장음표시 사용
91쪽
elegans, in partibus proportio in structura concinnitas in sententiis acrimonia , in periodis apti ad
spiritum vocis termini atque fines e, g. Cie. a. de Nat. deor. n. lo , At vero quanta maris est pul-ehritudo i Quae species universi l Quae multitudo& varietas insularum Z Quae amaenitas 'rarum & littorum e Quot genera , quam disparia, partim submerlarum, partim fluitantium , & innatantium belluarum, partim ad saxa nativis testis inhaere lium &C. Caeterum res haee universa & lectionem sedulam& perpetuam fere exercitationem postulat. Inter lectilis mos Autores primum & maxime uni Tullio diutius insistendum arbitror, ut ejus stylo quasi coloratus animus generoso faetu impleatur ; post haudita multum erit laborandum de vocum optima ind le,optimo genere dicendi, concinnitate sermonis atque numeris periodorum. Quod enim aecidit seribentibus, ut non de singulis literis cogitent, sed ipsae ultro ad verborum taxtum veniant: sic ubi fuerit circumscripta mente sententia confestim verba etiam illa numeri suavitate, qua instillata fuere concurrent. Sed ut dixi ea res magnam quoque αjugem exercitationem flagitat 3 haec enim longa consuetudine eonciliabit tandem habitum , ut expedite parem optimis Autoribus cursum orationis tenearimus. Principio tamen ut tyrocinio quodam in inseribendo numeris illis stylum adstringere consul- tum, non quidem omnino minutis & quasi mutila-
Iisi quibus in tenuitate rerum graciles uti solent r
92쪽
sed optimis quibusque & ampi issimis, a quibus dein proclivior ad ima descensus sit, quam ab imis ad summa. Post ubi plurimum seribendo dicendoque
profecerimus, tum porro laxare numeros pro sen- 'tentia & liberius spatiari licebit. Ptonius enim est atque facilius orationem quasi laxis habenis effundere, quam certo numerorum vinculo & componendi moderatione fraenare. Qui non cohibet sciens, negligentia laborati qui cohibere non potest, ignorantia, quod multo saedius atque turpius. Operae quoque pretium facturum existimat vossius, qui in . conditam alicujus orationem in quadrum redegeritae numerem ' quemadmodum Laetarum Bonami- eum celeberrimum humanarum artium in Gymnasio patavino professorem fecisse memoriae proditum est, & orationem Philadelphi, eruditam illam quidem , praeclarisque sententiis refertam e sed nulla junctum elegantia Ac numeri prorsus expertem , verborum ordine mutato, ea forma exhibuisse , ut ab alio quovis, quam a Philadelpho scripta videretur. Consequemur certe hoc pacto, ut ver, 'bis Cieetonis concludam de Orati num. 222.
quid eorum, qui hoegenus flecuti non tenuerunt , simile faciamus, ne aut verba trajiciamus verti, quo melius aut radat aut 'Misatur rea- ωσα me ruita quifugerit, ut neque ver bum ita trajiciat, ut ad industrisfactum integragatur, neque inferciens verba, quasi rimas ex pisat, nec minutor numeros seruenι concidat dolum σ
93쪽
Iumbetque sententias, nec sine alga eommutati ne in eodem semper versetur genere numerorum,u omnia fere vitia vitaverit.
