장음표시 사용
431쪽
rubuit: corpu,q; exsangue sepulchro Reddidit. H
ctoreum, meque in mea regna remisit. In adducenos autem exempl. id monendum praecipue, si graviora adsint ea qua minorae sunt aatomatis prorsus bolere V eeνmitti : aliquando tantum Agias cari, si Q. satis lias nota atque pervulgata ; quoniam si in iis diutius immoretur Orator taedium auditoribus crearet e. g. Cic. Philipp. 2. circa init. Tu ne Verbo quidem ut audacior quam Catilina , furiosior quam P. Clodius , viderere ultro maledictis me lacessisti. Idem quoque fieri solet, quando plura exempla constipa tur Cic. Catil. I. n. q. Decrevit quondam Senatus, ut L. Opimius Consul vidiret, nequid Respublica detrumenti caperet Nox nulla intercessit: interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Graiachus, Elarissimo patre natud, avis majoribus: Occi, lus est cum liberis M. Fulvius Consiliaris. Simili Se. natus consulto C. Mario & L. Valerio Cossi permis, is est respublica: num unum diem postea L. Saturni innum tribunum plebis x C Servilium mors a Reip. paena remorata est At nos vicesimum jam diem patimur habeseere aciem horum autoritatis. In Mori bus autem animorum cancitanda latius exempla did gantur , pratermittenda sc. quasdam laudes Person rume. g. Cic. pro Cluent. n. ι8. Non mihi exemplum
summi & elarissimi viri, Publii Africani praetereum 'dum videtur , qui eum esset censor , & in equitum censu C. Licinius saeerdos prodiisset, clara voce . ut mnis concio audire posset, dixit: sese ire, illum verbis conceptis peierauer si quis contradicere vellet,
432쪽
ad Gratiarum Imperatorem pro Consulatu ; cum enim dixisset; Λlexandri Macedonis hoc fertur, cum te gisset illos Homerieos versus , quibus Nectore pro
vocante e novem Ducibus , qui omnes pugnare cu'piebant , unum deligi placeret sortis eventu, trepida ubi conceptione votorum Iovem Opi. max. totus precatur exercitus , ut Ajacem vel Tydei filium,a uti pium Regem ditium Myeenarum sortiri patiatur Λ-gamemnonem. Oceiderem inquit Ilium , qui me tertium nominasset smox subjicit O magna ui tatem fortissimi viri, qui nominari inter novem tertius
recusabat,ubi certe pluribus antecelleret,& quam subesset. Sic quoque Cic. Lib. 2. Ossic. sub finem, cum de Arato Sicyoni commemorasset , q a ratione ille . oppressam tyrannide patriam liberasset sexcentosque exules restituisset, mox subdit: o virum magnum .dignumque qui in nostra civitate natus esset. Inter. dum vero & praecedit commendatio rei & βequitur.
Cic. ε . Ossic. cap. I 2. Pyrrhi ue captivis reddendis, iula praeclara est sententia scumque hanc verbis Ennii recitasset, mox subjungiti Realis sane & digna Racitarum gente sententia &e. Vel denique narrationiIubjicit Epiphanem e. g. Cie. pro Milone juste cum prumis & necessario oecidi hominem. cum vis ab eo illa αta fuerit exemplo declaraturus , sic ait: Pudicitiam cum eriperet militi tribunus militaris in exercitu Caii Marii propinquus ejus Imperatoris, interfectus ab eo ,
est, cui vim inserebat. Γmox vero subjicit epiphone
433쪽
. aJ Facere enim probus adolescens periculose quam perpeti turpiter maluit. DTum vero subnecti consequens J Atque hune illi vir summus seelere solutum perieulo liberavit f&subjungit tandem applicationemJ insidiatori vero & latroni l quae potest afferri injusta
nex Z Saepe etiam quadam inter ponuntur ad conciatandos aflectus e. g. ibid. Graeci homines Deorum honores tribuunt iis viris , qui Tyrannos necaverunt.
