C. Cornelii Taciti opera

91쪽

mpericulosissima , quae hodie prosperrimam sunt. Neque enim nobis aut locorum meadem notitia, aut commeatuum eaden

is abundantia : sed manus, C arma, δίm in his omnia. Quod ad me attinet,m jam pridem mihi decretum est , neque veXercitus, neque duci terga tuta esse. DProinde honesta mors turpi ita po-mtior incolumitas ac decus, eodemm loco sita sunt nec inglorium fuerit min ipso terrarum ac naturae fine ceci disse M. XXXIV. erici novae gentes atque ignotae macies constitisset aliorum exercituum

Mexemplis vos hortarer nunc vestra de M cor recensete, Vestros oculos interro x gate .cli sunt, quos proximo anno, Unam m legionem furto noctis adgrestos clamorem debellastis ii ceterorum Britannorum m fugacissimi rideoque tamdiu superstites. , Quomodo silvas saltusque penetranti m bus, fortissimum quodque animal contrae M ruere, pavida cinertia ipso agminisi sono pellunturA sic acerrimi Britanno rarum jam ridern ceciderunt reliquus m est numerus ignavorum metuentium m quos qubd tandem invenistis , non res-mtiterunt, sed deprehensi sunt novillimitra resin extremo metu corpora defixere tu

92쪽

81 C. CORNELII TACITI, his vestigiis , in quibus pulchram mspectabilem victoriam ederetis. Tran- ,sigite cum expeditionibus , imponitem quinquaginta annis magnum diem , adeo probate reipublicae numquam exercitui imputari potui e , aut moras belli, auti causas rebellandi B.

XXXV. F adloquente adhuc Agri

cola militum ardor eminebat, ciuinem orationis ingens alacritas consecuta est, statimque ad arma discursum. Instinctos ruentesque ita disposuit, ut peditum auxilia, quae octo millia erant, mediam aciem firmarent equitum tria millia , cornibus adfunderentur: legiones pro vallo stetere, ingens victoriae decus citra Romanum

sanguinem bellanti, auxilium , si pellerentur Britannorum acies in speciem timul ac terrorem editioribus locis constiterat, ita ut primum agmen aequo, ceteri per acclive jugum connexi velut insurgerent: media campi covinarius, eques

strepitu ac discursu complebat. Tum Agricola , superante hostium multitudine Veritus, ne simul in frontem , simul clatera suorum pugnaretur, diductis ordinibus, quamquam porrectior acies futura

erat,&ccarcellendas plerique celegiones,

admonebant , promptior in spem , c

93쪽

λ c in a U A. 83srmus adversis , dimisso equo pedes ante vexilla constitit. XXXVI. Ac primo congressu eminus certabatur simul constantia, simul arte Britanni, ingentibus gladiis, irevibus

cetris , missilia nostrorum Vitare , vel excutere, atque ipsi magnam vim telo rum superfundere : donec Agricola tres Batavorum cohortes ac Tungrorum duas cohortatus est , ut rem ad mucrone ac manus adducerent quod doiplis vetustate

militiae exercitatum , dc hostibus inhabile parva scutavi enormes gladios gerentibus: nam Britannorum gladii sine mucrone

complexum armorum .in arcto p

gnam non tolerabant. Igitur, ut Batavi miscere ictus , terire umbonibus , Ora foedare tractis, qui in aequo obstiterant, erigere in colle aciem coepere , ceterae cohortes , aemulatione .impetu commistae , proximos quosque caedere ac plerique semineces, aut integri festinatione victoriae relinquebantur. Interim equitum turmae fugere covinarii peditum se proelio miscuere: quamquam recentem terrorem intulerant, densis tamen

hostium agminibus, cinaequalibus locis haerebant minimeque equestris expugnae acies erat, cum aegre diu stantes , simul

94쪽

C. CORNELII TA Iequorum corporibus impellerentur, ac sepe vagi currus, exterriti sine rectoribus equi , ut quemque formido tulerat , transversos , aut obvios incursabant.