VARIATIONE PERIODI ARTICULUS L
SUBSTANTIVIS. PRoximum jam est , periodo constituta , variis
eandem formis posse describere, ipsaque haec variatio vel partibus elus accidit vel ipsi toti, de partibus quidem seorsim secundum varia partium Ora tionis aecidentia, nominis se. cum substantivi tum adjectivit Pronominis, verbi, participii, de partium deniq; earum a quibus caeteroquin formae illa ratio diversa exulare solet. Principio autem Subinstantivum vel alio casu exprimitur, vel numero . vel terminatione vel derivatione alia, vel per synonyma quaedam , aut descriptionem aliquam cum proprii tum appellativi, yel transmutatione in adiectivum. pronomen, verbum participium velati- lam quoque orationis partem et per tropum denique aut oppositum aut aliam constructionis formam. Secundum CASUS autem varietas induci pote-
94쪽
' Oneris illius moles excedit vires meas r oneri huia impar sum atque succumbam: onus hoe tolerare ae sustinere non valeo: O molestum id mihi onust Onere isto inferiores sunt vires meae. Item: Vir probus amat Deum et Piri probι est amare Deum: Hro robo nihil jucundius, quam amare Deum : Virum probum decet damare Deum: O νir probe ecquid dubitas amare Deum: a νiro probo requiritur, ut amet
Deum. Vicissim: Eruditio ab omnibus laudatur: Erudisionis gratia plerique laudantur: Eruditiosi optima tribuitur laus: Eruditionem euncti maxima in honore habent & colunt: Ο eruditio mentis humanae quantis tu a cunctis celebrare laudibus ' in Eruditione potissima celebrium virorum laus posita& sita est.Porro:Virtus est amplectenda: virtutu studi um amplexandia est: virtuti studeamus oportet: νirtu, rem merita unusquisque debet colere ro pinis beata quae merito ab om nibus colenda es et omnes νirtute ad veram gloriam debent contendere. Pariter in nomine proprio, e. g. Aristoteles est omnium philosophorum sapientissimus; adjectivum simul hoc in
substantivum mutando: aristoteles a nemine Philosophorum sapientia superatur: summa est Aristoto ι prae omnibus aliis philosophis sapientia : Haud scio , an quisquam philosophorum aristoteliae. quandus sit sapientia: Putasne Aristotelem ulii Philo. sophorum sapientia cedere : Quam singulari h aristoteles ornatus es sapientia i In aristorsis summam
omnium ordinum Commentatores repererunt aedeprehenderunt sapientiam Iudein s. d. Nemo
95쪽
Philosophorum est sapientior Aristotele, &nomen Phliasiophi per pluralis numeri calus deducendum sit: Sint alii philosophi sapientes ; atqui cum Λtistotele
contendete ausis,uixquemquareperias: Ecquis Philo.
ΡphoramΛtistotele te praestantiorem jactaret quem omnis Antiquitas uno ore Philosophorum principem dixit: pklosophis quidem aliis laudem non invideo. quin cuique suam libens concedo : Aristoteli tamen plerique Principatum facile concedent i Omnes veteres PΦil sphos & ingenii acumine & methodi dexteritate superasse Λristotelem , nemo est, qui non confiteatur: Heus quotquot estis Philosiophi sapientia vos inseriores esse Aristotele, non poteritis negare.
Ex omnibus P.ilosephu Aristoteles facile sapientissimus dicendus est. Multis vicissim modis unusquisque istorum easuum, tam voce adjectiva quam substantiva, varie efferri potest. Et primum adjectiνa quidem e. g. minatisini Plato doctus fuit prae caeteris & praeter caeteros: Plato vere doctus dicendus est: Plato ce.
Iebratui doctus essis: Quod Plato probe doctus fuerit, vix quisquam ibit inficias. Genitiνus. Platoiani est laus docti: Plato meretur nomen docti l Pl in habet nomen docti: Quis non concederet Platoni nomen docti Datims: Docto Platoni qui lamdem derogat, improbus est: Docto Platoni omnes boni litant: Docto Platoni vix quisquam est doctorum qui palmam non concedat. Accusatirus Plato daequat virum. doctum: Haud alium reperies p
einde doctum. Platonem si legeris doctum sentiest
96쪽
platonem legem doctum eum fulsi e cognovi. Vocaῶtipns: O Plato docte, quis te non extollit Quam verὰ scripsit atque eleganter docte Plato l O Plata
docte, quis ingenium tuum non admiratur & vene . ratur.' Alaripus : Nemo est inferior Platone docto. Vix quisquam sapientiae fama ausit contendere cumplatone docto : Omnia in Platone conjunctim repe ties, quae in caetem separatim In Platone docto summa cum Sapientia contendit Ac eloquentia. Itidem voce Substantiνa e.g. Nominatiνus, in pidatone est maximum ingenium & omnis generis doctrina: Summa est divi Platonis doctrina: In Plato. ne certat doctrina eum sapientia . omnes implet nu meros: Platonem nihil magis. quam doctrina ejus ieommendat i Doctrina in Platone praeter caetera eminet: Doctrina Platonis in eausa est atque essicit, ut is a nemine non laudetur. Genitiνus : Doctrina ornamento PIato eaeteros antecellit atque eminet.
