C. Cornelii Taciti opera

71쪽

terrarum, caelique Fert Britannia aurum, d argentum , dc alia metalla, pretium victoriae gignit Oceanus margarita

sed subfusca ac liventia. Quidam artem abesse legentibus arbitrantur , nam in rubro mari viva ac spirantia saxis avelli in Britannia , prout expulsa sint, colligi: ego facilius crediderim naturam margaritis deelse , quam nobis aVaritiam. XIII. Ipsi Britanni delectum , ac tributa , de injuncta imperii munera ina pigre obeunt, si injuriae absint 'as aegre tolerant, jam domiti ut pareant, nondum ut serviant. Igitur primus omnium Romanorum divus Julius cum exercitu Britanniam ingressus , quamquam prospera pugna terruerit incolas , ac litore potitas sit, potest videri ostendisse posteris, non tradidisse Mox bella civilia, Din rempublicam versa Principum arma, ac longa oblivio Britanniae etiam in pace. ix Con- , filium id divus Augustus Vocabat. Tiberius praeceptumae, Agitasse Caium Caesarem de intranda Britannia satis conorat, ni velox ingenio, mobilis pamitentia,

ingentes adversus Germaniam conatus

frustra fui ent. Divus Claudius auctor

operis , transvectis legioitibus auxiliisque i

72쪽

c1 C. CORNELII TA C I ad adsumpto in partem rerum Vespasiano:

quod initium venturae mox fortunae fuit: domitae gentes, capti reges, monstratus

fatis VespasianuS. XIV. CONsu LARIUM primus Aulus Plautius praepositus, ac subinde Ostorius Scapula , uterque bello egregius redactaque paullatim in formam provinciae proxima pars Britanniae addita insuper

Veteranorum colonia : quaedam civitates

Cogiduno regi donatae cis ad nostraim usque memoriam fidissimus mansit vetere ac jam pridem recepta populi Romani

consuetudine , ut haberet instrumenta servitutis, reges. Mox Didius Gallus parta a prioribus continuit, paucis admodum castellis in ulteriora promotis , per quae fama aucti ossicii quaereretur. Didium Veranius excepit , isque intra annum exstinctus est. Suetonius hinc Paullinus biennio prosperas res habuit , subactis nationibus, firmatisque praesidiis: quorum fiducia Monam insulam , ut vires rebellibus ministrantem , adgressus , terga Occcasioni patefecit. XV. NAMQUE absentia legati remoto metu , Britanni agitare inter se mala servitutis, conferre injurias, interpretando accendere. α Nihil profici patienti

73쪽

AGRICOLA. 63M nisi ut graviora , tamquam ex facilim tolerantibus , imperentura singulos sibi molim reges fuisse , nunc binos imponi ο, e quibus legatus in sanguinem , procum rator in bona se ret aeque discordiam

M praepositorum , aeque concordiam sub-ο iectis exitiosam alterius manuS, cen-mturiones alterius, vim contumelias

miniscere : nihil jam cupiditat , nihilis libidini exceptum in proelio fortiorem messe , qui spoliet: nunc ab ignavis pie rurumque imbellibus eripi domos b, abstrahi liberos, injungi delectus, tam-mquam mori tantum pro patria nescientia robus quantulum enim transisse militum,

is sese Britanni numerenti sic e a-

ωnias excussisse jugum yra flumine , non m Oceano , defendiri sibi patriam , con-m juges, parentes, illis avaritiam de luxum riam causas belli esse : recessuros, uti divus Julius recessisset , modo virtutes

m majorum suorum aemularentur neVem proelii unius aut alterius eventu paVes mcerent plus impetu , majorem cons-m tantiam penes miseros esse. Jam Britan-mnorum etiam deos misereri, qui Ro-m manum ducem absentem , qui relegam tum in alia insula exercitum detinerent:

m jam ipsos , quod dissicillimum fuerit ,

74쪽

dere N.

