장음표시 사용
161쪽
ctio illatum formarum . quae in sua des nitione dicunt
ordinem ad aliquid,sumitur ab aliquo extrinseco, non tamen inquantum extrinsecum, sed inquantum potest conformari ipsis. Ad terrium quartum, Ac quantum patet solutio ex dictis P Ad sextum dicendum si, ratio.
citratum, di opinata trum stant potentia . qiae continentur sub potentia intel niua,veruntamen ccintingens,
quod eli obiectum opinatiui poleti considerari dupliciter, uno modo inquantum continsens, de se non pertinet ad ratiocinatiuum suescienti hi um .cum ut sic de eo non possit haberi certa cognitio,iso pertinet ad Opinatiuum, alio modo potest considerari contingens inquantum habet rationem entis inta Iligibilis, licet imperfectam, de illo modo pertinet ad scientificum, sicut ratiocinatiuuum. Vnde in prima parte Doti .san. ubi
videtur innuere quod opinatiuum de silent ficum diastinguuntur propter hociquod contingens de ne cella. Dum te habeant vi perfectum N imperietium, accipit contingens secudo modo, sed in de vel ira te, ubi supra,
accipi. primo modo contingens, ubi videtur velle ex .
presse quod opinatiuum de . scientis cum sint diu ei sapotentiae, quia ut ibidcm dicit habeni diuersa obieeta secundum rationem cognoscibilis dili nitam,de quo
clarius videbiti r quinto Metaphyli.capitulo. Potellas. Ad septimum dicendum quo a potentiae non dillinis xuuntur per actualem exilietiam Otii euorum sed pernabitudinem habitualem,quam habent ad ipsa.vnde licet color de sonus non ellent in rerum natura, tamen
visus haberet aliam habitudinem ad colorem quam auditus ad sonum. Ad octauum dicendum negando maiorem , immo potentia vis tua in omnibus animalitius est eius lem speciei,di licet distinctio naturalis aciuum sumatura uti incitone subicctorum, non Ginendistin
ctio specifica, sicut albedo,que eli i n pat te .e,de quε est in homine, sum eiusdem saeeiei, licet homo de paries differant specie .Et per hoc patet solutio ad nonum .Addecimum dicendum quod dii tinctio sormalis lecun duin lationem sufficit ad distinctionem pol cntiarum immaterialium, quae se naturaliter exiedunt ad omnia entia . unde, cum intellectus de viaiunt , cx endant se ad omnia entia, tussicii quod eo tu in otia ecia uitiinguatur secundum rationem cognoscibilitatis.
o equitur textus. I aquare autem ηυ --
quodque quaerendum oec. I llic incipit le-
Istud est secundn in rapitulum ieeundi tractatus in
quo P. ut isophus determinando potentiarum Or-uinem Ponit tres conciutioncs, quarum prima eu. Potenti ε anima: liabent Ordinem inter te. Haec cone luiasio probatur tali ratione. Vincunque non conuert ituriit biit tendi consequentia, ibi uti ordo prioris & lterioris,lcd in potentiis non conuertitur subtili e nui consequentia, ergo i mer eas est ordo. Probatio minoris,
quia voicunque inuenitur Intellectivum inueniuntur aliae Polentiae,non ramo ec ira, limiliter ubi inueni. tui sensitiuum, ibi inuenitur vegetatiuum de non econuerso, si liter viai inuenitur motivum lccundum i
cum inuenitur a spem tuum sensitiuum, oc vegeta riuum, non tamen econtra,ergia in praedictis pote iiDjs non conuertitur lublilienda coiequentia. Contra hane conclutionem lac arguitur. Quaecunque imul cadunt lubeadem diuisione, non haucat Ordinem prioris de Posterioris, cum species quaecunque contineantur suuiuo genere , sed potentiae praedi tae tum huiusmodicum diuiuantur inter ic.ergo inter eas cit ordo.Praetereae, inter eas ellet ordo,icqueretur Operatio unius
haneret de Pindentiam ad O rationem alietius, consequens est falsum, ergo Sce. Praeterea, In prrcedentibus probatum est quod ubicunque cli sensu uum ibi de appetituum de motivum secundum locum, de hie dicitur oppositum ergo de c. Pro solatione illorum argu mentaru in aduertendum et , quod inter poten uas potest as,ignari ordo dupliciter. Vno modo secundum dependia
tiam unius potentiae abalia. Alio modo secundu in or dinem obiectorum:primo modo attendit duplex ordo vidclicet ordo generationis.& ordo peti iaction S, ordine autem generationis vegetativa cli prima, tensi clua, secund1,tertia appetitiua,quarta motiva secun aum locum,ultuna intellectiva. Ordine vero persectionis cliordo reuersus.Ordo vero Potentiarum,secundum ordinem obiectorum sumitur lecundum valuei lalloreia
de priorem rationem Obiecti, sicut visus, qui respicit obiectum,quod reperitur tam in corpor 1bu,s ipei loribus, quam inferioribus praecedit audituin, quta et picit obiectum, quod i olunt reperitur H Hltis interioribus, desie de similibus. luit Ont s. Ad primum dicEduin, .luod lacet species conlide late secundum pei sectionem generis aequaliter contineantur sub genere, tamen ii comi lereetur secund m esse earum, lic una eli prior alia, ut patet in numeris de liguris. Au secundum negatur tequela, nisi fiat locutio de ordine potentiarum, qui tum Hur, secundum ordinem obiectoruin, hec omnia Dotior sanan prima parieH.77. ar. . Au tertium dicendum lsuperius Philolophus loqueoaturae motu impellectia secundum locum, hic vero loquitur de principila motivo progi et, tui motus Secunaa conelutio. Prius determinandam cli de eotcnt ijs quantum ad ei ruin quidditatem,qua in de aliis, quae cosequuntur ipsas Poten ta . Haec conclusio prociatur per Doctor. ian. in lectione, quia Oinnas cons sio in doctrinalibus scient ijs eit vitanda, sed si limul de potent ij, determinaretur quantum ad earu quidditatem , de de ius,quς conlequutur, esset conlus auoctrina, ergo decin eiciaco susio. Pr .us ceter inadum eli de obiecti, re actibus potentiarum,
quam de iplis potentijs. Haec conclatio probatur tali ratione, qu: a prioribus Prior eli l peculatio , sed obiecta praecedunt actus, actus vero potentias quantum ad intentionem , dc rationem mouendi, ergo dec. Et ii dicatur, Philosophus prius determinauit de potet j dluam
de Odiectis. Diccndum, quod licet Pallol Ophua determinauerit in generali prius de potent ijs. videlicet diuiuue tamen quido de eis determinat in speciali, prius determinat de obiectis, ut intra patebis . irca praedicta dubitatur primo,utrum potent a anime realiter dillniguatur ab eius estentia,de arguitur quod non, quia pOtcntia materiae non dii tinguitur ab eius ellentia, ergo a umili Pocentia animae non dill nguitur ab elu cuicnia P stet ea. Aug. i de trinitate ait,quod meas ii tellectitia cic voluntas sunt sub una essentia animae. ergo dcc. Rei pol detur. Dicendum ad dubiuin,quod ncce ueeti dicere animam ci eius poleti ain dii tingui realiter,
quod sic patet. Nam potentia de actus cum dividant quodliuet genus entis, sunt ei uidem generis. sed actus animae iunt degenere accidentis. ergo ac cius poten-L ε:cuin ergo ellentia animae lit de genere subitantie,relinquitur quod ellentia animae de eius pia emi eduli guamur realiter, alioquin Oporteret dicere quod i ut itantia dc accidens client idem realiter. Tunc ad ratio nes. Ad primam cicendum negando conlequentia de ratiocii, quia potetia materiς e. i ad actu Pr unum, potenta a vero tot ins est aci actuin lecundu in. Unae a n uti labui de . Ad secundam rationem dubij uicendum quod quando dicitur quod mens inteli aiua 6c voluntasium una ellentia, tot non est praedicatio essentiali led
magis inalem alis, de eli lentu, is sunt una citentia. id ei tium in vita essent a lubiective. Ouuitatur secundo,utauiam nes potentiae animae lini lubiective iii anima. Et ut
octur quod sic, quia omnes Operationes animς attribuuntur
162쪽
buum ut toti composito ratione animae, ergo videtur quod potentiae animae omnes, quae sunt principia illa-rtim Opcraticinum sint subsective in anima. Dicendum breuiter quod non omnes porcntiae animae, sed solum potent ae intellectivae sunt sub eci luem anima , quia, non omnes operationes potentiatum anime sunt in anima sicut in subieeio , licet omnes attribuantur animae tanquam principio. Et inde est quod omnes potentiae sunt Di ara tanquam in principio sed non licui in subiecto,& per hoc patet solutio ad dubiti m. Dubitat ut tertio utrum potentiae animae fluant ab eius essentia Et viditur quod non . Illud, a qui, aliquid fluit cli causa, sed
anima non est causa polentiarum, ut patet discurrendo per omnia gene a causarum, ergo &c. Platetea. Id,
quod fluit ab alio, sequnur illud, sed potentiae animae
simul sunt eum ipsa anima. ergo dee. Dicendum ad dubium quod omnes potetis animae fluunt ab eius essentia . Quod sic patet, quia subiectum est causa propriae pas, Ones , sed anima est subiectum, cuius propriae pas-s: ncs sunt ipsae polent ae . ergo Ne. Ad primam rationcm dubi j dicendurn,quod anima rationalis est causa materialis in qua potcntiarum, de eu causa e sciens earum,non quidem quod agat per transmutationem realem, seis percom comitautiam naturalem. Haec omnia
Doctor sanctus n prima parte.q. r. quasi per totum. Li per hoc patet solutio ad d ubium.
