장음표시 사용
81쪽
Quinctio: Quae res in civitate duae plurimum possunt. Λ Peano primo Catilinariam secundam: Tandem aliquando Quirites L. Catilinam. A Dochimo
denique illam pro Valerio Flacco: Cum in maximis periculis hujus urbis atque imperii: MEDIA quonia surdius audiuntur, quam prima vel extrema paulo negligentis instrui solent;& li quis incompositior esse velit,media habebit,quibus occultare negligentiam queat, Traducitur enim animus impetu dicentis, & dum rerum pondus verborumque decus complecti nititur, non eo tempore admodum nu meris, qui medio cursu rapiuntur, intendit. Est tamen huic quoque intervallo suum decorum. Quem admodum enim cum celeriter spatium corripit generosus equus, quam apte singula ponat vestigia con
spicere vix possis ἔ at si forte insigniter aut claud,
cet, aut offendat, aut moretur, aut transiliat, aut
attollatur, aut declinet, continub disparem gradibus Observas deformitatem : haud seeus eum volubiliter oratio sertur, pedum singulorum positiones metiri vix licet, quam vero commodus, reliquisque gra di hus consentaneus sit cursus judicare faeilὸ possumus ;Media ergo initiis & elausulis apte respondere de hent, & respondebunt sane. si ad eundem nume
eum atque ad eandem modulationem proxime acee dant, dc quo caepere tenore, eodem progrediantur
ad extremum. Mediis vero partibus amplissimus est uterque Paean primus & quartus; nec enim di gnitatem solum affert & amplitudinem : sed volu
bilitatem quoque α celeritatem, P animi conci ull
82쪽
tali assiuente voluptate recreantur e. g. Cic. pro Cael
Vincat ahquando cupiditu voluptasque ratio inneis dummodo ista in hoc genereprascriptio moderatioque teneatur, ubi sex paeanae primi eurIum incitatiorem & magnifieentiorem periodum faciunt. Et vicissim octo peaenas quartos 4 ternis brevibus & singulis Iongis dimetiri licet in seq. Fieri enim non
patest, ut animus libidini deditus, amore, desideris cupiduat ape nimia copia, inopia etiam nonis nunquam impediim , hoc, quicquid es, quia nos facimus, in dicendo non modo agendo, verum etiam cogitando susinere possit. Oeeurentibus ergo verbis expendendum est animo , quantusnt intervalla spatiaque Syllabarum; nimirum, quaenam sit brevium longarumque temperies , quibus alii atque alii pedes fluunt. Si quis delectetur spondaeis,Molossisaachiis, Palimbachiis, Cretieis, plures adhibeat longas: si vero DactyloεZalit, Anapaestos, Trochaeos Paeanos , breves syo has copiosius inducat. '
Numerus ille oratorius ut probe consistat, &oe natum decusque servet, ne aliis quoque iii sermone vitiis conspureetur , sed illius potius vir. tutibus hoc magis ressplendeat probe observandum .,Cavendui itaque literarum dutior concutias, v ll a naIL
83쪽
calium praevertim hiatus. e. g. Vulturnia aere Ionio educata: Vaccae aeneae amaenissimae item: rugo omni ossicio &c. quod initium est Epistolae primae ad fam. Cic. sed in familiari sermone toleratur. Consonantium quoque, quae asperiorem pronun-- elationem faciunt e. g. Rex Xerxes exercitum exercens ad bella. Ejusdem quoque literae nimia aD siduitas in orationis commissura quasi rixatur e. g. Rex Persarum Xerxes Pontem pedibus pertransivit εSed asperos illos consonantium eoncursus facile quis hoc pacto evitaveriti Xerxes opulentissimus Rex Persarum, cum in Graeciam contendere deelevtia fit. super Hellespontum fabricato ponte, pedibus ipsum mare pertransiit. Idem quoque accidit is ejusdem vocis assiduitate nimia e. g. s. d. Nam cuius rationis ratio non extat, ei rationi praeter ratio nem est ut fidem adhibeas. In ipso sermone agrestis vastaque grandiloquentia, quae sonorum main gnitudine buccas rumpere dc horrenda conelatare tonitrua cupit, parum auribus grata est e. g. Id. obseaenitatem verborum etiam in fulminandis vitiis
devitavi F quamvis enim sublimis de ardua detur, Me tamen inameno sonitu pressior debebat esse Oratio. Sunt quoque qui de industria constructionis ordinem adeo permiscents ut verba in locum-pro sus alienum trajiciant e. g. O qnando Lucilius: Has res ad te scriptas Luci misimus Ali. Item si quis dicat: Platonis in Protagora sententia videtur esse. uas artes, quae ad victum pertinent humanum, proin
identiam humisam reperiae, Commodius id ip-
84쪽
sum hoc ordine proseretur: Sententia Platonis est in protagora, eas artes, quae ad humanum victum pertinent , humana providentia repertas esse; hoc enim pacto vitabitur trajectionis vitium in vocibus Platonis & humanum: ambiguae etiam constructionis.
