . Alio modo dicitur pati in inus proprie, vidclicet pro receptione alicuius cum ablatione alterius, siue illud alteterum sit naturale, siue praeter naturam di i llo modo , qui sanatur dicitur pati quia ala eo remouetur infirmi. tas.tertio modo dicitur pati communissime, videlicet ro quacunque receptione alicuius, siue talis receptioiat cu ablatione alterius, siue non. Est isto naodo inies ligere est quoddam pati, di potentia 4mellectiva dicitur potentia passiva. Argumentum autem proceschat de passione quantum ad primum vel secundu eius m dum. Et per no e patet solutio ad quartum. Ad quin tu dicendum quod respectu eius lem obiecti agens est nobilius pasta, ntin autem si teserantur ad diuersa. Intellectus autem est vis passiua respectu totius entis unuti et salis, vegetatiuum autem esi arituum respectu eui dem entis particularis, scilicet corporis coniuncti. unde
nihil prohibet tale passivum esse nobilius huiusmodi An ros RI. activo.Cirea praedicta dubitatur utrum intellectus posita itellect' sibilis sit sub liantia separata. Et videtur quod sic. Natus substan- substantia immaterialis dicitor substantia separata cutis sep δι-- quaelibet tali, sit per se subsistens. ita intelletius pulsi. ' bilis euim materiatis, e reo es substantia leparara. Dicendum est secundum Doctorem sancium in praesenti lectione quod intellectum esse substantiam separatam est impossibile. Quod Pbat tali ratione. Nam hie
homo intelligit.ergo intelligit aliquo formaliter.sed nointelligit aliquo sol m. Itei nisi ipso intellectu .sed illud, quo aliquid operatur formaliter no est separatu ab eo, ergo intellectus possit,ilis non est separatus ab nomi. ne:vel oportebit dicti e u, hic homo no intelligit alia
quo si alitcr.Sed forsitan diceretur ad hoe quod litcet intellectus sit separatus ab homine,umtur talue ipsi Nota dili. mediante specie intelligibili.Sed hae solutio non eua genter con euat ratione praedicia. quia dato quod intellectus posittra Avicem bili, uniatur homini per speciem intestigibilem,non tamen sequitur quod hoc homo per illam spectent mel ligibile intelligat, ted magis id ille intellectuses qui intelligitn illud quod uni iurammae pit speciem intellis bilem cst quoddam intillectu. unde adhuc ratio est assignanda propter quid hic homo iamialiter intelii gat. Ad tonem dubi j dicendu quod tripliciter aliud potest dici immatetiale. Vno modo obiective. de alio m do intellectus non est immat etialis. Alio modo organice&instrumentaliter, di isto modo est immaterialis Tertici modo secundu esse, videlicet q uod non existat
in materia, nec in qua ncera qua, ct illo modo intelleiacius dicitur materialis di immatei talis Substantiae vero siparatae sunt immat criales iertio modo, ungui non
portet quod intellectus sit separatus ab homine. ergo&ipse intellectus erit in homine.
dequitur intextu. l cum autem sic si imi Haec eri botro octaua eusdem libri,
I Stud est secundum capitulum huius tertij tractatus in quo Philosophus determinando cle obiecto intellectur pol sibilis ponit una conclutionem, q est talis. Singularia non intelliguntur directe, ted rest e. Haec conclusio probatur tali ratione. Nam intellectus
Irimo & per se intelligit naturam de qui ditatem rei,utic supponitur. led in omnibus materialibus i plum quod quid est, disterens eli ab eo cuius eis. nam aliud est magnitudo de magnitudinis este, & aqua & aquae csse.ergo sequitur quod qui ditas & illud, cuius cli quiditas, scilicet singulare cognoscuntur diuertis potentiis vel ab eadem diuerti mode. cum ergo intellectus primo N per se& directe qui ditatem cognoscat, necesseeli dico e quod intellectus non cognoscat singularia primo & per se & directe, sed alia potentia, videlicet sensu . Quod autem singularia polsim in directe di reflexe intelligi. probatur sic extia lueram. quia illa potentia, quae comparat unum alteri cognoscit comparabilia, quia ora inare siue comparare nescit, qua rationes comparabilium ignorat. sed intellectus cor parat uniuersale ad singulare, ergo coga oscit vir u que.COnsima tutaquia nullus potuit cognoicere diis rentiam aliquorum nisi cognolcat extretna, sed intellectus ponit disserentiam inter uniuersale ac singulare, ergo idem ut supra. hac conclusione insertur iecun diim Philosophum quod qui ditas rei materialis ethproprium & per se obiectum intellectus. Hoc corollarium patet tali ratione. Nam intellectus primo & per se intelligit qui citatem, non aurem qui ditatem separatam. ut voluerunt Platonici, ergo intelligit quid itatem existentem in rebus materialibus. sed illud, quod
primo de per se intelligitur ab aliqua potentia eli obii
ctum eius, ergo relinquitur quod quid itas rei materialis est obiectum intellectus nolim. Et liquaeratur quomodo intellectus exit de potentia ad actum intelligendo obiectum illud . Dicendum secundum Philos phum quod intellectus habens habitum scientiae reducitur ad actum dum vult,quia habet species intelligibiles apud se. quod est contra Avicenn. sed dum intellectus nondu m habet scientiam, non reducitur ad actu cum vult, sed quaeritur virtus docentis litie intrinsect ut ipsius intellectius agentis siue extrinseci, ut ipsius magistri . Contra praedictam conclusionem lic arguitur probando quod lingularia intelliguntur rationibus antiquorum Philosophorum illam partem tenentium. Nam actio & passio sunt singularium& suPp sitorum ut patet in prooemio metaphy. ergo uniuersale non est id, quoa intest igitur, sed singulare. Praeterea.
Quid itas liue natura rei, quae eit id, quod intelligitur , Mi res significata extre animam,ergo est res lingularis, sic idem, ut supra. Praeterea. illa potentia, quae per se sertur ad aliquod obiectum etiam per se sertur in quamlibet partem l ubiectiva eius, licet non primo sicut visus qui per se primo fertur in colore,etiam per se leti ut inalbedinem & nigredinem, licet non prim insed singularia sunt partes subiective uniuersalis, ergo si per te intelliguntur, sequitur quod lingularia per Ie intelliguntur.
Pι aeterea.arguitur probado quod lingularia nullo modo intelliguntur.Nam viii uersale est dum intelligitur, singulate vero dialentitur, ut patet in hoc tertio. ergo singulare non intuli igitur Plaeterea. Sicut se habet sensus ad scilli taleata intellectus ad intelli ibale, ergo per
183쪽
locum a tran mutata proportione sicut se habet in lebbeiotic vi puta uniueis te ad sensum ita se habet sensi.
