Enchiridion historiae ecclesiasticae universae : ad recognitam et auctam editionem neerlandicam alteram in latinum sermonem versum

121쪽

PERIODUS ALTERA.

GREGOR1 VII AD BONIFATIU VIII.

123쪽

CAPUT PRIMUM.

SUMMD PONTIFICES.

Hac periodo Ecclesia medii aevi ad altissimum gradum effi- Cientiae Suae eve Cta Si primatu auctorita maXime firmata, Crucigerorum expeditione inStitutae, universitate Conditae et schola Stica doctrina exculta, Ordine militare ere Cti, monRStCriorum inStituta latissime expansa, ars Celeberrima Gothica inventa, vitae CCtesiasticae diSCiplina reformata. 1'. H id di , am diri diaconus-cardinalis, mortuo Alim a n-dro II 10T3 , fere sexagenarius fuit. Nemo ei par laboribuS, quibus fuerat perfunctus, tum Simple monaChu i , tum Pontificum legatus in Italia Gallia et Germania, CauSam PROAriam SeX, Ui PraeceSSerant, defendenS. Nemo enitiu perSPeXerat angUStiaS, quibu premebatur papatuS. Tamen, unanimi Suffragio CleCtuS, nonnihil moratus Suscepit officium, ibique Omen

dedit Gregorio VII et Aprilis o73) Nicola II ' Decreto

124쪽

116 Periodus Altera Caput Primum.

electioni obSecundans, probabiliter Confirmationem petiit a rege Romanorum enrico IV, simul Sua prinCipia, quaeque meditaretur gubernandi ConSilia, ingenua libertate exponens. Nihilominu Confirmationem misit Henricus. Quae quidem ultima fuita principe Saeculari petita Confirmatio. Primo tempore, Henri-C o homine Crudeli et moribus dissolutis, benigne et indulgenteruSUS St GregoriuS, Peran fore ut maturior aeta eum ad lenitatem bonOSque more reVOC et Juli Circiter menS 1073 nimium exagitati Saxones in editionem Commoti sunt. QuibuSangu Stii preSSus, ima ii in humilem scripsit ad G me ζωrium epiStolam λ), Poeniten et Promitten Se more SuoS mutaturum, petenSque Gregorii auxilium ConSiliumque').2'. At Graeci ou iri, Cumprimum e CtUS, Statim aggreSSuSeSt aetati mala, prae Sertim Simoniam et selibatus violationem, Uantum Poterat Corrigere ). Dominica prima quadrageSimae

TOT Synodum Coegit, in qua decrevit : 1' , , It hi qui tersimoniacam haeresitri, hoc est interventu retii ad aliquem sacrorum Ordinum gradum et ossciuin romoti sunt nullum in sancta ecclesia ministrandi ulterius locum habeant. 2' Illi quoque qui ecclesias datione ecmaiae oblinent, omnino eas sterdant, nec dein-CEt vendere vel emere alicui liceat. 3' Sed nec illi qui in Crimine fornicationis jacent missas celebrare aut secundum inferiores ordines altari ministra=χ debeant. 4' Statuimis etiam ut si si contemptores tuerint nostrarum, imo Sanctorum Patrum com Stitutionuvi, 'opulus nullo rodo eorum osscia recipiat, ut qui pro amore Dei et osscii dignitate non corriguntur, verecundia

saeculi et objurgatione opuli resipiscan ).3'. Hae PraeSCripta per legato et epiStola tinctique annuntiata Sunt Henricus I benevole recepit legatoS; luinque SUOS, jam antea XCommunitatOS, ConSiliario a Se removit,

licentiamque fecit Cogendi synodos, ad exstirpandam Simoniam et Concubinatum. At reStiterunt Pontificis decretis episcopi et Sacerdotes A licet hae decreta inniterentur antiqui legibuS,

Registrum Gregorii VII. I, 25. Miene, P. L. Tom. 148, 509 talia qualia

neque PSum neque anteceSSore suo recordamur Romani pontificibus misisse.