a equitur in textu I aequare Primo de alimen
Tertium capitulum huius lecundi Tractatus compi chendit duas lectiones commenti, scilicet septunam & octaua huius libri, cuius octa-uae textus est. ibi. i Empedocles autem &c. lJ Stud est tertium capitulum, in quo Pli losophus de
terminando de operationibus animae vegetatiuae secundum p anima est principium earum ponit quinque conclusiones. Qt arum prima cit. Prius de te minandum eli de potentia vegelativa cum suis Operationibu , di obiectis, quam de alijs pallibus animae,
Hse conclusio probatur tali ratione. De comm umor
bus prior eli speculatio,vi pit et primo physic. sed p
tentia vegcta ita eii communi ot in Omnibus vi uel ti
biis. ipsa enim separatur ab alijs partibus, sed aliae non
scpat alitur ab ea, ut supradiciua, est, ergo prius detor minandum eli de anima vegetativa, cuius operat lones sunt auginentatio& nutritio. Contra hanc conclusi Ium bt em ter arguitur De prioribcs prior eli speculatio, scd potentia intellectiva prini cli ipsa vegetati uacum sit perlectior, ergo prius videtur elle ceterminan- cum de potentia intellectiva. Praeterea. Illud, line quo
alia non possunt cile non eli separab te ab eis , sed sine poten Da vegetativa alis potcntis esse non possunt,cum in eis concludatur sicut trigonum in tetragan O. ergo de c. Ad primum dicendum quod duplex eli ordo scilice ruo generationis dc ordo naturae, qui cit dupic videlicet ordo naturae generationis de ordo naturae perfectionis Pcrsectiora aut sum priora Ordine naturae persectionis, non autem ordine naturae generationis seu
cognitionis. Aci secundum dicendum quod aliquid potest diei separabile ab alio duplico er. Vno modo quod
alterum posset esse eo non exiliente, licui accidens cit separauite a subiccio, de illo modo potentia vegetatiua non eli si parabilis ab alijs. Alio modo quia inuenini iurinal j, omnibus,in quibus alit inueniuntur de noli quibusdam alijs, licui genus dicitur separabile a qualibet ipccie eius seorsum sumpta, de illo modo potentia vege Iali ua eiu separabilis ab alth: Secuda conclusio Generatio quae eli operatio potentiae vegetati uae, per .
tinet ad po'entiam vegetatiuam. Hec conclusio prunatur tali ratione.Omnis operatio, que naturaliter inu ni tui in omnibus viventibus pertinet ad potentiam vegetatiuam seu ginerare . inu. nitur in omnibus viventibus& inest eis naturaliter, ergo generare pertinet ad Potentiam v cgetativam. Probatio maioris, quia tentia vegetativa est secundum quam primo vivere meliomnibus. Ex praedicia conclusionem scri Philosophus v nuni corollari v. videlicet quod naturali istinum opus in viventicius est generare sibi simile. Cuius ratio eii dupi cx prima quia in hoc conuenit cum at is rebis animalis, quς etiam sei crationem habem, licet alio m ado ut in ra patebit.,ecunda, quia naturalissimum eli viven-t.bus as Similari primo esse secudum posse,sed primum esse videlicet diuinum,est immobile de perpetuum,er. go naturale est viventibus appetere asia milari cile Perpetuo,sed no possimi perpetuari nisi generando lio i ii-
miles ccudum speciem unde naturalissimum est viventibus facere alterum tale, quale ipsum ell, videlicet se-ncrare sibi simile secundum speciem. Consideria umesi secundum Doctorem sancium quod esse diuinum eii cuius eausa naturalia agunt , quod poteli intelligi dupliciter.Vno modo quod sit illud, cuius caula naturalis res directe agit, sicut di cimus, quod sanitas eis, culus causa medicus agit. Alio modo quod sit illud, sine quo res agere non potest, sicut dicimus quod ii ne
calefacere medicus sanare non potest. Primo igitur,dcsecudo modis intelligitur quod esse diuinum est, cuius causa agens naturale agit. Contra praedict am conclusionem ii carguitur. Illa operatio, quae est ope racio naturi non est operatio animae, sed generatio ea Oper tio anim , ut infra Patebit, ergo generatio non eli operatio natuis, re per consequens generare non conuenit naturaliter viventibus. Pisterca. Illa Operat inquae reperitur in animatis non per Unct ad potentiam vego taliuam, sed generatio te peritur in inanimatis, ergo non percinet ad potentia vegetativam. Pretere Gen rare non couenit pueris, ncc etiam animal bus inpet facti , ergo tequitur quod generate no conacmi naturaliter viventious, quia liud, quiad convenit nati: raliter
alicui, semperci conuenit. Ad primum dicedum quos natura poteti accipi dupliciter. Vno modo lecundum quod distinguitur contra hoc esse quod est coli a naturani dolio modo generatio e ii operatio naturalita. Alio modo ut ditiingimur contra principium naturale u terminatum,quod est anima, illo modo generatio non eii natura is . Ad secundum dicendum quod generatio
alio modo reperitur in inanimalis N in animatis. Nam in animata habent generationem ab extrinseco generante,led viventia habent generationem a princ io extrins coinquantuin generamur ex semine, unde ratio
non sequitur . Ad tertium dicendum qPoci a prata .cagcneratione uiuenmim cxcipiuntur tria secudum Phlialolophum. quibus generare non convenit. Primo
illa, qu sunt imper lecta ut pueri qui non generant. quod enim poteit alterum facete tale quale i psam eii, hoc In unoquoque genet e perfectum est. Sccundo excipiuntur illa que patiuntur aliquem delectum alicuius principi j naturalis, sicut lunt spadones & frigidi.Tercio excipium ut animalia de plats,quq generant sine semine cx putrefactione . tu his enim propter sui imperiectione, sufficit agens uniuersale solicet virtus corporiscos et tri & natura disposita, ut deducit Doctor sanctu Licet ergo penerare sibi competat naturaliter omnibus viventicius excep. is trinus pridiciis, non tamen propicr hoc sequitur quod conuemat omnibus simpliciter vel absolute.Tertia conclusio Anima est causi vi ueniis coiporis ut torma. Hsc conclutio probatur du
163쪽
persornum unumquodque e tactu , sed anima est viventibus cotusa essendi, ergo anima eii causa viventibus ut forma. Probatio minoris, quia per animam viventia vivunt. sed viii e inuentibus est elle, ergo per animam habεt esse. Secunda ratio talis et t. illud, quod eli actus alicuius e it ratio, &soima eius,quod est in potentia , sed anima et tactus corporis viventis, ut ex supradictis patet,ergo anima ell caiisa ν uentibus ut ibi in a.Quae conclusio satis superius de . larata ei t. Quarta coclusio. Anima cli causa corporis viventis ut finis. Hec conclusio probatur tali ratione. Sicut intellectus operatur prinpter finem, ita di natura, ut patet secundo ph νlico .sed
intellectus in his, quae fiunt per arte in . ina terram ordinat & disponit proptet formam tanquam propter fine. ergo, & natura. Cum igitur anima iii forma uiuentis eor oris, tequitur quod lit finis eius. Si dicatur finis Sesorma sunt diueria genera causarum,sed anima eli lor-nta viventium. ut iam dictum eit, ergo non elt linis. Dicendum quod duplex eii finis, v de ita et finis generationis,definis rei aenitae,verum est quod formacie finis rei semis non coincidunt, sed i imen i et ina eli tinis senerationis inquantum terminat eam. Lix hac consulione inscrt Philosophus unum corrollatium, videlicet quod
anima non eit solum finis corporum Uiuentium, ted etiam omnium naturalium corporum in illis inferioribus, quae lie probatur Leudum l/hilolophum. Nam imistrumenta ordinantur ad causis principales tanquam ad finem, sed omnia corpora animata sunt mitrumen ta animatorum , de sunt propter ipsa de etiam animata minus perfecia sunt propio animata magis perlecta, ergo omnia corpora naturalia inter Ora. tam mammata qu3m animata ordinantur ad animam tanquam ad finem. Quinta coiaclusio. Anima eli causa viventium sicut principium unde notus . Fine conclusio probatur tali ratione . Omnis itarim corporis naturalis et
principium motus proprij illius corpulis, sed quidam
motus sunt propra j rebus viventibus, videlicet, lentire, moueri tamen progressiue, augeri. 5c minui oec. ergo est principium unde motus. Et sidcatur, principium unde motus dicitur causa efficiens, sed anima non est causa et sciens, ergo non est primip uin unde motus. Dicendum quod principium viide motus potclt accipi dupliciter. Vno modo proprie, pro eo quod eli principium produti tuum ipsius motus, de ilio modo principium unde motus dicitur caula ciliciens, te cudo phy. Secundo modo accipitur communiter Pro eo, quod est principium actuale motus, siue tale sit forma liueesiiciens, Ic illo modo forma dicitur principium unde
motus. Ex praedictis conciu licinibus insertur unum c.
rollarium secundum l'mlolophum quod eli principale
intentum in hoc capuuio,videlicet quod operationes, quς a tribuuntur PUtcntis vegctativae sunt ab anima, quod patet tali ratione. Nam anima eli principium, occausa inuentis corporis ut per tres prε dictas coclutiones patct, ergo est principium operationum eiulae m.