bile ut puta singulare ad intciccium. sed uniuersale nos Mur,ergo si gulare non inci igitur. Pr sterca. arguitur Π ra maiolem probrii an is, probando quod quiditas N illud, cuius eii in mat. talious no i dii linguantur realiter. Nam idem esi caro & carnis esse, ut mcdicit Philosophus se s caro per lanci ad res, Wianis Inat rialeticillo in mat crialibus idem cit quid est, ct illud, cuius et t. Praeterea. Dcii nitio diciti tintium sunt idcin cf. senti aluei,ergo quodquid est id cit ligni litatum d citinationis cit idem cu co, cuius est, id est iplum delinitu. Praaerea. uando aliquid praedicatur de alio praedicatione essentiali in primo modo dicendi petie, illud pigdicatum non diuiditur reatra cra tali subiecio, sed natura liue quiditas concreti uc Mesignata praedicatur in primo modo dicendi per te, diccndo Socrates est homo, de socrates est animal metapbylice loqvcndo, crgo S
rium probando quod qui ditas rei materialis no in obiectum intellectus nostri. Nam illud est obicctum alicuius potentiae , quod Pru tarchenditur ab illa porcntia ,sed en, inter pia clicata cunnia primo intclligitur ab intes lectu,ut dicit Avicen. in pr: mo line metaphyli. crso ens crit Obicctum intellcctus noliri de non quid uas. Si dicatur quod enseti primum obi xum iiii alcctus adaequatum, non autem proprium. Contra. Idem ei tprimu de adaequatum, primo posteriorum, ergoli ens esset primum obiectum intellecitas, erit obiectum adequatum dc per consequens proprium. Pratcrea nihil apprehenditur ab aliqua potanta4 nili quod contineturs b illius potentiae obiecto, sed multa a Pp .ehenduntur ab intcllectu, Quae non cadunt sub quidua te rei mat rialis, ut sunt inlatiantiae reparatς.ergo,&c. PraeIcica illud eli obicctum intcllectus, sub cuius ratione Omnia intestiguntur,sed lacu, est huiuimodi, cum inlut tu intelligibile,quod non participet oliquid beo, ergo idevi lupi a. Ad primum cicendum quo dupita est actio. Quaedam cit actio corporalis. Alia eii actio spiritualis . verum cst quod actio re passio corporalis sunt suppoluor una. actio tamen jpiritualis non semper est suppositorum. Obiectum aut Lm intellectus non agit
in intellectum actione corporali, ideo ratio non sequi
tur. Ad lecundum dicenau quod natura iiDe quiuitas rei materialis,lecundum quod est i e materiali lignificata in te ligitur line conuitionibus singularium per primam operationem intcllectus. unde non oportet ipsingulare sit illud quod primo ituclligitur, nec propter
hoc intellectus eii saltus. ut dicit Doctor sanctus quia illa quae sunt conii incta iecundum csse pollunt separatim in teu gi per primam operationem intellectu S, non autem per iocunda. a ii arguatur. illud, a quo aliquid abstrahitur ab intellectu prius intelligitur, leu, Phantalmatibus de singularibus abi trahitur species intelligibilis, eigo singulate prius intelligitur Dicendum Poupliciter contingit abstrahere. uno modo politive, alio modo priuative.Intes lect us. n. dum abi trahit uni-
uel sale a particulari abistrahit priuative.nihil .n aliud est intes lectum ab lirahere uniuei latea lingulari quam in iciligere uniuersale non in Alligcndo singulare, ut infra patcbit. Ad tertia diuendu P duplices sunt Pi tes subiectivae alicuius totius uniuerialis. Nam qua uasum partes iuuiectiuῖ,quae non includunt aliquid reale, lectula quacunq; operatione intellectus,qcr no includat iplum tolu, c tales partes ab eadem potentia inicit guntur, licui ta totum, νcet no primo ut voluit argumcntu. aliae
sunt partes quae includunt aliquid realiter quod est ex-ria vitentia totius,et ille Uula quacunq; Opcratione i tui tu Siled non Oportet Pisis apprcpendatur ab illa i t a pιricia qua totum inlesligitur.Cum igitur lin-
gularia aliquid includant realiter, quod non includit natura uniuersalis non oportet quod singulatia per L in telligantur ab intellectu, licet ab eo intestigantur per se uniuersalia. Ad quartum Ne quintum dicendum quod
procedunt de intellectione dii ecta. non autem reflexa.
Ad sextum dicendum quod quia substantiae separa aesunt nobis immani se iis, Philosophus de eis exemplificat per c xemplum naturale per carncm de carnis esse.
v nec ipse dat intelligere quod illud exemplum insul
stant ij sic paratis, idem eii quod quid eli de illud cuius vii. Ad septimum dicendum quod quod quid e It pol it
ad duo comparari, tanquam ad illud, cuius eis. Vno maeo tanquam ad desinitum de sic quod quid eli, eil idem eo,cuius est in quibuscunque rebus. Alio modo po- teli comparati ad luppolitana iurae. Se illo modo in subitantiis materialibus quod quid cli non eli idem cumeo,cuius est. Ad octauum dicendum quod quando aliquid pr*dicatur de a iquo lumecto praedicatione ellentiali, illud praedicatum c i idem cum eodem subiccto, dummodo subicctum ipsum non includat aliquid iiis garatione, quod sit extra intellectu ipsius quidi .atis. s.cus autem ii includat aliquid extraneum realiter, ut in
istio Aa notium dicendum quod cns quod appretur ab intellectu noli roelio aiecium comunc, asiautem obiectum adaequatum alicuius potenῆiae, quod
poscii app ehendi ab illa potentia specie diti iacta, sedens noli solum poteti appichendi ab intcllectu huma. no, sed etiam ab angelico secundum commune rati nein eius, ideo non cit obiectum adsquaru intelliactus noliri accipiendo intelluctum vise cxtendit ad inicilectum diuinu Angelicu, ct humanum. Aa decim udicendum quod primum accipitur dupliciter. Vno modo accipitur prinium a priorita cc Praedicationis. Alio modo pro priori tale adaequationis. Illud. n. quod eit primum obicctum prioritate adaequationis cit proprium obi ctum , non autem eli primum obiectum quod cli primum Prioritate praedicationis. Ad undecimum dicen. dum quod nihil apprenuditur ab intel .cctu nostro co Pori coniuncto, nisi illud quod ca ait sub quid itate rei materialis, aut per se, aut per accide, s.fid dia. id coniudicendum quod Omnia sub ratione deitatis effective intelliguntur, non autem lo: maliter Sc Obicctive . Circa praeclicta dubitatur primo, vίrum i pecto inicit in uiles remanet in intellectu poli actualem conii derationem. de arguitur breuiter quod non rationibu , Avicennae. Nam tecipere de retinere non pertinent ad cande inpotent a, suci intellectus pol sibilis recipit illa species intelligi Oilcs,ctgo non retinet eas. Praetcro. Sicut te hanet
diaphanum ad susceptionem luminis, ita te habet intellectu, possibilis ad tui ceptionem specierum intelligibilium sed diaphanu Poli actualem sui c. piliane in lumini, ut poli quam non ini Ormatur lumine actu aliter non r2tinet luine, ergo intellectus possibilis poli actualena conli de rationem no retinet speci miciligibiles. Pi aeterea. l uo accidentia ciuidem scnctis non pollunt esse in eodem subiecta limul, sed omnes Ipecies intelligibiles sunt eius dein gencris, ergo no pollunt esse lunulm intellectu possibili,& Per consequens post actualem
conliderationem corrumpuntur. in Oppolitum arcuitur P philosophum hac in litera. Dicendu ip post actualom conlideratione remanec specles intelligio iles .ia intellectu pol sibili. Cuius ratio est . quia maioris virtutiscit intellectus possibilis qua lenius, ted in sensu poti
ctualem lensationem remanet spes lental quae in imagine retincntur,ergo a sortiori Polt actualem coliderationem remanent lpecies intelligibales in intellectu inquamu in memoria liuellectiva retinentur de conseruatur. Prae crea.Sinon sequeretur P nuquam hamo haberet scientiam aut in actu cOPluto 2ut in potentia tantum .scqucretur etiam vivanu cile citudere de addiscere. Ad primu dicendum Φ licet in materialibus adeans. Thoauper A ima M a dein
184쪽
ecm polentiam non pert)ntat retinere,' recipere, tamen in potent ijs immaterialibus ad eandem potentia pertinet ictinere ' recipere. ad eundem dico secundues cntiam ei iters im, lamines secundum diuersa os sciaaetuum, ut infra patebit. Vnde intellectus, qui recipit spi cies de memoria quaerctinet non sunt duat potentiae esentialiter distincti sed iunt una potentia, cui secundLm diuersa officia actu attribuuntur diuersi. Ad
secundum diccndum quod non e is simile de lumine sos cc pio maere ' de spectehus suscepti, in intellectu. quia lumen quod si scipitur in aere dependet 3 corpore illuminante quantum ad e se de quantum ad fieri &conseruari, sic non est ite speciebus intelligibilibus re . spectu obiectorum. Ad lettiu dicendum quod licet diuersa accidentia eiusdem generis lecundum actum to pletum non positiat esse in eodem subiecio simul, tamEsecundum ictum incompletum, qui mediat inter pura
potentiam A a 'um perseelum i possunt esse simul in eodE subiecto species autem intestigibile, poli actualem cons crationem habitat issesolum in potentia si eundum actum non persectum sed imper se tura . Secundo dubitatur virum species intelligibilis sit id, qd intelligator Et a reuitur quod sit. Nam intellectus & in telligibile sunt idem vi coceditur in illo tertiol. sed res
extra animam non est eadem cum intellectu . et rosequii υτ quod species intclligibili, est idem cum Ditelli, gibili,& sic est id quod intelligitur. Pitterea. Quaelibet
quas tas potest esse res intellecta, sed species intelligibulis est qualitas quaeda. ergo species intelliga, lis eli tesini ellecta. Praeterea. Illud est res intellccta quod primo
a pprehiditur ab intellectu . sed species intelligibili , est
huius moui ergo die. In oppositu in arguit ar ex his, ulcticia sunt. Nam Obiectum intcllectus est illud.quod intelligitur sed species in t iligibilis non est tibi ecium intellicius, sed quid itas rei materialis, ut dictum est. erispo, c. Dicen cum quod species intelligibilis non est illud, quod intelligitur sed illud quo aliquid intelligitur. cuius ratio cu quia illud est quod intelli itur, quod a Dfirmat vel negat, intellectus, & est intra anima vel aliquid de re extra animam, ergo tes extra animam est d-lud,quod intelligitur, ae species intelli ibilis est illud, quo aliquid intelligitur. Ad primum dicendum quod
intellectus in acti, ,est idem cum intelligibili mactu nosecundum se totum. scd secundum suam similitud me, quae si scipitur in intellectu .& est eadem cum intellcctu.non quidem esset ut aliter seu subicctive. Ad secundum φ speci , in icthgibilis pol considerari dupliciter. Vno modo ut est nati ita quaeda de genere qualitatis, de iston o posset elieres inrell, cta. ahomo o illus, quo aes intelligitur ut dictu est,& illo modo suscipitur in intcllectu sor maliter & tanquam quo, no autem obiecti ue di tanquam quod . Et per hoc patet lolutio ad tertiu.
