장음표시 사용
441쪽
enim & corporis vires magis magisque operi adsue- leunt , ut haec agenda quasi nati, nullo negotio eadem exequamur & perficiamus. loci. Quemadmodum hoe conspicitur non tantum in studiis artium liberalium, quae animi et sed etiam quibuscunque operibus mamnuariis , quae emporis quoque vires requirunt. remp. A prima autem aetate vel studiis istis liberalibus , vel operi adsuescere multum est; hoe siquidem pacto etiam postrema aetas ad illa opera sussiciet , ad quae prima etiam juventus exhorrescit. s) Comp. per ρυ-pori. Nonne ambulare , porro eurrere: loqui, & sermonem inde connectete expeditius alia que, a teneris consuetudine sola discimus Omnis utique labor ad opus nos firmiores redditi exe. O des. Quid si vero in , his , quae usum in vita humana praestant maximum, tantum potest tenerrima aetas, cujus adhuc vires sunt
imbelles: quid non iis teliquis etiam negotiis praestare poterint homines aetate jam firmata 3 Oppos Qui
vero non a juventute labori se applieuerit , ejus non tantum vires successu temporis enervantur, , minus minus que tandem ad bene agendum a prima aetate sequis non accinxerit , ad male potius agendum erit
proclivior . faciliusque id errorem scelera & viam pessimam deflectet. Γ6J auror. te'. Aul. Panen Maxim. & Constant. dicti: Magnum laborem consuetudo non sentit εἴ intermissa autem desiderant novas viores. Et Cieer. Assiduus usus uni rei deditus inge. nium 3e artem sepe vincit. Exemplis suis hoc ostendunt opifiees viri docti. duees militiae : siquidem in ossicinis, musaeo, castris, nonnisi consuetudo animum
442쪽
mum corpusque ad labores farendos solidat. Conet, Laboremus itaque assidue ut laboremus expeditius, umo ab agendo nunquam cessabimus , quam in senectute securius qui scere possimus. IV. Occasio major viribus. Exor. I. a gem Vetustissima Cicerone 3. de fine teste praecepta sunt sequi Deum , se nosse , nihil nimis , de tempori serviis re ; hoc vero maxime tempestivum dici solet oeeasio. Τr fiJ perpart. Illa ergo operienda in negotiis fere plerisq; etenim in exercendo corpore adolescentia maxime utendum , qua sic. illud facile in partem flecti possit 'antequam membra plenum robur & firmitatem accipiant: in artibus liberalibus aurora pri- maque hominum aetas observanda, qua studiorum ais marities , minari sensu devotatur: In rerum emtis ne & venditione observata occasio pretium auget,nein
glecta minuit: In bella administrando eadem occasio sepe praestat, ut inerrissimi expertissimos rerum miώlitarium duees , ignavissimi fortissimos superent. si caus Tempus enim in omnibus rebus dominatur maiaxime, nee quodvis in quibusvis opportunitatem ha.
bet . perinde ut nee quemvis quodvis velle deeebit; hine enim est quod optima saepe cogitata , sed imis portunitate plena pessime radant, di erimen potiusquam laudem mereantur. f3l Oct. Oeeasio itaque oblata nobis si vigili mente observetur , huic quod isseepimus negotio feliter adspirat, leni levique a u. ra illud promovet, rei bene gestae laudem nobis eoniselliat, quorum ipsa praecipua causa fuit , saeuitatibus et
443쪽
ea nostris attribuit, easdemque adeo commendar. f Jad, modi Praevertit vero etiam occasio non raro COnsilium, brevem moram se usuris indulget, provide arrepta vota etiam nostra persepe vincit; hinc prendere eam non tantum praesentis: sed quoque vigilantis est lacerum vero esse eommoditatem singularem. quaeque in re pIurimum valeat , quis negaverit
quando quidem ipsa commoditatis vox loci quaedam affectio est; Loca certe quaedam esse fatalia , Mulberga Saxones , lapidesque positi Anglos pariter &Gallos docuere. Temporum quoque fata natalium saepe de emortualium fui vocantJ dierqm Uarmonia, anni Climacterici , plurimaque alia signa rerum de
quib. Bechin. in Lin. Mor. cap. 3. n. 3. seq. testantur.
