장음표시 사용
531쪽
ximus,nominant,coplectitur. Alteram circuitus parte, id est, omne id tempus, quod priorem partem siue a cessionem vigoremq; usque ad secundam accessionem sequitur,Gale. in lib. de temporibus, S alij veteres Grae
id est , deci nationem, remissionem , submissionem, ablationem, vel interuallum appellant. Proprie tamen, , t lib. j.de iudiciis,cap. 3.autor est Galenus id est, interuallum, tempus est, quo in quietem sebre va- μα- fantem accessio desiit: aut breuius quietis tempus,quod in febribus peculiari nomine αου illi ad est, insebricita c-tiis, si ita loqui licet, dicitur . . tia
Quot tempora uniuersalia unussusque morbiis
habeat. C A P. V. R. Τ N O N omnia animantia ad extremam ct constitutam usque senectutem perue V niunt, adeoq; omnes cetates pertranseunt: ita nec omnes morbi, propter sitam malitiam, S agro tantium imbecillitatem, singula tua tempora attingere possunt. Sunt enim morbi, 'ui duo duntaxat tempora habent Ut qui incrementi tepore interficiunt. Sunt etiam,qua tria tantum obtinent tempora, ut qui in vigore iugulant. Ex letalibus vero Nemo in morbis nullus quatuor tempora habet. Siquidem fieri declina: equit, ut vigore elapso, diminuto is morbo, victaq; il- tibe moratus vehementia,homo in declinatione eius vereat,ut se L mori- us lib. 3.de iudici js cap. s. Galenus ostendit. Quanqua tur. Enim interdum tiaoibus quum moritur homo, leuioreste appareat, non tamen tum vera est declinatio, sed salta potius & fcta, utpote quae a natura vincelate nequa qua accidat. N eq; enim alia de causa tunc declinare videtur morbus,quam quod virtus iam evicta,rion amplius moibosis causis reluctetur. Et sunt celte ex letalibus moibis non ulli, qui breui tepore S principium N au mentum percurrunt, ut fere augmentu habere nullum
videantur. Atq; hinc est quod Galenus in lib. de optima Caleniis
Iecta,lcribat nonnullos moibos acutos, ut a poplex iam, cus enarii mul atq; inuadunt vigore assiimere. Quod certe non rim.
Ita intelligendum venit,ut quidam hodie, qui omnia dacta Galeni malitiose peruertuli& iummo i ludio depraF a uant,
532쪽
uan interpretantur,quod eiusmodi morbi nullum habeant incrementum,quando fieri nequea ut ad summualiquid nisi ascendendo perueniat: sed quod tam celerister ab inuasione ad vigore perueniat, ut uix animaduerti possit augmentu, aJeoq; propemodum insensile sit . Atque hoc ipsiim plane sensisse Galenum alius eiusdem locus plane conuincit,qui est in libello de totius morbi temporibus,in quo manifeste apoplexiam incremetum habere inquit: atq; adeoiquid senserit,in libro de optima secta diserte exponit. Sed eiusdem verba siibiiciamus,
Quod ell: Quidam morbi statim limul atq, vigent,i uadere videntur,quod ipsum quidem ex numero eoru est,quae fieri nequeunt.Neque enim repente inuadente in vi ore esse a poplexiam quispiam dixerit, quonia i lis exquisite non est, sed bie ui tempore& principium, S augmentum percurrit, no tamen absque principio est, neq; statim absolutissime invadit: quemadmodum nec comitialis morbi accessio. Nemo enim ta subito symptomate corripitur,ut ii quibus ceruix aufertur: quam quam horum quoq; sectio primum aliquod, & secundum,& tertium,& quartum tempus habe ueluti etiam, si chirurous quamlibet partem incidat. Quae verba Galeni etia propria lingua referre uolui, ut hinc plenius lector eius cognosceret sentetiam,& quam inique a sycophantis hoc tempore flagelletur, qui singula propemodum eiusdem uerba in diuersiam quam ille putauerit,partem interpretantur. Caeterum qui salutares sunt morbi,quatuor interdum tempora obtinebunt, principium nimiru,augmentum,uigorem,& declinationem: idq; accidit,si soluantur. Si enim adhibitis remediis curentur,pauciora habebunt tempora. ni enim antequa
533쪽
erescant per conuenientia praesidia soluuntu r,augmento & uigore mutilantur.Si per iudicationem persectari terminantur, non pauciora quam tria habebunt. t Tempora morborum ut dignoscenda. cΛP. V r. V Μ quatuor temporum uniuersalium s morbi cognitio ad iudiciorum praedictios C nem unice,ut dictum est,conferat,ut quo. modo quispiam horum quoad fieri potest
