장음표시 사용
181쪽
Carcum corpus ad hostis vertere. Deinde Volucem, quo niam hostilia faceret, ovem maxumUm obtestatus, Ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire jubet. Ille lacrumans orare, ne ea Crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Jugurthae, cui videlicet speculanti iter suum cognitum esset. Ceterum, quoniam neque ingentem multi tudinem haberet, et spes opesque ejus Omnes e patre suo penderent, Credere, illum nihil ausurum palam, quum ipse filius testis ades et quare optumum factu videri, per media ejus castra palam transire sese, vel praemisiis, vel ibidem relictis Mauris, solum cum Sulla iturum. Ea res, ut in tali negotio, probata a statim prosecti, quia de improviso accessserant, dubio atque haesitante Jugurtha, inColumes trans eunt. Deinde paucis diebus, quo ire intenderant, per
CVIII. BI cum Boccho Numida quidam, Aspar nomine, multum et familiariter agebat, praemisiis ab Jugurtha, postquam Sullam accitum audierat, orator, et subdole speculatum Bocchi Consilia praeterea Dabar, Masctugradae filius, ex gente Masinisce, Ceterum materno genere impar nam pater ejUs e ConCUbina ortus erat Mauro ob ingenii multa bona Carias CCeptias Ue. Quem Bocchus fidum Romanis multis ante tempestatibus eXpertus, illico ad Sullam nunciatum mittit, paratum sese
182쪽
seCere, quae populus Romanus vellet colloquio diem, locum, tempus ipse delegeret consulta sese omnia cum illo integra habereri ne Iugurthae legatum pertimes Ceret; quore CommUnis licentius gereretur; nam ab insidiis ejus aliter Caveri nequivisse. Sed ego Comperior, Bocchum magis Punica fide, quam ob ea, quae praedicabat, simul Romanos et Numidam spe pacis detinuisse, multumque Um animo suo volvere solitum, Jugurtham Romanis, an illi Sullam traderet lubidinem adversum nos, metum pro nobis suasisse.
GITUR Sulla respondit: pauca se Coram Aspare
loCUtUriam, Cetera OCCUlte, aut nullo aut quam
paucissumis praesentibus simul edocet, qua re sponderentur. Postquam, sicuti voluerat, Congressi, dicit: se missum a Consule, venisse, quaesitum ab eo, pacem an bellum agitaturus foret. Tum reX, Ut praeCeptUm Uerat, post diem decimum redire jubet ac nihil etiam nunc decrevisse, sed illo die responsurum dein ambo in sua castra digressi. Sed ubi plerumque noctis processit, Sulla a Boccho occulte accersitur : ab utroque tantummodo fidi interpretes adhibentur praeterea Dabar internunCius, sanctus vir et eX sententia ambobus Ac statim sic rex incipit:
183쪽
UMQUAM ego ratus sum fore, Uti re maXUmUS in a terra, et OmniUm, quos novi, opulentis- sumus, privato homini gratiam deberem. Et mehercule, Sulla, ante te Cognitum, multis orantibus, aliis ultro egomet opem tuli, nullius indigui. Id imminutum, quod ceteri dolere solent, ego laetor fuerit mihi pretium eguisse aliquando tuae amicitiae, qua apud animum meum nihil carius habeo. Id adeo experiri licet arma viros, CCUniam, postremo quicquid animo lubet, sume, utere et, UOad vives, numquam tibi redditam gratiam putaveris semper apud me integra erit denique nihil me sciente, frustra Voles. Nam, Ut ego existumo, regem armis, quam munifi- Centia, vinci, minus sagitiosum est. Ceterum de republica Vestra, Irius hia Curator missus es, paucis accipe Bellum ego populo Romano neque feci, neque factU Umquam volui finis meos adversum armatos armis tutatus sum. domitto, quando vobis ita placet gerite, uti voltis, iam
Iugurtha bellum. Ego sumen Mulucham, quod inter me et Micipsam fuit, non egrediar, neque intrare UgUrtham sinam. Praeterea si quid meque vobisque dignum petiveris, haud repulsus abibis.'