ΑeumineDoctrinae Plato omnium philosophorum est praestantissimus: Plato multis doctrinae nominibρ est i suspiciendus. Magna est commendatio doctrina Platonis: Plato doctrinae suae laudatissimum spetiis men posteris reliquit: Doctrinae elogio PIato omnes superat. Datiνus: Doctrinae praecipue philosophicae natus Plato videtur: Doctrinae Philosophieae oamnem vitam suam consecravit: philosophieae doctria ''nae mirum in moedum Plato deditus fuit , eique ma-omam operam dedit atque impendit i Docttinae Plauidnis , cui is omni vita maximo studio incubuit, pia
97쪽
umma apud posteros laude semper fuit. Praeter lummam doctrinam Platonem prudentia quoque & eloquentia commendant: Plato praecellentissimae vir. inti adjunxit doctrinam: omnem Philosophicam do. ctrinam Plato penitus animo imbibit: Nullam fere doctrinam rerum humanarum Plato. ignoravit et D catiνus: O excellens doctrina Platonis, quam in eo negare non inimici postunt: O plurima doctrina Platonis , quae effecisti, ut divinus posteris dicatur: Ο doctrina summi Philolophi eujus desiiderio discipuIi ejus admodum incensi. Ablatiνvs. Doctrina Plato omnes sui temporis philosophos superavit: Doctrina Plato cum omnibns Philosophis facile potuit contendere: Doctrina philosophica Plato inter philosophos principatum tenuit: Doctrina Plato nulli unquam cessit, aut seeundus fuit. Plato doctrina sua immortalem sibi gloriam peperit. - Deniquet & per Antiptosin quam vocant vel
Graecismum multis modis casus sole ut permutari, ut scis ponatur nominatiνus pro vocativo e. g. Vos o patricius spatricie) sanguis: a) Ita Livius Lib, 8.Λge dum Pontifex publicus populi Romani, praei verba quibus me devoveam. Plaut. in Capti v. Ach. I. se. a. Λbi stultus re Senec. in Herc. fur. v 8'ι. Stantes Saerificus eomas Di Iecta tege populo item . Nominativus pro genitiνο a. g. Initio Reges t Regum pars ingenium alii eorpus exercebant Geniti. ud quoque pro aliis Casibus e. g. Ejus rei ea res venis mihi in mentem b Saepe pro ablatiro Tacito Annal. cap. 26. laetum animi militem. Hosad.L
98쪽
Ddiri. i. Integer vitae scelerisque purus. Claudian. se Consul. Honorii r velavit regina comas, festinaque voti Praesumtum diadema dedit. Et statius iuulvis. Laudum sellinus, de budax ingenii. Non- , nunquam nominativus, qui verbo substantiu 6 a tergo addendas erat, in Genitivum pluralem mutatur. Horat. 3. Od. i 3. Fies nobilium tu quoque soniturii. e. fons nobilis. Datirus pariter pro aliis e. g. Tatilio cognomen Fuit Ciceroni Cicero, vel Ciceronio It. clamor caelo ad caelum ) cie. i, de inat. Quod in nnaquaque re juris beneficio populi Rom. habebam id tu mihi eripuisti atque abstulistise. mihi pro a
tse Terent. in Heaut. illum ille) ut vivat, optanta Plaut. a. Menaechm. I. Ego illum cille scio, quam cordi earus sit meo. Non sum id eius) nesciugpro Datira in illo Plauti t. Mosteli. a. si illum i
fervibis solum, dum tibi nune haec aetatula, in senecta male quaerere. & pro ablativo Livius; suam in gis vicem anxios, quam ejus. Curi. Lib. I. cap. ad . maestus non suam vicem. Cic. Lib. '. Ep. r D Res has magnam partem relinquere. Caelius Lib. s. ep. majorem partem nihil curare Caesar: q. heli. Gall. maximam partem lacte atque pecore vivunto
