C. Cornelii Taciti opera

81쪽

exercituum QRomani nominis gloria pateretur, inventus is ipsa Britannia te minus. Nam Clota Bodotria, diversi maris testibus per immensum reveste angusto terrarum spatio dirimuntur: 'uod tum praesidiis firmabatur atque omnis propior sinus tenebatur, summotis velut in aliam insulam hostibus, XXIV. QUINT expeditionum anno, nave prima transgressus, ignotas ad id tempus gentes crebris simul ac prosperis proeliis domuit eamque partem Britanniae, quae Hiberniam aspicit, copiis instruxit, in spem magis , quam ob formidinem siquidem Hibernia , medio inter Britanniam atque Hispaniam sit , Gallico quoque mari Opportuna, valentissimam imperii partem magnis invicem usibus miscuerit. Spatium ejus, si Britanniae comparetur , angustius, nostri maris insulas superat. Solum caelumque in genia cultusque hominum haud multum a citannia differunt melius aditus portusque per commercia negotiatores cogniti Agricola expulsum seditione domestica unum ex regulis gentis exceperat, ac specie amicitia in occasionem retinebat Saepe ex eo audivi, legione una

modicis auxiliis debellari obtinerique

82쪽

Hiberniam posse. Idque etiam adversiis Britanniam profuturum , si Romana ubique arma, dc velut e conspectu libertas tolleretur. XXV. CETERUM aestate, qua seXtum ossicii annum inchoabat, amplexu civi tates trans Bodotriam sitas , quia motus universarum ultra gentium infesta hostili exercitu itinera timebantur, portuSclasse exploravit: quae ab Agricola primum adsumpta in partem virium , sequebatur egregia specie , cum simul terra , simul mari bellum impelleretur, ac sepe iisdem castris pedes, equesque, c nauticus mi les, mixti copiis de laetitia , sua quisque

facta , suos casus attollerent : ac moddo silvarumi montium profunda D modooe tempestatum ac sustuum adversam, hinc α terrae hostis m, hinc' auctus Oceanus is militari jactantia compararentur. Britam NnΟSaa quoque, ut ex captiVis audiebatur,

de visa classis obstupefaciebat , tamquam, maperto maris sui secreto, ultimum victis N perfugium clauderetur D. Ad manus de arma conversi Caledoniam incolentes populi , paratu magno, majore fama , uti mos est de ignotis se oppugnasse ultro D,

castella adorti, metum , Ut provocanteS,

addiderant regrediendumque citrati Bodotriam,

83쪽

ae Bodotriam , excedendum potius, , quam pellerentur D, ignavi specie prudentium admonebant: cum interim cognoscit, α hostes pluribus agminibus in-m rupturos M. Ac ne superante numero

peritia locorum circumiretur, diviso ipse in tres partes exercitu incessit. XXVI. Quo ubi cognitum hosti,

mutato repente consilio , univeri nonam

legionem , ut maxime invalidam , nocte adgressi, inter somnum ac trepidationem citas vigilibus, inrupere. Jamque in ipsis castris pugnabant, cum Agricola , iter hostium ab exploratoribus edoctus , cvestigiis insecutus, velocissimos equitum peditumque adsultare tergis pugnantium jubet, mox ab universis adjici clamorem:& propinqua luce fulsere signa ita anci pili malo territi Britanni Romanis redit animus ac securi pro salute , de gloria certabant ultro quinetiam erupere: fuit atrox in ipsis portarum angustiis proelium, donec pulsi hostes utroque exercitu certante , his, ut tulisse pena illis, ne eguisse auxilio viderentur Nubdnisi paludes silvae fugientes texissent, debellatum illa victoria foret. XXVII. Cusus constantia ac fama ferox exercitus, nihil virtuti sitae invium:

84쪽

C. CORNELII TA C UT ,, penetrandam Caledoniam , invenien

, dumque tandem Britanniae terminum,m continuo proeliorum cursu , fremebant atque illi modo cauti ac sapientes prompti post eventum ac magniloqui erant: iniquissima haec bellorum conditio est prospera omnes sibi vindicant, a Gversa uni imputantur. At Britanni non virtute , sed occasione Marte ducis rati, nihil ex arrogantia remittere, quominuSjuventutem armarent, conjuges ac liberos in loca tuta transferrent , coetibus ac

sacrificiis conspirationem civitatum sancirent atque ita inritatis utrimque animis discersum. XXVIII. EADEM aestate cohors Usipiorum , per Germanias conscripta, in