Cavendum porro ne monosyllaba levius sub sultantia & postrema syli aba praecedentis dictionis S prima sequentis repetitae&collisae irgratum auribus sonum pariant e. g. in Epist. Cic. res haec est invisa visa Brute, & in versur O fortunatam natam
me Consule Romam. Praeterea vitiosum , quando una prope mensura nonnulli sententias aequant, eo demque modo terminant , segni numero languescunt , inaequalitate claudieant, & capiti grandiori tenue corpus assuunt: Nec non quando aliqui imania verba inferciunt, autverba communia negligentes tum se magna loqui arbitrantur, cum quod uno verbo dici poter i , integra clausula complectuntur ; longa enim illa verborum continuatio, niamisque prolixa periodus & auditoris aures laedit.& oratoris spiritum. Λdversatur quoque numer orationis continuatio multarum brevium vel longarum Syllabarum ; haec ut pigra quidem : illa vero ut referens sonitum puerilium crepitaculorum, Argumento sunt illa. Severi in Poematio de leporis morte: Periit at avipedis animula leporis; & vicissim: Animula miserula properiter obiit. His ut vix quicquam celerius: ita istis Ennii nihil tardius: Romani murisAlbam cinxerunt longam. Atque ite- tum Romani victores Germanis devictis. Atque
85쪽
ex his adeo perspicuum, optimos illos esse pedes, qui e brevibus longisque syllabis temperantur. Porro spectandum hoc etiam , quale sit, quod vel maxime
desiderat diligentiam, ut ejus potissimum fiat quasi
structura quaedam, neque tamen operose. Omnium
siquidem molestissimi sunt ii, qui verba ambitiose delecta nimio studio in numeros compingunt; fastidium pedum haec in sermone cura atque satietatem affert. Quin s ordia quaedam, numerique neglectus aliquando gratior accidit auribus ; praesertim cum dolorem exprimere cupimus vel haberi nobis fidem; si studium atque ars appareat c imminuitur. Denique sicut in poemate reprehenditur . quando
compositio similis prosae: ita in prosa vicissim nihil vitiosius, quam si quis periodum a versuivel hema.
