Enchiridion historiae ecclesiasticae universae : ad recognitam et auctam editionem neerlandicam alteram in latinum sermonem versum

131쪽

88 Gregorius VII et controversia de investitura. 23

Cui impari em Hii in Roma exiit Normanni a Romanis dignas proditioni poena SUmPSerunt. Gregoriu autem primum

Montem CaSSinum atque inde Salernum adiit. Die 25 Maj 1085 ibidem obiit. Suprema ejus verba: Dilexi justitiam et odi

iniquitatem seroseterea morior in exilis' 'eStantur, qu SanCt Consilio omnia egerit. 11'. Videbatur Gregoriu victuS, re tamen era morion ViCit. Principia enim, quibus in gubernanda Ecclesia USUS St, magiSin dies permanarunt et facti sunt fontes Splendori quo papatu proximi Saeculi effulsit Liberam reddere Ecclesiam et Sanctam, O Sibi animo Propo Suerat, non ero OnStituere eccleSiaSticam univerSalem monarchiam. Voluit a principibus C hi a tri imperium agnosci, ECClesiam non erUam e matrem haberi. Expressis verbi docuit, PrinCipum poteStatem a Deo SSe, adeoque Concordiam SSe oportere inter CCCleSiaSticam et Saecularem auctoritatem. Propositiones Dictatus aseae i)difficile omnes Gi eam Hii tribui poSSunt, quoniam, quae X iis magis inusitatae Sunt, neque apud Gregori Um neque apud ejuS SUCCeSSore inveniuntur. Ceteroquin, Si recte intelliguntur nulla ex iis reprehensione digna est ). Gregoriu Consilium ingens animo Ceperat ut ipse Christianorum exercitum in Orientem duceret, bellum Sacrum geSturuSy). Fuit unus e praeclarissimi Pontificibus, Vere vir Providentiae divinae fortis et intrepidus Refragantibus principibu et epiSCOPiS, Certavit Pro Sanctitate CoelibatuS, adverSu Simoniam et inveStituram Cum baculo et annulo. Soli Deo Confiden Propositum ho magnificum peregit, tum quoque, quum et SanCtitate eminente viri desperarent alte insitum malum eradicari poSSe.

132쪽

124 eriodus Altera Caput Primum.

80 Summi Pontilices et certamen e investituris, anni 1O86-1123.

1' Gregorius VII dignissimos qui sibi Succederent designaverat,t e S i dia i m. abbatem onte CassinenSeml Ottim e m. Cardinalem Ostiensem, Hugonem archiepiSCopum Lux clunen Sem et An Selmum, epis pum Lu Cen Sem. Sed angustis illis temporibus difficile fuit electionem perficere Uno elaPSO nno, tandem electus est De Siderius abbas, qui sibi

nomen Victori III imposuit Io86-Io87). Die 16 Septembris 108 jam obiit. Cui successit Otti cardinalis O set Lem ita, V morituro designatus. Nomen sibi dedit Urbano II

1088-1099). In historia celebris est memoria ejuS, quod auCtor fuit primae expeditionis sacrae. Cum magno animi robore

magnaque prudentia inhaesit principiis Gregorii VII fortiter OPPOSuit Se abusibus pervulgatis, edidit in synodo Amalphitana

1089 canone 16 adversus Simoniam, Concubinatum et in Stituram, declaravitque invalida esse nuptia eorum clericorum, qui ad Sacro ordines evecti sunt presbyteratum, diaconatum et

subdiaconatum λ).2'. Interea degebat Romae antipapa et XCommunicarit Urbanum. Henricus IV anno 1000, tertium aggreSSUS Stiter in Italiam Fortuna, ei prius Prospera, anno 1092 Commutata l. Etenim athi Ida, una e fortissimis medii aevi mulieribus, ab oppugnando eo non destitit, ita ut anno 100 Coactu Si H e n- Hii in e Italia egredi, eam postia non visurus Dei filiu ejus Conradus ab eo descivit, Crucigeri Papam Romae reStituerunt, et Hisma i est uxor Pr axe d i s regina per totam Germaniam eo Italiam conquesta aeso de horibus dissolutis mariti ui ).3 Cf. C. 10. D. 2. Bernoldi Chron. d. n. 1094. Perre. U, p. J8 sq. Annal. DiSibodenberg. Perre, XVII, p. 14. Cf. Hemele V, 212.