cum igitur okeration quae attribuuntur potentiae vegetatiuae sint operationes corporis viventis, i equitur
quod sint operatione a mn BContra praeuictum corolutium lic arguitur, primo ratione Empedo. Elementa sum causa augmentationis rediminutioni hergo sequitur quod anima non eli principium augmentationis, di per consequens Operationes Potentig vegetati uet non sunt ab aninia. Pisterea. Quod conuertit alicui perseeit principium Omnium illorum, quae participant illud, sicut ignis qui eis calidus per se eit causa caloris in
rebus mixtis, sed inter alia elemeta lotus ignis videtur augeri de nutriri,ergo videtur quod solus ignis est eau
la augmenti de nutrimenti, cic non anima. Ad primum
dicit Philolophus deliruendo opinionem Empedoclis ιν augmentum in lucum de deorsum in animatis procedit ab anima ac non ab elementis, quod patet duplici
ter. Nam si procederet ab elementis sequeretur quos in omnibus viventibus sumeretur eodem ma lia surissum Ae deorsum de alie disseremi e p ilitionis, sequere . tur etiam quod in quibus essent duε differenti e p nitionis secundum naturam d illinctae, essent omnes secundum natura dili in t .consequens est manifeste sal uin, Nam in plantis sursum dicitur radix , de locatur circa
terram, ted in hominibus surium t Oeatur circa caesum, S dicitur caput, in brutis vero lursum locatur medio. Secundo illud est principium, de causa augmenti,quod continet elementa ne totaliter separentur abinvicem, hoc autem ei anima in rebus viventibus, ergo anima est principium principale augmenti, de non elementa, licet ad augmentu in lirum etaliter concurrant. Ex quo latet qr primum argu soluitur ne vinara antecedens yro: ampliori tamen declaratione sciendum elisecundum Doctorem lan.in praelei iti lenione quod diaerentippositionis, scilicet sursum Ndeatium, ante .retro, dextrum, ec sinistrum in aliquibus di itinguuntur secundum naturam, in aliquibus gero deliinguuntur ibiu npolit ione quo ad nos. I in illis autem, in quibus lunt i terminata partes,qui sunt naturaliter principia aliquarum motuum, dii tinguuntur praedicte disserentiae iscundum naturam in viriuerso, ad cuius medium naturaliter seruntur grauia. Et ad cuius circunletentia ii seruntur leuia.Similiter in viventibus secundum motum
augmenti de decremeti dili inguuntur lursum Ne deo rissu in . Nam sursum dicitur illas pars via de viventia alimetum accipiunt.ueor tum autem pars ali virde superduitates emittunturiam e vero, ac retro, inqui ouidam d
terminantur secundum senium, uextrum de linistrum determinantur secundum motum i scilem. ln tu, vero, in quibus non eli determinata pars aliqua, quae eit priucipium vel terminus alicuius motus, praedicte disterearis non dii tinguuntur secundum naturam . sed solum
D litione quo ad nos vim rebus in animatus, vade e
ciem columna dicitur liniltra, de dextra secundum Peli ac dextram nolitam vel adlinistra in . Haec iam nlata . t. lan. in lectione.Ad secundum dicendum.quod licet ignis ut caula instrumentalis alimenti A nuisitionistac. tamen anima eii caula principalis. Cuius ratio P .iiis
lolopbi eli, quia in unoquoque vi vcnte lecundum naturam elicertus ierminus,ae aeterminata ratio augmεti de magnitudinis, ergo illud, quod cit causa deterint . nationis magnitudinis oc augmenti, eli cauta principalis augmenti, noc autem eli anima ac non ignis. Nam ignis in inti altum poteti extendi ii in inlinitum sit ma materia cobuli ibilis, aut inueniatur, ergo dec. Ex praedictis patet remotio auaruin opinionum. 4 4rum prima eit,quae attribuit Operationem potentia: vegctati-ue i piis elemeatis indifferent r lec unaum quoa , leuitas dicitur caula motus sarium. de grauita, uratus deorsumtaecunda vero Oρimo attriauit predicta. Oecratio nes ipsa igni tantum & non caeteris elementis.
Sequitur in textu. i aeuoniam eadem est' tentia ωc. l Haec es Doria noua ea Mubbrι,-m commento a. I bomae. I Stud ei quartum capitulum secundi tranatus , ia
quo Pilosoplius ponit duas conclutiones, quarum Prima eth in Alimeatum Oportet elle contrariu mei, quod alitur. id conciulio probatur duplici ratio. ne,quarum prima eliqNam alimentum, decoquitur, demutatur in illud,quod alitur liue nutritur, sed nil mutatur nili in contrarium,ergo alimentum eli contrarium ei,in quod mutatur.Praeterea. Omne agens eii contrarium patienti, nam limite non patitur, ted alimentum patitur ab eo, quod alitur, nam alteratur ab eo dc dige
ritur,ergo dec.Contra hanc con .ulionem arguitur pri
164쪽
mo ratione Philosophi. Nam alimentum est causa au. gmenti, sed oportet quod simile limili auge itur, nam si
aliquid diuersum apponeretur, non esset crus dem aug- metum , sed esset natur Sextra nee adiunctio,videtur ergo quod oportet simile ali miliati, A per consequens
alimentum non debet este contrarium ei quod alitur.
Praeterea, arguitur contra primam rationem. Nam aliquod mutatur in medium, ut puta de albo in pallidum ergo falsum est dicere quod nihil mutatur nui in contrarium. Ad primum dicendum secundum Philosophuquod alimentum potcli dupliciter considerari. Vno modo ante decoctionem , sic est contrarium de dissimile ei, quod alitur . Alio modo consideratur alimentum secundum quod iam decoctum est, secundum quod conuertitur in substantiam alui, & lic elisimile ei, qJalitur, unde uno modo simile a simili alitur, & alio modo a suo contrario an . Sed cotra, Iti substantia nulla elicontrarieta 'sed alimentum eli stibi tantia, ergo dcc. Dicendum, quod licet in genere subitantis non ut cor trarietas proprie docta ,scilicet physica, est tamen contrarietas largo mo sumpta, videlicet pro quacunque dissi militu ciuie. Vel dicenduna a licet in lubitantia non sit contrarictas Iccundum formas subitantiales,in ea tante ei contrarietas iecundum formas accidentales, sicut patet de clemcmis. Ad secundum dicendum quod medium comparatum ad unum exircinorum, inquantum rationem habet alterius extremi, estquodammodo cotrarium, sicut pallidum albo comparatum, dicitur ni
prum, a gro vero comparatum dicitur album,unde ratio non loquitur. Pro maiori declararione piaecedentium Philosophus assignat tres conditiones in capite capituli quae requiruntur ad hoc quod aliquid sit alimetum. Quarum prima est quod alimentum videtur esse
contrari u m et, quos alitur propter rationcs supra assis natas, secunda cli quod non quodcunque contrariusufficit ad rationcm alimcnti. sed oportet quod lit de illis conti arijs, quae habent gen crationem cx Ieinuicem quia nutrimcnium conuertit ut in sublianuam n
triti, tertia conditio est quod sit ex illis contra iij , quae
augmentum sulcipiunt ex seu uicem, quia ex alimcnto tequitur augmentum, unde licet ex igne generetur aqua, non tamen dicitur quod ex igne nutritur aqua, sco ptius econuello . Secunda condulio cli quod tres sunt partes potentiae vegetat uat,videlicet potentia nutrit ua,augmentati V r,oc geni rativa. Haec coesulio probatur duabus rationibus, quς clici ut urcx Philolopho. Quarum prima cit. Nam alimentum est obiectum potentiae vegetatiuae, vel ergo est obiectum eius inquantum est in potentia per se ad corpus animatum, de licsumitur potentia num liua , vel tale alimentum est inpotentia ad corpus quam um, de sic sumitur potentia augmentativa, vel tale alimentum est in potentia sub-llantia generans, ct sic sumitur potentia generativa. Pro declaratione huius rationis, conssiderandum cli secundum Doct.san. in lectione quod nihil nutritur, nisi quod est participans vita, ted omne participans vita elianimatum, ergo corpus quod alitur est animatum sed alimentum eli in potentia ad illud,quod alitur, conuertitur enim in ipsum , ex quo relinquitur quod alimentum inquantum eli nutritionis obiectum, est aliquid existens in potcntia ad corpus animatum: pcr se, non per accidens. Ex praedicta ratione infert Philosophus cfinitionem potentis nutritius,videlicet quod potentia nutritiua est principium nutritionis mediante alimento latuans suum susceptiuuin . Et si dicatur. Alimen tu est principium nutritionis, ergo non potentia nutriti ua. Dicedum quod in nutritione, licui dicit Philososophus hic, sunt tria, vide licet quod alitur, quia alitur,ta alcias , quod eii duplo lcilicet pi imum de proxi. mum. Alcns piimum cit ipsa an :ma. Alens proximum cli anima vegctauua. illud vcto,quod alitur cit corpus habens hanc animam, sed illud, quo alitur in lirumcnt aliter est alimentum. Ex quo patet quod alimentum de anima vegetativa siue potentia eius diuersi modesunt principia mutationis eius.Secunda ratio est. Tantum sunt tres operationes potentae vocet aliuae, videliucci nutritio, qua aliquis salitatur in esse indiuiduali , dc auginent alio, qua aliquid proscit in maiore perfectionem secundum quantitatem de virtutem , de genera tio, per quam aliquid quasi ui seiplo per Iectum exilies,
alteri esse de persectionem tia .lit, ergo tantum lunt tres potentiae animae vegetatiuae, cum potentii dui inguantur per operationes. Ex hac ratione infertur lecudum