ego vidi Athenis uae aliis in urbibus Graeciae' quas res divinas talibus institui viris quos eantus quae carmina Prope ad immortalitatem & religionem θc memoriam conseerantur. Vos tanti conse vatorem populi, tanti sceleris ultorem, non modo
honoribus nullis assicietis : Sed ad supplicium rapi
patiemini. Fictis denique exemplis tum uti licet, cum ea, quae opinatur vulgus & in communi vita fere quotidie e niunt , declarare volumus. Sic Cic. pro Rosc. Amer. n I 6. Quid tandem tibi videtur, ut ad fabulas veniamus, Senex ille Caecilianus minoris 1 eere Eutychum filium rusticum, quam illum alterum Chaerest ratum . nam ut oppinor hoc nomine est, alterum honoris secum causa habere , alterum rus supplicii causa relegasse &e, Mox addit. Et certe cum ad rem nihil intersit , utrum hune ego Comicum
dolescentem, an aliquem ex agro Veiente nominem. Etenim haec conficta arbitror a Poetis esse , ut essi-ctos nostros mores in alienis perlonis , expressamque imaginem nostrae quotidianae vitae videremus. Atque
ista jam de Amplificatione e locisDialecticis sussiciant. Appendicis autem loco exempla adhuc quaedam, qua-
434쪽
lia jam in Comment. de Eloq. Eeges. & civili pari. I. cap. I. Sect. poster. art. a. dedimus , subjiciemus. sit itaque ' ε
Νolui hoc loeo Benevole Lector vel laudibus sitis
privare etiam instituti hujus mei adversariu qui eum Sereniis in haec atq; modo citata ejusd. generis Progymnasmata: nec non eas quae ibidem e. a. sect. poster. Art. a. punct. i. p. 727. leguntur , Dispositiones Oratorias, impensas, faceret, eonatus ille hos meos intervertis: vel publico invidere si quae in ulum Scholarum commoda hinc promanere queant. Τuum itaque & universae posteritatis judicium est: Utrum, si mihi in hoc instituto licuisset pergere . ex ulla studiosis juventutis id futurum fuisset : nee ne Z Nonnullis certe Scholarum quoque Illustrium Rectoribus elarissimis adeo haec probabantur, ut Inspectorum e munctioris nasi judicio suis pariter discipulis haec pro . lixius diducenda atque elaboranda dederint , ego autem labore, quem sponte susceperam , supersedere facile potui, unde ad me invidiae plurimum , nihil vero emolumenti redibat. Quod si ergo cum rudioribus Praeceptor qualem tantum qualem amplificandi rationem, eam tamen quae ad hanc nostram proxi
435쪽
me accedere, & viam quasi sternere videatur tentare eupiant , in adjunctis conquirendis & concinno se mone adhibendis exercere eui poterit; ita ut nota q- causam designet essicientem principalem et quid materialem si objectum abi 3 adjunctum loci. Quibus auxiliis causas instrumentales cur finalem. Muomodo formalem quando, adjunctum temporis. Ejus
instituti jam exemplum dedimus in Comm. de Eloq. pag. I49. &seq. sed si adhuc quis rudiora petat , tria illa ex Adami MiriElegantiis Part. post. cap. a memb. . subjiciemus,e quibus ista ratio satis cognosci poterit Exempl. i. quis 3 nempe filius Nicomachi,2. quibus auxiliis se. Platonis & Ingenii boni adjumento: de praedicato itidem tuo i. quid Τ laudem sibi eoneiliata. ubi omnibus in locis. Hinc Periodus : Quemadmodum divino ingenio fuisse dicitur Aristoteles, Nicomachi Medici filius, ita platonis dexteritate suciscessu temporis & progressus est ; ut quae sive docendo praesentibus ineulcavit , sive scriptis absentibus
commendavit, nominis gloriam sempiternam omnibus in loeis ipsi conciliaverint. si) Iuvenes sint imbaenvi linguis. ubi de subjecto quaeri possunt vicissim
duo , I. l. quando dum in flore se. annorum veris
tintur, a. ubi Τnp. in Scholis , de Praedicato autem tria r. quibus auxiliis 8 Praeceptorum, a. quomodo per regulas & exempla i I. Cur Ut instrumentis in. structi videantur debitis. Hinc Periodus et Quando juvenes in florida aetate sunt constituti , atque retia quis postpositis scholas florentes eum in fi nem adive. riat, ut bonis artibus & scientiis animum imbuant rhoc
436쪽
hoe o Teium fidelium Magistrorum est , ut in linguis
quas vocant Cardinales, docendo, examinando, teri petendo aliisque adminiculis, eos exerceant , atque successu temporis eo perducant, ut ad superiora studia sustinenda debitis instrumentis videantur instruis cti. 3 Deus amat homines. Ubi de subjecto tantum quaeritur : Cur ' nam eos creavit , redemit i depraedicato autem a. quomodo ardenter sic. ut omnia bona suppeditet a. quando Θ dum vivunt. Hinc periodus : Deus aeternus & praepotens, qui ex immenissa bonitate & clementia homines creavit , & pretioso sanguine fraude diaboli aversos redemit , eos tanto a more complectitur ' ut quamdiu in his terris vivunt . eumvlatissime singulis suppeditet , quae tam ad animae, quam corporis necestitatem pertinere videntur.