ssJ c. p. per proport. Quemadmodum autem fortuna sic de oecasio rebus humanis divinitus indulta vidο- tur ; utraque non expectantibus saepe se nobis offert, de felicitatem probe observatat promittit et neglecta exitium minatur. Egregie illam delineavit Alceat. blem. I 8. pinnis stantem , quod levis eam aura rapiat in fronte comatam ut prendatur: in occipitio calvam , quod amissa vix iteram captari possit Exc. Odes. Quod si vero in promtu arripiatur occasio, eam in actionibus humanis vim habet, ut longo tempore expensa dijudicataque consilia superet : in tempore quoque res parvula nixusque pusillus potiora parit commoda momentaque plura, quam praepostera, vasta licet supellex auxiliorum: quis studio potius de labori intentus optimam Dei benignissinum quaeque sponte se offert occasionem negligeret λ
444쪽
νή. Id vero si fiat, contemtum utique sui illa graviteruleiscetur, vix unquam redibit, omnia retrocedere, in perniciem vergere , rerumque desperationem subsequi videbimus, foJ Autor. te'. Plauti in Asin. Act.1 ε . se. χ. Si huic oecasioni tempus sese subduxerit ἔ unquam aedepol quadrigis albis indipiscet postea.
Herum in obsidione linquet, inimicum animos auxerint. Et Cic. ap. Dion. Caff. Lib. XLV. orat. arta fi Plura negotia opportunitate oecasionem. quam viri bus sunt confecta. Exempl. Miltiades pontis custodes hortatus est, ne datam a fortuna oecasionem literam dae Graeciae amitterent. Scipio quoque tempore suo u tens Numantiam delevit : Summus bello & pace consulto, quia mirabilis occasionum inventor & e ptator dexterrimus celebratur Albertus pius ap. Iov. in Elog. Doct. Bajagethes I. solers admodum in provineandis , patiens non minus in expectandis oecataniabus extrit , in iudem vero Commode utendis tantam celeritatem adhibuit, ut coeli suIgur sit dictus. Concl. 'Quamobrem divinitus data non negligenda aut deserenda , sed alacriter captata in rebus gerendis occasi
V. Hulgi judicium temerarium. Ex. ago .
Quae sina vera firmia sunt , mens sana spectat: te rae filii ad nutum eujusque se componere docti, dubit are, haesitare malunt; in quamvis enim partem esse versatilem, hane praecipuam existimant sapientiam. Tract. frJ perpart. Praeeipue autem vulgus tantum externa spectat & cortici adhaeret, non ad intima penetrat eaque serutatur, circumstantias non expenditi
445쪽
non ad consilia sed eventus respicit, splendore rerum capitur, atque is se ubi abest, nullius eas ducit pretii. t cavs Neque enim recta rerum cognitione neque longa experientia, neque firmo judicio pollet aa Sapientium consuetudine abhorret , disciplinam
negligit& aspernatur , lubidini indulget. sa) essest.
Hi ne studio nimio atque praetermeritum aut invidet aut favet: non delectu ad judicandum ducitur, sed impetu fertur: modo audita prci jam campertis habet: non diligentiam , non discrimen adhibet: quovis praecinente ad fraudem delabitur : invidis oculis alienam selieitatem intuetur: pravoque in certamine st dio deteriori & infirmiori favet. q) adj. modi. Natura , aetate , fortunis cupiditatibus in diversa abripitur; neque enim ratione utitur, neque eonsilium admittit: opinionibus tantum regitur: vacillantibus articulis insistet, vanescit. loci Nune in sublime extollitur de altiora se quaerit: nunc terrae adhaeret, glandibuDque vescitur ; nempe aut superbe dominatur aut humiliter servit: effrenis tandam in praeeipitia devolvitur , aut in scopulos eateo impingit impetu. νε .mne nova captat, nunc obsolaeta miratur; praesentia spernit, praeterita laudat, a futuris pendet 3 ad quemvis vero strepitum expavescit. t s) O . p rprop. ut fluctus maris ur arborum folia hue illucve levi impetu seruntur: ita vulgus prout quisque innarit tibias sequitur, atque ad leves motus facile concitatur; vota itaque ejus & fastidia non alio loco quam pecu dum atque brutorum habenda. peν exc. O def. Furenisti autem pelago & procellis cum nemo prudens na-
446쪽
vem eommiserit i quis nisi qui ad exitium cum con tumelia festinare cupiat, populi plausam favoremque captati oppos Unitapientum placere praestat , quam universo populo. Vulgi convitia ride Paling infin. Zod.J judicium vulgi insulsum imbecillaque mens est. Stulta placent stultis, obsonia quisque palato Digna suo quaerit. ΓόJ Autor rest. Cleanth. ap. Clement lib. a. Iudicium sapiens & justum non habet ullum Vulgus , &in paucis vix hoc reperire licebit. Et Nie eistas in Alexio g. s. Est morbus hic omnium ei vitatum; ut plebs sit temeraria & magna impetu feratur.Exmpl. Furium Camillum ejectum, inde revocatum Plutarchus : Polemonem lapidibus petitum lachrymis exis petitum Curtius commemorant. Conci Adeo tam pronum in milericordiam vulgus , quam immodicum in saevitiam esse solet.