I Stud est tertium capitulum praecedentis tractatus, in quo Phlosophus soluendo duas dubitationes ponit duas conclutiones. quarum pii ma est qι od intellectus pol sibilis Dic st intelligere. Haec coclusio probatur tali ratione. Nam illud, quod est in potentia ad inicit, sibilia suscipienda poteli miciligere, sed intellectus possibi bs eli in potentia ad intelligibilia sulcipienda, cum sit tanquam tabula rasa in qua nihil depictum est. depi gibilis in selint ij, S virtutibus. ergo sequi quod in te lectus possibilis pol intelligere. Ontra hanc coclutionem atri it Philotophus.Nam ag cns & paties
habent aliquod commune, scd inici lectu, possibilis cusit liuiplex non vadctur habere aliquod communc cure intellecta, ergo videturqJ intellectus possibilis non potest intelligere. Dicendum quod intellectus possibilis halici aliquod commune, in qim et muc nit cum ali spatientibus .conuenit n. cum alijwn hoc, nil est recipere. Secunda coclusio. Intellectus possibilis intelligit seipsum, non per sua essentiam, sed per suam spiciem intelligibilem. Hic conclusio probatur tali rone. Qiata intellectus teipsum intellige so intelligit se intelligere, sed intellectus non intelligit se intelligere per tuam CD sentiam,sed per tuam spee em intelligibilem. Contra
hanc conclutionem a guttiir sic. Vnumquodque est in
testig bile Iecundu quod eli in actu, sed in electus potisibilis non eli in actu cii lit in potetia ad omnia intelli ibilia ergo i mellectus pol, ibilis non poteli intelligi.
Praetercarii intellectus possibilis intelligeretur a seipi sequere ur quod iclem esset mouens dimotum respectu eiusdem, se per conlequens illud elset in actu de inpotentia respectu eiusdem , consequens est salsum ,
ergo, de caetera. Mqucla patet . quia intellectus intestigendo mouetur a re intellecta, eigo si inici lectus pol sibilis intelligeret seipium moueretur a te ipso. Plaei rea. At .gclus cognoscit seiplum per suam essentiam .erso pari ratione mi ellectus noster intelligit seipsum perluam essem iam,cum sit immaterialis. Prxterea. si intellectus intelligeret seipsum per speciem, vel intelligerct seipsum de luam speciem 3c suum Obiectum semper unico actu,vel alio Ze alio actu. Non secundum , quia i
possibile est quod intellectus limul diuerti, actibus micili Eat. Neq; etiam primum , quia dum intelligit rem intellectam intelligit seipsum. Praeterea. Si lic, tequer tur, quod in ellestius lemy intelligeret, quiana telle eius
elisibi ipsi praesens. Ad primum N ad secundum dicendu quod ista duo argumcnta probant quod intellectus non intelligit seipsum per sua in essentiam, non aute Pnon intelligat se ipsum per speciem intelligibilium. Ad
tertium dicendum negando tequelam . quia intellectus angclicus est in actu,sed intellectus noli erea in potentia. Et licet sitim materialis quantum ad Organum .est tamen materialis quantum ad csse. Ad quarium dicendii quod Doctor sanctus in prima parte concedit quod in te lectus intelligit se,& suu intelligere de suum obi ctum diuertis actibus Sed in primo sententiarum cocedit quod unico actu Omnia illa Intelligit. Pro cuius conclutionis declaratione, considerandum est v, species intelligibilis δε intellectu 1 possunt dupliciter coliderari. Vno inodo sunt quaeda m res verae inter se distinctae, de illo mo alio actu intcllectus poteli intelligete sua speciem,Sc alio actu scipium de intelligere tuum. Alio modo post, ut coli derati ut lunt principia intellige di ,3c ilio modo unico actu Omnia intelligui ur. Ad quin tu dicendum n ogando sequela. quia illi species intelligibiles nosem p sunt in actu,unde no oportet qi intellecius intelliges seipsum per specie intelligibile lem Per intestigat. e equitur intextu. I 'quonia autem In om
ni natura I Haec est lectio decima huius teri ij
libri in m commento o uncti Thomae . ISiud est quartu capitulu in quo Philosophus dete
minando de intellectu agente in actu ponit una coclusione , quae talis est,mper intellectu pol sibilem nece ste est ponere intellectum agentem. Haec coelusio probatur tali ratione Plii losophi de exemplo. Primo sic. Nam in Omni natura,quae quandoque eit in potetia de quandoq; in actu, necesse est ponere aliquid ut in ateria
in illo genere, per qd est in potetia ad omnia quae sunt
ili ius generis, ac aliquid in ac tu,quod se he t ut ars respectu artiticio tu, per quod poteli iacere illa ola ictu: lta anima intellectiva, secundum potetiam intellectivam quadoque eli in potentia,quandoque m actu, ergo ne is
185쪽
ees e i ii ponere in anima intes lectica unam potentiam, pero Dic meu ih pcitcntia ut omnia intelligibilia susci pia , qtiae dicitur intellectus pias ibilis, de in aliam potentiam, per quam apta nata est facete intelligibilia in actu, quae furitur cuidam habitus . vi ilicit Philosodibus. ixemplo idem probatur. Nim ad videndum colores requiritur lumen, sed intellectus agens se habet ut lumen pei respceium ad intelligibilia, ergo ad
in ea pendum requiratur intelleolis agens. Pio amissati iri declaratione coni aderandii in eli secundum Phil domum primo quod quati Or sum conditiuues intellectus agenus, ta litarum primae ire, sunt communesi tres enui pos ibit ,& agenti, quatum p t ima est .in tel-kctus age, ε si scio abi csecuivis est, intcllcctus ages est impassibilis.Tcitia est cyco usa inii immixtus
non compositus ex diu sis um rerum. Quarta et tintellectus agens s m suam sebstant a m eu m actu. Et Phanc condicione intellectus agens dii tiri, ab liuel ectu possibili, qui secundum si iam subitantiam tu in Potentia. Has conditiones ponit Philosophus in esse inicile. cim apeti tali ratione, quia omne agens prςliant ius estta nobilius passo, sed intellectus pol sibilis, qui se habet ut pariem,eli separabili de impat, bilis de immixtus erio sortiora inic pectus agenscii separ bilis, impasii-ilis,de imm irius. Quod au tem in ella Ius agens sit manu leeundum suam substantiam pate .quia agens elin ius passo, non iccundum naturam,seo secundum quod eli mactu, cum ergo intellectus agens te ii 4be. t ad intellerium poliabilem sicut axen, ad patiens, decum te lecti si bibilivstat potenta sequis v. quod intellectus agens lit m actu . considerandηm eii vire-rius secundum Ridosophum quod tres luut conditiones intellectus in actu, per quas differt intc eius mactu . ab intellectuam potentia . quarum pii Dia est quod intestinus in actu est idem , cum re intellecta , non autem mtellectus inpotentia ii intelliges duo est non ellantialiter , sed participaliue aut subicci lue. Secunda conditio eli quod intellectus in altu simpliciter Si uniuersaliter praecedit intellectum in potentia, licet intellectus in potentia in uno de eodem quod inouetur de potentia ad actum praecedat intellectum in actu .: Tertia conditio est quod intellectus in actu semper inta. lligit quod non competit intellectui in habitu vel in potentia. Ex praedicus clicitur quod quadruplcx eli intellectus vides icet intellectus agens, 1ntellectus pol sibilis , intellectus in actu intellectus inpotentia. Consi crandum est ulteris, quod duae sunt conditiones parti, in .cllectivae in communi . quatum
prima eli quod par, intellectiva dit separabilis,led non quidem secundum esse in praeteriti statu , sed socundum operationem eo in odo, quo supra declaratum
est. Secundi conditio est, quae sequitu r ex prima, quod sola anima in cilectiua in homine est perpetua de incorruptibiliti perpetua dico a parte poli, noli a parte a te, eum diabeat principium. Et si dicatur . postquam pars
intellecti uacit separata ab hominem ea non eli remi-mlaentra. ergo videtur quod non potest separari. Dicendum, quod te minascentia non solum perunci ad partem intellectivam, sed pertinet ad eam solum se .u dum Hle quod habet in corpore.& hoc potis ive quoad renuem modum. Contra praedictam conclutionem sic arguitur. Praetentia obiecti sui hcit ad immutationepotenti' ergo videtur quod non necelsatio requiratur intellectus agens ad intelligenduir. Praeterea. Non est ponendus sensus agens. crgo non cu ponendus intellectus agens Patet consequentia. quia sicut se habet sens. s ad sentibilia. it a se habet inteluci us ad intelligiabilia . praeterea. intellectus agens se habet licut lumcn, ut dicit Ph losophus. sed lumen non requiritur ad vis dentium nisi propter medium, secundum Docio. lan. v cx istia a dictio patet. ergo ad intelligendum non to qui ritur intellectus agens. Praeterea. Si poneretur intesticius agens, eius ei let aliqua operatio. sed ipsius