exquisitam consequatur notitiam, nunc
monstremus, necesse est. Exorsi igitur a principio, de '. illis ita statuemus: Principii morbi finis adhuc futurus quinq; deprehenditur modis. Primo ex morbi ipsius natura & disterentia. Quippe febres ardentes, pleuritis, Pticyia uiscerum phlegmones,&id genus alii morbi acuti,bre- morbi veuis temporis principium hasent. Nam ut ipsi non sunt Estnosi
diuturni, ita neque principium longo durans tempore dum. obtinebunt.Cotrae pilepsia siue morbuxeo mitialis,co- Ex momxendicum & renum dolores,quartana, & similes mor' bi nasurabi diuturni longioris temporis principia habebunt. - Ε tempo-cundo, e temporibus anni,in quibus morbi exortu tur. ribita ara Qui enim aestate accidunt morbi,breuius: qui uero hye ui. me inuadunt,longius principiu habent. Hinc est,quod Hippocrates no temere in aphorismis dixerit: Aestiuae a via. quartanae magna ex: parte breues sunt,autumnales vero a s. longae,praesertim quae hyeme attingunt. Quanto enim breuior morbus est,tanto etia breuius principium obii Ex aetatenet.Tertio,ex aetate& natura aegrotantis. Na si calidae Crnat suerint,morbi eas corripientes s reuius principiu habe- ra ἀπο-bunt. Citius enim in iis concoctionis signa apparent. tauim Contra si frigidae fuerint aetates,longius principij tem - E regio pus Gotinebunt. Quarto,e regione in qua aeger decum e. bit. Haec enim perinde atq; aetas & natura aegrotantis, uel breuius,uel longius principij temputessciet. Quin Ex v ro,ex uictus ratione, quae antecesiit. Is enim si calidior EI- -& siccior fuerit,biliosius adeoq; calidius S siccius cor- tione. pus reddet. Contra, si frigidior & humidior fuit, pituitosum corpus essiciet. In bilioso aute corpore calidos
procreari morbos,& i pituitoso frigidos, nemo est qui F3 nestiat.
534쪽
Am metico ruitio et ribvi pedet rebus Ex hora. Longitu-
nesciat.Habent aute calidi morbi breuius,ut frigidi contra Ionetius principium. Caeteium persecti &iam abs ititi principij euidentissimum ac firmum admodum si gnum,concoctio manifesta existit. At'; hactenus pri cipi j breuioris aut Iongioris signa unde petenda sint indicauimus. Porro augmentum morbi tribus cognosciatur rebia ,nempe hora, in qua fit accessio ,eiusdem longitudine , & magnitudine liue vehementia. Nihil enim refert magnitudinem aut vehem etiam dicas. Duo enim haec nomina,visect.I. apho. Com. 12.testis est Galenus, apud veteres medicos usitata, saepius de una eademq; repronuntiantur . Ex hora quidem in qua sit accessio ita agnoscitur augmentum.Si accessio maturius invadit plus quam proportio postulat anteuertit, certissimum hinc augmenti indicium colligitur. Ex longitudine hoc modo, Si accessio anteuertendo in longius extenditur tempus,augmenti notam esse nemo non animaduertita Ex magnitudine seu vehementia hac ratione, Si acceΩsio vehementius amixerit, manifeste auimentum mor bi adesse coniicimus. Proinde accessio plurimo tempore anticipans, hoe est,consiletam inuasionis horam anteuertens,& longius, & multo etiam vehementius asstigens,esse tu dignum ac certum morbi habentis accessi nem,& per circuitus redeuntis,incrementum indicabit. Aliorum morborum augmentum, sicile ex illorum vehementia seu magnitudine iam increscete cognoscitur. Vigor autem indicatur, ubi haec omnia, in viri in acces,
fionibus aequalia,& sibi ipsis perquam simillima fuerint,
ac in eodem statu manserint, perseuerarintq;. Declina tio aute contrariis augmento signis cognoscitur, nempe si tardius quam consueuertint antea accessiones in vadant,s breviori tempore duranti & prioribus miti res fuerint,minusq; amixerint.Possimi autem alij mombi, qui per circuitus non inuadunt, ex sympto matur vehementia, vel remissione num in vigore aut declinatione sint, cognosci, iuxta illud Hippocratis: Quum incipiunt,& finiunt morbi, symptomata omnia leuissima sunt, in
535쪽
vitor morbi medico prae aliis temporitus pol fimum
mi AC TENVS quo pacto uniuersalia momborum tempora sint cognoscenda medi-- -r