133쪽

89 Summi Pontifices et certamen de investituris annis 1086-1123. I 25

Acerbi dolori Causa debuit SSe Henrico nunti , apam in Synod Claramontana λ Severa edicta Gregorii VII de investitur iter Se: Ut nullu ecclesiasticorum aliquem honorema manu laicorum excipias. Ut clericus nultam ecclesiae honorem laicali manu recipiat cano S). Inferdictum es ne reges vel alii principes aliquam investituram de ecclesiasticis honoribus facians can 16 . e episcoseus vel sacerdos regi vel alicui laico in manibus

lipiam fidelitatem faciat s).

In Germania redux in graviSSimam incidit perturbationem. Hermannus Luci burgen Si jam 108 regiam auCtorit tem dimiserat Sed qui Se ei adjunxerant, etiam tum anno 109T, Henrico infenSi eum impugnare non eSSabant. Quum autem Coloniae Him Hii in infideli filio suo ima ad oremum ademiSSet Suamque auctoritatem Daululum inStauraSSet, SPe nonnulla affulSit fore, ut, mortuo antipapa Clemente III, reconciliaretur Cum Paschali II Io00 III 8 i, qui ni II interea Successerat Spe autem fefellit. Tum alter quoque filiuS, Henricus, a patre de Scivit, praedican nolle e ComViVere Cum Vir excommimicato. Si Sibi dedit Speciem recti Quo Specie deceptus, Paschali ei dedit absolutionem et benedictionem a Stolicam. Ita roboratuS, Contra Patrem mceSSit, dolo eum Omprehendit, in comitiis Ingethemensibus

abdicare coegit 1105), inclusitque in castello ohelhelm, prope Kreugnach. Infelix Him Hii in IV brevi inde aufugit Leodium, ubi 9 Aug. 110 defunctu eSt δ).3'. Haud diu post aschalis II expertus est Him Hii inmV, non amore CCteSiae Sed ambitione motum, Contra Patrem SUUm CertaSSe, et in Synodo Guardistalli in Longobardia 1106ὶ iteravit decreta contra investituram et hontagium. Invitatu ab H emacii , ut Germaniam adiret, tum jam metuen regem UU nem, abnuit et profectus in Galliam est. Ibi eum Convenerunt Ii emaci est legati postularuntque ne interdicerentur inveStitura et

Hoc jurejurando sese adstringebant ad ferenda auxilia contra quemcumque hOStem, nullo excepto Ultimus hi canon fortasse ex eo originem ducit quod epiScopi praetexebant se propter sponsionem Suam debere adverSu Papam

certare.

134쪽

I et Periodus Altera Caput Primum.

homastium, ac digne deneganti P a Saeci a P minati sunt, Hi mr

Cum Cum exercitu Romam iturum. HenriCUS V tamen, utut PerViCAX, nondum erat XCommuniCatuS. Quam rem moleSteferen HenriCUS , Angliae rex Se quoque dixit inveStituram dare inchoaturum i). Cui as Chali respondit EXSyectamuS quidem, inquiens, a ferocia illius edomefur' 'η). Interim H ema ira SU negotiis multis in Germania distinebatur quominus iter Romanum ggrederetur. Anno vero 1110 profectus est in taliam, ut diadema imperii acciperet. Legatis ab ima ii o Aretio Romam missi respondit Paschali S, dimittendam eSSe investituram. Negavit Henricus addiditque nimia esse fetida et regalia epiScoporum in Germania. Cui confestim Paschalis brevi fore dixit, ut seuda et regalia regi redderentur. Nimia promisit