VI. Educatio potest plurimum. m. agem
Illa diu durant animisque tenacriter haerent, quibus a primis quod dicunt unguieulis fuerimus assueti ; su cedenti enim aetate his ipsis quasi nobiscum genitis viis res creseunt α augentur. Tract. 1.3 ρον pari. Hinc e- enim ad opificia videmus non juvenes robore jam firmos: sed adolescentes & eo jam tempore quaeri,quo primum serre laborem queant , optimi quoque illi milites & Imperatores aliquando , qui a pueritiae in eastris aetatem egerunt, vigiliis laboribusque tolerandis, tractandis armis, periculisque subeundis exercitati iunt: nec non ad artes liberales commodissime pueri ad primam illarum amaritudinem de gustandam P. Z s v
447쪽
voeantur : ad eloquentiam pariter hoc tempore vox& gestus facillime formantur; ad Historiam denique discendam prima imprimis memoria viget. a J causNatura enim eorum quae primis aecepimus annis sumus cupidissimi, quaeque illo tempore familiaria faeta sunt nobis, maxime placent; quia tamen sensu priusquam ratione utimur, quae illi blandiantur gratissima sunt e reliqua vero aetas dura & intractabilis est; tenera siquidem facile finguntur: rigida vero difficultet
flecti possunt de domari. 3ὶ essere. Hinc queis puer
assiletus fuerit moribus: iisdem vivet adultus; sit cor ruptus prima aetate fuerit, vitiis delectabitur , virtutisque disciplinam fugiet; Mollis enim illa educatio nervos omnes d mentis & corporis incidit , viget. que deinceps vitiorum vivida radix Quae semel ut fixa est naturae crescit ab imbre. Et fruticat fructu que malo dat semine dignos. 43 al. modι Huie con. tra si soboles comittatur . eoram quo nee dicere fas est . quod turpe dictu : neque sacere quod in honestum factu videatur , provida hac disciplina semper proficiendo ad optimam tandem deducetur virtutem rvitium vero in prima aetate si acceperit , & illud ipsum inerementa ac multo quidem majora acquiret. Dei Neque vero tantum e Seholis aut a solis Praee ptoribus expectanda est haec puerorum sollieita ed
eatio i sed vel maximε domi a parentibus sedulo id eavendum. ne pravis exemplis etiam ab his, qui serviunt aut a pueris quibus cum in pIatea ludunt, aut a vieinis pravis moribqs liberi minquinentur ; hoesquidem morbo isellius & pueros infiei, quam alio -
448쪽
rum sanitate eosdem emendari. temp. Priusquam ergo
in Scholam mittantur liberi. ita domi morum honestate firmati esse debent , ut sponte a pravo sodalitio abhorreant; Schola quoque digressi a ludo inhonesto , a consiuetudine cum cujuscunque sortis pueris arceantur: tota die sit quod agant ; idque licet non semper serium i tamen quod cum jucunditate honesta. tem quoque conjunctam habeat. s) Comp. perprop. Haud vites utilem fructum pertulerint nisi sint bene
cultae, nec unquam pulchri fient equorum pulli educatione neglecta ; Sapor , quo nova imbuuntur, durat; neque lanarum ille color , quo simplex candor primum tinctus, facile immutatur. Exc. O des. At vero neglecto vitium cultu , & equorum educ tione res tantum domestica damnum sentis: juvenum
vero Respublica ; praeter haec essicaeiora sunt mala exempla ad eorrumpendos etiam bonos, quam bona ad corrigendos malost facilius enim paucis insuris guttis aceti totum vini dolium hoe sapore inficies quam edulcaveris modieum etiam aceti , infusa licet magna vini copia. Onos. Quantum ergo voluptatis ex bona et tantum imo plus moeroris e prava educatione parentes capiunt; quod si enim pueritia adsuerit voluptati , libidini, laseiviae, licentiae, socordiae, pauIatim impudentia per se irrepet, & sui tandem alienique