H co,& quod illorum notitia ad futuram cri. sin iudicationemq; praenoscendam sit necessaria,ostendimus. Nunc vero quod prq, vigor omnibus aliis temporibus vigor potissimum medico morbi trisit praecognoscendus, tribus de causis docebimus. Pri- bus de mo, quod sine vigoris praecognitione virum iudicium causis esiturum sit n6me S quum fit,quale scit, sciri nequeat. d co co-Nam quum sutura bona iudicatio nisi ex praecedetibus gnoscen-
exquisitis concoctionibus praecoanosci non possit,& M. Ee hae quidem non nisi vigoris tempore appareant, condequitur hunc veluti normam quanda esse iudiciorum, adeoq; ut medico praecognoscatur, summe est necesIarium. Secundo, vigor hoc maxime nomine praecognoscendus veni quia nisi in vigore indicium morbi obtinuerint,ut in declinatione habeat, fieri nequit. Quicunque enim morbi vigoris te pus semel praeterierint, si certe sine iudicio perseuerant,& paulatim soluuntur, nullupraeterea elapso vigore mortis est periculum, quandoquide experientia testetur, nullum unqua in declinatione,vi morbi, periisse, ut antea quoq; dictum est.Sed ma
gis ratio ipsa. Neq; enim accidit,ut simul atq; morbosae Nussi
causae iam euictae ac concoctae simi,adeoq; natura supe- -2 63 imrauerit,aeger moriatur. Quapropter si qui sunt,quos in decor μ' declinatione interiisse constat,ij certe vel suis ipsorum, tione morvel medicorum erroribus mortui sunt. Tertio,vigoris ιμ-. tempus medico ideo praecognoscenduin, quod si moriturus est aeger aut non,nemo sciet, nisi vigoris tempus praecognouerit.Tunc enim primum mor aegrotanterneli necessarium, ubi uires prae moibi uiolentia succubuerint. Vtru uero prius superabitur,sciri non potest, si uigoris te pus incertu fuerit. Na si iudiciu intra unu die esse debeat,seruabitur aeger anteii a moi bo uires pro Ilernatur. Si uero ante uiginti dies,si sic accidat, nequeat aduenire iudicium,fieri potest ut interim natura fatigetur, adeo ut si liue appareant qgrotates alter qui de seruetur,
536쪽
alter obfuturi vigoris tempus moriatur.Quare Cum e evigoris tempore medicus sciat nunquid aegri vires sus.ficiant necne,non potest etiam conueniens victus ratio institui,nisi quales vires aegrotantis sint, praecognosca-1. M aur. Neque enim temere ab Hippocrate octum est: is Coniicere oportet, num aeger possit cum victa perdu- rare ad vigorem usque,& nunquid ille prius deficiat, is nec cum victu illo perdurare possit, aut morbus ante 4 ,, de faciat ac retundaturia Duo nanque sunt a quibus po-Duos ni tissimum cibandi consilia petuntur, nempe morbi vi- PMἶ- gor, Saegri vires Ratio itaque ipsi docet medico in cibal te nullo sic esse exercitandum ac laborandum, atque in iisurcora suturi vigoris p Uecognitione, quod fusius lib. 3 de iudiciis cap. s. Galenus monstrat. Caetrium,eum iam fi penumeto iudiciorum sir facta mentio, ordinis ratio postulare videtur, ut tandem quid sit iudicium, quot eius disseientiae , quibus notis quum praesens,vel , suturum est eprehendatur, & quae tandemst dierum iudicatoriorum natur ,&vis, exponamus .. Quae singula in secunda, quae sequi
se tur ectione ordine . . . docebimus I
537쪽
sECTIO II. iudicium. CAP. I . V o D Latinis medicis iudicium
vocatur,hoc Graecis αρ ι dicitur, varieq; Gale. lib. 1.de iudiciis,cap. I. teste, ab autoribus usurpatur. Primo,pro repentina, & subita in morbo mutatione. Sic sane a Gal. 3. progn. Corn.I. sect.aph. 2.Com. I 3.& a 3.& lib. I. Epid. Com. . desinitur. Nam in omnibus ia citatis locis crisin seu iudicium, subita & praecipite in morbis mutatione esse tradit. Quaproptereas,quae paulatim fiunt, mutationes, noerises seu iudicia,sed peculiari nomine λυσεμ, hoc est, solutiones Galenus appellare consueuit.Secundo,iudiciua nonnullis sumitur pro inclinatione in melius,quae tamen proprie loquendo non simpliciter iudicium,sed claadiectione deficiens iudicium, Galeno lib. 3. de iudiciis attestate dicitur. Tertio, pro turbatione corporis, quae excretiones & abscessus antecedit. Nam priusqua mombus per excretiones,& abscessus finiatur,non mediocris in aerari corpore fit turbatio. Hic nanu; fubito spiritum dissicilius trahit, vel delirat,vel calietine, vel spiei .dores ob oculos sibi versam putat, vel lachrymas iundit, vel oculos rubetes habe vel tempora grauia,vel in ceruice dolores percipit,interim vel caput uolet vel nigra quae . da oculis effundi queritur,vel stomacho laborat,vel in serius labru quasi tremulum ac intro contractu obtinet, uel rigore uehementi concutitur. Hanc itaq; turbationem subita Galenus quoq; lib. j. de oleb. iudicatorΠSca. 