Philosophum quod inter praedictas operationes est ordo. Nam nutritio est prima, Secunda augmen alio. ertia vero de persectissima est generatio. Cuius ratio est, quia per nutritionem aliquid saluatur in esse, per a M. mentum vero suscipit debitam quantitatem, Δ per generationem producit tibi simile , sed manifestum est quod primo oportet rem habere esse de conserua yi esse,quam habere debitam q uantitatem, de necesse citu habeat determina iam quantitatem antequam Pos sit generare, ergo inter Prsdictas operatione, cu ordo. Secundo inseri definitionςm amms vegetatiuae, videlicet quod est generatius alterius ii milis sibi secundus pectem. Et si dicatur iplius animae vegetatiuae sunt aliqpersectiones quana generare , ut patet cx dictis quae lunt priores,ergo inconuenienter diffinitur anima per generari tantum. Dicendum lecundum Philosophum quod quia omnia denominantur a fine, linis aut cm Operationum animae vcgeratiuae est generare altorum tale quale ipsum est , ideo ipsa prima anima videlicet vagetatiua conuenienter diffinitur per hoc, quod est generativa alterius dec. Contra praedictam conclusionetic primo arguitur, potentia animae et taltior virtus quam natura corporea, sed natura corporea eadem virtute dat uni esse cic determinatam quantitatem, ergo a sortior, ipsa anima eadem virtute dat rei esse Se de te minatam quantitate1n, de Per consequens potetia augmentativa de generativa non disserunt. Pristerea. Per generationem res acquirit cile, similiter de per nutritionem,ergo potentia nutritiua dc generativa non disseruia ι. Ad primum dicendum quod res corporea inani nota acquirit esse ab agente cxti inseco tantum, quod agit in materiam iam uis positam, ideo lans essedat de quantitatem debitam. bed res aromata in principio suae generationis requirit paruam quantitatem, cuml erducatur a principio intrinseco, videli cet a principio
eminis, unde ratio non tequitur. Ad secundum dicendum quod alimentum non est principium generatio ἀms eius quoci alitur, ted alterius quo u est tale secunduspeciem, quale est quod alit ut, quia subitantia, quae alitur iam est, de quod non generatur, quia nihil generat seipsum, quia quod generat iam est,quod generaturno est. Ex quo patet quod aliud est quod acquirit ae per
alimentum, de aliud per generationem. Circa praedicta dubitatur primo . Utrum tantum corpus animatum nutriatur,dc videtur quod non . Nam ignis uicitur nutriri ex aqua, in quantu, videlicet liquores humidi ce-d ut in ignis nutrimen tu, sed conliat quod ignis non est
corpus animatum, ergo non lotum corpus animatum
nutritur .. In Oppolitum est Philosophus hic in litera. Dicendum quod aliquid poteli nutriri dupliciter. Vno modo proprie, dc licio tu in corpora ammata augetur
de nutriuntur, quia dum corpus animatum augetur de
nutriture quaeabet eius pars augetur di nutritur. Alio modo aliquid dicitur nutriri secundum quandam similitudinem, de illo modo cor ora in animata possunt dici nutriti. Au rationem dubi j dicendu,quod licet ignis dicatur nutriri improprie, non tamen dicitur nutriri
proprie,quia illud dicit nutriti proprie, quod in seipso
aliquid recipit ad suijplius con set uationem, quod non accidit
165쪽
accidit in igne.licet videatur accidere, quia ut hic dicit
Doctor Iaucius, dum in materia accenta additur materia combustibilis, nouus ignis generatur, n Daulem sic quod illud combuli ibile additum cedat in cole ruationem ignis Prs cedetis in alia materia p ius acccnsa, putast aliquod lignum de no u O ignitur per hanc ignitione non conseruatur igniti alterius ligni prius igniti, totus enim ignis, qui est ex aggregatione multoru ignitor uinon est unus simpliciter, se a videtur unus aggrega Itone,sicut aceruus lapidum eli unus,de propter talem unitatem, est tui quidan, similitudi nutritionis. Dubitatur secundo. Vtrum alimentum sititi strumentum narrationis,& videtur quod non . Nam calor naturalis est instrumentum nutritioni hcrgo no ali metum. Ita Oppositum
eii Pli: losophus in litera. Dicendum ad dubium secundum Pnilosophum quod duplex eli mitrumentum nutritionis, videlicet coniunctum de se paratum, calor naturalis dicitur in lirumentum c. iunctum, alimentum vero dicitur separatum in trumentum nutritionis. Dubitatur vltimo. Virum generatio solum reperiatur in animaris,& videtur quod non, quia ex aqua genera urignis, sed aqua & ignis non sunt corpora animata, ergo ecc. Praeterea. In diuinis repetatur generatio,& tamen Deus non dicitur animaius, Pteleritam anima vcgetatiua,ergo idem,quod prius . in contrarium arguitur. Nagencratio est operatio Potentiae vegetatius, ted potentia vegetativa solum reperitur in animaris, crgo dc generatio. Dicendum quoia generatio potuit accipi tripliciter. Vno modo coiter, videlicet prout eli progressio pe non esse ad est e, de illo modo generatio reperitur tam in animatis quam in inanimatis . Secundo modo accipitur proprie:vidclicetvtelt progressio alicuius viventas ab aliquo vivente coniuncio lecundum ratione similitudinis in specie. Et illo modo geueratio reperitur in animatis .de proprie vocatur natiuitas I ertio modo accipit generatio proprijssime, videlicet vi est progressio alicuius viventis au aliquo vivente coniuncio secundum ratione identitatis in este. Et isto modo generatio non poteli reperiri in creaturis, ted totum in Deo, quia in creaturis generans ta genitum differunt secundum este, non autem in uiuima. Ex quia patet solutiolad rationem dubi,
Sequitur intextu. i Determinat is aure gyc. lHaec est lestio decima eiu rem lim, e
in commento a. I bomae. I Stud est quintum capitulum praesentis tractatus, in
quo Philolophus determii ando de parte sentiti uain communi ponit duas conclusiones,quarum prima est quod lenius eli potentia passiva. Hge conelusio probatur tali ratione Philosophi. Sentite cit quoddam pati,ergo lenias est polentia Palsiua, assumptum patet, quia sentire conlii tu in motu, cum sensatio in actu sit
quaedam alicratio, dc unumquodque secundum quod alteratur patitur, ergo sentire eli quoddani pati. Cotrahane conclutione nati carguitur. Sentus est quoddamens in actu , ut in hoc capi ulla concedit Philolophus, sed esse in actu magis pertina aci agere quam ad pati, cum unumquodque agat secundum quod elt in actu, ergo sensus cit potenti auctiva. Praeterea. Potentia palis sua comparatur ad suum obiccium licui est us ad suam caulam, liue principium, sicut supra cocessum est sed lenius non comparatur ad tuu in Obiectum sicut ad suam caulam, ergo idem quod supra . Probatio minoris, quia obiecio non exiliente sensus exilia, ergo obicctum non est caula eius. Praeterea. Illud quod ei tprincipium operation uest potcntia activa ted lenius
est principi u Operati onis 6c agendi, ergo sensus est potentia activa. Ad Primum dicendum quod aliquid dicitur esse in actu dupliciter, ut dicit hie Docto. san. Vno
modo in actu completo Sc perfecto, & illo modo esse in actu pertinet ad agere magis quam ad pati. Alio modo dicitur aliquid esse in actu in copleto, oc impersecto sicut motus cum dicitur a ius entis in potentia, Id illo modo esse i n actu bene pertines ad pati. sensus autem est in actu secundo modo di non primo modo. Ad secundum dicendum P obiectum lentus est pinci plumiplius senius non quantum ad esse naturae absolutae, sed quantum adactum sentiendi,de licet obiecto non exiliente secundum actualem exilientiam remaneat senissus, non tamen Potest remanere sensus, nisi remaneat naturalis habitudo ad ipsum obiectum,ut supra declaratum est. Ad tertium dicendum quod duplex eli ope. ratio, nam est quaed 1, qua aliquid producitur ab aliquo
extrinseco,quae dicitur operatio trani ens,licut domiticarc vel verberare, alia cli operatio qua aliquid suscipitur in operante,que vocatur operatio immanens. Illud autem quod est principium operationis primo modo sumpta bene est potentia activa, non autem secundo modo.Senius autem cit principium operationis secun . do modo dicis,unde ratio non sequitur. Secunda con- elutio.Sensus in actu non est ipsa sensibilia, ita. l. quod
ex eis componatur,ut ant qui voluerunt. Haec conclu
sto probat duabus rationibus Philosophi, quarum prima eli. NI si senius esset ipsa lensibilia in actu, sequeres quod ipse sensus posset sentiri, consequens est fallum
S contra inperientiam, Sc eo sequentia Patri,quia ipsa sentibilia pollunt sentiri Aecunda ratio.Si lic, teque
tur quod sensus posset sentire sine exterioribus lentibilibus, consequens est saltum , ergo dcc. Patet 1 eques a. Sensus poteli sentire praetentibus sensibilibus, ergo lisensus est et seni ib lia in actu sequeretur quod posset
sentire, sine sensibilibus exterioribus.Ex hac conclutione inscrtur unum corollatium quodicillus non est in actu line lensibilibus exterioribus, sed in potentia tan . tum, licui combustibile,quod eli potetia tantuna ignitum,non comburitur a te ipIO ii ne exteriori combustione, nant ii esset actu ignitum , combureret les plum cicnon indigeret exteriori igne ad hoc quod cotia urer
tur. Ex predictis etiam patet fallitas opinionis Em pedoclis de illorum . qui pol velut sensum atau ella lentibilia ipia,propter hoc quod simile simili cognoicitur. Voluerunt enim quod anima sensitiva ellet compolita ex sentibilibus, ut cognosceret omnia isentibilia Cotra praedictam conclutionem de eius corollarium, sic primo arguitur.Intellectus in aetu cit illud, quod ime,ligitur, quia inici lectu dii millectio fit unum , ut patet tertio huius , ergo 1 simili senius in actu est te clibile in actu. Praeterea. illud, quod temper eli in natura animali existente, est in actu, ted lenius est huiusmodi ad minus sentu, tactus, ut supra coocellum est, ergo sensus est mactu de non tantum in potentia. Praeterea. Illud ,quod est coniunctum operationi, si ens in aetu, sed lenius est
coniunctus operationi, ut visus mungit ut ipli videre
ergo S c. Ad primum dicendii qnod dum dicitur quod intes lectus in actu de intellectum sunt unum, ibi est pretcicatio causalis de non essentialis, de eli lenius quod ex intellectu de intellecto sit unum . Vnde non Oportet quod ipse intellectus in actu sit iplum intelligibile,deli militer dicendum est de sensu de sentibili. Ad secundum dicendum, quod licet lenius quantum ad esse naturae semper lit animali existente, no tamen temper est quantum ad actualem lentatione munde lentum elle in actu poteli intelligi dupliciter. Vno modo praetentiali ter re quantum ad elle naturae, de tuo modo concedi.