184쪽
ea Sulla pro se breviter et modice, de pace et de Communibus rebus multis disseruit. Denique regi patefecit, quod polliceatur, Senatum et populum Romanum, quoniam ampliUS armis ValUissent, non in gratiam habituros faciundum aliquid, quod illorum magis, quam sua, retulisse videretur id adeo in promptu esse, quoniam Jugurthae Copiam haberet quem si Romanis tradidisset, fore, uti illi plurimum deberetur amicitiam,
foedus, Umidiae partem, Uam Un peteret, Un Ultro adventuram. Re primo negitare : assinitatem, Cognationem, praeterea foedus intervenisse : ad ho metuere, ne
fluxa fide usus, popularium animos Verteret, qUis et UgUrtha Carus, et Romani invisi erant. Denique saepius fatigatus lenitur, et e voluntate Sullae omnia se facturum promittit. Ceterum ad simulandam pacem, cujus Numida, desessus bello, avidissumus erat, quae utilia visa, Constituunt. Ita, composito dolo, digrediuntur. CXII.
T rex postero die Asparem, Iugurthae legatum, appellat dicitque sibi per Dabarem ex Sulla
cognitum, posse Conditionibus bellum poni: quamobrem regis sui sententiam exquireret. Ille laetus in castra Jugurthae venit Deinde a, illo cuncta aedoctus,
185쪽
properato itinere, post diem octavum redit ad Bocchum, et ei nunciat, Jugurtham Cupere omnia, quae imperarentUr, facere sed Mario parum fidere saepe antea Cum imperatoribus Romanis pacem Conventam, frustra fuisse. Ceterum Bocchus si ambobus Consultum et ratam paCem Vellet, daret operam, Ut Una ab omnibus, quasi de pace, in colloquium
veniretur ibique sibi Sullam traderet quum talem virum in potestatem habuisset, tum fore, ut jussit Senatus atque populi Romani foedus feret neque hominem nobilem, non sua ignavia, sed ob rem publicam, in hostium potestate, relictum iri.
CXIII. IEC Maurus secum ipse diu volvens, tandem promisit ceterum dolo, an Vere, UnctatUS, parUm Comperimus. Sed plerUmqUe regiae Voluntates,
Ut vehementes, sic mobiles, saepe ipsae sibi adversae. Postea, tempore et loco constituto, in colloquium uti de pace veniretur, Bocchus Sullam modo, modo Iugurthae legatum appellare, benigne habere, idem ambobus polliceri. Illi pariter laeti, ac spei bonae pleni es e. Sed nocte ea, quae proXUma fuit ante diem colloquio decretum, Maurus, adhibitis amicis, a statim, immutata voluntate, remotis ceteris, dicitur secum ipse multa agitavista vultu, Colore a motu Corporis pariter atque animo varius quae scilicet, taCente ipso, CCulta peC- toris patefecisse. Tamen postremo Sullam accersiri jubet, et
186쪽
1 8 SALLUSTI BELLUM JUGURTHINUM.
ex ejus sententia Numidae insidias tendit. Deinde, ubi dies advenit et ei nunciatum est, Iugurtham haud procul abesse; Cum paUCis amicis et Quaestore nostro, quasi obvius honoris Causia procedit in tumulum, facillumum visu insidiantibus. Eodem Numida cum plerisque necessariis suis, inermis, Uti dictum erat, accedit ac statim, signo dato, undique simul ex insidiis invaditur. Ceteri obtruncati Iugurtha Sullae vinctus traditur, et ab eo ad Marium deductus est.
E idem tempus adversum Gallos ab ducibus nostris in Caepione et Gn. Manlio male pugnatum; quo metu Italia omnis Contremuerat. Ibique et inde usque ad nostram memoriam Romani sic habuere : alia omnia virtuti suae prona siue Cum Gallis pro salute, non pro gloria certare. Sed postquam bellum in Numidia consectum et Jugurtham vinctum adduci Romam nunciatum est; Marius Consul absens factus est, et ei decreta provincia Gallia. Isque alendis anuariis magna gloria Consul triumphavit. Ea tempestate spes atque opes civitatis in illo
187쪽
EX C. CRISPI SALLUSTII HISTORIARUM LIBRIS FRAGMENTA.