His praemissis secundum ordinem locorum, quem in iis explicandis secuti sumus, nostra quoque exempla subjungemus:
I. Principum dimidium totius. n. arem
omnia unde naia fuere respieiunt, indeque suam acetis piunt mensuram , quando sc. contendimus ut exitus
principiis probe respondeant; quamobrem principia in omni negotio maxime sunt ardua Tract. fr.J perpaνt. Debet enim quicunque ad agendum se accingit animo prius constituere , unde t quomodo quibus mediis opibusve, tandem & cui bono, si quod in studiis literarum , negotiis domesticis, aut ad univerinsam civitatem spectantibus opus moliatur, faJ a causPrincipium siquidem cujusque rei maximum quom α
437쪽
do enim aliquis recte ullum opus incipiet, aut negotium rite obibit, qui summam ante illius non fuerit
animo complexus 3 f3J Fragile enim quid&imbelle , si principium; ejus quoque generis fuit,
quod tonsequitur : si vero fixum hoc & constans, ejus quoque illud reputandum quod inde pendat ; fiquid enim prudenter aggressus, constanter quoque in eo progressus sueris, quis de felici desperet exitu i Negotii enim cujusque ut judicabat Sophocles ap. Plui. de stud. poet. p. I 6. si bene coeperis & finem item fore bonum probabita est. AJ ad, modi Ea praeterea est primorum in quacunque re conditio , ut sine illis postrema neque fieri , neque etsi maxima evadant, pos sint eonsistere; quo enim quid pacto in tantum potuis, set procedere, nisi a primis initiis exordium cepisset Dei fundamentum ergo rerum omnium nisi bene jec ris, quicquid superstruxeris corruet ; etsi enim imo loco posita subiacent omnibus tamen inde vel maximam dignitatem accipiunt , quod omnia ad supremum usque sustineant. Temp. Caeterum haec ipsa sundamenta prius ponere convenit, & neutiquam naturalem rerum ordinem invertere , primumque cum
postremo commutare. fsJ Com. per proporr, Stirpe
1ublata non possunt crescere aliqua ; caput si deforme, non potest eorpus placere; morbido autem illo, neque membra ossicium facient. ex c. 9def. Quod si ea quoque in rebus pessimis principiorum ratio est, ut nisi mature obstes, facile ea vires acquirant , parvaque scintilla quod dici solet , neglecta maximum
saepe excitavit incendium : quidni e contrario magnavis
438쪽
vis in rebus optimis principiorum fuerit , praeeipue si bene rebus coeptis alacriter aliquis insistat onos. Qui vero rerum suarum summam in extremo demum colliget, primaque adeo cum ultimis ante non comis posuerit , ut scire queat , quomodo quasque ob causas ad illa extrema contendendum sit aut pervenerit i is admisso in principio uno saltem inconvenienti sub exitum deprehendet plurima; etenim vix poterunt peragi feliciter , quae temere sunt inchoata. ο --toν test. Horat. I. Ep. 2. Dimidium facti qui bene coe .pit habet. Auson. Epigr. 8o. Incipe dimidium facti eoepisse, supersit Dimidium, rursum hoe incipe,& efficies. Exemp. Diicipuli qui magna contentione anumi studia sua aggrediuntur,hi deinceps prae caeteris iis mitio languidioribus progressus facere deprehenduntur,ut hos facile superent, longoque post se intervati Io relinquant. Concl. Quare eum principia etsi initio dissieiliai successu tamen temporis sint validissima, agite , alacriter operi manus admovete , certissime persuasi , omnia quae possunt fieri incipere , eadem quoque posse absolvi.