2.ci isin iudicium ve vocat. Quarto, risis Pomm mor bi solutione, siue subito, siue paulatim fiat, accipituris Quinto, pro solutione quae ad bonu terminatur. Et si aute variis modis a veteribus iudicii uox est usurpata,Galeno tamen, ut ex capite ultimo libri primi de iudiciis abunde liquet, no nisi pro subita in morbo mutatione,&Fulto magis pro ea, quae hanc antecedit tui batione su-
538쪽
de iudiciis cap. 2.teste, a iudiciali soro: ut enim in illo inter eum qui accusat, & alterum qui accusatur,atrocissima existit pugna,vnusq; lade vinci alter vero vincitur: sic etia in iudicio morbus ,& natura corporis acerrime
inter se pugna ut aegro nihil aliud,quam illis qui in i
dicio de morte aut vita audiunt sententiam,sit expectan dum. No igitur est,ut diximus, iudiciu nisi subita ac prs: ' ceps in morbo vel ad se nitate,vel ad morte mutatio. Ee
i si quidem natura separante a bonis mala,&ad excerne dum properante. Quare ob talem,quae iudicatione pr , cedit,perturbatione, aegri grauiter te habent. Interdum Calenus cutem non solum subita, sed&magnam Galenus per- iudiciti in mutatione crisin vocat,& merito quidem,quod non si-terduma ne certamine,ut lib. 3.de iudiciis,cap. v ait,&cu magnis Ana mu- symptomatis,quae medicu terrent udiciu fiat. Quaprotationem pler etsi febri S tertiana magnus morbus ac vehemes novocat, est,tam equii subito per vomitu, aut sudore,aliam ve excretione iudicatur, vi nihilominus magna in ea sat mutatio oportet.Siquide uomtu illum biliosum nausea,dolor sto machi,ac capiti s,pulsus interdu caretia, animi deliquiu,& id genus alia symptomata, no certe leuia, praece' dunt. Quod adiiciendu erat propter eos,qui hac etia in parte Galenum sugillare,ac flagellare,suo more, solent. De iudic' dissereuri'. C A P. II. ε . V DICTI, quodia definiuimus, Gal. lib. l. de dieb.iudicatorns teste,multae sunt diste- Absolu- - I remiae. Absolutu& perfectu, siue proprie tu per δε- ' & simpliciter iudiciu est, quod ex morbo Lyὰm e nihil reliqui facit sed subito abeo aegru li- iudiciti tu berat. Vel breuius,qd morbosum nihil relinquit. Gra
Imperse- cis κμις Ψιλuae dicitur. Imperfectu seu deficiens,quod ex Liam. morbo quippia relinquit, vel,ut tertio de iudiciis defini Fidum. tur, quod effatu digna in melius mutatione efficit, notamen integre morbu iluit. Graecis α-Mλη. & a
virmum. pellatur.Fidu,srm 'certumve est,quod nunqua reuerti Certum. tur. Grecis ασις, &noratur. Infidu,seu Iogum . incertu quod morbi recidiva sit. Graeci απιτον vocaris
Diceriis. Alii fidu definiunt esse quod naturae beneficio paratur. Infidu, quod morbi ratione contingit. Id quod certe iri ide recidit. Na quod natu rebeneficio paratur,& secuda
539쪽
ratione si iudicium id no accidit nisi postqua Qia in anima scorpore Galeno etia lib. 3. de dieb.decretorii, at- . testate,cocori fuerint,ideoli; eii copion excretione fit, . vel cuinsigni abscessu. Natura enim euietis ia ac concoctis noxiis humoribus eos discernit, & superuacua ex- Cremetave expellit. Quapropter iudiciu hoc sine recidi necesse est. Cotra. iiidiciu quod mo ibi ratione fit, no nisi natura irritata,vel ab aliquo externo, vel ab iis, qu in ipsis corpore detin situ accidit. inuocirca natura hoc modo incitata, crudis adhuc existentibus humori bus,excretiones terat, adeoq; utilia sim ui cu iis, quae laedunt expellit. Quae quide excretiones et si morbiim minuere videntur,tam e pollea violetius morbus insura ii, & recidiva fit. V i temere faciant qui productas a nobis Caleni definitiones sugillare audet. Periculosum iudi- per ut ciuiest,quod vehementibus 9 grauissimis sue inplomatis sium.