125쪽

88 Gregorius VII et controversia de investitura. 27

Alexandro II 1061 - 1073 , incaSSU CoaCtae Synodi sunt. Erfurti, PasSavit, Rotomagi et Pictavii in synodis indigna prolata actaque Sunt. Qui interfuerunt Patre Synodo Lutetiae Parisiorum, deCreta Gregorii dicebant , imρorfabilia esse ideoque irrationabilia' In Italia Papae ConviCiabantur, VocanteSeum haereticum eo quod verba alii a j non intelligeret dicentis , qui stes castere caseia Imo vero eminente Sanctitate episcopi, ut Anno Colonien Sis, timebant mala, Si decreta Papae exsecutioni mandarenturi). Alim annu Pa S Savi en-scia, qui causam Papae defendere pergebat in Vitae discrimen adductu est Gregoriu Vehementer dolen de Corruutione, quae adeo alte invaSerat animos, de Socordia et indignitate epiScoporum et de principum ambitione et Cupiditate, firmus Stetit suo Consilio, Deo Confidens ).qq. Probe noscen periCulum Sse in mora, fortiter agere perreXit et in Celebri Sua altera synodo quadragesimali 24-28 Febr. 10T5 tulit notum illust decretum adversus investituram ). Etenim non Solum foede violabatur Coelibatus a pretio venalia Vulgo erant beneficia ecclesiastica, Sed etiam in die magis remebatur Ecclesia principum auctoritate, qui episcopi et abbatibus dabant investituram solemnem cum baculo et annulo, insignibus eccleSiaSticae potestatis. Quamobrem iteravit, in relata Synodo quadrageSimali, antiqua decreta Contra Simoniam et Co Cubi

natum, addiditque Si quis deinceps episcostatum vel abbatiam de manu alicujus laicae tersonae susceperit, nullatenus inter episcopos habeatur, nec tilla ei ut episcopo aut abbati audientia concedatur insuper ei gratiam beati Petri et introitum ecclesiae interdicinans, quousque locum quem cepit, res lacendo non deserit psimiliter de inferioribus ecclesiasticis dignitatibus constituimuS.

Si quis in eratorum regum, ducum, marchionum, Comitum, et quilibet saecularium otestatum aut tersonarum inveStituram episcopatuum vel alicujus ecclesiasticae dignitalis dare 'raesumpserit, ejusdem sententiae vinculo se adstrictum scias ).

Registr. II, 40. investitura vide Maias. Deutsche erfassungsgesChiclites VII, p. 72-29l de episcopatuum commercio, ibid. p. 20 Sq.

126쪽

II 8 eriodus Altera Caput Primum.

5'. Optimo jure suo egit Gregorius, debuitque talia agere ne Ecclesia obruta Principum Seculari Pote State Per Uorteretur. Praeterea imitatu tantum est exempla synodorum VII T8T et VIII 869). Attamen altius radice egerat CorruPti quam Ut Uno niSU Convelleretur. Cerrime Papae reStitum S a principibuS Hi enim episcopatu multos eudis ditaverant, eorumque hoc iPSO Plurimum intererat, qui Cui daretur, quum qui fuiSSe deSignatus fieret simul eorum VaSallUS. Pli J iis urici Galliae rex decretis ob Secutu e St. At eo Chementiu exarsit Certamen in Germania Gregorius DropoSuit H ema ut de gravioribus decreti Consequentii ulterius traC-taretur i). Is Vero, nihil CuranS, arbitrium Suum iamque Sequebatur, qua Si nullum S Set editum decretum. Quod intea Poenitentiam manifeStaverat et e promi Serat emendaturum, Videtur Per SimUlationem S Se factum. XCommunicato Consiliario ad Ser OUOCRVit. ConStituit proprio arbitratu episcopos, Thebaidum

Mediolanensem Hidulphum Coloniensem, iSque

inveStitu1am dedit, Sicut antea Solebat facere. Gregoriu in memoriam ei revoCavit quae promiserat minitatusque S CXCOmmunicationem δ). Legatos portantes hanc Papae epi Stolam HenriCUS inhumaniter valde accepit, et quae e Creto Cum ii RCta fuerant, iracunde ConquerenS, effatu e St Coram uniUOTS RulR. Quo facto quum legati eum Romam VOCASSent, Ut Coram Synodo, quae feria ' secundae Quadragesimae hebdomadi CongreSSura erat SC Urgaret, non jam temperan furori, ut prae reniret