XXXVII. ET Britanni, qui adhuc pugnae expertes summa collium insederant, dc paucitatem nostrorum acui sperne bant, degredi paullatim , .circumire terga Vincentium coeperant ni id ipsum veritus Agricola quatuor equitum alas, ad subita belli retentas, venientibus rposuisset, quantoque ferocius accurrerant,

tant,acrius pulsos in fugam disjecisset. Ita consilium Britannorum in ipsos versum :transvectaque praecepto ducis in fronte

pugnantium alta, aversam hostium aciem invasere.Tum verbpatentibus locis grande dc atrox spectaculum sequi, Vulnerare, capere, atque eosdem , Oblatis aliis, trucidare. Jam hostium , prout cuique inge

nium erat, catervae armatorum paucio

ribus terga praestare quidam inermes ultro ruere, ac se morti offerre. Pastimarina corpora, lacer artus , Ccruenta humus Maliquando etiam victis Ira virtusque postquam silvis appropin quarunt, collecti, primos sequentium incautos in locorum ignaro , circumveniebant. Quod ni frequens ubique

95쪽

A et x U A. 8s Agricola , validas expeditas cohortes indae nis modo, sicubi arctiora erant parten equitum , dimissis equis , simul rariores silvas equitem persultare ullisset, acceptum aliquod vulnus per nimiam fiduciam foret. Ceterum , ubi compo sitos firmis ordinibus sequi rursus videre, in fugam versi, non agminibus , ut prius, nec alius alium respectantes , rari, vi tabundi invicem , longinqua atque Via

petiere finis sequendi noxi satietas fuit: caesa hostium ad decem millia nostrorum trecenti sexaginta cecidere : in quis Aulus Atticus , praefectus cohortis, juvenili ardores ferocia equi hostibus illatus. XXXVIII. ET nox quidem gaudio praedaque laeta victoribus : Britanni pa

lantes, mixtoque Virorum mulierumque ploratu , trahere VulneratoS, Vocare in tegros, deserere domos , ac per iram ultro

incendere eligere latebras , dc statim relinquere miscere invicem consilia aliqua , dein separare : aliquando frangi aspectu pignorum suorum , saeptu con citari satisque constabat saevisse quosdam

in conjuges ac liberos , tamquam mise rerentur. Proximus dies faciem victoriae

latius aperuit vastum ubique silentium secreti colles , fumantia procul tecta ,

96쪽

nem exploratoribus obvius quibus ui Omnem partem dimillis, ubi incerta vestigia, neque usquam conglobari hostes compertum, exacta jam aestate spargi bellum nequibat , in fines Horestorum exercitum deducit. Ibi acceptis obsidibus, praefecto classis re circumvehi Britanniam, praecepit datae ad id vires, iraecesserat terror ipse peditem atque equites lento itinere, qu novarum gentium animi ipsa

transitus mora terrerentur, in hibernis

locavit Et simul classis secunda tempestate

ac fama Trutulensem portum tenuit, unde proximo latere Britanniae lecto omnis redierat. XXIX. HUNC rerum cursum, quam

quam nulla verborum jactantia epistolis Agricolae auctum, ut Domitiano moris erat, fronte laetus lectore anXiu excepit. In erat conscientia , derisui fuissis nuper falsum e Germania triumphum , emptis per commercia, quorum habitus S crines in captivorum speciem formarentur : at

nunc eram magnamque victoriam , tot

millibus 'ostium aeses . ingenti famaeelebrari. Id sibi maxime formidolosum privati hominis nomen supra Principis attolli frustra studia fori, civilium artium decus in silentium acta, si mili

97쪽

Α et et A. 87tarem gloriam alius Occuparet: cetera utcumque facilius distimulari, ducis boni Imperatoriam Virtutem esse. Talibus curis exercitus, quodque saevae cogitationis indicium erat, secreto suo satiatus, optimum in praesentia statuit , reponere Odium donec impetus fanate, favor exercitus languesceret: nam etiam tum Agricola

Britanniam obtinebat. XL IGITUR ae triumphalia ornamenta,ms illustris statuae honorem, quidquidi pro triumpho datur m , multo Verborum

honore cumulata decerni in senatu ubet, addique insuper opinionem , Syriam provinciam Agricolae destinari, vacuam tum

morte Atilii Rufi consularis, majoribus reservatam. Credidere plerique libertum ex secretioribus ministeriis missum ad Agricolam , codicillos, quibus ei Syria

dabatur , tulisse , cum praecepto, ut, si in Britannia foret, traderentur eumque

libertum in ipso freto Oceani obvium

Agricolae , ne appellato quidem eo, ad Domitianum remeasse : sive verum istud, sive ex ingenio Principis fictum ac compositum est. Tradiderat interim Agricola 1hccestari suo provinciam quietam tutam que Ac ne notabilis celebritate .see quenti occurrentium introitus esset,