XVI. II iri atquo talibus invicem in D tincti, Boudicea, generis regii femina duce neque enim sexum in imperiis discernunt sumpsere universi bellum ac sparsos per castella milites consectati, expugnatis praesidiis , ipsam coloniam invasere, ut sedem servitutis nec ullum in barbaris saevitiae genus omisit ira cvictoria. Quod nisi Paullinus, cognito

provinciae motu , propere subveni et, amus a Britannia foret quam unius proelii fortuna veteri patientiae restituit, tenentibus arma plerisque , quos conscientia defectionis, d propius ex legato timor

agitabat. Hic cum egregiu cetera , arroganter in deditos , , ut suae quoque injuriae ultor, durius consuleret missus Petronius Turpilianus , tamquam XOr bilior delictis hostium novus, eoque paenitentiae mitior, compositis prioribus nihil ultra ausus, Trebellio Maximo provinciam tradidit. Trebellius segnior cnullis castrorum experimentis, comitate quadam curandi provinciam tenuit. Di

dicere jam barbari quoque ignoscere vitiis blandientibus interventus civilium.

75쪽

Α I U A. sarrnorum praebuit justam segnitiae excusationem: sed discordia laboratum , cum adsuetus expeditionibus miles otio lascia viret. Trebellius , fuga ac latebris vitata exercitus ira , indecorus atque humilis precari mox praefuit ac velut pacti exercitus licentiam , dux salutem uegseditio sine sanguine stetit. Nec Vettius

Bolanus , manentibus adhuc civilibus bellis , agitavit Britanniam disciplina. Eadem inertia erga hostes , similis petulantia castrorum nisi quod innocens Bolanus nullis delictis invisus , caritatem paraverat loco auctoritatis.

XVII. ED ubi cum cetero orbe es pasianus& Britanniam reciperavit; magni duces, egregii exercitus, minuta hostium spes: c terrorem statim intulit Petilius Cerialis, Brigantum civitatem, quae numerosissima provinciae totius perhibetur, adgressius : multa proelia , .aliquando

non incruenta : magnamque Brigantum partem aut Victoria amplexus, aut bello.

Et cum Cerialis quidem alterius succes soris curam famamque obruisset, sustinuit quoque molem Julius Frontinus vir magnus quantum dicebat validamque iugnacem Silurum gentem armis

stibegit . super virtutem nostium Q

76쪽

cortina quoque dissicultates eluctatus.

XVIII HUNC Britanniae statum, has

bellorum vices media jam aestate trans gressus Agricola invenit, cum milites , yelut omissa expeditione , ad securitatem, hostes ad occasionem verterentur. Ordovicum civitas haud muli ante adventum ejus, alam , in finibus suis agentem, prope universam obtriverat eoque initio erecta provincia quibus bellum o lentibus erat, probare Xemplum , audrecentis legati animum opperiri. Tum Agricola , quamquam transacta aestas ,

sparsi per provinciam numeri, praesumpta apud militem illius anni quies, tarda contraria bellum inchoaturo, plerisque custodiri suspecta potius videbatur, ire obviam discrimini statuit contractisque legionum vexillis modica auxiliorum manu, quia in aequum degredi Ordovices non audebant, ipse ante agmen , ubceteris par animus simili periculo esset,

erexit aciem caesaque prope universa

gente, non ignarus instandum famae ac , prout prima cessissient , fore universari Monam insulam , cujus possessione revocatum Paullinum rebellione totius Britanniae supra memoravi, redigere in potestatem animo intendit. Sed, ut in dubiis

77쪽

AGRICOLA. 67 consiliis , naves deerant : ratiora constiantia ducis transvexit. Depositis omnibus

sarcinis, lectissimos auxiliarium , quibus nota Vada, patrius nandi usus , quo simul seque arma equo regunt, ita repente immisit, ut obstupefacti hos tes , qui lallem , qui naVes, qui mare exspectabant, nihil arduum aut invictum crediderint sic ad bellum venientibus. Ita petita pace , ac dedita insula, clarus ac magnus haberi Agricolara quippe cui ingredienti provinciam , quod tempus alii per ostentationem , aut ficiorum ambitum transigunt, labor periculum

placuisset. Nec Agricola , prosperitate

rerum in vanitatem usus, expeditionem aut victoriam vocabat, victos continuisse:

ne laureatis quidem gesta prosecutus est et sed ipsa dissimulatione famae famam auxit, aestimantibus quanta futuri spe tam magna tacuisset. XIX. CETERUM animorum provinciae prudens, simulque doctus per aliena experimenta , parum profici armis , si injuriae sequerentur, causas bellorum statuit exscindere A se suisque orsus , primam domum suam coercuit , quod plerisque haud minus arduum est , quam prOVin

ciam regere. Nihil per libertos servosque

78쪽

σ C. CORNELI L TACITI publica: reici non studiis privatis, nec ex

commendatione , aut precibus centurio

num milites adscire , sed optimum quemque fidelissimum putare : omnia scire

non omnia exsequiri parvis peccatis e niam , magnis severitatem commodare: nec poena semper , sed epius amitentia contentus Te officiis Madministratio nibus potius non peccatum praeponere, quam damnare , cum peccassent. Fru mentiri tributorum auctionem aequalitate munerum mollire , circumcisis , quae in quaestum reperta tributo gravius tolerabantur : namque per ludibrium adsidere clausis horreis , c emere ultro frumenta ac Vendere pretio cogebantur :devortia itinerum longinquitas regio num indicebatur, ut civitates a proximis hibernis in remota civi deferrent. donec , quod omnibus in promptu erat , paucis lucrosum fieret. X. primo statim anno Omprimendo egregiam famam paci ci cumdedit quae vel incuria, vel tolerantia priorum , haud miniis quam bellaim si mebatur. Sed ubi aestas advenit, contracto exercitu , multus in agmine laudare modestiam , disjectus coercere : loca castris

ipse capere, aestuaria ac silvas ipse pra

79쪽

popularetur atque ubi satis terruerat parcendo rursu inritamenta pacis Osten tare. Quibus rebus multae civitates, quae

in illum diem ex aequo egerant, datis obsidibus , iram posuere , c praesidiis

castellisque circumdatae , tanta ratione curaque , ut nulla ante Britanniae nova

pars inlacessita transierit, XXI. 4 aua, s libem saluberrimis consiliis absumpta : namque ut homines dispersi ac rudes , eoque bello faciles quietii otio per voluptates adsuescerent ;hortari privatim , adjuvare publice, ut templa , fora, domus exstruerent, laudando promptos castigando segnes e ita honoris aemulatio pro necessitate erat, Jam vero principum filios liberalibus artibus erudire ingenia Britannorum studiis Gallorum anteferre, ut qui modo linguam Romanam abnuebant, eloquela etiam concupiscerent inde etiam habitiis nostri honor, c frequens toga paullatimque discessum ad delinimenta vitio rum , porticus , c balnea, conviviorum elegantiam : idque apud imperitos humanitas vocabatur , cum pars se vitutis esset.

80쪽

XXII. TERΤ1 Us expeditionum annus novas gente aperuit , vastatis usque ad Taum Paestuario nomen est nationibus: qua formidine territi hostes, quamquam conflictatum saevis tempestatibus exerci gum , lacessere non ausiri ponendisque

insuper castellis spatium fuit. Adnotabant

periti, non alium ducem opportunitates

iocorum sapientius legisse : nullum ab Agricola positum castellum aut vi hostium

CXpugnarum , aut pactione ac fuga desertum. Crebrae eruptioneS: nam adversus moras obsidionis , annuis copiis firmabantur cita intrepida ibi hiems sibi quisque praesidio , inritis hostibus , eoque desperantibus , quia soliti plerumque

damna aestatis hibernis eventibus pensare, tum aestate atque hieme juxta pellebantur. Nec gricola umquam per alios gesta avidus intercepit seu centurio, seu prinfectus, incorruptum facti testem habebat. Apud quosdam acerbior in conviciis narrabatur: ut erat bonis comis, ita adversus malo injucundus ceterum ex iracundia nihil supererat : secretum d silentium ejus non timeres honestius putabat Dfendere , quam odisse. XXIII. QUARTA aestas obtinendis quae percurrerat, insumpta ac si virtus