장음표시 사용
371쪽
Nominandi etiam commentarii ejus in Pseud O-D onymium, Cassianum et Clima Cumi). De ScriptoribuS SCetici e Congregationibus aventriens et indeshemens supra* jam sermo fuit. Debet tamen hic iterum memorari omnium eorum ma Ximu Thoma a empis I47 I), qui in dubio auctor est libri mystici, prae omnibus Celeberrimi De imitatione Christi ). Scripsit praeterea multa opera, SimPlicitati et unctionis plena orationes e meditationes de ita Christi, Soliloquium animae, De elevatione mensis, Hortatu rosarum, Uallis liliomun Meditatio de Incarnatione Christi, Sermones ad novitioS, etc. Referenda inter myStico Neerlandiae etiam St, multum passa Lidwina Schiedamensis Nata 138o, vitam anCtiSSimam et mirifice exstaticam finivit anno 1433 ). 4'. Etiam aliae regiones Suo habuerunt SCriptore mySti COS. Ouorum unus e praeclariSSimis fuit Joannes Gerson, qui se applicuit admia o meis et wi ilicia di m a S. ceti ne Fuit in sincera doctrina Scholastica. Quod praecipue Patet ex Peribus: Considerationes de theologia mystica et Tractatus de eluc datione scholastica mysticae theologiae β). In alii quoque operibuSCOnatUM AES promovere vitam asCeticam. Angela de Foligno
372쪽
3O4 Periodus Tertia Caput Quartum.
4 13o0 reliquit Theologiam creticis ). S. catharina Senensis ' 1380 non solum mirifice factis, sed etiam Scripti epi StoliS, dialogis et revelationibus illustrata est ) catharina Bononiensis 463 revelationes suas scripto mandavit ) catharina Genuensis IIIo , Curae infirmorum dedita, Cons Crip Sit traCtatu et dialogo mysticosε). De revelationibus S. Birgittae ''3733
multum actum Florentiae et Basileae β et scriptum ' CSt, prae- Sertim OCCASione Canoni Sationi S. Authentice numquam fuerunta Sede approbRtae.
13a Theologia moralis. Jus canonicum Studia hiblica.
1'. Theologia moralis, quam pridem disciplinae dogmaticae et juridicae immixtam et pro S practico, Collectam in CaΠ9ΠES poenitentiale tractare Solebant, a periodo magi magiSque Pro Separata disciplina haberi coepit. Quod patefit e naultis, hoc tempore Con Scriptis, Summis caSuum. Qui libri, plerumque alphabetice dispositi, argumUntum forma casui Stica Solebant tra Ctare.
373쪽
ς 132. Theologia moralis. Jus canonicum. Studia biblica. 365
In plurimo usu fuit Summa ASfeSana x), Circiter anno 131T, fortiter suadente Theodoro aetano Cardinali, conScripta a Fratre minore quodam, nato Vel inCOla in Civitate Asti, cui inde vulgo datur nomen SteSano PraeClara doCtrina eruditum se praebet Bartholomaeus PiSanu a 347), DominiCanus, Compo
XIII a Johanne Friburgens scriptam Angelus carietus
' 149 S), unus e fratribus minoribus, celebrem illam Stammam Angelicam confecit, quae ab ejus nomine Vocatur. Paulatim tum etiam manualia pro Confessariis Confessionalia, Inferrogatoria)in Sum Venerunt. Valde bonum Manuale ConfeSSsrum, auctore
eSt editum. Etiam Crebriore usu versabatur Modus Confitendi Andreae de Escohar ' circa I 3o . Omnium autem Celeberrima
fuit summa theologiae moralis S. Antonini Florentini ' 1450),
Primum OPUS, QUO clini rSam theologiam moralem, ad rationem redactam Continuatamque, Complectitur ).2'. In traCtando de jure canonico, praeter glossa in libroSjuriS, Supra jam memorataS, etiam forma CaSutStica magi magiSque in Sum venit, praesertim in Italia. Vir eruditissimus et in aliorum scriptis volutatissimus sui Ioannes Andreae ' 13 83, fons et faba uris, rabbi doctorum appellatus. Docuit Bononiae et Praeter gloSSa plures Scripsit Summam de Syonsalibus e matrimonio, Summam de consanguinitate etC. I. Nicolaus Eymericus O. P. circa 1393 edidit Directoriam inquisitorum ). Unu autem e PraeclariSSimis, tota medii aevi aetate, juris canonici doctoribus fuit Nicolaus edeschi ' 443). Cognominatu PanormitanuS. Magister juris canonici fuit Catinae, SeniS, Parmae et OnOniae, ScripSitque Commentario et ConSilia, Thesauru aliaque y).POS eum et, qui eum PraeceSSerat Ioannem Andream diSCiplina juris canonici longo tempori Spatio ProgreSSUS non fecit, Propterea quod magistri tantum horum doctorum Perat Ed Romae 1728, 1730 Tomi II in fol. Ed Parisiensis 1470. 3lies fuit edita et a Luther igne exusta Lugduni I 513. 3 Veronae 1240. β Venetiis 15Si in fol. Norembergae 1477, in fol. β Barcinone 503. Venetiis 1607. y Opp. omnia, Venetiis 1617, Tomi IX.