Papam in Septuagesimam 10T6 Coegit Synodum Vormatiam, qua Gregorius VII sede sua et dignitate dejiceretur δ). Vocante Henrico, fere omnes Germaniae episcopi die qJanuario Vormatiae affuerunt. Fere omne dejectioni Grego- ici Sub Scripserunt, paucis tamen renuentibus. Tum id ii iis ins

Ultra je Ctinus episcopus , qui causam regi ρertinacius fuebatur, vehementer imminebat ut aut cum ceteris in dampnationem Paseae Subscriberent, aut regi, cui sub jurejurando fidem Syoseondis-Sent, rotinus renuntiarent '). Synodicum dejectionis decretum,

Τ Labie, Conc ColleCt. X, p. 137. fru=ro De bello Saxonico Perre, on Germ. Script. V, p. 3Jl. - Vide epistolam convocationis ad episcopos et principe apud Ma=tsi, Collect Concit. XX, 66 sq. ' Haec sci ibi Lanabertus Her . Annale ad a. 1076 Perra, Mon Germ., Script. V, 242 et poSt relata verba Si pergit: IS eo tempore regi admodum

127쪽

88 regorius VII et controversia de investitura. 19

conviciis in regorium VII refertum, confectum est. Id promulgavit Henricu in Longobardia et ipse nuntiavit dejectionem, non regorio, Sed , H lde brondo, falso

6'. Illo ipso tempore, quum Gregoriu Synodum ageret quadrageSimalem anno 10T6, legati attulerunt istas Henrici litteras RotanduS, CleriCu quidam armenSis, dicendi copia

facta, traden indignam epistolam, omnimoda convicia in Gregorium effatus St. Defatigatu tandem ConSOSSUS St. Laici insurrexerunt et impetu faCto, niSi Gregorius inte ceSSiSSet, Certo Rotandum interfecissent. Una Voce omneS declararunt dignissimum SSe ima iram, in quem XCommunicatione animadverteretur. Quare Gregorius jam differre non potuit. Excommunicavit η Henricum et Germanos fide ei jurata Solvit ). Aequales autem, quantopere hoc judicium ju Stum et aequum aeStimaverint, Sati patet ex epiStola Agnetis, H emaci est matris ad Alim annum Passavi en Sem ε atque e eo quod hominum animi mox iterum Graeam Hii faverunt. T'. lam Hii in interea, Ormatia profectu per Coloniam, ubi id ulphum consecrandum curavit, Ultrajectum enit, Paschati festa celebraturus Iudicium papale in itinere ei numtiatum est. Cujus nullam rationem habenS, ingreSSUS ES CXCommunicatu Cathedralem Ultrajectinam E suggestu id ii iis uri Verba fecit, plena conviciis in Gregorium, quem ira Cundia

inflammatus, Solemniter XCommunicavit ).

Caru ACCeptuSque erat, eique rex omnium quae privatim vel publice agenda erant poS Se ordinationem delegaverat, vir saecularibus litteris adprime erudituS, Sed fastu nimio inflatus, vix se ipse ferebat.' Sic ille fuerat autem ulielmuS, nobili loco Getriae natus, post Bernulphum anno 105 ad episcopatum Ultrajectinum VeCtUS.' , , Heinricus, non usurpatione, sed pia Dei ordinatione revi Hildebrando, jam non Apostolico sed falso monacho, ' Peria, De bello Saxon. V, 352. Excommunicati etiam sunt archiepiscopus Moguntinus et epiScopi Ultrajectinus et adebergensis. Nonnulli jam antea excommunicati erant aliis injunctum S ut Romae se purgarent Lamb. Herm. Annales, Peris V, 243.)