Focativis pro nominariνo, ut e macte virtute
99쪽
i. e. pes pedi: ce)Vossius de Constr.cap. I o. extr.inHiis storicis peregrinam istam loquendi rationem nonis probat ; Buchnerus autem de Commut. dic. rat. cap. pag. 29 I. Mihi ira, Panegyrica oratione laudem talia inveniant ; extra hanc vero intra vitium videntur stare, parce & cum iudicii usurpata, quod res & locus maxime instruunt. ιIn Numeris vero etiam permutatio nonunquam potest fieri, ut R. plurala pro singulari ponatur e. gpiarum mentium c8mmoda & praemia innumerai sunt, pro pietatis vel pii hominis: ipsi vidimus, pro: vidi. vel stingularu pro plurali e. g. conscribere militem f. milites. urbem armato milite complore, pro militibus r vel certio numeris ponatur: pro incerto e. g. O terque quaterque beati i. e. multis mo- . dis beati. In Terminationibus quoqua nominum abundantium, ut sunt buccina, &buccinum: lanius & lanio Pileus & pileum: materia & materies 1 avaritia & avarities: in casibus etiam e. g. in Genistro, domi & domus: in accusativo, navem & navim :&abiativo cum singulari, felice & selici: tum plurali, Poematibus & poematis, praecipue si voces e Graeco originem ducant, ejusdemque linguae inflexionem quandoque servent ut Pascha, Paschatis. Sic Cicerop. Verr. duo pocula non magna, veruntamen cum emblematis. Plaut. 4. Epid. a. Hanc asserva Cirram Circen Solis filiam. Horat. I. Od. T. Laudabunt' claram Rhodon, aut Mitylenen. virgil. Ecl. 1. Formosam resonare doces Amaryllida lylvas. Ibi
dem vicissim; Mirabar quid mesta DEoi Amarylli
100쪽
DE VARIAT INTERPRIMIT ET DERIV. 8s
vocares & II. aeneid. Quin ego non alio dignex te senere Palla. In Plurali quoque s. aeri. Congesta cremantur Thurea dona dapes, fuso crateres oli- Vo. Ecl. q. divisque videbit permistos Heroas , Aipse videbitur illis Martiat. Lib. I. Epigr. I. Toto n tus in orbe Martialis argutis Epigrammator libellis. Plin. Lib. . sermonis dubii de Varrone: Quam maxime vicino Graeco Graece dixit, ut nec Schematis quidem dicat, sed Schemasin.
Confinis huic permutatio inter primitiva Nderi vata praecipue diminutiva, ut si ponatur primis
rivum pro derivativo e. g. morbus Gallorum l. e.
Gallicus; vel diminntivo, sic Plautuς s. Pers a. frustum pueri, pro et puerulo, vicissim derivativamst. diminutivum pro primitivo e g. ne digitulo quidem eum tetigi, pro digito. Item: Nos homuli quantilli sumus, pro et nos homines quanti sumus. Sic quoque cum numerus distributus ponitur pro Cardinali e. g. bis seni juvenes, pro: bis sex juvenibus. Vel Caidinalis pro ordinali e. g. Sexta cervice feratur i. e. sex cervicibus. Nec ea hinc forisma longe abit, quando substantuum transit in a jecti νum e. g. si pro: homines, dicas: mortales,
item, pro: Vox hominis, vel humana. Horat. I.
Sat. r. vel tibi si sit opus liquidi non amplius urna; ubi liquidam poni rur pro liquore sive aqua, & Sat. o. Ridiculum acri fortius; ubi ridiculum ponitur lepido joco vesparticipum, ut fi pro: Medici, dicas:
Medentes: ap. Lucret. l, JO. Sed veluti pueris absinthia tetra medentes cum dare conantur. Sic Piro.