M. milii Lepidi of ad P. R. oratio contra Sullam. Sulla mortuus es M. milio Lepido e Lutatio Catulo Osi anno 676 U. LEMENTI A et probitas vostra, Quirites, quibu8 per Cetera gente maXumi et clari estis, plurimum timoris mihi faciunt adversum tyrannidem L. Sullae ne aut ipsi nefanda quae aestumatis, ea parum Credendo de aliis, Cir-Cumveniamini praesertim quum illi spes omnis in scelere atque perfidia sit, neque se aliter tutum putet, quam si pejor atque intestabilior metu vostro fuerit, quo captivis libertatis curam miseria eXimat aut, si provideritis, in tutandis periculis magis, quam ulciscendo, teneamini. Satellites quidem ejus, homine maXumi nominis, optumi majorum eXemplis, nequeo satis mirari, qui dominationis in vos servitium suum mercedem dant, et utrumque per injuriam malunt, quam optumo jure liberi agere :praeclara Brutorum atque Emiliorum et Lutatiorum proles, geniti ad ea, quae majore Virtute peperere, subvertunda. Nam quid a Pyrrho, Hannibale Philippoque et Antiocho defensum est aliud, quam libertas et suae cuique sedes neu cui nisi legibus, pareremus quae Cuncta saevus iste Romulus, quasi ab Xternis rapta, tenet; non tot Xercituum Clade, neque consulum et aliorum principum, quos fortuna belli consumpserat, satiatus sed tum crudelior, quum plerosque secundae res in miserationem ex ira vertunt. Quin solus omnium, post memoriam hominum, supplicia in post futuros composuit; quis prius injuria, quam ita, Certa esset pravisiumeque per sceleris immanitatem adhuc tutus fuit, dum vos,
188쪽
metu graviori servitii, a repetunda libertate terremini. Agendum atque obviam eundum est, Quirites, ne spolia vostra penes illos sint non prolatandum neque votis paranda auxilia Nisi forte speratis, taedium jam aut pudorem tyrannidis Sulla esse, et eum per scelus occupata periculosius dimissurum. At ille eo processit, uti nihil gloriosum, nisi tutum, et omnia retinenda dominationis honesta aestumet. Itaque illa quies et otium Cum libertate, quae multi probi potius, quam laborem Cum honoribus, Capessebant, nulla sunt. Hac tempestate serviundum aut imperitandum habendus metus est aut faciundus, Quirites. Nam quid ultra quaeve humana superant, aut divina impolluta sunt Populus Romanus, paullo ante gentium moderator, Xutu imperio, gloria, jure agitandi inops despectusque, ne servilia quidem alimenta reliqua habet. Sociorum et Latii magna vis civitate, pro multis et egregiis factis a vobis data, per unum prohibentur : et plebis innoXiae patria sedes occupavere pauci satellites, mercedem scelerum. Leges, judicia, aerarium, proVinciae, reges pene unum denique necis civium et vitae licentia. Simul humanas hostias vidistis, et sepulcra infecta sanguine civili Estne viris reliqui aliud, quam solvere injuriam, aut mori per virtutem y quoniam quidem unum omnibus finem, natura vel ferro septis, statuit; neque quisquam Xtremam necessitatem nihil ausus, nisi muliebri ingenio, eXspectat. Verum ego seditiosus, uti Sulla ait, qui praemia turbarum queror; et bellum cupiens, qui jura pacis repeto. Scilicet, quia non aliter salvi satisque tuti in imperio eritis, nisi Vettius Picens et scriba Cornelius aliena bene parta prodegerint nisi approbariti omnes proscriptiones innoxiorum ob divitias, cruciatus virorum illustrium, vastam urbem fuga et caedibus, bona civium miserorum quasi Cimbricam praedam venum aut dono datam. At objectat mihi possessiones ex bonis proscriptorum quod quidem scelerum illius Vel maXumum est, non me neque quemquam omnium satis tutum fuisse, si recte faceremus. Atque illa, quae tum formidine mercatus sum, pretio soluto, dominis tamen restitu neque pati consilium est, ullam e civibus praedam esse. Satis
illa fuerint, quae rabie contracta toleravimus, manus Conserentes inter se Romanos Xercitus, et arma ab Xterni in nosmet versa Scelerum et contumeliarum omnium finis sit. Quorum adeo Sullam non poenitet,
ut et facta in gloria numeret, et, si liceat, avidius fecerit. Neque jam, quid existumetis de illo, sed quantum vos audeatiS, Vereor ; ne aliuS
189쪽
alium principem Xspectantes, ante Capiamini, non opibus ejus, quae futiles et corruptae sunt, sed vostra socordia, quam aptum iri licet, et quam audeat tam videri felicem. Nam praeter satellites Commaculatos, quis eadem volo aut quis non omnia mutata, praeter victoriam ξ Scilicet milites quorum sanguine Tarulae Scyroque, pessumis servorum, divitiae partae sunt: an, quibus praelatus in magistratibus capiundis Fufidius, ancilla turpis, honorum omnium dehonestamentum Itaque maXumam mihi fiduciam parit victor exercitus, cui per volnera et labores nihil, praeter tyrannum, quaesitum est. Nisi forte tribuniciam potestatem eversum profecti sunt, per arma conditam a majoribus suis, utique jura et judicia sibimet extorquerent egregia scilicet mercede, quum relegati in paludes et silvas, Contumeliam atque invidiam suam, praemia penes paucos intellegerent. Quare igitur tanto agmine atque animis inceditqquia secundae res mire sunt vitiis obtentui quibus labefactis, quam formidatus antea est, tam Contemnetur nisi forte spe Concordiae et pacis, quae sceleri et parricidio suo nomina indidit. Neque aliter rempublicam et belli finem ait, nisi maneat eXpulsa agris plebes, praeda civilis acerbis- sum jus judiciumque omnium rerum penes se, quod populi Romani fuit. Quae si vobis pax et concordia intelleguntur, maXum turbamenta reipublicae atque eXitia probate : annuit legibus impositis accipite otium Cum servitio et tradite exemplum posteris ad populum Romanum suimet sanguinis mercede circumveniundum. Mihi quamquam per hoc summum imperium satis quaesitum erat nomini majorum, dignitati, atque etiam praesidio tamen non fuit consilium, privata ope facere;
potiorque visa est periculosa libertas quieto servitio. Quae si probatis, adeste, Quirites, et bene juvantibus diis, . Emilium Consulem ducem et auctorem sequimini ad recipiundam libertatem.