tur argumentum. Alio moclo quantum ad acium lentiendi, de isto modo non oportet. Ad tertium dicendum v, ipse senius dicit aliquando este in potentia coniuncta actui. videlicet quando actualiter sentit per impressionem limilitudinis exterioris sentibilis. Aliquan
166쪽
do uero ducit ese inpotentia distante ab actu, ut patet in dormientibus ab actu scilicet sensationis, secus au rem loquendo de actu actuabo ex illentiae,
mento o an Πι ι homa. Istud est sextu capitulu praesentis tractatus, in quo
Philosophus ollendundo qualiter senius reducatur de potentia ad actu, ponit duas conclutiones, quarum prima eli quod aliquis, qui reducitur de potentia adactum scientis, dici: ur pati. Ase conclusio probatur tali ratione quia passio importat quadam recepti Onu , sed dum aliquis reducitur de potentia ad acium sciendi recipit aliquid, ergo dec. Pro declaratione huius conclusionis aduertendum eii secundum Phil uophum in litera, Paliquis decitur in potentia sciens dupliciter. Vno modo, quia natur alcm potetitiam habet adici clauuin, sic ille dicitur de numero habentium stacntiam, qui habet naturam ad lciendum.Secundo modo liqui, dicitur in potentia ad sciendum , qpi habet iam nabitum scientiae, non tamen actu contide at. Considaanduineti secundo quod praedicti duo modi poteus diluerunt,
quia ille, qui est in potetitia piamo modo non pol cli te duci ad actum sine ex eliora agente, sed bene secundo
in O IO. Ille enim, qui habui natural cm aptu tudinem ad sciendum & non habitum scientiae, reducitur ad aciuper doctorem, aut intrinsecum, aut trimc cum de per
acqui titionem doctrans.illuatitem,qui habet habitum scientia, potest speculati dum vit. Considerandum clitertio quod ille, tui eii in potentia primo modo, dum
reduci tui od actum sciciatiae alteratur Per duci rinam, de inuli Oticias talis mutatio et i cx conitario trabitu, videlicet ex ignorantia ,seu ilic,qui est in potentia secun-uo modo, dum reducitur ad acium non allicratur, nee
aiansit de contrario habitυ,Considerandum eli quia secundum Doctorem sanctum quod cupi cx cit ignorantia. Qusdam cst ignorantia purae nc gationi, , quando Icilicet vi, quis veritatem non cognoscit, iacque contiario errore detinetur. Alia est ignorantia paruφ dispoiitionis,ut quando aliquis dctinet ut error c contrario vera lati,quando autem at qui, de ignorantia ptima reducitur a V scientiam, tit actu sciens,non quasi mutatus de contraraia habitu, scd sicut acquiren, scieat alia , qui vero de ignorantia iacianua reaucii ut ad scientiam, reducitur aci actum quali cotiti ai io haut tu mutatus. CUI
siderandum eii quinto . . duplex cli p isto, quaeuam elipassio corruptiua, pcr quam icili et aliquid sciri Ouetura patiente' Alia cit passio p.rieci tua, quia aliqv.d rccipitur in pati cilicia una aut vilicitur quoci illi ,qui r ducitur ce poleucia au actum scientiae , patitur, iniciligendum eli de pal, ii ne persciua de non cori uptiva.
Cuius m iii, quia quod cii receptiuum alteri u comparatur ad ipium sicut potentia ad actum, actu, autemeli pei ieci io potcntiae . ideo duim aliquis reducitur adactum scientiae s scipi cudo scientiam, patitur palsione periacitu a. Conliucianuum taxto paluo accipitur
dupliciter. vno mcdo pio praesecvnuum quod habethera cum quadam corruptiouc,quaest a contrai io Passio enim proprie dicta viciei ut unportare quoduam dem mentum patientis, inquam una ati agente detrimentum a ccidit patiemi iecuduin quod aliquid a patiente abi j eitur, quae quivcm aDiccto eli quada in coti uptio, vel simpliciter, sicut quando abij itur torma subii amitatis.vci secundum quid quandoaoiicitur lorma accidentalis. Alio modo accipitur passio communiter &minus proprie secundum quod impor tat quandam re ceptionem, S alio modo accipitur hic. Confido ranuli
vicinio u, duplex est alteratio, ii a cli si opite dicia, quae scilicet eth de contrario in contrarium,& vocatur
alteratio corruptiua . Alia est alteratio communiter
sumpta,quae est mutatio in habitum di naturam secundum quod in aliquo recipiuntur so imae de habitus si xi e persectiones, re dicitur alteratio persectiva. Quando autem haben 1 habitum scientis reducitur ad actum
conliderandi, alteratur aberatione secundo modo dicta di non primo modo.Quando vero reducitur de potentia ad habitum scientia alteiatur cliam se do modo, di non primo modo, secundum rei veritatem licet sit quaedam similitudo alietationis, que cli uc contrario in contrarium . Usc omnia Doci. san. in lectione. Contra pridictam conclusionem arguitur sic. Vbicunque est pali io est priualio alicuius perlectionis, sed quado aliquis est icitur sciens, non est ibi in eo priuatio persectionis,sed magis perficitur,ergo non patitur. Praeterea Vbi eli passio ibi est alteratio, sed qui recipit scientiam,non alteratur, cum alteratio sit solum ad tertiam speciem qualitatis. ergo&c. Prsterea. Si ellet ibi pal iovcl alteratio in receptione scietitiar, aut e siet Ue cvintrario in contrarium,aut non: li secundo modo, sequi iur quod ibi non ellet alteratio, cum alteratio sit de cottario in contrarium. si primo tuc in receptione scientiae esset corruptio quaedam , quod cit falsum. ergo dic. Ad hse argumenta patet solutio cx dicitiaveruntamen considerandum est hic secondum Doctorem sanctum in lectione, quod quando aliqui, ab ignorantia paruae dispositionis, videlicet ab eciore reducitur ad viam veritatis.est ibi quaeuam similiIudo alie rationas, quae hoe contrario in contrarium, non tamen vel e est miralis alteratio. Nam alterationi, qus eli de cUntrario in cottarium virunque per se de essentialiter, tu per consequens semper ei competit, videlicet quod 3ii a contrario. quod sit in couai tum, ut dealba tuo, sicut non elinili ad album, ita non eii nisi a nigro vel a medio colore,quod respectu alui est quodammodo nigrum, sed in acquisitione 1 cientiae , haec non essenii alii et de Fer se competum, sed accidit quod ille, qui acquirit scien
tiam veritatis in principio fuerit in eriore, quia absque hoe potest reduci ad scientiam veritatis, unde non es hvera alteratio de contrario in contrarium. Et si quaeratur utrum ille, qui accipit scientiam de sit actu leiens, semper fiat actu sciens a magi tiro, videtur quod non, quia multoties aliqui acquirunt scientiam ataque ma-siltro per se inueniendo. Ad quod respondet Doctoris an . quod cum aliquis citra Potentia ieiens , si sata ' eiu scies, Oportet quod hoc fiat ab eo. Od eii in actu sed aliquando ille, qui est in potentia reducitur a principio extrinseco, sicut aeι illuminatur ab eo, quod est actu luciduin, quandoque autem te ducitur ad actum a principio intrinseco, licui aliquia O homo sanatur a natura,& illo ultimo modo se hauet in acquisitione scie-tiae, homo enim acquirit scientiam 1 pri acipio inti inseco inueniendo 1 ptincipio extrinleco adiicendo.