PontifeX, ne Sane noverat rerum in Germania rationem, Si CogitaVerit epiScopo Sponte Sua reddituros euda et regalia, solis oblationibus et decimis ContentoS. Him Hii in Contra,

probe intelligens haec Pontificis promiSSa praeStari non OSSe ),aCCePit tamen, et hac lege pepigit cum Papa foedus Sutriense 12 Febr. 1111 ε). Pacti autem haec Sunt a re dimittit inveStituram et accipit promissa ontificis de seudis et regalibus, b ecclesiae

retinent bona omnia, quae seudalia non Sunt, C re Subdito SSuos liberat jurejurando epiScopi faCio, d poenam XCOmmunicationi proponit Papa episcopiS, retinentibu aut accipientibu seudalia regalia aut comitatus, e patrimonium S. Petri manet tutum, Papae et Papae legatis praeSidium publicum praestabitur. HOC Cto foedere, die Dominica proxime Sequente His nuci Crura solemniter in basilica S Petri diademate imperii in SignienduS. At episcopi Germani, ut praevideri poterat, noluerunt dimittere seuda et regalia, et Henricu S, a PaCtile e non SerVata, noluit pacto Stare. Quamobrem diadema ei dare noluit Paschalis Moleste tulerunt Romani regi infidelitatem. Facta pugna St, qua multi Germani Ceciderunt. At Papam nacti Sunt, qui initio firmus, mox Coactu inveStituram

135쪽

89 Summi Pontifices et certamen de investituris annis 1086-l123. Q 27

tirem Vi). Hac extorta paCtione utriuSque jurejurando firmata ),

Papa liberatus et Henricus 13 Aprili 1111 diademate

imperatorio honoratu eSt. 4'. Vim em Hii in desiderata obtinuerat, non tamen ViCerat. Ubique Statim, tum quae imperator, tum quae RPA OSSOTRt,

acriter vituperata Sunt ). Non rivilegium,' dicebant im-riC ConCOSSUm, Sed , sera vilegium' mommuni Consilio Synodus Lateranensis 11 12 repudiavit extortum privilegium ε) Synodus ViennenSiS, eodem anno, Henri Cum XCommunicavit. Quae omnia nihil curans ima ii uri vel in pS Germania parteS sibi adversas in dies augeri vidit. Tum anno 111 Goslarii denuo eXCommunicatu est, et in ipsum imperii discrimen incidit. Ineunte anno 1116, Alpibus superatis plurimas a thildae PISSCSSione OCCUPavit, PoStulavitque ut Papa eum absolveret ab XCommunicatione, qua legati et Synodi eum ob Strinxerant. Postulavit Papa ut missam faceret investituram, Stetitque VerbiSSynodi Lateranensis 6 art. 1116 β) Quum Henricu Signa ferret Contra Romam, Paschalis aufugit Beneventum neCrediit nisi post discessum imperatoris. Die autem 1 Januar.

vi Certatum est. De improviso rectu Romam, HenriCUS Burdinum Bracarensem antipapam Graea a Lum ΠΙ conStituit Gela Stu aufugerat Capuam, dein XCommuni Cati SΗ ema et antipapa, in Galliam aufugit ibique Cluniaci obiit, die 29 Jan. 111 9. Roma mansit Sub poteState antiPRPRO.5'. Attamen electus Calixtus I II 10 1124)' eSt, quem 'OPter Concordatum OrmatienSe historia celebrat. Ex Italia redUX, magnam perturbationem invenit Henricus in Germania Factio Pontificis invaluerat Promittens comitia futura

Sub perpetuo anathemate. aschalis ,inveStituram CCleSiaSticarum rerum a manu laica rursus excommunicat sub anathemate danti et accipientiS.

' Annales Rom. Perre V, p. 77. y Vide Maturiori, Vitae Rom. Pont. II, 1 111. ' Praeter supra relata opera cf. Maturicis, ibid. p. 115 103.

136쪽

Ia Feriodus Altera Caput Primum.

Triburiae 24 Iun. 1110), inducia obtinuit Henricus.