Oratio L. Philippi Cos. 663 U. contra Lepidum in Senatu.
ΜaXum Vellem, Patres conscripti, rempublicam quietam essse, aut in periculis a promptisum quoque defendi denique prava incepta consultoribus noXae esse. Sed contra, seditionibus omnia turbata sunt; et ab iis, quos prohibere magis decebat. Postremo, quae pessum et stultistimi decrevere, ea bonis et sapientibus faciunda sunt. Nam bellum atque arma, quamquam Vobis invisa, tamen, quia Lepido placent, sumenda
190쪽
sunt. Nisi sorte cui pacem praestare et bellum pati, consilium est. Proh dii boni, qui hanc urbem, omissa cura, adhuc regitis Μ. Emilius, Omnium flagitiosorum postremus, qui pejor an ignavior sit, deliberari non potest, Xercitum opprimundae libertatis habet, et se e contempto
metuendum effecit vos, mussantes et retractante Verbi et vatum Carminibus, pacem optatis magis, quam defenditis neque intellegitis, mollitia decretorum vobis dignitatem, illi metum detrahi, atque id jure quoniam e rapinis consulatum, ob seditionem provinciam Cum eXercitu adeptus est. Quid ille ob bene facta Cepisset, cujus sceleribus tanta praemia tribuistis A scilicet eos, qui ad postremum usque legatOS, paCem, concordiam et alia hujuscemodi decreverunt, gratiam ab eo peperisse. Imo despecti et indigni republicae habiti, praede loco aestumantur quippe
metu pacem repetentes, quo habitam amiserant. Equidem a principio, quum Etruriam conjurare, proscriptos accerssiri, largitionibus rempublicam lacerari videbam, maturandum putabam, et Catuli consilia Cum paucis secutus sum. Ceterum illi, qui gentis Emilia benefacta Xtollebant, et ignoscendo populum Romanum magnitudinem auXisse, nusquam etiam tum Lepidum progressum aiebant; et quum priVata arma Opprimundae libertatis cepisset, sibi quisque opes aut patrocinia quaerendo, Consilium publicum Corruperunt. At tum erat Lepidus latro Cum calonibus et paucis sicariis, quorum nemo diurna mercede vitam mutaverit: nunc est proconsul Cum imperio, non emto, sed dato a vobis Cum legatis adhuc jure parentibus et ad eum Concurrere homines omnium ordinum
Corruptissumi, flagrantes inopia et Cupiditatibus, scelerum conscientiaeXagitati, quibus quies in seditionibus, in pace turba sunt hi tumultum e tumultu bellum e bello serunt, Saturnini olim, post Sulpicii, dein Marii Damasippique, nunc Lepidi satellites. Praeterea Etruria atque omnes reliquiae belli arrectae Hispaniae armis sollicitatae Mithridates in latere vectigalium nostrorum, quibus adhuc sustentamur, diem bello Circumspicit quin praeter idoneum ducem nihil abest ad subvertundum
imperium. Quod ego vos oro atque obsecro, Patres conscripti, Ut animadvertatis, neu patiamini licentiam scelerum, quasi rabiem, ad integros Contactu procedere. Nam, ubi malos praemia sequuntur, haud facile quisquam gratuito bonus est. An Xspectatis, dum, Xercitu rursus admoto ferro atque flamma urbem invadat quod multo propius est ab eo, quo agitat, statu quam e pace et Concordia ad arma civilia quae