sicho ordiatur: vel cum versu eandem aut parte euius finiat. Ita Heroicus ille excidit Ciceroni orati pro Archia i in quo me non inficior mediocriter esse eriatum,& in prima Ep. ad Lentes. His ego consiliis si te praesentem habuissem. Cae erum haec in dicendo vitia prout ingeniorum
magna est varietas hoc magis etiam in scribendo apparent, ipsumque adeo stylum pluribus modis distinguunt. Etenim puerilis ille dicitur, qui nec vara ha nec sententias apta, & tumidum quandoque cum rigido permiscet: Frigidus autem, qui humi ia tantum & abjecta, trita atque communia affert. Fluctans & dissolutus qui parum cohaeret et oppositus illi, qui nimium imitationi addictus est : Schoia osticus, qui plurimis praeceptionibus constrictus ero ereditur , Prietismi inoenissis quidem, numeria' i i ea
86쪽
tamen pedibusque alligatus. Siccis, qui absque o inni ornamento & exsanguis plane. Miscellaneis& antiquarius, qui varia lectione inflatus e ruderi bus surgit, ob asiperitatem parum gratus: earent'robu , qui grandibus & intempestivis affectibus
in re parva sere insanet : Instaris , qui verbis de sententiis plusquam par est insolescit. Acutus denique qui sententiarum brevitate & cumulo tumet qualis est Senecae. optimus stylus rebus se accomm dat, & humilia subtiliter: magna graviter: medio
cria temperate profert, ubique tamen perspicuus , splendious, suavitatem dc acrimoniam conjungit. A gracilis quidem venustatem: medius suavitatem ἔuber vim amplitudinemq;ostendit.Sublimis atq;gravis status qui verborum & sententiarum magna atque ornata constructione constat , in laudibus amplificandis versatur commiseratione quoque excitanda, vel indignatione quorum exempla ap.Cic. pro Rabir. Posth. & Vertinis cepe occurrunt. Numerose aevolubiliter rem exequitur, atque adeo illius oratio
Dactylo assurgit, ut Aristoteles quoque existimari grandiorom esse hunc dicendi characterem , quam soluta requirat oratio. In imas quem & tenuem dicunt, quoniam quotidianum & familiarem sermo nem exhibet, non ducit in pompam numerosas
comprehensiones , nec grandia membrorum corpora fundit: sed plena modulatione sensum demulcet, lenioribus utitur figuris, frequentiores autem adhibet sales & urbanitatis lepores, exemplum ejus in Lib. r. Λct. 3. in Verrem Agraria prima,p Sylla pro Caelio dcc Mediocris seu temperatus,aliquantum a
87쪽
majestate verborum ac sententiarn gravit te recedit, neque tamen pr*rsus ad humile genus se demittit r& junctura leni, aequabili ac suavi constat, in exemplum esse possunt Ciceronis Actio prima in Verrem. Drat. pro legeManilia,proMuraena, proArchia&c.Ge nus demonstrati vum, stylum petit probe elaboratum& expolitum , argutum, illustrioribus concinnatum sententiis atque verbis, Iudiciale verecundiorem initio, acutiorem tamen sententiis, Narrationes quotidianum sermonem desiderant. quo plus fidei rebus illis adhibeatur: In Confirmationibus, & praecipue , quando affectus excitantur, sermo re. quiritur vehementior , figurarumque insignis luminibus. Conclusiones adeo assicient auditores, ut sine satietate delectent. Pueris denique stylus convenit humilior; iuvenibus ardentior atque ornatior: viris solidior&elegantior: Principibus magnificus, sententiis abundansi gravior & moderatior e Rhetoribu accuratior et concionatoribus
sanctior; Philosophis simplicior: Historicis purior validior; Sophistis vero omnibus gratiis ac lepo
Sigillatim vero ut orationis virtut*s exequar; verborum principio delectus adhibendus est, ut ge- ruinis utamur, usitatis ac perspicuis, atque iis praesertim quae ornatuM Orationi afferant. Idioma lin-puae quod spectat, in puro illud sermone atque eleis ηantia positum est; verba itaque adhibenda sunt
simplicia, & linguae propria i eaque ita jungantur,
si nec genera, nec numeri. nec Perlonae ne tem
88쪽