Britanniam transmissa , magnum ac me

morabile facinus ausa est Occiso centurione ac militibus , qui ad tradendam disciplinam immixti manipuli , exem plumi rectores habebantur , tres liburnicas, adactis per vim gubernatoribus, ascendere : in remigrante , suspectis duobus eoque interfectis, nondum vulgat rumore , ut miraculum provehebantur: mox hac atque illa rapti, δί cum

plerisque Britannorum, sua defensantium, proelio congressi, ac saepe victores ,

85쪽

aliquando pulsi , e ad extremum inopiae

venere , ut iniarmillImos suorum, mox sorte ductos vescerentur atque ita circumvecti Britanniam , amissis per insciatiam regendi naVibus , pro praedonibus habiti, primum a Suevis , mox a Frisiis intercepti sunt ac fuere , quo per commercia venumdatos bin in nostram usque ripam mutatione ementium adductos indicium tanti casus inlustravit. Initio aestatis Agricola, domestico vulnere ictus, anno ante natum filium amisit. Quem casum neque, ut plerique fortium virorum ambitiose, neque per lamenta rursus ac maerorem muliebriter tulit .in luctu bellum inter remedia erat. XXIX. Ιo1Tu praemissa classe, quae pluribus locis praedata, magnum S incer tum terrorem faceret, expedit exercitu, cui ex Britannis fortissimos, longa pace exploratos addiderat, ad montem Gram pium pervenit quem jam hostes insede rant. Nam Britanni, nihil fracti pugnae prioris eventu, ultionem aut servitium exspectantes, tandemque docti, commune periculum concordia propulsandum legationibus d foederibus omnium civi tatum vires exciverant. Jamque super triginta millia armatorum aspiciebantur,

86쪽

dis CORN II r adhuc adfluebat omnis juventus, euquibus cruda ac viridis senectus , clari bello , ac sua quisque decora gestantes :cum inter plures duces virtute dc genere praestans , nomine Calgacus , apud con tractam multitudinem , proelium poscentem , in hunc modum locutus fertur. XXX. cc QUO ΤΙΕNs causas belli

m necessitatem nostram intueor, magnus

m mihi animus est , hodiernum diem

mconsensumque vestrum , initium liber mlatis totius Britannice fore. Nam ini x versi servitutis expertes, nuthe ultram terrae , ac ne mare quidem securum mimminente nobis classe Romana citam proelium atque arma, quae fortibus ho- mnest , eadem etiam ignavis tutissimam sunt. Iriores pugnί , quibus adversiis, Romanos varia fortuna certatum est,m spem ac subsidium in nostris manibus,, habebant: quia nobilissimi totius Bri itanniae, eoque in ipsis penetralibus siti,

, , nec servientium litora aspicientes, oculos di, quoque a contactu dominationis invio ,, latos habebamus. Nos terrarum ac limbertati eXtremos, recessus ipse ac sinus es fama in hunc diem defendit: nunc te minimis Britanniae patet atque omnem ignotum pro magnifico est Sed nulla

87쪽

'iam ultra gens, nihil nisi fluctus Jc saxa,

, infestiores Romani quorum super m biam frustra per obsequium modesemtiam effugeris raptores Orbis, postquam mcundia vastantibus defuere terrae , 5 mare scrutantur si locuples hostis est. mavari si pauper , ambitiosici quos non moriens , non Occidens , satiaverit solim Omnium, opes atque inopiam pari aDmfectu concupiscunt: auferre, trucidare , mrapere falsis nominibus , imperium smatque ubi solitudinem faciunt, pacem Mappellant M. XXXI cc LIBERO cuique ac propin-m quos suos natura carissimos esse voluit: is hi per delectus, alibi servituti , aufe--runtur: conjuges sororesque etsi hostilemis libidinem et iant nomine amicorum matque hospitum polluuntur. Bona fortumnasque in tributum egerunt; in annonam m frumentum corpora ipsa ac manus msilvis ac paludibus emuniendis , inter

m Verbera ac contumelias, conterunt Nata

m servituti manCipia semel veneunt, atquom ultro a dominis aluntur Britannia ser-mvitutem suam quotidie emit, quotidiam pascit. Ac sicut in familia recentistinatium quisque servorum conservis ludibrio Deit sic in hoc orbis terrarum vetere