non pORitur aliqua operatio,ergo videt u dic. Probi - tio minoris,quia si ipsius esset peratio, in ixi me esset iis tulitare pirantabriata, sed inici retus agens non illuminat phantasmata .cum non agat in ea, taeque aliquid impruna tineis, ergo, dic. Ad primum dicendum quod praetentia obiecit sulficit ad immutationE potentiae ,
dummodo ide in obiectu sit in actu. ob ectu in autem intellectus secundum esse , quod habet extra animam
non cit actu intelligibile secundum sui naturam, sed ne actu intelligibile per virtutem intelle tus agentis, unde ratio non tequi iur. Ad lecundum ii militer dicendum quod lentibile secundum sui. naturam actu potest immutare senium, ideo non ponitur lenius agcns, ita in telligibile secundum sui naturam non potuit immutare intellectum ideo neces io ponitur intellectu, astia Ad tertium dicendum quod inici lectus se habet licue lumen non omnibus modis similitudinis, set q sancia
ad aliquid. Nam licut lumen requiritur a I Utilendum, iraim v. cius agens ad intelligendum. Sed dii similitudo eli in hoe . quia lumen requiritur ps opter a ea u m& non propter obluctum.Sed intellcctus V2ns requiritui propter obicctum dc non d pter mediu. 'd quartum dicendum quod intellectus agentis triplo e r ciperatio. Primi est illustrare phantasmita. Miumla cit ex
phatalmatibusilluli rati, i pectῆ intelligibile ab trahere. Tertia est pei specie intelligibile abi tractam intel ectu
possibilem determinare, qui ctifim te inde terminatus Et dum dicebatur, Intellectus agens non imprunitaliquid in phantasmatibu . ergo non illuminat. Dice eum quod num luminat pliantasmata aliquid impri mendo phanta linatibus,ted magis abi trahendo, de c5- fortando intellectum pes,ibilem ad sus epitonem specierum intelligibilium. Circa praedicta Primo duo uatur utrum intellectus agens ut nabitus. Et a. guttur uinon ratione Docto. sat . Nam Omnis tia altus praesupponii cognitionem terminorum , si ergo intellectus agens esset habitus, sequeretur quod non faderet O .nnia intelligibilia in actu. quod cli coni ra sententia Phrlosophi. In oppositum arguitur per Phliolophum in litera. Dicendum bre liner quod habitos pote ii cupliciter considerari. Vno modo proprie ut dii inguitur contra potentiam, de isto moucii mellectus agens non di citur habitus,ut voluit argumentum dub0. Alio modo accipitur habitus communiter pro quacunque torma secundum, quod habitus distinguitur comta Privationem S illo modo intellectus agens dicit ut habitus. Vnde philosophu, no dicit Φ : mcilectus agens lit habitus simpliciter ted est tauquam habi tu LSecudo dubitatur utrum intellectus ages lit separatus ab anima, v cluriusu aliquid ipsius animae. Et videtur quod no sit aliquid
ipsius animae. Nam ad intellectum agente peltinet illuminare,sed illuminare pertinet ad altiore ni virtute, vis delicet ad prima causalia, ergo intellcctus agens DO Llhaliquid iptius animae. Praeter. a. Intellectus agedhuc videtur hic eicere Ph losophus, iuniper eli in actu. ergo si intellectus agens esset aliquid isti ius animae, icque f* homo seu P ictu intelligeret. cosequens eli latium, Elgo,&c. Prae .ci ea prima codicio intcinctus agetis elic' sit separabilis.ergo no videtur quod sit aliquia i plius amnas. Diccndu .P in tallac us agens ito elii arabilis abi pli anima, Ru eu aliquid 1plius animae. auod patet
tali ratione Doctuan.in pratenti lectione. Nam in Oinni.quod est nititutum a natura, sunt principia si uu- cient ia ad comploii ne propris operationis, ted intel ligere eli Propria operatio no iniuis intelligere dico p .r pliantasmata ergo in homine sunt pimc p a requii ta ait talem micti cisonem .sed homo no potest intelligiet cmiapei virtutem tmellectus agen .is, cuius est illuminare phantasmata,&ab eis speciem intelligibilemb.d M. hi perinnima M 3 abuta -
186쪽
abstraherri ergo intellectus agens est alicuid in anima existens.Praeterea Si intellectus agens non ellet in homine exiisens, sequeretur quod homo non intelliseret perimesiectum agentem cum nihil operetur nisi per aliquod in eo serinaliter ex liens colequens est falsum, ergo dic. Ad primum dicendum q uod uniuersaliter illi minare omnem crea: uram pertine et ad primam causam,led illuminare phantasmata pertinci ad inrel: ectu
agentem tanquam ad cactam particularem. Ad Iecundum dicendum ad ration in illam quod Philosophus temper esse in actu non alti ibi ut intellectui agenti, sed inicii ct ui in actu ut supra dictum cli. Ad tertium dies dum quod intellecius agens dicitur I parabilis esse non secundum esse a materia, sed lecundum operationem.& ideo non indiget organo corporali. Diauitatur, ter. tio utrum intellectus agens sit perpetuus di incorruptilis,& videtur quod non.quia illud, Cuod habet principium non eli perpetuum, sed uiro lettus agens habet principium, ergo non eli perpetuus. Praetcrea . illud, quod est ex nihilo est vertibile in nihil, seu intellectus est ex nihilo: ergo cli voti bilis in nihil :& per consequens no erit pcrpetuus. Praei erea. Nihil est line sua propria operatione, sed inici lectus non pote it intellige te post corruptionem totius coniundit', cum Propria eius operatio sit intelligere per phanta imat a. ergo dcc. Ad primum dicendum quod dupliciter aliquid uicitur perpetuum. Vno modo proprie, pro eo, quod caret principio,&fine,quod dicitur perpetuum a parte ante di a parte post illo modo intellectus non uicitur perpetuus. Allo modo accipitur perpetuum proco, quod
caret fine, quod dicitur perpetuum a parte poli de illo modo intellectus dicitur perpetuus. Ad secundum diacendum quod intellecius bene eli vertibilis in nihil per potentiam creantis, non aurem per aliquam potentia In co existente. unde non est corruptibilis, scd bene est anni hi labilis.Ad tertiudicendu qd intelligere per plia. iasinata cit propria operatio intellectus coniuncii secundum quod nurusmodi, non autem iptius intellectus absolute considerati. Vnde ratio nulla. Dubitatur quarto virum antelIecius agens litiuau, in omnibus hominibus,& videtur i, lic. Nam intellecitis agens est ammaterialis, ergo non multiplicatur ad multi pii eati nem singularisi, Due suppolitorum materialium, ta licerit unus in omnibus. Praeterea. Si essent tot intellectus agentes quot sunt homines, sequeretur iam ellent ins niti intellectus actu, si ante secundum PliloIophum perpciuitate mudi conseque seli impos Murti ergo dici Diccndum quod nota e it unus intellectus agens in Omnibus hominibus secundum numerum, licci iti unus secundum speciem. Quod sic p. tet . quia ad multiplica.tionem sibi ectorum sequitur multiplicarus acciden tium .lea intullectus age, eli accidem,quod est tuo iecitue in anima, ergo multiplicationem auimarum sequitatur multiplicatio intellectus agentis, sed mamiel tu inest quod non cst una anima numero in omnrbus hominibus.cT in ci, non elt unus intellectus agenia Ad primum dicendum quod intellectus agens dicitur immaterialis, quia non eii ex materia compolitus,di tr tamen materialis,quia est in materia.f. m Clleluia animae subieci lue, unde habct matatim in qua, licet non habeat ma teria ex qua. Adsm dicendu quod etiam uante perpetuitate mundi non sequitur quod es lent infinitae animae in actu,de per conscque, tequitur quod non es leni intinui intellectus agentes. Et si dicatur Pin qualibet circulatione inus cieallet utram animam, sequis
tur quod cum fuissent infiniti circulationes si ante perpetuitate mundi, ellcnt animae infinitae actis. Dicen
eum negando suppositum . quia in infinito non eli dabile primum, id cli non assignabilis quaelibet pars. vnde tallum supponitur cum cicitur in quali uel cuculaiiune Deus cie sic ἰ animam.