Ibi praeparata paci Com Sitio, quam prOSecuta Si ingens

Synodus Rhemensis Octob. 1119), in qua etiam Papa

interfuit egitque cum imperatore. Cum vero jam re in eo eSSet ut negotium conficeretur, Spem omnem iterum praecidit Hi mrici Contumacia Tum Solemniter univerin SynoduS, OnStanSPraelatis 30 eum excommuni vit λ). Vetita autem inveStitura ad episcopatu et abbatia reStricta Si ). Per Alpium iter Papa Romam rediit, ubi Cima gaudio populuSeum accepit Antipapa fugit utrium et pauco tempore OStrelegatus est in Caveam abbatiam Him Hii in quoque dimissa Synodo, e Gallia in Germaniam, non gratu accePtuSque SutS redierat ob iteratam excommunicationem, quam P a SuaSiSSevidentur episcopi Adalbertus Oguntinus, Fredericu SColoniensis et Conradus Salisburgensi S δ), incre-Verat adverSariorum vis et acerbitas Imminebat bellum inter imperatorem et PrincipeS, niSi proposita fuiSSent Comitia, quae habita sunt Herbipoli 29 Sept. 1121. In his Statutum St: imperatorem pariturum Papae, pacem imperii annuntiandam; Ecesesiae et imperio dandum quod CujuSque Set Synodum Cogendam interim agendum SiCut antea Soleret. Quam Parum ea omnia imperator Servaverit, patuit vel ex eo quod arbitratu Suo PiSCopum erbi litanum elegerit eique investituram fecerit ). Quo facto, pax iterum Derturbata, ex SiSSetque bellum civile, nisi legati Pontificis intercessissent Amanter et lac biliter valde scripsit Cataixtus II h ad imperatorem, epiSCOPOS et principe invitan omne ut Congrederentur generali ConSeSSU Moguntiam postea Vormatiam 8 Sept. 1122. bi23 Sept. Celebre concordatum Ormatiens factum est ' statutumque ah Menricum dimittere 4nvestituram cum iaculo et

i Mansi XXI p 233-255. Cf. Annales Mosomagenses, adan. 1120. Perta, III, 162. Cf. Hessonis Scholastici commentariolus etc., Mi ne, . L. Tom IM,

137쪽

90 Luctamen de investitur in Anglia. 29

annulo b promittere liberam Se relicturum epiSCoporum et abbatum electionem et C redditurum bona CCtesiastica; d Calix tum dare Henrico, in imperio Germanorum, USut intereSSet epiSCoporum et abbatum electioni a e facultatem ut, si electi dubia esSet Conferendo cum provinCiae QCClesiaSticae episcopiS rem dirimeret; helectum aCCepturum inveStituram Cum Sceptro g quam investituram datum iri in Germania ante Consecrationem in Italia vero et Burgundia intra ex mense ρ9Sf

fectum, o Concordatum finem impoSuit fere quinquaginta annorum luCtationi. Die 13 Dec. gratulatus est Calixtus imperatori petiitque ut redirent legati ad futuram synodum oecumenicam IX Lateranensem I 8 Mart. 1123 Τ). Cui interfuerunt episcopi ampliu 300. PraeleCto primum et approbato Concordato

VormatienSi, dein magno numero Saluberrima decreta edita Sunt. CompoSitae paci ne Papa neque imperator diu Superfuerimi. Ille obiit 13 Dec. 1124, hic 23 aji 1125. g o. luctamen e investitur in Anglia.

1'. Gulielmus I, Angliae rex eximio subsidio fuit Gregori VII contra Simoniam et violatim Caelibatum. Hinc inde tamen emergente indomita ejus indole impotenti violentia usus eS in Clerum. Quo facto, admonitionibus Pontifici obSeCundanS,TeSipiSCere solebat Solebat etiam mittere obolum S. Petri, proboSidoneOSque Constituere episcopo et ecclesiasticam firmare diS- Ciplinam. Noluit tamen unquam audire ullum Verbum de dimittenda investitura iam baculo et annulo. Id enim OSSe jus regum Angliae existimabat. Abusum Papa toleravit, ne graViora mala orirentur δ). ortuus Gulielmus est anno 108T.