88쪽

m famulatu, novi nos viles in excidiurni petimur. Neque enim arva nobis, auri metalla , aut portus sunt, quibus exer-mcendis reservemur. Virtus porro ac fe-Nrocia subjectorum ingrata imperantibus: bivi longinquitas ac secretum ipsum Nuben tutius, e suspectius. Ita sublata spem veniae , tandem sumite animum , tamm quibus salus, quam quibus gloria caris- ω sima est. Trinobantes, femina duce N exurere coloniam , Xpugnare castra

, ac , nisi felicitas in socordiam vertisset, Mexuere jugum potuere nos integri mindomiti, Hibertatem non in praesen-mtia laturi, primo statim congressu non mostendamus quos sibi Caledonia viroso seposueritae, λXXXII. ec Α eamdem Romanis in m bello virtutem, quam in pace lasciviam, adesse crediti. Nostris illi dissensionibus, ac discordiis clari, vitia hostium in glo-ruriam exercitus sui Vertunt quem con ,, tractum ex diversissimis gentibus , ut m secundae res tenent , ita adverse dissol-mvent nisi si Gallos, Germanos, ci pudet dictu' Britannorum plerosque , o licet dominationi alienae sanguinem mcommodent, diutius tamen hostes quambo servos, fide V affectu teneri putatis

89쪽

mtoriae incitamenta pro nobis sunt nullaevi Romanos conjuge accendunt nulli parentes fugam exprobraturi sunt aut m nulla plerisque patria, aut alia est paucosm numero, circum trepidos ignorantia m caelum ipsum , ac mare, silvas , ignotam omnia circumspectantes, clausos UO-a, dammodo ac vinctos dii nobis tradidem runt. Ne terreat anus aspectus, draurim fulgor atque argenti, quod neque tegit boraeque vulnerat. In ipsa hostium acie minueniemus nostras manu : agnoscenti Britanni suam causam Grecordabunturm Galli priorem libertatem : deserent illos

m ceteri Germani, tamquam nuper Usipii, reliquerunt. Nec quidquam ultra fores, naidinis vacua castella, senum coloniae, minter male parentesin injuste imperan- ω te , aegra municipia .discordantia di,h1 dux, hic exercitus ibi tributa crumetalla , c ceterae servientium poenae, x, qua in aeternum proferre , aut statim di, ulcisci, in hoc campo est. Proinde iturim in aciem ac majores vestros, d posteros

is cogitate M.

XXXIII. ExchpERE Oxationem alacre S,

90쪽

8, C. CORNELII TACITI

barbari moris cantu, fremitu , clamoribusque dissionis. Jamque agmina, armorum fulgores, audentistimi cujusque

procursus simul instruebantur acies cum Agricola, quamquam laetum&vix munimentis coercitum militem accendendum adhuc ratus , ita disseruit Octavus

mannus est, commilitones, ex quo Virtutem auspiciis imperii Romani, fide atquem opera vestra Britanniam vicisti tot ex-mpeditionibus, tot prceliis, seu fortitudinem adversus hostes , seu patientia ac laborem pariae adversus ipsam rerum naturammopus sit, neque me militum, nequem vos ducis paenituit. Ergo egressi, e om veterum legatorum , Vos priorum eXer Dcituum terminos, finem Britanniae, non

m fama, nec rumore , sed castris Marmisi tenemus. Inventa Britannia, iubacta. m Equidem saepe in agmine , cui si vos pam ludes, montesve, flumina fatigarent, , fortissimi cujusque voces audiebam m quando dabitur hostis , quando acies is Veniunt e latebris suis extrusi votam virtusque in aperto , omniaque pronam victoribus , atque eadem victis adversa. m Nam ut superasse tantum itineris, silvas m evasu se transisse aestuaria, pulchrum ac

mdecorum in frontem ita fugientibus