Sequitur in textu. t si diuisi Hum quidem
ιibri gu in co mmenio o. I homae. IS ud est quintum capitulum, in quo Plutosophus de
terminando de operationibus intellectu, psel sibilis ponit duas noulioncs. arum prima eli. tantusunt duae operationes intellectus, vicesicet indiuili bilia id est terminorum M. complexorum intelli entia, α compositio & diuisio eorunde iri. Haec conclutio probatur tali ratione. Nam in omni operatione i mellectus
aut est veritas, aut fallitas, aut non, li secundum, sic est prima operatio, si primum sic est secunda. Contra praedictam conclusionem,sic arFuitur primo. Nana ratio,& inteli lectus sunt idem, seὰ indiuitibilium intelligentia non attribuitur rationi cu propriu rationum sit dius currere. ergo non debet attribui intellectui. Praeterea. Discurrere a notis ad ignota, est operatio intellechus, ct tamen non est aliqua praeuietarum: ergo non sunt ta-
tum duae operationes intellectus. Praeterea. Compolitio & diuisio non est nisi respectu multorum, sed
intellectus non potest multa intelligere simul,ergo copositio non est oper atio intellectus. Praeterea. Iatelle cito sit per assimilationem rei intellectς ad intellectum sed in re extra animam non est compositio realis, quae per compositionem significetur,cum ibi non lit praedicatum vel subiectum, ergo&e. Ad primuin uicendum uod licet ratio di intellectus lint idem tecundum rem istorunt tamen secundum ratione. unde indivisibiliuini elligentia non attribuitur rationi proprie loqueeo, attribuitur tame intellectui. Ad secundu dicendum ii, discurrere ab uno in aliud continet sub secunda operatione intellectus, videlicet sub compolitione di diuisione. Ad toetium dicendum ly licet intellectus non possit multa intelligere simul per modum multoru, pote litamen bene per modum unius,inquamu illa multa in aliquo conueniunt. Ad quartum dicedum si licet composilio intellectus no sit in re extra animam secvnclusubstantiam, est tamen in re extra animam secudum correspondentiam. Nam in rebus cit compolitio, quae corras pondet com politioni intcllcctus. Pro cuius declaratione considerandum eli qm in rebus inuenitur cuplex compositio , unasor cum materia talis correspondet compositioni intellectus, cum intellectus componit superius est inferiori, alia eli compositio accidentis eum s ubstantia n talis corres det compositioni uitellectus, qua intellectus componit accidens cu subiecto. Secunda conclutio.Solum in lecunda operatione intellectus eli veritas vel falsitas. Haec conclusio probat talirone.Nam veritas ci fallitas consistunt in eo paratione virtus ad alterum, sed talis operatio no est nisi fim compolitione vel diuisione: ergo in copositione vel diuisione intellectus est veritas aut fallitas. Ex hac cocius oneinseri Philostis licet in his, q apprehendunt per prima
operatione intellectus no tu veritas vel issitas,tri intellectus circa talia intelligibilia diuis initia semp est verus cuius ratio est.Na sicut sensus no decipit enca proprius ensibile, ita intellectus non decipitur circa quod quid est intelligibile.ergo intellectus semper est verus. Contra hoc corollarita sic argu itur. Na sensus circa propriusensibile potest decipi vi patet in collo columbae. ergo intellectus circa quod quid eli poteli decipi. λς terea. Opimodi ratiocinatio attribuitur intellectui,& ua viroque poteti esse v eritas.& ialsitas, ergo intellectus non semper est verus. Ad primum dicendum P lenius non decipitur circa proprium lenii bile per se. ted bene paccidens, inquantum iudicat de his,qus iunt adiuncta proprio obiecto .lia intellectus potest decipi diuertimode circa quod quid eli per accidens ratione compolitionis ci ciuilionisa thoc dupliciter. Vno mo attribue defi-
187쪽
des nitionem, siue quod quid est xurius alteri. Secundo nisi ponendo aliquas partes in dii finitione, quae sini imp I ibiles ad inuicem, de tunc definitio eii filia simpliciter. Exemplum pruni .ut ii definitio circuli attribua tur triangulo esset falsa deis nitio. I xemplum iecundi, ut si aliquis ponat in definitione alicuius in sentibile. in illis vero in quorum definitione nulla el ompositio non cotingit esse deceptionem, sed oportet illa ves intelli revere,vel nullo modo, ut dicit ir.' mela physi. Ad lecunctum dicendum quod ratiocinatio de opinio attribuuntur intellectui quantum ad lecundam eius operationem, in qua bene ei iveritas aut falsitas, non autem quantum au primam eius operationem'. Circa
pr dicta cubitatur ut in indivisibile lit prius intesti- sibile nobis quam diuili bile & videtur quod sic. Quia
ex cognitione principiorum & clementorum deuenimus in cognitionem principiorum ut patet in primo
phylico. sed indivisibile eli principium de elementum
diuisibilis,sicut unum est principi u m numeri, de punctus est principium lineae ereo sequitur quod indiuisibile prius cognolcatur a nobis quam indiuili bile. In cotrarium arguitur, quia habitus prius cognoscitur 1 nobis quam priuatio, sed indiuisiuile dicit priuationem, diuisibile autem habitum, ergo See. Dicendum lecundum Philosophum in litera quod tripliciter aliquid dicitur indivisibile.Nain aliquid dicitur indivisibile secudum actum, quod tamen est diuisibile in potentia ,sicut continuum,ut puta linea dieitur indiuilibilis te cundum actum, tamen eli indivisibilis secundum p tentiam.Secunco modo aliquid dicitur indivisibile iecundum spectent, de istis duobus modis indiuili bile cognoscitur prius a nobis quam diuisibile, tum primo, quia
cognitio consula Ac in determinata praecedit cogniti nem determinatam . tum secudo,nuia prima operatio
intellectus praecedit lecundam. Tertio modo dicitur indivisibile tam secundum actum qi iam secundum poleti ama cut punctus dicitur indivisibilis, de illo modo indivisibile non prius cognoscitiira nobis quam diuisibile, ut voluit ratio in contrarium adducta. Ad a
sumentum dubi j dice sum quod in aequisitione scientiae non semper prius cognoscimus principia, sed ali.
quando ex cognitione enectuum deuenimus in cognitionem causarum de principiorum , licetur complemento scientiae procedamus principijs ad effectum.
deruitur in textu. I Uidetur auram se msibissi circ. l Haec en lectio duodecima huiusteriij nisi, ω in commento o ancti I homae. Istud sextum & vltimum capitulum tertii
tractatus huius tertij de anima comprehendit simul duas lectiones commenti b. i liomae videlicet duodecimam, quae incipit i Videtur&c. t & tertiam decimam,quae incipit i Nunc
ISiud est sextum de vi limum capitulum tertij tractatus, in quo Philosophus determ inando de parte in tes leta via per respectum ad senium, nil tres cun ciuilones, inierenuo tria corollatia. Prima conclusio
est quod intellectus mouetur ala intelligibili. Coesulio probatut tali ratione Huloibphi. Sicut te habet lenius ad sensibile, ita se habet intellectus ad intelligibile led
senius mouetur a senubili, ut lupra concellum est ergo intellectus mouetur ab iniciligibili. Ontra hanc conclusioneni sic arguitur. Nam motus cit actus existentis in potentia secundum cui huiuimodi, ut patet tertio physicilia intelligere noti eiu actus extilentis in Potentia, alias non attriuueretur Deo. erilo intelligere
non eis moueri,di sie non mouetur intellectus ab intestigibili. Praetere a per motum subiectum aliquid amittit, sed anima intellectiva per intesiectionem nihil amittit, sed ni igis persici iur, ergo intellectus non patitur neque mouetur. Ad primum dieendum, quod duplo est motus, quia1 elt inotus physicus de proprie dictus,