374쪽
366 Periodus Tertia Caput Quartum.
interpretando CC abantur. Memoratu digni tamen quoque Sunt
Zabarella ' 41 7 Cardinalis, Cujus sunt comme=rtarii, ConSilia et repetitiones Torquemada Cardinalis ' 468), qui Cripsit commentarios in decretrum Gratiani et De potestate Palae menricus Odendorm 'ri Oo), decretorum doctor VoCatuS, CHUS OPUS
est Repetitio Cayituli ramnis lifriusque sexuS' Hoc tamen tempore, ad collectione juri antea jam Confecta ACCedunt, QUA VO- Cantur, Regulae Cancellariaei). Constitutae sunt a Joanne XXII ejuSque SuCCOSSoribuS, Sque ad ian iram, pro ordine negotiorum agendorum in Cancellaria Apostolica Martinus V et qui ei successerunt Pontifices Solebant iis uti. Etiam Decisiones Rotae Romanae pro lege valebant, Seu potiu pro authentica legum interpretatione ). Paulatim etiam iure Confecti Sunt tractatuS de Separati juri canonici partibus Singillatim, quae hodie monographiae dicuntur. Partim etiam jus canonicum laicis in
3'. Magni ha aetate progressus effecti sunt ni Scripturae Studiis, prout tanquam dis Ciplina Separata SpeCtantur, et ConSideratur magis librorum SenSuiliteraliS Quum frequentiu Graeca et Arabica Cripta legerentur, contigit ut etiam major notitia linguarum orientalium ingereretur. Praeterea manuavit, in Synodo oecumenica Viennen Si, Cli mi 11 S . ut, ubi SSet Papae SedeSet in universitatibus, Parisiis, Oxoniae, Bononiae et Salinanticae, lingua Hebraicam, Arabicam et Chaldaicam docendimUDUS Crearetur utque in Singulis his universitatibus magistri idon 2 bini constituerentur ). Quod fuit opportuniSSime faCtum. Etenim Saeculo X alae elatum est linguarum orientalium StU-dium, non Solum in Germania, ubi euchi in I9SSario et
grammatica Sua, et Petrus Niger magnam ibi famam compararunt, Sed etiam in Italia et Hispania Sermo Graecu tem-Pore renatarum literarum ubique Summo Studio Colebatur. Itaque per linguarum notitiam poterat emendari textus. Quod
prae Sertim emCere Conatus est per Bibliam polyglottam complutensem 15Ι4-15I7 Ximenes Cardinalis, qui Demetrio Ducas, Ferdinando Nonnio, tunicae de Uergara,
375쪽
132. Theologia moralis. Jus canonicum. Studia biblica. 367
Alitim si de Tam ara aliisque viri docti hoc opus maximi laboris perficiendum tradidit. Non minori momenti fuerunt, quae Rimissi Dii edidit Studia in Uestu Testamentum et D a S- mi Graeca uitio Novi TeStamenti. meliore linguarum Cientia ConSeCutum quoque S ut majuS studium Collocaretur in interpretationem S. Scripturae literalem. In qua re optime meruit Nicolaus de Lyra 'o 3 o). Natus in
Normannia, in TeSSUS est juvenis Ordinem S. Fran Cisci, fuitque Parisii magiSter. Opus ejus princepS POSfilia Sunt, Commentariu in univerSam Scripturam, quo Concinne et lucide SenSum literalem tradidit, rariSSim mySticam dioeSSionem adjecit. Ea aetate maximum operi momentum O fuit, quod auctor quaerebat explanare SenSum hun literalem. Unde νPellatione doctoriS Iani titilis celebratu est. In multiplici Sufuerunt haec Postilla λ) S ad Oh om L e sei, qui antea rabbinUS, postea Paulus Burgensis 1345 vocatus hujus Civitatis fuit CPiSCopuS, Nicolai de Lyra Post illis Additiones bono ConSilio fecit, quibus hunc complevit et emendavit. Ideo tamen acriter eum impetivit Alathias Doliring ' 1469)O. . Suo DefenSori Nicola Lyrani, quod opus, etiam Correctorium Corruρfori ab ipso inscriptum, magis defectu urbanitatiSeminet quam pondere Cientifico Idiu autem aetati PraeclariS-Simus S. Scripturae interpres fuit Alphonsus Tostatus ' 145 a),
Cognomine bulenSiS. Opus ejus princeps est Commensarius in libros historicos . . et in Evangelium S. Matthaei, quae hodie quoque Cum fructu leguntur. Operum omnium Sunt tomi qin folio δ). Interpretatur SenSum litteralem Sermone Plerumque DrOEXO, Sed Semper mente Sagaci et ingenio Sollerti Eum Secutus est vir laboriosus et indefessus Dionysius Carthusianus ' 47 I).emona Sterio Ruraemundensi ScripSit commentaria in univergam S. Scripturam Optima sunt in Salmos, in Iob, in libros Sapientiae, in prophetas in Evangelia et in seistolas Pauli Minore pretio
Sunt, quae tradidit e libris historicis ).