Secunda conclutio.Quando aliquis reducitur de potenii a sentiendi ad actum dicitur pati modo supraposito. Hec conclusio probatur lata ratione.Sicut se habet potentia scienai ad adium sciendi, ita se habet ratio sentiε di ad acium cius, sed dum aliquis reducitur de potentia ad actum sciendi, patitur , ergo dic. Pro cuius declara. tione considerandum est, quod aliquid dicitur esse inpotentia sentienti duobus modis. Vno modo illud dicitur in potetia sentiendi, quod nondum habet sensum, natum tamen est habete. Alio modo quod iam habet sensum de non sentit,sed est in Dictati a sentiens,deprima autem potentia aliquis reducitur acium per generationem , quia sensus naturaliter est in animali, secus est de scientia, qui: non meli homini per naturam, sed de secunda potentia aliquis reducitur ad actum per praesentiam obiecit de determinata dispositionem Organi. Considerandum ulterius Usensus non pote ii r
167쪽
duci de potentia secunda ad actum per ei, quae intra ipsum sun licuius ratio eli secundum Doctor. san. quia obiecta sensus tum extra an iniam , dc per consequens lunt singulares, scientia vero eli uniuersalium,quq quodammodo sunt in anima. Vnde ille, qui iam habet icientiam, non oportet quod quirat exteriora sua obieria, sed habet ea in se, de per consequens potest conliderare ea, cum vult, nisi per accidens impediatur, sed sentire non poteli aliquis cum vult, quia sensibilia non habet in se . Circa praedicta mouet i octor sanctus duas dubitationes, quatum P tima est utrum sensus sit lingularium tantum, scientia vero uniuersalium, de videtur quod non . Quia illa potentia, cuius ori tectum habet rationem communem dc uniuersalem, non dicitur
esse singularium , sed sensos est huiusmodi, cum obiectum eius sit color incommuni. & non hic vel illec lor.ergo &c. Praeterea .Quorum ellicientia, eorum clisensus,cum ni nil sciatur quod non cadat sub sensu , sed sedi niῖ, est taetitia est uniueis alium, ergo se alus similiter erit um- uniuersaltu, uersaliuna . Dicendum quod senimn esse uniuersalium senius vero pote. t in teli gi duplicit r. Vno modo acipi edo sensum singularia pro operatione sentiendlide illo modo sensus est linguRMUM do i larium. quia operationes sunt lingularium. Alio modo
ei is accipiendo sensum pro potentia leniit tua, dc hoc dueliciter,uel subiective, vel obiective, ii primo modo, licet iam senius eli lingularium ui secundo modo, hoc iterum dupliciter, vel per te, vel o accides, si secundo m do, lic sensus est bene uniuersalium, si primo modo, sic senius no est nisi singularium,cuius rationem assignat Doctor sanctus in lectione. Nam sensus eis virtus in organo corporali existens, de unumquodque recipitur in alio per modum lui, ergo oportet quod senius materialiter di corporaliter recipiat similitudinem eius, quod incorporaliter intelligitur,& quia intellectus est virtus
immaterialis, ideo oportet i recipiatur immaterialiter Ac incorporaliter illud, luod intelligitur. illa autem quae sunt materialia dc corporalia, sunt lingularia. Illa autem, quae sunt immaterialia dc incorporalia pera stractione sunt uniuersala, ideo lenius dicitur ella tingularium, scientia vero uniuersalium. Ad rationem culiij dicundum senius non percipit uniuersalitatem ratione lui Obiecit,sed tortur immediate ad in uiuiduuvagum alicuius generis, ut puta ad aliquod corpus coloratu in ,de non ad hoc vel ad illud, ieeuduin quod huius in Odi, ut ratio vi, leba t. Ad secundu in dicendum ιν, quorum est latentia, eorum cli senius mon tam n eodem Odo, quia illa, quae prius sunt in leni u materialiter de corpui aliter, intelliguntur poclea au intellectu imma-ictialiter absque conditionibus indiuiduantibus. Dubitatur lecudo, utrum uniuersale habeat elle in anima li-cuc ia in dicium eli,5c videtur quod non . Nam uniuersale eli in lingularious,ergo noli eli in intellectu. Praetcrea. valueriale eit in pridicamento de eit essentia quidam, ergo cliens extra animam, patet consequentia
quia nihil ponitur in praedicamento nili tu cias extra animant, ut vult Doctor san. Ad dubium dicendum s cundum Doctoiem lanctum quod uniuersale accipit ac dup ta aer. Vno modo pro ipsa natura communi prout subiacet inretioni uniuersalitatis. Alio modo potest conliserari secundum se de ab lolute. Et hoc dupliciter. Vno modo secuncium csse materiale , quod est in in ateria naturali. Alio modo secundum esse Iin materiale secaadum quod est in intellectu: ii con ii cretur secvnaum este, quod habet in materia natui ali, no potest in aduenire intentio univcrsalicatis,quia per mat eriam indiuiduatur. sed ei aduenit intentio uniuersalitatas secundum quod abi trahitura uiateria naturali, non reali rei sed per ablicationem intcllectus p ct pcimam eius
Opcrationem, intelligendo lc. licet naturam non apprehendendo principia indiuiduantia. Patet ergo quod in alia kntueri in alis non poteli attribui naturae secua
dum esse, quΛd habet in indiuiduis sed seeun tum esse, quod habet in intellectu per respectum tame ad singularia,& sie uniuersalia lecundum intentionem uniue
litatis considerata, sunt in intellectu, de quo darius in Metaphysica habebitur, 3: disputabitur. Et per hoc patet solutio ad rationes dubi j.
oeputur in textu. i Dicendum autem secundum inumquodque 2 c. l Hic incipit lectio duodeciana eiusdem libri , Iu commeato 5 ancti Thὐmae. Istud est septimum capitulum, in quo Philosophue
ponens dii ferentiam niter sensio iba communia de propria ponit unam conciu sionem, videlicet quod
sensibile bene diuid tur in lentibile per se, de iensibile
per accidens. Sensibile autem per se bene sub diuiditur in lentibi te proprium, de seu sinite commune. Hςc conclutio probatur tali ratione secundum Do t. san. Nain, cum sentire conlittat in quodam pati de alterari, ut su. pra aictum ell, differentia sentiailium sumenua eli secundum differentiam immutationis vel ergo tale sensibile nil facit ad immutatione senius , vel aliquid sicit.
Si primum, sic eli sensibile per accidens. Si secundum, sic eli sensibile per se, de hoc est dup liciter,uel q uia i u
mutatio attenditur quantum ad lpeciem agentem, ita
est iensibile per se proprium , vel quantum ad modum
actionis, sic est lenii bile per se commune. Pro huius coelutionis ampliori declaratione considerandutia eit, primo, quod sentio te per accidens dicitur illud, quod accidit sensii bili per se, sed sentibile per se dicitur illud,
quod ratione sui de non alterius aptum natum eli percipia sensu . Sensibile vero proprium dicitur illud quod aptum natum eth percipi ab uno solo sensu tantia in , se sunt quinque videlicet .color. lonus, si Por,Ordo,dc quatuor qualita es tangibiles, sed sensibile commune uiditur illud,quod aptum natum eli non ab uno solo sensu, sed a pluribus percipi, licut illa, motus,quies, numerus, ligora, dc magnitudo, quε dicuntur leniabilia commv. nia , non quia ab omnibus icialibi libus percipiantur,
sed quia apta nata sunt percipia pluribu, sentibilibus quam ab uno. Confideranduim ulterius quod sensus poteli deeipi circa sentirilia communia, nunquam tamen potest decipi circi sentibilia propri i,5c hoc tribus cos ultio tabs obseruat s. quarum prima eli quod ibi sit debita dispolitio organi. Secunda quod ibi lit deb. t adit politio medij. Tertia quod ibi sit determinata dii tanitia inter lenium de lenii bile. Conliderandum tertio, quod ad hoc quod aliquid sit sensibile per accidens, dueconditiones requiruntur, quarum prima eli quod illud
accidat senti ili per se. Secunda est quod illud petet elatur immediate ab aliqua alia potentia percepto seni ibili per se, de hoc fit vel ab alio lenia, vel ab intellectu, vela vi cogitat tu vel 1 Π qstimativa. Exempl um primi ut dulce percipitur pet acciden a visu. Exemplum secundi, ut cum aliquis videt aliquem moueri, percipit per intellectum quod habet vita. Exempla in terti j,et uum aliquis videt aliquem coloratum per vim cogitatiuam percipit Sorte vel plata ae . Exemplum quarti, ut dum Ouis videt lupum per vim citimatiuam percipit iplum est ceni inicum eius. Considerandum quarto quod vis cogitativa pertia et ad parte leniit tuam de dicitur alion Omine ratio particulans, qui alicui ro valuersalis citcollatiua intentio nuin univcrsalium .ita ratio Particularis dicitur collativa intentionum parricularium, liue in diu uualium, de illa vis, quae dicitur cogitatiua in nomine dicitur ei timatiua in oculis, quae tametristifer utri ita hoc, quia vis cogi taliua apprelicuit in diuiduum, ut existen, sub natura com in uni, sed eltima tua apprenendit
individuum secundum quod elt terminus aut princi-
168쪽
pium alicuius actionis. Contra Praedictam eonclusio nem arguitur primo sic. Numerus cum sit multitudo mcnsurata per unum solum apprehenditur per intellectum, cum ordina te de colligere ad inlaetium pertineat, ergo numerus non cli lentibile. Praterea. Numerus non percipitur ab Omni sensu, ergo non est sentibile commune. Praeterea. Animal est sensibile per se. per se enim competit ei quod sit corpus animatum lensibile,de tamen non immutat sensum , ergo insufficienterdicium eli quod sensi bile per se est illud , quod perte,
de non ratione alterius immutat tensum. Ad primum dicendum quod numerus potest coli derari dupliciter. Vno modo secundum suum esse essentiae, sic solum percipitur ab intellectu. Alio modo secundum suum esse materiale, sic percipitur a sensu Ad secundum dicendu quod sensibile commune non dicitur commune, quia
aptum natum sit sentiri ab omnibus sensibus, sed , plumbus ut dictum est. Ad te ilium dicendum quod sensibile pcteli accipi dupliciter. Vnci modo acii uesecundum quoddcscendii a lentio sentis sentit, de ite anima dicitur sentibile per se . Alio modo passive, ut quando descendit 1 sentior, ris,liri. de ite accipitur in proposito, de isto modo animal non est sensibile per se, sed per accidens . Circa praedicia dubitatur secundum Dorem. in lectione, virum illa, quae dicuntur sensibilia communia pos,int dici sensibilia per se de propria, Sc videtur, sic rationibus aliquorum. Nam huiusmodi sensibilia
iunt propria sensui communi, si eut alia sentib: lia sunt propria singulis sensibus, et go videtur quod sint sensibilia , per se de propria. Praeterea sensibilia propria non possunt esse sine communibus sensibilibus per se , de noer accidens. In contrarium arguitur.Nam sicut senti- ilia per accidens non apprehenduntur, nisi inquantusensibilia propita apprehenduntur,ita nec sensibilia comunia.Nunquam enim visus apprchendit magnitudi-uem aut fguram, nisi inquantum apprehendit coloratum, cum ergo ex hoe est cantur alia esse sensibilia per accidens, sequitur quod sensibilia communia sint sensi. bilia per accidens. Dicendum quod aliquid dicitur ptraccidens dupliciter. Vno modo vi per accesens diuinguitur contra per se de isto modo praedicta sentibilia dicuntur sensibilia per accidens. Alio modo vidistinguitur contra per se, de contra per alterum, de isto modo dicuntur sensibilia per se, de non per accidens. Ad primam rationem dubii dicendum eli negando assum
pium, quia ut dicit hic Doci. san salsum est quod sensibilia communia sint propria obiecta lentus communis. Nam sensus communis cli quaedam potentia, ad
quam terminatur immutationes omnium sensuum,
unde circa ipsas immutationes propriorum sensuum a suis c bictis habet sensu, communis aliquas proprias operationes,quas sensus proprii habere no possunt, percipit enim immutationes seu tuum de discernit inter eas de inter sensibilia diuersorum sensuum . Ad secundum dicendum est negando consequentiam, quia non
dicitur sensibile pei se, ex eo quod non potest esse sine
alio, sed ex eo uicitur sensibile per se. quia aptiam natum est percipi ratione sui, dei non ratione alterius. Ad
rationem in contrarium negatur consequentia.