Solemnem excommunicationem vide apud Duchesne, Lib. Pont. II, 282. Nernrieae, ita, ut ne P. L. Tom. 148, p. 24 Bruno, De bello Saxonico, Peris V, 353 sq. Mansi, Coll. Conta, XX, 6 sq. aueri , ita Rom. Pontis. I, 381. Cf. Giesebrerat, eschichte derDeutschen aisereteit III, p. 362 Sq. β Bruno, De bello Saxonico, Peris V, 36l: Lamb. Herm Ann. Perra V, 2ψέ fernoldus, Annal. Peris V, 433. Gulielmus paulo poSt mortuUS St.

128쪽

12 Periodus Altera Caput Primum.

8'. Tota tamen Germania commota fuit Gregorii verbis. Contumaciam ei Hi es auxit numerum eorum, qui huic reSiStem dum Censuerint Caput eorum fuit Rudolphus, dux Sueviae AeStat 10T congressi sunt Ulmam et Coegerunt Comitia Triburiam, prope oguntiam, in diem 16 Ct. 10T6. Gregorii uri epistolis Audivimus' et Gratias agimus η Conatu est regem

r ii uri, degens Oppenhemii prope Triburiam per legato SUOSOPtima quaeque e facturum promisit. Decretum in Comitiis fuit ut concederetur mora regi, utque re tota relinqUeretur

arbitrio Gregorii, qui in comitiis die 2 Februarii 10TTAugustae Vindelicorum habendis, ubi Hima iii ut adesset injungebatur, rem dirimeret Decretum deinde est uim em Hii uri, nisi intra unius anni spatium excommunicatione SolUeretur, ab omni jure imperandi haberetur destitutus. Tum reX, ea humiliatione fractus, Subscripsit dicto δ), quo imperii principibus

promiSit Se obSecundaturum Papae, et Promissioni ), qua Grae-gorio obSequium et obedientiam teStificatu eSt. 9'. eluctans tamen et metuens prospexit diem Comitiorum, quantumque potuit Conatu eSDaSSequi ut priuijam abSolveretur.

PropoSuit Gregorio ut Romam adiret. Noluit GregoriuS, PerSiSten ut in comitiis res dirimeretur β). Inde iter in Germanivi aggreSSUS, mox Gregorius venit ad Alpes ad Clusas), ubi frustra exspectavit Germanicum Comitatum. Hi n- Hii in interea, pauco tempore ante festum Nativitatis ni 10T6 Spira profectuS, per Montem Cineri in Italiam venerat, et Aleidam de Susa, socrum suam mathid dammar- ChioniSSam et Hugonem Clunia censem flagitaverat ut apud Papam intercederent. Quo inopinato nuntio audito, regi est uis rediit in Mathildae Castellum canossae. Regem autem ejecit ad Comitia Augustana, sicut a principibus Triburiae fuerat constitutum. Tummim Hiim S inScio Papa, ConfeStim Canossam adiit Nocte degebat in inferioribus castelli

129쪽

88 Gregorius VII et controversia de investitura. 21

partibus, et interdiu, re die ContinuoS, identidem habitu poenitentium indutuS, Stetit ante ortam Superiorem, a Gregorio ut absolveretur flagitans. Die 28 Ianuarii absolutus est. Errant Sane qui han poenitentiam Contumeliam fuisse dicunt regiae Germanorum dignitatis i). Contra, poenitentia incera eo tempore laudi habebatur et honori Poenitentiam egerant Him-ricus III, Henrici I pater, Theodo Siu imperator, Ludovicus pius et Ottomagnu imperatoreS. Im Uero S. Ludovicus IX, Galliae rex, poenitentiam publice egerat δ) Ceterum neque Gregoriu dicendu eS fuiSSe Sper et durUS, quod post triduam supplicationem demum votis indulsit Probe inini metuebat, ne Germani principe indignarentur, eo quod Statuerant negotium in Comitii Augustani eSSe tractandum, et dirimendum. Quamobrem a Sola excommunicatione regem

liberavit, idque tantum chim quibusdam Conditionibus ), C probabiliter eodem die Scripsit ad principe Germaniae, ut quae gratioso fecerat explicaret ε).10'. At Henricus non adiit comitia Augustana, Sed ellectu ab episcopis Longobardiae, jusjurandum datum laesit atque prohibuit quominus Papa adiret comitia. Tum prinCipes Germani, CongreS si ForChenae prope abebergam, licet Papa Suasisset ut rem differrent β), Rudolphum Suevum, die 15 arti 10TT, regem elegerunt. Oguntiae, die 26 artii diadema regium capiti ejus impositum est. Quam electionem