II. Constant cuncta labore. Exorc agm.
Omnia in hoc universo corpora sunt in motu , Cce. Ium, aer , aqua, terra, plantae , siquidem crescunt r& animalia motu destituta vivere desiisse putantur. Tr. IJ per pari. Non tantum ergo rusticis in agro,aut
opὶficibus in ossicina labore incumbit r sed artium praecipue liberalium studiosis i quo enim qui magis doctrina pollent, hoc quoque magis eos laborare vl-
demus 3 in quo magis dignitate & opibus alii alios
439쪽
praecellunt . hoc quoque plura illos circumstare solent negotia fiJ a caus Natura ipsa procedente aetate eorpora ad laborem firmat, viresque tum demum viacissim defieiunt, quando maxime animo valemus &eonsiliis juniores juvare possumus. Illa vero sapie ita senum si absque magno labore acquireretur, quis magni eam aestimaret , cum facile unusquisque iea praeditus esse queat. 3 - Labor p3rit opes , minuit curas , reddit nos vegetos & sanos , senectuti prospicit, eique placidam parat quietem, honorem denique & gloriam f4J adj. modi Ipse labor ealis
tum obducit, etsi qua in eo molestia ea consuetudine mollitur, ut magnum haec quoque laborem non sentiat. loci Laboribus hinc se exercet non tantum ruri agricola, in civitate opifex, inludo literario discipulus de praeceptor , in curia patronus & judex; sed in aula quoque cum Senaxoribus supremus Magistratus. temp.Et quanquam dies tributus legitur laboribus,noctem tamen etiam laboribus impendere , eandemque concessa fraudare quiete, neutiquam vitio et sed laudi potius ducitur; denique nec Sabbathum omnino laboribus exemtum e sed tantum seCularibus,molestis, quaestuosis ἔ vacare enim convenit meditationibus iaetis & pietatis exercitiis. bJ comp. per proport. Quemadmodum avis natus ad volandum i sic homo ad la. borem. Qui nucleum esse vult, nucem frangat oportet: qui opes & gloriam adipisci , hune oportet laborare. per exc. des inod si decrepiti senes a laboribus se non abstinent, sed quo magis a juventute iis adheti, hoc minus in otio vitain transigere ponsunt
440쪽
sunt, potiori jure adolescentes corpore vegeti conistinuo labore se exercere debent , ut parent. quibus in
senectute frui possunt. Oppos. Qui non laborat, inis dignus est qui manducet, imo qui vivat. Axtον repl. Pindari Od. ii. Quod si qua felicitas inter homi.
nes est, non sine labore existit, & Scalig. a. Epi-dorp. praec. I 8. Ignavia putris otio seri famelicosa. Ex. Lycurgus pueros puberes non in forum: sed in agrum deduci praecepit , ut primos annos in opere M laboribus exigerent. Nihil eis somni causa substernere & vitam sine pulmento degere edixit ; neque prius in urbem redire quam viri essent facti. Concl. Nulla itaque dies non tantum siue linea, sed neque sine labore, sine opere abeati
III. Consuetudinis magna vis. Ex. . gen.
Cujuscunque rei primi conat gifficiliores s saepius autem repetiti actus majore M successu temporis facilitatem inducunt. Tr. pari. Multum enim eo gitando , legendo, scribendo, dicendo, agendo: cogitare ordinatius , legere reatus, scribere citius,dieere elegantius, agere expeditius discimus. . a J caus Posterior enim actio perficit priorem , & sicubi in praecedente aberratum , consequens emendat; quoque saepius laboramus , hoc quotidie ad laborandum reddimur aptiores. egere. Hinc quoque crebrius Q. peri agendo accingimur , hoc operabimur felicius αopus fiet rectius, hoc minore quoque labore rem peeficiemus, majoribusque viribus laborandi consuet dine aequisistis ipsum laborem sustinebimus . etiam