98쪽

vitato amicorum ossicio, noctu in Urbem, noctu in palatium, ita ut praeceptum erat, venit exceptusque brevi osculo, nullo sermone , turbae servientium immixtus est. Ceterum ut militare nomen , graVeinter otiosos, aliis virtutibus temperaret, tranquillitatem atque otium penituMaUXit,icultu modicus, sermone facilis, uno aut altero amicorum comitatus adebit plerique , quibus magnos viros per ambitionem aestimare mos est , vis aspectoqua Agricola mim erent famam , pauci in

terpretarentur.

XLI. CREBRO per eos dies apud Domitianum absens Ccusatus , abien Sabsolutus est causa periculi non crime ullum , aut querela laesi cujusquam , sed infensus virtutibus Princeps gloria viri, ac pessimum inimicorum genus , laudantes. Et ea insecuta sunt reipublicae tempora , quae sileri Agricolam non sinerent : tot exercitus in Moesia Daciaque δ Germania Pannoniaque , temeritate aut per ignaviam ducum amissi tot mili lares viri cum tot cohortibus expugnati

capti nec jam de limite imperii cripa , sed de hibernis legionum posses

sone dubitatum. Ita cum damna damnis continuarentur , atque omni annu S

99쪽

x G I x A. 89stineribus .cladibus insigniretur, poscebatur ore vulgi dux Agricola : comparantibus cuncti Vigorem , constantiam , 5 expertum bellis animum , cum inertia dc formidine eorum. Quibus sermonibus satis constat Domitiani quoque aures Ver beratas, dum optimus quisque libertorum

amore de de , pessimi malignitate clivore , pronum deterioribus Principem exstimulabant. Sic Agricola simul suis virtutibus, simul vitiis aliorum, in ipsani

gloriam praeceps agebatur. XLII ADERA jam annus, quo proconsulatum Assiid Africae sortiretur , cocciso Civica nuper , nec Agricolae con silium deerat, nec Domitiano eXemplum. Accessere quidam, cogitationum Principis periti, qui , iturus ne esset in provin-mciam x , ultro Agricolam interrogarentua prim occultius requietem dc otium is laudare , o Goperam suam in adpro-mbanda excusatione inferre : postremo non jam obscuri, suadentes simul terrentesque , pertraxere ad Domitianum qui paratus simulatione, in arrogantiam com positus, audiit preces excusantis , c

curia adnuisset, agi sibi gratias passus est: nec erubuit beneficii invidia : salarium ramen, proconsulari solitum offerri ,

100쪽

so CORNELI, TACITI quibusdam a seipso concessum , Agricolae

non dedit sive offensus , non petitum sive ex conscientia, ne quod Vetuerat videretur emisse Proprium humani ingenii est , odisse , quem Ieseris : Domitiani ver natura praeceps in iram , dc ub obscurior, eb irrevocabilior, moderatione tamen prudentiaque Agricolae leniebatur: quia non contumacia , neque inani ac latione libertatis , famam fatumque prOVocabat Sciant, quibus moris est illicita mirari posse etiam sub malis Principibus magnos viros esse obsequiumque ac modestiam , si industria ac vigor adsint, eblaudis excedere, ab plerique per abrupta, sed in nullum reipublicae usum, ambitiosa

morte inclaruerunt.

XLIII. 1Nis vitae ejus nobis luctuosus, amicis tristis, extraneis etiam ignotisque non sine cura fuit. Vulgus quoque, chic aliud agens populus, VentitaVere ad domum, ter fora in circulos locuti

sunt nec quisquam , audita morte Agri- Ohe, aut laetatus est, aut statim oblitus est. Augebat miserationem constans rumor, Veneno interceptum n Nobis nihil comperti adfirmare ausim : ceterum per Omnem valetudinem ejus , crebriu , quam ex more principatus per nuntios