dequatur in textu. I c uicis quidem iros
cima etis em l bri, in in comento o. I homae. Istud est octauum capitulum huius secundi tracta
ius, in quo Ph losophus deierminando decolore, lumine de diaphano quantum au quid sunt, ponit duas conclusion tuarum prima cli. Color cli visibi lis per se . Haec concitatio prohatur tali ratione, Illud quod habet in se causam alleuius pr.edicata, tale praeda catum convcnit sibi per se in secundo modo dicendi per se, ut palet primo Polle. sed colo, habet in se causam visibilitatis, ergo sequitur quod color est uisibilis
per se. Probat:o maioris, quia omnis color est motivus diapliam secundum actum, sed illud, quod mouet dia-phanum . secundum actum est visibile, ergo sequitur quod color secundum lui naturam est vili uiti. Pro hu . ius conclusionis declaratione conliderandum eli secundum Philosophum quod diaphanum .eli illud, quod non habet proprium colorem in actu. sed est lusceptiuum extranei coloris . lit vocatur alio noni, ne corpus
transparens vel pes spicuum,sicut sunt aer, aqua,& multa corpora solida visunt lapides quidam S aurum,nee is a diaphane itas conuenit corporibus praedictis te cundu m propriam naturam elementorum, ted secundum quandam naturam communiorem , cum diaphane itas reperiatur etiam in corporibus coelestibus.Considerandum cli secundo quod lumen eil actus diapham secundum quod diaphanum est. Nam sicut te liabet color ad corpus terminatum, ita se habet lumen ad diaphanum, sed inani sellu in eli quod color est actus corporis terminari, ergo lumen cli actus diapbani seeunuum quod huiusmodi. Consideradum est tertio quod lux,lumen,
radius, de spledor,sic inter se differunt, quia lux est qualitas primi corporis alterantis , tum e vel o eit qualitas a corpore lucido suscepta in alio, de si tale lumen per re
etam lineam ad corpus lucidum perueniat, tunc vocatur radius, ii vcro causetur ex reverberii ione radii ad corpus lucens, vocatur splendor. Conliderandum est quarto quod aliqua sunt corpora actu lucida, quaedam diaphana,quaedam opaca,quia, cum lux sit qualitas primi alterantis, quia eli maxime periectum. de formale. illa corpora.qtis sunt maxime nobilia sunt lucida actu, quae autem sunt propinqua his, sunt receptiua luminis, non tamen sunt lucida sicut sunt corpora diaphana, quae autem sunt maxime materialia non sunt lucida actu, nec sunt susceptiua luminis sicut sunt opaca.Co tra praedictam conclusione in sic primo arguitur. Illud, quod conuenit alicui per te, est de ratione citis, sed vis.
bile, no eli de ratione coloris, ut dicit hie Phlosophus,
ergo color per se non est vili bilis. Praeterea. Color non
esivisibili, sine lumine, ergo non est visibilis per se. Ad primum dicendum quod illud, quod couenit alicui per
se in primo modo dicendi pet se, bene est de rationicius, non autem illud, quod conuenit a i cui per se in secundo modo dicendi per se. Visibile autem conuenit colori per se in secundo modo dicendi per se, unde ratio non sequitur. Ad secundnm dicendum quod lumen
non requiritur ad videndum propter colorem,sed propter medium, ut inua patebit.Secunda con clusio. Luamen non est corpus, haec conclusio pio batur ta li ratio.
ne Philosphi, Impossibile est duo corpora simul in codem elle, sed lumen simul eli cum diaphano,ergo si tu .men esset corpus duo corpora essent simul . Probatio minoris. Nam contrariorum est idem subiectum, sed lumen de tenebra sunt contraria secundum modum, quo priuatio de habitus contrariantur, de subiectum tenebrae est diaphanum, ergo de luminis,de per conse- qu ens lumen erit simul cum diaphano. Praeterea. Si tu iamen esset corpus oporteret quod illuminatio esset motus localis, sed illuminatio non eli motus localis cum sit in instanti,ergo lumen non eli corpus. Pro huius coclusionis declaratione considerandum est quod aliqui antiqui Philosophorum dicebat quod lumen ellet corpus. Alii dicebant ipsum esse naturam spiritualem. Alij autem dicebant ipsum esse euidentiam coloris. Alij vero dicebant ipsum esse sormam subilantialem solis.Sed primum liare non poteti pi Opter rationes praedictas.
Neque secundum, quia filumen est natura spiritualis, non caderet in comprehensione sensus: consequens elicontra experientiam,ergo lumen non eii natura spiri
169쪽
tualis. Et quod utamur nomine lumini in spirituali. bus hoc eli quia visu: est spiritualior & subtilior caeterissensibus.quod patet primo ex parte obiecti, quia aliqua cadunt sub vi tu secundum proprietates, in quibus
communicat inferiora corpora cu superioribus. Patet etiam ratione immu talion fs,nani sensus visus est spiritualior ex modo immutationis nam in solo visu est ita
mutatio spiritualis abique naturali. Pro quo notadum uod immutatio naturalis vocatur quando qualitasuscipitur in patiente secundum esse naturae, sicut cum aliquis in frigidatur.Sed immutatio spiritualis eli secundum quod species recipitur in organo sensus per m dum intentionis de non per modum naturalem: neque tertium stare pote: l. Nam si lumen non esset nisi euidelia coloris, sequeretur quod nulla ellent, quae lucerent de nocte, consequens est salsum & contra experientia, ergo dccmeque ultimum stare poteli,quia nulla forma
substantia is est per se sensibilis, sed lumen per se est
scnlibile. ergo die. Contra predictam conclusionem sic arguitur. illud, cui compellit proprietates corporiseii corpus, sed tum ni competunt proprietates corporis, ut puta reuerberatio, ergo lumen eli corpus. Dicendum quod reuerberatio non competit lumini nisi tecudum quandam similitudinem . Nam licui aliqua corpora reuerberantur Ne reuertuntur ad corpus, , quo exierunt, i ta etiam de radij lv minis reuerberant ut a corpore opaco,ta reflectu uir. ideo similitudinati e ei proprietates corporis competunt.Vtrum autem lume litAu litas aut aliquid aliud in serius declarabitur. Circa praedicta cubitatur utrum lumen requiratur ad videndum propter medium tantum, de non propter color cm .Et
arguitur quod non rationibus Alberti tenentis illam
partem. Nam color non poteli mouere diaphanum sine lumine, ergo sequi tui quod lumen requiritur propter colorem de non propter medium tantum. Praeterea.Vnius potentiae debet esse unum obiectum, si ergo lumen res uiritur propter medium,& non propter colorem,ipsius vitus essent duo obiecta, de sic visus non esset una potentia. Praeterea. Qui est in obscuro videtea,quae sunt in lumine,& non econuerso, ergo signum est quod lumen requiratur propter colore. Ad dubiu mdicendum est Fin Doctorem sanctum, quod lumen requiritur pro P er medium tantum,ed non propter colorem. Cuius rationem assignat, nam color est visibilis
per se,ut dicit hic Philosoplius, ergo habet in se causam
vi pol sit videri,d: per consequens lumen non requiritur propter colorem ut videatur. Ad prima imationem dubij dicendona, in color sm tuam propriam naturam aptus natus est mouere diaphanum impersecte. Proculus euidentia considerandum est ut dicit hic Doct. san. cp dria est inter virtute perseria in , de imperfectana forma, quae cit virtutis Periectae in agedo, non Iolii potest indu cere ida in similitudine in sui ceptibili, sed etiam musi disponere patiens ut iit proprium eius susceptiuum,quod non potest iacere ii iit imperfectis
virtutis, cu m ergo virtus coloris in agendo sit imperseeia respectu luminis,& quia color nihil aliud eii quam
lux quaeda quodam mOco obscura ex admixtione corporis opaci, ideo non habet virtutem ut facit medium
in sua dis politione,qua sit susceptiuum coloris, quod tamen poteli facere lux pura.Ad secundum dicendum uod unius potentiae possunt esse plura obiecta suborinata, tajunum sit obiectum ouod, S: aliud sit obiectum quo, color autem dicitur Ubiectum quoa . e ma teriale visus, lume vero cxtrinlecum dicitur obiectum quo unde non sequitur latio. Ad tertiam rationem P
tet solutio ex dictis. Nam quod aliquis in obicuro exiliens possit videte ea,quae sunt in lumine, hoc eis, quia lumen requiritur propter medium Ic non propter colorem. I t si dicatur ratio formalis alicuius obiecti requiritus pi opter obiectum, ted lumen eli ratio forma lis coloris . ergo die. Dieendum quod duplexe it Immcn, videlicet lumen extrinsecum, de lumen intrins cum,quod includitur in colore, lumen autem extrinsecum non eli ratio formalis coloris, de quo dubium procedit, unde ratio est nulla.