376쪽
368 Periodus Tertia Caput Quartum.
Praeter hos summos viros studiis biblicis eminuerunt Aegidius Romanus ' IIIJ) Petrus Aureolus ' Iaa), Cujus Breviarium Bibliorum nuperrime iterum est editum ivdolphus de Saxonia ' 1335), qui scripsit Uitam Domini nostri Jesu Christi, ubique etiam in Hollandia, plurimum lectitatam i) Jacobus Pere et ' 1491), qui reliquit commentarios in Canticum Canti-
nes Gerson 'o 20 bene de haesdisCiplina meruit edendo Pro
positiones de Sensu liferali criseturae et de cauSis errantium. Albertus Castellani O. P. Venetii anno 1511 dedit criticam editionem. Jam pridem Sed praecipue a periodo undique confectae sunt Versiones S. Scripturae, Sermone vernaCulo. POSi inventam tyPOgraphiae artem omni loco magi magisque biblia lectitabantur. Nonnumquam locis Obscurioribus additabantur interpretatione e Nicola Lyran O. Auctum Sse legendae S. Scrip-tUrae Sum teStimonio Sunt creberrimae editiCnes. Ab anno 1460
ad annum 151T, in Germania 21' integra Biblia typis mandataeSt in Italia ab anno 14T 1 ad 1500, integra Biblia 36 partes ejus 35' in Francia ad annum 1524, typis datae sunt editiones 9 in Hispania prima integra versio facta eS Ualentiae, Anno 14T9. In Hollandia occurrunt partes versae, anni 1360 et 138q; verSio Pene integra, anno 14TT ); quae dicitur Biblia abbre lata Bibelin Y Corte) Antverpiae quadries 1513 - 1518); Salterium ineunte Saeculo XIV aliud fortasse e coetu G ea a rvici iam , ΟStea 1480-1500 decies typis editum Novum autem TeStamentum jam pridem multum lactitabatur in Vitis Domini Epistolaria et
evangeliaria manuscripta valde numeroSa Sunt, et Vicibu innumeri typis edita Saeculo autem XV tum . Testamentum tuna integra Biblia saepe inter Catholico typi Sunt mandata. Lutherum Bibliam e tenebris ad lucem rotuliSSe jam valde diu inter fabellas est relatum ).i Ed Parisiensis 1865 1870.
377쪽
4 133. Ecclesia et iterae renascentes. 360g 133. Ecclesia et iterae renaScenteS.
1'. Studia, quae Vocantur ClaSSica, numquam penitu fuiSSeneglecta, Patet tum ex Peribu medio aevo ConfectiS, tum emanUSCriPtorum magno numero, quibus Ueterum opera nobiSServata Sunt. Praeclari ECCleSiae Patre aliique posteriorum Saeculorum viri docti Omne e veterum operibu cultum ingenii
hauserant. ulti etiam legendis veteribus Cripti exculti, iuSiliteri exercendis incubuerant. Cui rei exemplo Sunt Alim irim S, Radbodus Ultra jectinus, Hros Witha, Abae lard US, Joannes Salisburgensis aliique plurimi Tamen Saeculo XIV in Italia veterum scriptorum studia quasi in immenSum
aucta Sunt Ad quod auSae Variae Propulerunt. Superiore tempore Studia Cholastica prinCipem locum tenuerant et liter plus quam portebat deor Sum egerant. Dein Veterum GraeCΟ-rum Criptorum ratio Soli fere versionibu aut Corrupti aut
Saltem manci innotuerat Graeci Sermonis periti Satis pauci erant. Porro a Ciceronis et Livii latinitates longe aberant Scripta Cholastica Itaque increbescente commeatu inter GraecoSet Latinos, unioni tempore et postea expugnata ConStantinopoli, flagrare desiderio Graecarum literarum Coeperunt multi. Iaud pauci clerici his studiis renascentibus lubenti animo favebant. Suos habebant episcopi et praesertim Cardinales homineS literatoS, QUO tuebantur et donis remunerabant Plurimum ad refocillanda hae Veterum Criptorum Studia effecerunt Pontifices Avenione degente Papae literarum Studia jam promoverunt et ,hummniStarum principem ' Petrarcam, beneficii cumularunt. Dein
Martinus V Eugenius IV et prae ceteris Nicola VS V, S i xt in IV et Lim X literas et literarum studioso humaniStRSomni qua poterant ope foverunt. Inventa tandem tyPOgTR-phica denuo ac fortiter animos ad haec literarum Studia impulit, II. 24