pora, neque sensius perturbentur: perspicuitati vix quicquam decedet, modo non inferciantur a comis muni usu remota , ordine haud perturbato commisceantur , ipseque sermo non ampliori exaestuet ambitu: neque tamen per Ellypses minus necesi sarias sermoni quicquam Iubtrahatur, quod ad sensus integritatem pertineat. ornatus verborum 4 sententiarum e Doctrina de Elocutione repetendus est. Verba seorsim quod spectat, superlativus sonum graviorem quam positivus habet; nomina quoque verbalia quam derivata: composita quam simplicia&c. sententias vero in acri sermone membra . tim caesimque dicere expedit; in moderato cavena dum, ne membra periodi longius excurrant, aut pro .pter arctiores angustias jejuna videantur : in asperis asperi quoque adhibendi sunt numeri, ut cum di cente atque audiens inhorrescat: in lenis levibusque
suaviores, ipsaeque periodi crebrioribus intervallis& laxioribus nodis resolvendi universim in rebus amplificandis leviori postponatur graviust in imminuendis gravioribus leviora succedant. Ad membrorum vero omnium concinnam rationem ea plurimum faciunt quorum similes sunt casus vel exitus, vel quando eadem fere dimensione paribus paria rein feruntur, aut contrariis denique contraria, de quibus dixi in Rhetoricis. Integro tandem Contextui orationis ornatum adhuc fere quatuor contribuunt: Venustas se. splendor. amplitudo & suavitas. venustatem sermoni Praecipuam conciliat rerum natura verbi apte e
89쪽
pressa, utpote celeriter se. transeuntia concitata velocitate vocum e. g. fluit unda volubilis, prouinatura ejus mollis est & lubrica, magna verborum gravitate e. g. Monstrum horrendum ingens. Iteme
Nubila, lurida squallida, tetrica, terribilis nox. utrumque conjunxit Poeta in descriptione sulminis rLacerataque nubes Succumbens gemitu horrendum,& eava nubila selvens, Fracta fragor, crepitusque caduca tonitrua torquent: Animo concitato & austero vultu prolata aspero verborum seno e. g. Cic.
in Catil. Quid est Catilina. quod te delectare possit quae libido in oculis 3 quod flagitium a toto corpore
ablatir vicissim: Muta jam istam mentem, obli, viseere caedis & incendiorum &c. Faciunt huc quo que plurimum epitheta, & verba ficta ad contumeliisam. e. g. Gurges bonorum, pestis Reipubl. Item tNon nos eolor iste servilis, non pilosae genae , noudentes putridi deceperunt. Exclamationes denique e. g. O temporal o Mores t olutumi Osordes Λd vlendorem Orationis valent commoda parti- . um dispositio, temporum & loeorum intervallis distinctae figurae, & si ea afferantur quae in magna pud plerosque existimatione sunt e. g. Cic. in Pi n. Ego Catilinam caedem Senatus, interitum urbis non obscure sed palam molientem egredi ex urbe jussi, ut a quo legibus non poteramus, maenibus tuti esse
Ego tela extremo mente Consulatus mei intenta jugulis civitatis, de conjuratorum nefariis mani-
bd. ςδt0rsi, ego faces jam aeceusas, ad hujus urbis
90쪽
incendium , comprehendi , protuli, extinxi &e. Antecedentium quoque repetitio vigorem orationi addit: e. g. Cic. Philip p. 4. Non est, non est vobis Quirites eum eo hoste certamen, quo cum ali qua pacis conditio esse possit. Neque enim ille servitutem vestram, ut antea: sed jam iratus sanguinem concupiscit. Nullus ei ludus videtur esse jucundior,
quam cruor, quam caedes, quam ante oculos trucidatio civium &c. Ad rem ampli sicandam, maxime omnium conserunt descriptiones ab effectis praecipue
partibus & adjunctis, Hypotyposses, prosopopaelae dcc. de quibus in Rhethoricis e. g. Cic. pro Syllat Quid si hoc striumphos se. & laudum insignia ) non postulo si ille labor meus pristinus, si sollicitudo, si officia, si operae,si vigiliae deserviunt amicis, praestis sunt omnibus si neq; amici in foro reqairunt studium
meum, neque Respubl. in euria ρ Si me non mo rerum gestarum vacatio, sed neque honoris, neque aetatis excusatio vendicat laborest si voluntas mea. sindustria , si domus, si animus, si aures patent omnibus 8cc. Et ad Quirit. In reserenda gratia ho vobis promitto, semperque praestabo , mihi neque in consiliis de Republ. capiendis diligentiam, neque in periculis a Republ. propulsandis animum, neque in sententia simplicitor referenda fidem , neque in hominum voluntatibus pro Republ. laedendis libertatem, nec in perferendo labore industriam, nec in
vestris commodis augendis gratam animi benevolentiam delaturam &e. Tandem ad Daritatem