2'. Cujus filius Gulielmus II effrenis fuit tyrannuS. Non' Mansi XXI, 28 sq. Hemele V, 378 sq. Eadmer Hist. novorum, Lib. I. igne, P. L. Tom. 169, p. 347 sq.

138쪽

13 Periodus Altera Caput Primum.

Solum violavit investiturae leges, sed etiam Spoliavit bona eccleSia Stica auro Venuidit CCleSiaStica munera, acare SiUit Sede epiScopale ut reditibus uteretur, Vetuitque obolἱIm S. Petri mitti Romam. Morbo Correptus, ad meliora Con- VerSUS St. At anu iterum factus, fere Statim pessimam vivendi ConSUetudinem recepit. Quamobrem mox in certamen incidit Cum An Selmo, Cui ex morbo ad meliorem frugem

redactuS, Angliae primatum dederat rex 1003 . Fervidus enim Ecclesiae defensor, At si lis in instabat ut haberentur Sue modi, ut abbatiis vacantibus provideretur, elegendi abbatibus. Negavit Gulielmus vetuitque Anselmum ire Romam allium petendi causa, eo quod Urbanum II nollet Pontificem agnoscere. Utrum simul possent clerici parere 4 Nam o et fidelitatem VRSallorum Servare, dirimendum Statuerat in comitiis Rockinglia- mensibus λ). At in his episcopi, iri edisci sententia ejeCta, Gil e lis adhaeserunt. Tum An Selmus, vel inVit rege, anno 109 Romam profectus est. Voluit abdicare se dignitate Sua. Quod consilium quum Papa nollet probare, XSul manSit in Italia. Invitatus a Papa, interfuit synocto Barensi δ), ubi patreSSCientiam ejus et sapientiam admirati sunt. Gulielmo Ianno 1100 defuncto, revocatus Anselmus in Angliam St.

3' Henrico I 1100-1135 rege, luctatio in Anglia vehementius instaurata est. SiCut qui eum anteceSSerant regeS, neque

is dimisit investituras. Urgente Paschali II, ut in Anglia

quoque vigeret lex Gregorii VII SuCCeSSorumque ejuS, denegavit Henricus, ita ut Anselmus iterum exSulaverit 1103 , tres anno in Gallia degens Quum autem in Synodo LateranenSi, 1105 Henrici consiliarii et malevoli praelati excommuni-Catione SSent ob Stricti, quumque Anselmu animo agitaret Henricum quoque ipsum exCommunicare, Iulio 1105 in monaSterio Beccensi convenit Anselmum regis soror Ad Lai Hesele V, 209-210. In itinere Barium versus 1098 Urbanus II dedit Rogerio Siculo privilegium,

poSte Monarchiam aculam nuncupatum, atque a regibus Siculis arbitratu Suo haud parum adauctum. Cum deberent exsequi quae, legati mandarant, principeS

Sibi arrogarunt Summa jura ecclesiastica Cum soli Rogerio ejusque filiis privi legium SSet datum, posteri omnes eo frui voluerunt Pius X privilegium abrogavit finemque imposuit certamini l864). f. Muratori, Rer ItaliC. Script., V, p. 60Ι-602: in ed. II, I n. 562. Se=aris, Die Monarchia Sicula, rei- burg 1869 june mann Dissertationes, Tom V, p. 3 Sq.

139쪽

ῆ l. Papa adversus schisma Anactet et factiones Italicas etc. IJ IBle sensis. ConStituerunt inter Se ut in Anglia neque rex neque laicus cuiquam daret inVeStitUram, Sed ut electi ante Consecrationem juSjurandum UaSallorum PraeStarent regii). Doluit quidem H em Hii in postea quod inVeStitura dimiSiSSet, Stetit tamen pacto BeCCenSi, idque poS An saeclis reditum in comitiis Londinensibus 110T probandum Curavit δ). FaCti Sunt amici Henricus I et Anselmu ita ut abSente rege, An Selmo

regnum gubernandum traderetur.