378쪽
37 Periodus Tertia Caput Quartum.
minime passa ad angustos fine terminari earum notitiam, aut
ChriStiana, Sermo esse poterat de christiana literarum redintegratione, quae in paCe fuit Cum ECClesia Duem ad modum enim antiquita et veterum hominum more e Sola Celsitudine ChriStianae veritatis rite intelligi et aestimari potest, ita etiam fides
Chri Stiana, CutiuS, morumque doctrina, Si Conferuntur Cum lRS-SiCiSmo Pagano, Splendi diu elucent et majore admiratione affi- Ciunt. Ha ratione ConSiderata Studia ClaSSiCa, tuentibu et faventibus Cardinalibu et PapiS, magnae poterant CSS ECCleSiae utilitati. Quare Suam ibi fecit Ecclesia Cientiam artemque Veterum, impugnavit ethnicorum Superstitionem morumque libi
Pauli praeclarorumque Ecclesiae Patrum eXemplo, humaniStae vestigiis ecclesiasticae traditioni inceSSerunt, et Veterum hUmδ-nioribus disciplinis usi sunt tanquam adminiculi ad PromoUOndam fidei observantiam morumque Christianorum ueStimntionem, eorum studia EccleSia, tanquam Salutaria populo Chri Stiano, Pro-baVit Promovitque. At mox fuerunt qui notitiam Veterum cliSCiplinae ipsam pro fine S Sequendo Statuerent, aequiparnt RutetiRIT POStposita Christianae hominuin Societatis utilitate. Cui
ethnicae literarum redintegrationi favit temporum iniquita S.
Communi erat disciplinae ecclesiaSticae languor, quem inde ab ineunte saeculo I significabant minuta auctorita Pontificia, Clericorum more mundani, prolapsa philosophia et theologia ScholaStica, atque in re publica et privata civium vita Perturbati eXtrema. Itaque aegrae et per mollitiam imbecillae Societati objecta Sunt nutrimenta Perniciosa, quae Sine dubio plurima
OPeribus Veterum Continebantur. Quod non Poterat non CSSeCXitioSum: Immoderati et fere superstitiosis laudibus ethnicam literarum Deciem efferentes, demum pSam Cum ethniciSm Confuderunt. Uncte conabantur efficere ut in animi moribusque hominum ethnica ratio dominaretur, ChriStiana XPelleretur
3'. FeliCissime tamen contigit ut hujus ethnicae literarum redintegrationis in Italia non ita multi numero fuerint SeCtatores. Neque hi externe Sejuncti sunt ab EccleSia. Haud pauci, munere aliquo in Curia fungentes acerbis facetiis et ludibriis non instituta ecclesiastica aut fidei dogmata, Sed hominum CCCteSiaSti- rum HomeSticos vel publicos mores Solebant irridere. Non
379쪽
133. Ecclesia et iterae renascentes. 37Ι
fuerunt viri haeretica mente Superbi, Sed homine diSSoluti, leve S, qui moribus impudiciSSimiS, delectabantur clericlendo quaecumque altiora erant et nobiliora. Quare eorum nullus aut indole magnUS, aut ingenio auctor primu eminuit. Ad aditum hujus redintegrationi o CCurrit Joannes BOccaccio III 3 - 1375), Cujus opera quidem perpetuo libidinem ethnicam Spirant, nullo tamen modo CCleSiae adverSantur In narrati Culi Celeberrimi sui libri Decamerone prae alii clerico et monacho Contumelii Obruit, quin e praeStet CCleSiae hoStem Biae in Cae ii Adulia magi aetate, gravioribu Studiis ClaSSici OCCupabatur, levitatem suam priorem ipse damnavit et in pace Ecclesiae obliti). Celeberrimus fortasse omnium fuit Oggio Bracciolini 'ci 50). Oblivioni eripuit Quintilianum, Lucretium, Silvium Itali Cum,
Ammianum arcellinum et probabiliter etiam Taciti primos libros E Graeco in Latinum Sermonem Vertit u Cianum, Diodorum Siculum et Xenophontem. ait autem homo libidini et contumeliis deditus. Adeo delectabatur veteribu ethnicorum operibus ut universi fidei thesam i pretio