Gregorius quidem non probavit, eo quod Him Hii inm Servandum arbitrabatur, hujus tamen efflagitationi, ut udo l- Phu CXCommunicaretur, non conces Sit Voluit prius Ru dol-Dhum Coram audire. At exarsit in Germania bellum civile. Eo quod Rudolphus in exsequendis reformationi decreti SeVerius ageret, ejus adversarii in die numero augebantur, PraeSertim quum Henricus, Cum auro multo et exercitu valido, qui

Cf. nos eri in Hist. Pol Blatter, Tom. 94 1884), p. 309 sq. ist de la Gaule, XX, 06. ' Promissionem minrici vel jusjurandum vide apud Mi ne P. L. TOm. 148, p. 66. Mansi XX, 219. 3 Distolam ad Germanos vide me ne ibid. p. 66. - fert oldi Annales ad a. 077 Peris V, p. 29l 292.

130쪽

I22 Periodus Altera Caput Primum.

auxiliantibus nonnulli epi Scopi et ComitibUS, Pauco temporiSSpatio ad numerum armatorum 1 millium accreverat, in Geomaniam profectu eSt. Summus Pontifex utrisque partibus SUASit ut Per gratiam, non armis, rem dirimerent λ). Renuit H emriCUS. Tum Gregorius partibus udo lilii se adjunxit, et Henricum die T arti 1080 denuo excommunicavit δ).

Qui, Convocata Synodo Brixinensi, Wibertum Ravennaten Sem antipapam Clementem HI constituit. Die 15 Octobris 1080, facto proelio ad Elstram ima ii in VictuS, Rudolphu CaeSUS Si ). Quum in Saxonia tutus non esset en riCUS, anno 1081 in Italiam est profectuS, ut Contra Gregorium VI pugnaret. Spes tamen eum fefellit. Ingredi Romam non aluit Perdurante bello civili in Germania, Hermannus u Ciburgae m. S electu eSt rex Henricus I tamen mansit in Italia et in Romam iterum impetum fecit Mense Juni 1083 Partem Urbi Leoninam Cepit, praeter CaStellum S. Angeli, quo Gregoriu Se munierat Wibertus Ravennaten Si Soccupavit basilicam S. Petri Frustra deinde de pace agi coeptum eSt. Per proditionem Him Romam cepit et Dasilicam LateranenSem, in qua, ii ea Duri solemniter in sedem pontificiam Collocatu est Graeci ou i in tamen, in CaStello ClauSUS, animo non Cecidit neque tradere castellum voluit. In basilica S. Petri, Cogentem emaci Cm, Synoctu congreSS Gregorium

VII de sede pontificia ejecit Clementem III Papam constituit, qui in die Paschatis solemniter ima ii in ejuSque u X In diademate imperii insignivit Gregorius autem flebilibus Verbi auxilium efflagitans , Nonnulli, inquit, myerassereS, rege et princisee alioruntque ordinum erSonae, miSera castiditate casest... ejus EccleSiae Romanae possessiones invaserunt, ef in ro-yrio usu redegerunt hinc igitur inoseia devastationeS, afrocinia, rapinae confra ipsum Ecclesiae caseus beatum videlicet Petrum, et in ejus quasi visceribus exortae eant ' ). Mense Majo 108 Rober tu Guis Cardus processit, Papam obsidione liberaturUS.' Vide duas epistolas in Registro lene, P. L. Tom. 168, p. 78 Sq. Acta synodi vide te ne ibid. p. 81 sq. Mansi XX, 8 sq. - Descriptionem proelii et mortis Rudolphi vide apud Brunonem De bello SAXOn. Perre V, p. 380 SQ H, I No. 273. A. Harici, irchengesch Deutschlands III, p. 829-830.