qui est de contrario in contrarium, & illo modo intellectus non mouetur ab intelligibili, alius est motus metaphoricus,qui via licet. est actus entis periecti secum dum quod huiusmodi de illo modo intellectus citur moueri. I t per hoc patet solutio ad secundu in Secunda conclutio. Intellectus non poteli intestis enisi per plia illasmata, Hic conclutio probatur tali ratione. Nilicui se habet sensus ad sentibile de visus ad colorem, ita se habet intellectus ad phantasmata, sed lentus non teli sentire sine sensibili, neque visus pateli videre sine colore:ergo intellccius non poteli intelligere ii nephantasmatibus videlicet .conuertedo se ad pantas nata. Ex quo infertur quod necesseeli.intelligentem phi-tasmata speculari. Contra praedictam conclusionem aequitur primo. Nam intellectus intelligit mathematicalia quae sunt abstracia a materia , crgo intellectus non semper indiget phantasmatibus. Praeterea. Intellectus intelligit Deum de lubilantias separatas, sed talia non cadunt sub phantasmatibus .ergo idem ut lupra. Pe etcrea. Intellectus eit m actu per i pecie in im diligibilem. ergo intellectus dum habet apud se speciem antelligi bilem poteti intelligere: quia intelligere nihil alud citqu1m intellectum actu informari per speciem iit Aligibilem. Ad primum dicedum quod licet mathemati. calia lint abit laeta a materia sentibili tam communi quam indiuiduali, tamen non sunt abit tacta a materia
intelligibili ides phantasiabili. Adlecundum dicendii ν licet si bitantiae separatae accipiendo intellectu prophantalia non cadum tuu phantasmatibus per se, tamen cadunt sub eis per accidens, videlicet per tuo, cilectus. Vnde illa ratio nihil aliud concludit quam quod
subitantiae leparatae non sunt intellig. biles quantum ad ea tum quid itates in praetenti ita tu de a priori, sed solum quantum ad quia eii de a pollet tori. Ad tcrtium dicendum quod intellectus eli in actu per speciem intelligibilem actualite exit: e .em in eo. species autem intelligibilis post actualem conliderationem non eli iii in te lectu in actu sed tu habitu solum, unde ratio nulla. Tertia conclusio . intcllectus practicus de intellectas speculamius non sunt dua potentiae animae realiter di-ilinetae sed ratione tantum. Haec eoesulio probatur tali ratione Philosophi elicitive. Nam intelligere cumacitone, id est cum extentione ad opus,& intelligere si ne actione aliquod unum absolute, pertinet ad idi genus cognoscibilitatis: sed intellectus speculatiuus intelligit verum sine actione,idest sine extensione ad opus, intellectus vero praeticus intelligit cum actione. ergo intellectus speculatiuus de in ellectus Practicus peri nent ad idem genu, potentiae.Contra hane conclusi nem sic arguitur. Potentiae ud tinguuntur per obiecta, sed obiectu intellectus speculativi elt veru, obiectum autem intellectus practici est bonum. ergo videtur u intellectus practicus de intellectus speculativus sint diuersae potentiae. Praeterea. Habitus praeticus de habitus speculatiuus specie dii tinguuntur propter dili m-ctionem obieci Oru, ergo intellectus speculatiuus de micilectus practicus i pecie dutinguuntur . Ad primum dicendum quod non qualibet dulinctio Obiectorum lus licit ad uiuinctionem potentiarum, sed requiritur quod talia obiecta lint distincta genere. non quidem gencte naturi,aul genere logico, sed genere co nolo-
uilitatis,ut supra det minatum eli in iecundo. verun- tamen bonum in se consideratum no eli obiectu in intellectus practici, sed vcrum exiensum ad opus dicitur
188쪽
considerati dum dicitur obiectum intellcctus speculatiui. Ac secundum eicendum negando consequentiam. quia maior distinctio obiecto tum requiritur audistin citonem potentiarum, cuis ad distinctioncm habi- tuum, vi ctiam lupta declaratu ni est Unde ratio no sequitur. lix prsdictis in hoc tractatu infert Philosophus primo q, non pote: i ii eri intellectio sine sensu. quia ut dictum est intcliectu on Poteli intestigore linc pirantasmatibus phantasim ara autem non sum lino sensu .crponoa oicii ueri imialectio nili mediam e tensa i ac quo patet sali ita, opinionis Auic. qui dxcit qu poli actualem consideration iam intellectus potest in ut ge-.re non convcrtendo te ad phantasmata. Hoc auic in patet esse salsum ad sensum. Nam ille, qui habet ii litium
scientiarum, post actualem considerationem, non p
teli actu per illos habitus considerare scd si isdatur organii coi porale, ut patet de phreneticis, ergo sigmieii nionis stum er in qualibct intcllectione te quaru I tur vire, sed sitiuae . Intertur secundo O micile tus est
sunt alit senti vilia aut iii tellia bili sed in anima cibi casus do intellectu . sensus au tem cit quoddammodo om nia Icnii billa, di intel .eetus eii quodammodo omnia intelligibilia cum cx micisceto ce intella uitiat quodammodo uti uim . ergo anima notira in reiiccuua est quodammodo omnia, non autem Pςr compl. xi nem ut antiqui voluerunt,ita per apprehcntionca .loieri urtertio P ialellcctus non cit idem quod pliam ita, quia propriu ipsius intellectus est alti rimare vel negare, ted hoc non ciam tit proprie ph in taliae .crgo , e c. Ei; capraedicta dubitatur primo . Utrum inici luctus eodem modo in Dueatur ab imo ligibili, sicut sensus a seni initi. Dicendum breuiter si, non quia dum icnsus mouetura sensit, ita uenditur triplex gradus.N im primo leuius app: ehendit aliquod ico: ibile tanquam convcniens vel nocivum. Secundo cx hoc Icquitur in sensu delectatio velaristiva. I citio vero illua prosequitur ii sit dolectabile aut iugit si sit nocivum. Bitellectus autem pol hquam apprehendit intelligibile, tunc immediate prolequitur aut fugit. item sensus duni apprehendii Ien libile non limpliciter vero iud quodammodo alii rin i, vel negat, intellectus autem vere a stirmat vel ne t. Pio ampliori declaratioue huius assignat DOct. laicia commento praesentis lactionis rar: onem,quato in ien Iu Lx apprchenuone boni uci mali non ii Mim sequatur desiderium gelsuga, licui fit in intellecta. Huius enim ratio et t. quia licui sensus non appi eliendet bonum uniuersale, ita appetitus leniit tuus mouetur is bono vel inato uniuersali Ieda quoda: dctorminato bono , quod est delectabile secta iacum seu tum, de a quod ccccr minato malo, quod eii usticlecunduni leni uin. In parte autem nrici catu acit appi elienti ob ide m ab uniuei tal s, unde de appe utus mini lectivae Partis. ci cita cecipia voluntas mouetur itatim ex bono v ct malo per intellectum apprehenso sibi p rasentato. Haec ille bi supra. Dubitatur secundo. vlium inici lectus intelligat per abstractionem a ph a sinatibus, ct viiletur cy non Nam intellceius intelligendo conuertit se ad phantal mala, ergo intcllectus noti intelligi t abi trahendo a phitas mali, uo. Praetere Sicut tu liabet visus ad colorem, ita te habet intellerius ad pliaucas naala, v t conccissum cli, ita visus non potest vi aut ς colorem abitratiendo a colore, ergo inici lectus nou PO: est i mel igere abi trahen ec a phantas nialibus. Pi te rea. Nihil potest intelligi sine ii o. quod cacit in dei initione rei, sed ma teria cadit in definitione rei naturalis, ergo intellectus non poteli i teli gete i cs naturales in e ui ac et ia. Sta materia eii pr.ncipi uindiuiduationis, ergo tequ. tur ut intellcctus non poteli inici igcre abique conditionibus indiuiduancibus, de sic noi bliralia se phantasmatibus. Piae ei ca, blimes c ubi mellige nco ablii aliete a phantasmatibus vel ergo abstrahere pertinet ad intellectum possibilem, vcl ad iii tellectum agente io ad intellectum possibilem , cum eius iit recipere, nec ad intellectum agent cin .cum ciui iit phantasmata illus irare. α per consequem magis in eis aliquid imprimere quam abstrahere. Ad primum dicendum it intellectus intelligit semper conuertendo se ad plia lasmata , ocetiam abii caliendo .conuertendo quidem inquantum
intolligit uniuersale, quod habet esse in siti gularib is,abii tabendo vel O inquantum intelligit uniuei sale non
ip telligendo lingulare. Ad secundum dicendum P no omni incida cit stim litudo inter colore pzr r: spectum ad visum & inter pliant almata per rospectum ad intel lectum . Nam color secundum sui natura incit persevdibuis, sed phantasmata secundum se non sunt iii telli. p. ilia. de propterca requiritur virtus intellectus Vcnus,ut supia declaratum et t. unde non cli ii .nile. Ad te uum dicendum P materia signata eii principium in .
diu iuuationi , non aut cit maletia communis, quae ponis ut indistianitione rci ira iurasis. Ad quartum dicenda
quod ab irabere apbantasmatibus per. met aet intcile- c um agentem inquantum ipi ropter Propinquita-icio, quam habent ad ipsum ciliciuntur habilia ut abi pii, potui abstrahi ipecies intelligibilis praesentandi intellectui possibili.
iij Libri de anima, oe eLI lectio decima qua
ta et dem, si in commento d. I bomae.