quod sine illis euenit. Graeci ob is appellant. Manile Securum diu siue euidos, quod excretione aliquo,aut insigni & co Manilie- spicuo abscessu st. G ecisae φή notatur.Obscuria quod stum. citra excretione, vel euidente abscessum accidit. Grecis Euidens. κrisu nuncupatur. Indicatu sive cu bonis indciis obseum euentem,quod a contoplatorio die prius eli ostensum. Indicata
iri Vci dicunt. Non indicatu,quod absq; signis fa vois iudiciu est, vel a nullo priore die indicatu. α -ον Graeci vo ratum. cant. Bonu,quod ad sanata te desinit, Graecis αδ ata bonum. nominatur. Malu,quod in gri pernici 5,& ad morte ter Idalum. minatur, Graecis κῆ. dicitur. Prius salutare etia vocari Salutare
posset, sicut posterius perniciosum S letale. Atque hae Letale. sunt m uniuersum omnes iudici j disserotiae, quas Hipp. lib. j. Epid. sect. quaternario c6plexus est numero, ita
,1 Animaduertere ac cognoscere oportet quae iis temporibus futura sint iudicia ad salutem. aut pernicie. aut mutationes ad melius,vel deterius.Sub primo enim genere absolutu, fidum certumve ct bonum: sub altero malia,perniciosum,& letale sub tertio imperfectum, tutum,manifestum indicatumq; : sub quarto incertu, perisulosum,obscuris,non indicatum,& malu copi eliendrta
540쪽
Qua sunt iudici, boni iam in antis nota e induta.
V DICIORVM disserentiis ex peditis, reliquum est, ut nunc notas, quibus bonuΙ iudicium iam instans praecognoscitur exponamus. Sunt autem boni iudicii iam imstantis signa praecipua quatuor. Primum
quidem & omnita maximum,sunt concoctiones,quae Inurinis,deiectionibus,& sipulis consideratur. Maximu autem esse concoctione in signu,hinc colligit Galen. lib. 3. de iudiciis,quod neminem unqua,etsi miliet iudiciis i tersuit,qui praecedentibus cococtionibus iudicatus est, mortuu esse viderit. Caeterum non est tamen omnibus
cococtionis signis in cunctis morbis eadem dignitas. Ina ' morbis enim thoracis & pulmonis, sputa potissimum
sideranda sunt. Non oportet tamen urinae cotempla
tione, & egestionu inspectione negligere. Si vero aeger
solum febricitat,citra alicuius visceris, verbi gratia,iecoris,lienis, renu,aut vesicae phlegmonem,urinas maxime Intueri couenit. Sin ventriculus laboret, alui deiecti nibus primu ,deinde etia urinis animum attendere oporῖ, . tet. Nunqua enim si febris,vel ex sola humorti putredine accensa,vel in parte phlegmone obsessa excitata, aDi 3 fuerit, urina ruin sipectio postliabenda erit. Alterum iami minentis boni iudicij signum est,ut antea ab aliquo indice cotemplatorioue die sit ostensium .Quid aute sit in 3 dex dies,infra explicabitur. Tertiu, ut in aliquo die iudi. catorio fiat. Qui aute sint dies iudicatorij,itide in sequetibus docebimus. Quartum, ut iudiciu fiat per modum
Q cς te seu excretione morbo copetentem. Copetet aute, si in ira cη ardente sebre vel sanauis e naribus profluat, vel post ve2ης hementu rigorem sudor multus & calidus per uniue ςμ m. sum corpus emanet: aut per vomitu, vel per aluum ali se e quid biliosum teger excernat. Cum enim ardens febris φρε 6 no sat nisi ex flaua bile intra vasa putrescente,ut omnes Ar sent' dictae excretiones per quas vel biliosus sanguis expur , ' gatur, vel biliosa excrementa vacuantur, ill couenianti ter necesse est. Pari ratione & febris tertiana per vomitu im& deiectionem biliosam,& sudores biliosos e toto coc 'μέ - pore manantes iudicari solet. Quotidiana vero febris, utpote