9I Papa adversus schisma Anactet et iactiones Italicas. Synodus Oecumenica X 11393.

1'. Defunctis Calixto et Henrico , ingens lucta exorta est tum de pontificia tum de imperatoria dignitate Fractio familiae Frangi pani opposita erat CardinalibuS. Quum autem horum Candidatu receSSiSSet, unanimi onSensu eleCtu OSt Lambertus Ostiensis Inonorius II II 24-ΙI3O). In Germania post quam nonnihil Frederi CUS, Sue viae dux relUC-taverat Lotharius III regno potitus est. Qui ibidem Eccle- Siae StudioSiores erant, conati Sunt SSequi ut rex OS factam Consecrationem daret investituram Cum Ceptro PoStularet Ue Solium fidelitatis jusjurandum, non ero homastium, ut UO SUPOr- Sederet jure adeundi electionis consessum Fertur Linci a Hii m, antequam eligeretur, de hoc negotio nonnihil popondiSSe'). VeriSimile id non est. Re autem vera stetit privilegiiS, Sibi per ConCordatum Vormatiens factis, nec fere hi fuit ContentuSε .3 Mi ne P. L. Tom. 163, p. 183 Sq. Mansi XX, 1058 1158 sq. praesertim Cf. Orderacum Uitalem, iSt. ECCleS., ed. Mi ne P. L. Tom. 188, VIII 8 IX, 2-3 X, 12-14. Narratio de electione Lotharii haec habet, sed fidem non meretur. Eris XII, p. ll.

140쪽

132 Periodus Altera Caput PrimuΠδ.

2'. In eligendo qui Honorio II, mortuo 1130, SUCCederet, schisma jam prius imminens prorupit. Legitime eleCto Innocenti II 113 - II 3 fa Clio minus CCle Siae bono studiosa oppoSuit antipapam Ana C letum II. Quo faCto Innocentiu S, Romae minime tutus, aufugit in Galliam. Post institutam inquisitionem de Innocenti electione S. Bernardus ei adhaeSit ejusque causam defendit in Synodo tam pensi 1130). Quem Secuti Sunt, qui intererant Synodo, PiSCOP omneS, et Sensim tota Gallia et Anglia. In Germania, in Synodum Herbi-POlenSem CongreSSi, defendente Inno Centium S. Nor-

Perrexerunt Sola Cotta, Italia meridionalis et Sicilia' . Anno 11 31 Innocentius Leodii congres Sus Si Cum Lot hario. DeSiderabat, Comitante imperatore, redire Romam PromiSit Lotharius Mense autem Octobri 11 31 universa fere Europa Rhemis Obsequium praestitit Inno Centio, suamque ei factam promisSionem iteravit imperator. Tum Papa, ante imperatorem Profectu Cum S. Bernardo, Synodum habuit Placentiae ibique Socium ei se adjunxit Lotharius Germani Ceperunt Romam armiS. At antipapa Cum Copiis sui in castellum S. Angeli SereCOPerui, Ote Statemque retinuit in parte urbis Leonina fretus

praesidio Rogerii Siculi. Die Guli 1133 Lotharius

diademate imperii solemniter est honoratuS, seudumque receDitterra Mathildae ' 1125), quas rapuerat Henricu V Interea Chisma duravit, nec fini ei impositus quum Lothariu anno 113 iterum Romam veniSSet, ne quum anno 1138 Anactetus Obiisset. Qui ei Successit, Victor IU, OS breve tempuS Innocentio II se subjecit. Quem schismatis finem Lothariu non vidit, mortuu 113T. 3'. Reliquo vitae Innocenti II tempore duae fuerunt PTROCiPURO UCtamini Causae arrogantia i gae r ici et animi Romanorum Seditiosi Synodus Oecumenica X Lateranensis 1139 , Coacta adversus Chismati reliquia et errore Ab USUS UevarioS, Ria ea iis excommunicavit, quod es Set ChiSmatis fautor et bonorum CCtesiasticorum raptor ). Quod cum nihil is Curaret, Innocentius II ipse ad eum debellandum profectus