turan novam ait ea Om 4 orationem empturus fuerit. Eius Facetiae turpitudine notae Sunt Tamen audebat enSorem agere
in clerum ). Qui autem impuventiu quam reliqui aganorUmmore SCripti suis denuo induCere sit Conatus, Laurentius Valla 4 145T fuit Libro suo De Olusitate summum bonum libidinem praedicabat. Virginitatem extremum diCebat infortunium. Post PRUCum temPUS USUS S aggredi vota religiosa De rofessione religiosorum . Primus fuit, qui Scripto libro Donationem Constantini
non CSSe genuinam Probaverit. Ad extremum profectu Romam, errata retraCtavit et obiit Secretariu Pontificiu et canonicuS
Lateranensis'). Antonius Beccadelii 'ri47I notam infamiae in-
Currit praesertim propter librum, Cui titulus HermasthrodituS, quae CS epigrammatum collectio. OPUS Publice flammi eS datum, auctor XCommuniCatus ). Pomponius Laetus et Platina ' 148 I), Cum UniVersa Sua Cademia, in SuSpicione fuerunt paganismi et
i mrtine, Boccaccios Leben und werke, Leipri 1880. Opus Latinum princeps Genealogia eorum, Venetiis l54T. Opera Basil. 4b38. Historia populi Florentini, Mura ori, S. Tom. III Ri L. Valla, per Basil. Ib40.3 A. Beccaulius Epistolae et orationes, Venetiis 15b3.
380쪽
37 a Periodus Tertia Caput Varium.
Conspirationi in Papam Severe contra eos egit Paulus II atque ita paulatim a saniora revocati sunt. S XD IV regnante, priori ConceSSum est ut reciperet praelectiones, alter defunCtuSeSt bibliothecarius Vaticanus. Uberrimus au tor fuit Franciscus
Fileli, ' I 8 I) qui scripsit Carmina, Migrammata Debocis et
seriis et epos in gentem for Zanam Humanistarum Solitam Vanitatem Supra quam Cuiquam Credibile est prae se tulit. Se ipse dicebat summum aetati Suae ingenium Orbem terrarum Cir- Cum pSum Verti debere, Propterea quod Graece loqui et Latine scribere probe novisset i). Facillime sibi nomen poetarum dabant humanistae, Sed ingenio poetico pauci distinguebantur. In eorum operibus poetici non minu quam in Soluta oratione abundant dictiones SenSU Vacuae, Sterilis frigidaque veterum imitatio blandimenta insulsa, et foeda tetraque libido et currilitas. 4'. Inter eos, qui Christianae literarum redintegrationis quasi duCes fuerunt, nominandus imprimis est Dante L II 651321). Qui, quanquam immortalem gloriam Suam ibi raeSertim ex Divina Comedia habet, quo uno opere, mySteria inferni, purgatorii Caelique ScribenS, Vix non quaSCun Ue SiU PoeSiSpulchritudines recondit sive theologia divitias, abunde depromp-
Sit, magnam tamen auCtoritatem ConSecutus quoque est latinis operibus: De vulgari eloquentia De monarchia, Lyistolae Eclogae, Quaestio de aqua e ferra. Cum quo tempore vivebat, in mutationis transitusque vicissitudine re Cunctae VerSarentur, at VeiPSe, qua Summi ingenii Praestantia antecellebat omnes, utrique inter Se adverSo temporis CurSui dominaretur, dici jure poterit tum ultimus e litisse Scholasticorum medii aevi tum christianorum humanistarum evaSiSSe Primus. OS quem unu PraeciPUUS humaniSta Simulque christianae literarum redintegrationi Prin-Ceps fuit vir Clarissimus Franciscus Petrarca Ι3O2-Ι374). Anno 133 publice in capitoli Romano poeta laureatus, in altare S. Petri lauream deposuit. Quid senserit de scriptoribus ClaSSiCiS, aperuit in sua ad juvenem religiosum epiStola β). Vanu. fere Sicut veteres ethnici, ij juvenili laetate Volup
i Ex ejus poematibus solae satyrae typis mandatae sunt Satyrarum decades