d equitur in textu. I ELI autem coloris
ctio nec aquinta eiusdem libra , γ' in commento Oanta I homae. Istud eli nonum capitulum prς sentis tractatus in
quo Philosophus ostendem qualiter diaphanum se habet ad colorem ,habet quinque coctu siones. narum Prima est quod Diaphanum est sine colore. Hare conclusio probatur tali ratione philosoplit. Nam illud quod est susceptiuum alicuius non habet illud, cum nihil suscipiat, quod habet ed diaphanum est susceptiuucoloris,ut ex lupradictis patet, ergo diaphanum eii sine colore. Ex hac conesulione insertur primo diaphanum secundum se non est visibile, quia unum quodque est visibile secudum colorem, sed diaphanum non habet in se colorem,e: go diaphanum secundum leno est visibile.Secundo infertur quod diaphanum est a tutenebrosum, quia diaphanum est aptum natum suscipere colorem,& no habet in se colorem neque lumen, ergo diaphanum est etiam tenebrosum iecunda conclusio. Aliqua sunt visibilia, quae non solum videntur in lumine, sed etiam in tenebris.Haec concluso patet adseu sum. Nam quaedam lunt animalia acalia quaedamentia quorum non est unum nomen commune quς videmtur in tenebris ignita,& in nocte lucentia, ut sunt capi, ta quorundam piscium de i quammae , dc Oculi quoruniadam animalium, quae videntur de nocte, ergo aliqua sunt visibilia, quae videntur in tenebris. Sed considerandum eli quod talia visibilia videntur in lumine de in t nebris,sed in lumine videtur ut colorata, de in tenebris vi lucentia Cuius ratio eli,quia in corum compositione habet aliquid lucis inquatum lucidum ignis dedi aptis num aeris de aquae non eli in cis totaliter comprehen .sum per opacum tetri, ideo videntur in lumine, S: tenebris. Et quia habent modicum, de luce, ideo. per praesentiam maioris luminis talis lux olhiscatur, ideo in Iunii. ne siue in die non videntur vi lucentia, sed ut colorata, quia etiam talis lux non poteli immutarc diapuanuiti sicut color, ideo talia videntur in tenebri, ut lucentia dc non colorata. Tertia conclusio. Color non poteit videri sine lumine. Haec conclusio probatur dupliciter. Primo ratione Nim hoc eil de ratione coloris quia sit quid motivum diaphani secundum actum, sed non potest mouere diaphanum, nili mediante lumin ergo color non est vili bilis sine luminctaecundo probatur a ligno , quia si ponatur icnsibile immediate supra visum, non percipitur a vi tu, nam sensibile potitum lupra lensum non sacit sensationem,ergo lignum est quod color
non poteli videri line lumine. Quinta conclutio dii inter oculum videntem, de rem visam cilii vacuum, non fieret visio. Haec conclusici probatur tali ratione Philosophi. Nam ad hoc quod fiat visio, oportet quod organum visus patiatur i viii bili, scii non poteli pati 1 vis inili nisi per aliquod medium, ii autem esset vacuum non
esset medium , e igo si ellet vacuum non elici visio. Ex
quo patet lalsitas opinionis Democriti, qui opinatus suit quod ii inter rem visam, de oculu esset vacuu quod pollet aliquis quamcunquere parua -dere Per quamcunque dii tantiam.Quinta conclutio. Aliqua lunt visibilia, quae videntur in tenebris non lotum ut luccntia. sed eua in ut colorata , de quae videntur in lumine non
solum ut colorata, sed et ut lucentia. Haec coclutio pro ibatur etia ad sensum. Nam ignis habet tantum de lumi
170쪽
ne quod potest se ere rem nino diaphanum in actu, eroi is viduitat ut quid coloratum . Et quia ignis non abet ita debile lumen, quod ad prasentiam maioris luminis obumbretur. ideo videtur lumine non solum ut quid coloratum, sed ut tu ridum. Circa praedicta dubitator utrum color sit proprium obiectum visus. Et videtur primo quod non . Nam proprium obiectum alicuius potentiae potest mouere potentiam, sed non potest mouere pecte visum, cum non possit m dere Vi sum sine lumine, ut concessum est, ergo&c. Plaeterea.
Non potest percipi ab aliqua potentia quod non contineatur sub subiecto ,sed visus potest percipere, quod
non eli coloratum,ut puta tenebras ct stellas, ergo dcc. Dicendum breuiter quod color est obiectum visus coprehendendo sub colore lumen , quod eis proprium formale eius, quod si e patet,quia illudest obiectum per se alicuius potenti , sub cuius ratione formali comprehenduntur omnia,quae apta nata sunt apprehendi.a tali potentia. sed color est huiusmodi respectum visus .er nocte. Ad primum dicendum quod lumen requiti luryr pter medium ut si pra dictum est de non propter colorem, unde ratio non sequitur. Ad secundum dice dum quod visus non percipit tenebras per se, sedi tum per aceidens .licet stellae non habeant materiale colori damen in eis est sor male, scilicet lumen.
Sequitur in textu. I Aunc autem primone sono olfactu , .c. l Haec in lectio doeimasexta ei dem libri , in in commento Sancti l homae.
I Stud est decimum capitulum praesentis tractatus in
quo Philosophus determinando de generationemni ponit quatuor coclusiones. Quarum prima est, sonus quidoque est in actu quandoque in potentia.. rc conclusio probatur tali ratione elicitive secundu
Philosophum. Illud quod qua loque est de quandoque
non est aliquando est in actu, aliquido est in potentia, sed sonus quandoque est oe quandoque non est, ut pa tet de campana, quae quandoque sonat ouandoque no, ergo Ionus qnandoque est in actu quandoq; in potentia.Contra hanc coelusionem arguitur.Illud, quod noest, non est in actu,sed sonus non est, ergo sonus no est in actu. Probatio minoris,quia quod fit non ist, sed sonus solu habet esse in feri, ergo sonus non est. Prs terea.
Illud quod est sensibile in actu habet propriam speciem in re sensibili, per quam actu potest percipi, sed sonus
non habet propriam spe em in re sonante, ergo non est actu. Pro declaratione hoi u eonsiderandum est primo θ corpora sonatia lunt in quadruplici differentia. Nam qusdam sunt m actuna benesonantia,ut campana dum actu pulsatur quaedam vero iunt bene sonεtia secundu potent iam ut puta de campana,quae non actu sonat,sed tam fi habet potentiam bene si nare alia sunt, quae non sunt bene sonantia nee in actu, nec in potentia, aptat ii nata esse sonantia ut patet de lana de similibus,alia sunt, quae non lunt apta nata bene sonare, nec sonare aliquo modo ut aer. Consideranssu est secundou, aliquid dicitur in actu dupliciter. Vno modo in actu permanente de isto modo e lor habet essem actu. Alio
modo in cile successivo, b isto mo sonus ha bet esse in actu. Et per hoc patet solutio ad primum argumetum quia illa suctos ita illud quod sit &c habet intelligi de
permanentibus, de non de succe silvis. Permanentia .ri.
dum fiunt non sunt, succi situ a vero dum sunt sunt, didum iacta sunt non sunt. Considerandum est tertio, uraliquid dresse sensibile in actu dupliciter . Vno modo quia habet speciem, per qua sentitur extra medium de sensum .videlicet in re exieriore, de isto mo color odor de portum in actu& non lonus. Alio modo quia habet specii , per quam actu sentitur in medio uti organo.& isto modo sonu, dicitur cile in actu. Non et n. aliqua species loni in campana sonate, si rinatur tamen species in aere de in organo auditus. Et per hoc patet solutio ad secundum. Secunda coclusio est.Tria requiruntur ad generationem soni videt cet, Percutiens, pereti sitim de medium. Haec conclusio probatur tali rati ne,quae elicitur ex dictis Philosophi. Nam sonus caus tur ex fractione aeris, quaesit ex vehementi percussi ne sed in omni percussione requiritur percuties de percuitum, & requiris etiam tertio ictus percutientis, qui non potest fieri sine motu locali, motus velo localis
non potest fieri sine medio. ergo in generatione loni requiritur percuties,percussum,& medium. Vnde Philosophus dicit in lii era-lonus est semper alicu ius, id est percutiεtis, ad aliquid,id est percussum, de in aliquo, id est in medio .Pro huius coclusionis declaratione eliadueitcndum secundum Philosophum D ad hoc quod
praedicta faciant sonum, praesertim bonum, quatuor conditiones requirunt ut . Quarum prima ess, talia corpora lint dura Secuda est quod sint lenia.Tertia est quod sint concaua . Quarta in sint velociter mota ita quod motus percutiens Praeveniat diuisionem aeris. Contra praedictam coelusionem lic arguitur,oc primo contra suppositum. Nam Philosophus no determinat hic de generatione coloris, ergo non habet determinare hic de generatione soni. Prs terea. Ad generatione soni requiruntur motus localis, & ictus verberatis. ergo non sufficiunt praedicta tria. Ad primum dicendum n gando consequentiarn,quia non est similis ratio de lono Se colore Ze odore & sapore.Nam color,odosita sapor & aliae qualitates c ut dicit hic Docto.san. habent esse fixum de permanens in tuo subiecto. Vnde est alia ratio illorum sensibilium secundum se, δe secundum quod immutant sensum. Sed sonus cum causetur amotu non habet esse fixum , de quietum in subiecto, sed in quadam immutatione consistit.Ideo cum Philothus in hoc libro intendat determinare de sen libilibus ecundum quod habent immutare senium, simul de te . mel determinat cle immutatione soni & generatione eius. Ad secundum dicendum, Φ ictus percutientis, Zemotus localis compreheduntur sub percutiente de percusso concomitatiue . Tertia conclusio. Aer est proprium medium soni, Aqua vero minus proprium. Hse conclusio probatur tali ratione. Illud eli proprium medium soni,quod iaciliter tale fit & condensatur, de per quod sonus faciliter pol diffundere luas species ad oris ganum auditus, sed aer est huiusmodi, ergo dcc. Ex hae conclusione sequitur quod aer non est corpus sonans, quia si esset corpos sonans non susciperet lonum , cum
in tus exiliens prohibeat extraneum contra hanc conclusionem si earguitur. Aeris ad lonum nulla est resili εtia ergo si aeriit proprium medium, sequeretur sonus fiat in inllanti . Nam rct quare visio fiat in instanti est, quia aeris ad lumen nulla est relinentia, cum aersit dispositus vltima disposi tione ad susceptione luminis. Consequens est salsum, ergo&c.Praeterea . Illud quod est obiectum alicuius quantitatis sensibilis non est medium eius, sed aer est subiectum soni , ergo aer non est mediuum soni. Praeterea , Quantitassensibilis habet esse intentionale in suo medio,scd s nus habet esse reale in aere cum nullibi habeat esse nisi in aere, ergo idem ut supra. : Ad primum dicendum licet aeris ad sonum nulla si re siuentia,quia tamen sinus non potest fieri sine motu locali, ideo non oportetu, sonus fiat in instanti,quia contradictionem implicat motum localem este in inflanti. Ad secundum dicendii quod sonus est in aere propinquo corpori sonati subisctive, in aere, vero magis distant i est tanquam in m dio , in quo habet esse intentionale . Et per hoc patet solutio ad tertium .Quarta conclusio. In omni sonatione fit