contemtus. f6J autis. test. platon. in Alcib. I. Benenatos, si bene etiam educantur . ita demum ad virtutem pervenire neeesse est ; & Arist. a. Eth. Non parii refert, sic ne, an sie statim ab adolescentia consuescat aliquis r sed quam plurimum , imo totum in
449쪽
Hinc est quod crebris admonitionibus a vi- tiorum veterno excitandus , acri correptione surculi eorum amputandi, salutaribus adversus illa praeceptis mens instruenda consiliisque fulcienda est: Viri namque boni & gravis sermo confirmat labantem , vel ne rerum temporumque dissicultatibus territus utilissimos conatus deserat . vel sicubi a via deflectit, in illam reducit. Saepe sic quoque amicus languentem amici fidem erexit : quin & uxor uberrantem his maritum blanda Oratione reduxit. al. modi Quodsi propterea a viro gravi profecta sit admoniistio, rationumque momentis firmata, constans neque verbis facta fidem derogent, a praeceptis nempe lucipiat , & in exempla desinat, plurimum utique potest. Quemadmodum autem blanda nihil nimis effeti ita aspera nimis ostendit; quamobrem sine convitio quoque sit, ut in memoriam rediisse amicus, non reduci in viam existimet: miscendaeharitate libertas i &vituperium amore temperandum , acerrimis denique laudum stimulis mens generosa incitanda. loci. Λει hibenda vero & loco est adhortatio ; publice enim si amicum mox coarguerimus, pudore ille suffisus non tantum irascetur nobis , bene monita aspernabitur: sed recalcitrabit quoque , omnino omnem excutiet pudorem: privatim vero & remotis arbitris admonitus , libentius errores agnoscet, & procedente tempore vitam emendabit. Etenim ut morbi turpis: sie erroris quoque curam occultam esse convenit. temp. Neque vero minus temporis ratio habenda est. Reverentiam principio erga seniores majorem habent
450쪽
pueri , atque his facile obsequuntur: in ipsis etiam
conatibus, cum instigationes tum dehortationes plurimum valent et in progressu autem rerum & aetate
provectiori correptiones plerumque susque deque habentur. Etenim ut commode Ovid. 3. de ponto el. 6. Corripis ut decet stulti peccata sodalis&mala ne meritis ferre minora doles. Vera facis : sed sera meae
convitia culpae Aspera consesso verba remitte reo. Cum poteram recto transire Ceraunia velo ut feravitarem saxa monendus eram. Nunc mihi naufragio quid prodest dicere facto qua mea debuerit currere cimba via Crudelis denique in rebus adversis objurgatio est; iram enim dolori addit, atque animum
aegrum exasperat. IJ O . perprop. Neque enim nutrices querulis cadentibus occurrunt , ut maledictis eos incessant; sed erigunt, abluunt, sedant : postea tandem objurgant & castigant. Ut corporis meIvulnera & ulcera pungit et . ita communiter oratio, nisi blanda sit, mordet ac stimulat affictos. Est admonitio quaedam medicina animae, sed quae tantum purgat vulnus, eique bene emplastrum superindueit: non praeter meritum secat aut dividit; Saepe animus ex asperatus in pejora ruit : Obsequitur autem admonitioni prudenti, & placido vento ad metam contendit. Ast in conatibus optimis Acer & ad palmae per se cursurus honores ; Si tamen horteris ibit equus. Ovid. a. poni. ex .mdef. Quod si vero illi imprimis laudandi sunt, qui sua sponte ad virtutem excitan . tur: hi certe infimo erunt loco habendi, qui nec rationum momentis, nec Optimorum exemplis, nee adino.