SI E est quartus Tractatus huius terrisi,
in quo Philosophus determinat de PVt
' Qui quidem tractatus continet triaca i-tula. in primo capitulo Philosophus determinat de potentia motura in communi di sςcundum te. In lecundo vero dc terminat de potentia motiva per respectum ad
diuerta animalia .ibi i omnino igitur ut si pra dictumeli. lin tertio capitulo Ottendit qualiter diuersae partes animς ordinatur inter se ibit vegetabilem autem quidem. In primo igitur capitulo ponuntur duae conciu siones, quarum. Prima est, qui H diuisiones potetiarum.
ab antiquis Philosobhis assignate, tu at insus licten: es,
quarum Prima est. Potent rarum quaedam sunt ratio. nales,quadam sunt irrationales. sit hane conclusione probat Philosophus quatuor ravonibus. Quarum prima est. potentia vegetativa,& lentativa sunt potentiganimae plus inter se diluerentes quam potensii irratio natis de concupiscibilis, de tamen ut e duae potentiae nocomprehenduntur sub praedictis diuisionibus: ergo.nolunt susticientes.Secunda ratio. Phantalia eii quaedam potentia animς, & tamen non comprehcnditur sub praedicti ergo, eeta Tertia ratio. Vis appetitiua de vis
intelle auia cit quinam potentia taedistincta ab alijs,
de tamen non continetur sub aliqua praedictatum ea
uisionum , cum nulla earum diu datur an irascibilem dem concupiscibilem, go, Sc. Quarta ratio. Λliquae sunt potentis animae, quae tum principia motiva avg. menti de decrementi, Je tamcn ue illis in risdictis diuisionibus nulla sit memi rgo, dec.Secunda conclusio. Principium modus localis, videlicet, D cnti 'm Otiu
189쪽
ron est potentia vegetamra .Qus patet duabus rationi- his philosophi. quarum Prima eli. Motus secundum locum temper si propter ali Quod Heliderandum vel imaginatum:sed imaginatio de desiderium, ille appetitus, non conuenium potentiae vegetatiust ergo sequiis
tur quo 1 principium mortis localis non est potentia vegetatius Aecunda ratio est ad idem. Nam si potentia vegetatim ea et principium motus inealis . sequeretur quod Ol Daiae numerem ut moti locali eum in eis sit p itentia .vegetat a Lom sequens 'li sillam, ergo, &e. Et si dicatur . Planis mouentur sursum de mouentur deo isum. N ad alia; disterentia, politionis, ergo imHεtur motu loculi. Dicen tum q06.s non mouentur mo
tu locali plour stilo de quo eth ad yropolitum. Quod
vero princ pium motus localis non lit se usus probatur tali ratione. Natura sensus eli in omni animali. si ergo sensu, esset principium motus locati . seque eius quod Omnia animalia mouerentur motu locali. quod est falsum .sed quod talc principium no sit intesti, tu patet, quia aut esset intcllcchus spe dativus , aut practicu M. non p. imum, iii a intellectus speculatiuus solum versatur circa speculabilia, non au em circa aliqua agib.lia, inquam una huius modi secundum fit motus localis. neque intellectus pranicus, quia animalia hruta mouentur motu locali progrestiuo qu ibus non inest intellectus practicus.Circa prauieta dubitatur primo viruappetitus intellectivus , qui dicitu voluntas sit pO:etiadistincti ad appetitu 1 nstiuo, 3e videtur quod non . Nam differcntia accidet alis ob .ectorum non facit dii
serentiam specifieam potentiarum, ut in lacundo habitu tu est. Sed accidit obiecto appetitu , videlicet bono
quod sit apprehensum a sentu vel ab intellectu, ergo appetitu si tellectivus Sappetitus sensitiuus no realiterditi initiuntur, cum non distinguantur nisi per bonum appreM nsum ab intellectu N per bi,nu . 'orehensum a iuus u.Ρi aeterea. Appetitus sensiti uim licui de natelle .ciiuus sertur ad rem ad extra sed res ad extra est linguia late bonum, ergo lue in ut supra. Dicendum quod a J- petitus intellecti uu, ide sensitiuus sunt duae potentiae specie dilbn as. Cuius ratio ei ,quia potentia λppetit ua de potentia pals ira apta nata est moueri 1 Douo apprehenso.Sed m misellum est sh num quod appreneo itur ab intellectu aliter mouet appetit uuin quam bonum applelutilum P sensu: eum cionum, quod apprehcnditur ab ini Electu appi chenditur luci ratione viai uersalis,lionum viro quod appreh&situi a tenso, apprehenditur sub ratiotie particularis, ergo sui it du e potentiae diti incit. Ad primum dicendum quod non accidit honos ecundum quod appetitate eli quod sit apprehe-su m a sensuvcl ab intellectu,sed couenit ei per i quia
non poteli mouer c appcti tum nili ut appreti Eluiti . . clsecundum dicendum, quod licet rcs extra an unam sit quoddam bonum particularem te conlideratum, itamen voluntas leti ut ad illuu bonum uoti sucundum iationem particularem seu secundum rationem via ueris salem. Dubititur secundo, ut uappecitui intellectitius diuidat ut in iras bibilem de concupiscibilein: e videtur
quod si quia Appetitus dicitur O icu iscib l sa con
cupiscemia,& Irascibilis ab irascendo,sed volunta, aliqua concupiscit, ius non secranet ad se in sum, videlicet, virtutes in Allicti uas, vi puta sapientiam .ei go aliquis est appetitus concupit cibilis,N ex opposito Dascibilis, Dic dum quod appcti ius inici ectit iis homo pote lidiuida in .ra ibi leniti concupiicioilem . Cuius ratio et i quia illa potentia, quae respicit alauod obiectumum uersale te condunt communem rationem eius, non diuiditur in pta tentia, uitiineta, te cundum distincia num partium subrectio aruin,quae continentur sub illo Otii ccio,sed appetitus inic lactivus ut pua volutas resia picat tioni in uniuersale iecundum ii, munem ra lo-ii cur c :us: ergo sequitur quod non diuiditur in diuer.
s is potentia,secundum diuisonem illius vel illius bon;
sicut visus. qui respicii e lorem obieetiue non diuersiliscatur 'ropter specis ea diuersitat E illius coloris. Ad rationem dubii dicendum quod concupiscentia potet haecipi dupliciter. Vnci modo absolute prout dicit potentiam Mims,di illo modo latum in voluntate eii cocu stentia. Asici modo accipitur concupiscentia pro operatione animae, quae tit cum quaeda n immutati ne organi, ut in proposito accipitur,cti stomoao in voluntate non eli concupiscentia.
5 equitur is textu . I Lmnino iutuo sicut,
σα l Haec est lectio decimatexta imitu tertis
hbri , c ι ommento a aucti i homnis: ud est secundum capitulum eiusdem tractat . in
quo Philo plaus determinando de potuntia motiua per respectum ad diuelsa animalia ponit duas eoaelusiones. quarum Ptiana eu, quod Nihil est inotitium sui ipsius sine phantalia. H ee conclutio proba
tur tali ratio ie. M ain . nuin Dodque eli motivum sui ιpsiu, in q, a itum eli ap et tilium : leu appetitus non
cit line Datitia. ergo mi, salipilus est motivum sinu phiritalia . Pro euiu, declaratio te sciendum est quodpnio talia potest accipi dupliciter. Vno mouc proprie,
plost distinguitur corra partem intellen tuam, de illo modo non accipitur lue . Alio modo ut se exendii ad intellectum secundum quod materia pilantasialis dicitur in . teria intelligibilis, de illo modo accipitur hic.
iatrapta dicta ne arguitur. Si unumquodque ellet
mo: iuum sv jpsius lecundum quod habet phua ali in
ec appeta tum, sequvicturina luinalia imperiecta ellent moliua suis p ius,cu in eis in phatalia de appetitus. consequeri, cit salsum, ergi , Ice. Dcaei crea . Homo mouet letallisti, ted in Uuet Lipsum median eratione partic
lati, vi stritin patebit.quae quidem ratio non eit phantasia,ita cum phantalia i Oi id si inguatur.ergo idem ut
supi a. Ad primuin dicendum quod duplix eli ploma
ita ut saepius dictum eli, videlicet,determinata de ina res minata . veru in cit quod manun dilatis impersectis eli pliantasia in determinata, non aut dira determinata, ut ad propolatum. Adsecti nuuin dicendum quod ut dictu in cit. Juplaxeli phanta ibi,quidam uti itideterini nata,& D ljs non eli ratio. Alia e t in nraua determinata de talis eii duplax, qu aeda eli iunia bilis, quae iit absq; deliberatione . de tal f nuenitur in annualious utique perscctis . quae etiam ratio dicitur . A.De t phantasia irrationalis, que videlicet, h, i fieri cum quadamuchberatione de uileucia,& talis te emur in homini. bus. tuae dicitur ratio. Secunda coiululi Q. Homoluoia uel se plum mediante ratione . Haec conclusio prooatur tali ratione. Nam unumquodque eit moti uuin sui iplius inquantum eii appetiti tuum, ut dictum ellaeda pPctitus no elisine pirantalia, phantalia autem ni homine vocatur ratio.ergo, deci Contra hanc eonclusi O-nem lie arguitur. Nam n bomo moueret seipium meis diame ratione,aut illa ratio es et speculativa, aut practica,nUn primum, quia pari ratione intellectus speculatiuus cst et pi mei pium motus.neque secundum, cum talis ratio velletur circa v mucrialia, ut m pluribus, secuntium quae non fit motus localis. Dicedum quod dupleaeeu ratio Quaedam culpeculativa, Al aeit praetica. Ratio speculativa no eli priticipium motus. Ratio autum pracrica eii duplex.Nam quae a m eii uniuersalis, tum dana uit partici iam s. Ratio voluerialis non eli princi-
p. um uiuius localis, bene auium ratio palliculatis irca praedicta dubitatur. Vtrum latio de intellectu, sint duae potenti vita videtur quod sic Nam sicuti etia aetimaginatio ad rationem, ita se habet ratio ad intelle- . e uin
190쪽
ctii sed imag natio est potentia distineti contra rationem: ergo ratio disi mauii Lr contra intellectum.
Drsterea.sicut se hibet ratiis ad sensu in , ita sch abet ratio ad im liccium, tui quidem attribuitur angel; sed ratio di iei sus sunt diuel lx po elis.ergo Ad rario & m- tesu eius enim plux discrat angclus I homota iam homo Ad brutum. Dicendum ad dubium ιν ratio de intellectus non diuinguuntur e sentialiter, sed solum secundum rationem, sia cudum diu citi officia actuum. Nam una& eadcm pQtcntia inici crius, secundum . , simplici applehensione eli intelleo tua, dicitur intellectus, secundum vero O cum qu da m discui su θ noto ad igno Cuj Aristo tum intelligit, vocatur ratio. Et quia Angelus secundutu iri telis sui natura in t iligit simplici intuitu sine Gil cursu. Ho-ctualis Ho- moveto inti itistit discurrendo ab uno in aliud, ideo in-mo vero ra tellectus appropria iur angelis ratio veto hominibus Monai Et inde est ιν angeli vocantur substantiae intellectuales
homines vero creaturae rationales. Ad ptimum dicendu ip illa similitudo attenditur secundu diuertitatem adiuum non auit m secundum diuersitatein esciati a
te potentiarum. Sic etiam dicendum est ad s.cundum.
a equitur in texui. ὲ Meetabim qui emanimum, ct c. t ' siu t tertium capitulum comprehendit duas mitimas lectito es eu ae m H ri, m in commento Sancti i homae.
I Stud est tertium & vltimum capitulum huius libri,
in quo Philosophus il ter mi, ando de Ordinationepotentiarum adinvicem per respectum ad corpus
antinatum ponit quatuor conclusioncs, inserendo quatuor corollaria.quaium se imaeli.omne vivens, quane: u vivit necesse csic ν habeat animam vegetarii a. Hscconclusio probatur tali ratione Plutosophi. Na omne vivens, quandiu uiuit,utitur alimento: sed uti alimentopcri in et ad animam v c getatiuam : ergo neccscet pomne viven3,dum vivit, habeat animam v caelativam. Probatio maioris, quia Omne vivens dum vivit habet augmen tum statum v cld coenientum, sed hoc non potest contingere nisi alimento, quia tempore augmenti oporte ἔ plus conuertatur dea lini emoto subitantia aliti, quam quod sufficiat ad substentationetii vel conseruationem praeexilienus magnitu clini LTem pore vero status aequaliter. I empore vero decrenicia U minus. Contra hanc conclusione in sic arguitis r. Nam Deus viuit, ut probat Philosophus .a r. Mcta pixysi.& tamen in
eo non cli anima vegerativa. ergo, tac. D: cendum ui
Philosophus hic loquitur de generabilibus si corrupti
L. Conclu- bilibu, uiuentibus. Secunda conclusio Nono ire vibsio. uens habct sensum. Haec conclutio probatur duabus rati Cnibi s. quarum Prima cit. Nam non omne vivens laabet corpus redactum ad mediam proportionem quali- talum, ut plantae: ergo non omne v ut iis habet sensumta tus, qui requirit Organum taliter dispositum, S per consequens non omne vivens habet scia sum. quia ubi non cit lenius tactus. ibi nullus est sensus.Sccuda ratio.
Scnius immutatur spiritualiter a sensibili. sed planis sol uni immulantur immutatione reali, et go plamae non habent senium .sed plantae sunt corpora vivent a,e go dic. Coni ra hanc coclusio lac in sic arguitur Plantae sunt creatius sentibiles crgo videtur ιν lint animalia, de per conlcquens si habeant sensum, Patet sequela. Cuicunque competit discrcntia , eicem compot illud, cuius eii d si elotia .licut cui competit rationale eidem con
petit homo. Dicedum ui lenii bile potest accipi duplicitur. Vuo modo palMuri de illo moclo plantae tum sensi-bdc, idea apte natat sentiri: sed ut sic sensibile non elidi stet cita an in ali, Alio modo accipitur a clive pio e , quod aptum natum tu lentire. N isto modo plantae nolunt iensibiles. Cum igitur sentibile illo modo sit ci ille-
rentia animalis, sequitur si, plantae non sunt animalia. Tertia conelia tio. Necessee ii quod omnia animabadia- 3 coactbca0t sensum. Hanc concitationem probat Plutosophus specia luer de animalibus progressi uis. Nam, si animalia progrcs, tua non haberent sonsum, imueretur non posscnt consequi finc m, ad quem natura ea ordinauit,ta per consequens esse iit it ustra.Conseques cli falsum, cum natura non agat si ultra, quia agit propter sin zm. Probatio sequelae . qui i corpus animalis progrestiui est organ Zatum 2 dispositum propter motum, ut videlicet per motum ulterius alimcncum consequatur, per
quod conseruetur in esse sed hoc non posset fieri si nohaberet tensum,quia non discerneret corru Pilua, quae possem eis obuia te,& lic corrumperetur, de per consequens non pergerent animalia ad linem, ad quem n tura ipsa ordinauit. Secundo probat eadem cones usionem commuter de omnibus animalibus. Nam necesse est irocinia animalia habeant sensum tactus, si debeat
saluari,ergo necesse ui habeant sensum. Probatio aute-ccdunti . quia corpora animalium possunt immutari aquatit tibus taeibilibus usque ad suam corruptionem,
crgo necesse cit quod habeant sensum tactus ad dii inendum conuenientia a corruptiuis. Ex quo infertur
secundum Pli: losophum quod necesse cli quod omnia animalia habeat guitum, cum gustus sit qui iam tactus Sed contra hanc coclusionem arguitur sic. Aliqua sunt
animalia immobilia , ergo non usi necesse quod omne. amnia I habeat sensum ad hoc quod remaneat messepci prosecutioneni alimenti. Dicendum quod illa an iam alia habent cis aliqiud adiunctum, a quo trahunt alimentum. Quarta cciues usio. Non omnia animalia habent omnes senius necessario. Haec conclusio probatur tali ratione. luia animalia pollunt conseruas i in est e caeteris s libus non existentibus, ergo non necellario omnia a mnalia habent omnes tensus. Ex praedictis infert
Philosophus quatuor corollaria. Quorum primum cliquod corpus animalis non potest cile incorruptibile. Cuius rat io eii, quia corpus animalis debet ese ut dictum cu redactum ais mediam proportionem qualitatum primarum,live qualitatum tigibilium, sed quod. libet corpus simplcx habet aliquam qualitatem secundum sit pcrabundantiam ut puta ignis caliditatem de aqua frigiditatem, ergo, &c. Secundum corollarium, Rc moto sensu tactus necesse eli omnia animalia mori quia posito sensu tactus ponitur animal.& remoto sensu tactus remouetur an una . Tertium corollarium eliquβd sensus propter excellentiam sensibilium potest corrumpi. Quartum corollarium cit, quod alij sensus
praeter sensum tactus non corrumpuntur quantum adeste animalium, sed solum quantum ad bene esse,ut satis de se manifestum et t. Circa praedicta dubitatur primo . Utrum solum in corporibus habentibus animam vegetatiuam sit vita, de arguitur quod non . Nam corispus coeleste habet animam,& tamen corpus coelelie noviuit, cum vita sit operatio animς vegetatiuae, quae non est incolpore coeletit,aut animi sentiti uae, quae etiam non reperitur in eo, cum non iit animal, vel etiam animae intellectius,quae procul est a cetio, cum coelum non intelligat. Praeterea. In Deo summo eii vita,& tamen in Iaco non est corpus, ergo non in corporibus habentibus antinam est vita. Dicendum quod vita potest accipi dupliciter.Vno modo pro operatione vitali,quae sequitur unionem amms adcorpus per modum inlissi
nis. Et primo modo solum in corporibus habentibus animam est vita. Alio modo accipitur vita pro operatione alicuius mouentisse ipsum,quandiu enim aliquod movet seipsum, dicimus quod illud vivit,& isto modo solum in cor poribus habentibus animam solum eii vita. Ad primum dicendum quod coelum non habet animam inhaerentem sibi pcr modum formae sed forsitan