장음표시 사용
131쪽
sione, postea non prohibetur sententiam ferre de proprietate , d. l. q. l. ins si a non comp.jud. quia alia res est. Et rursus sententiam dico , quia interΙocutio retractari potest , quae ut ait d. l. 9. plerunque rem non perimit, & ait plerunque , quia interlocutio aliquando rem streperimit , veluti admissa exceptione. peremptoria l. 37. C. Th. de appel. vel adnotato reo a sente, & obsignatis bonis , l. 2. ins si pen. ammors inter. Interlocutio est praeceptum judicis in principio aut medio litis interpositum, quod ad finiendae litis praeparationem spectat, noti etiam finit sive perlinit litem id & praejudicium dicitur, & jussum, & articulus & improprie sententia, & suasio in specie l. 7. quae anter propinquos judicis suasio, ut de re transigant,etiamsi honestissima, tamen vim transactionis , aut acceptilationis non habet , sicut nec interlocutionem vim. stipulationis habere placet,
1. I. ins com . epist. At sententia & stipulationis S acceptilationis vim habet, quia civilem obligationem parit & tollit. Cetera quae sunt in hoc titulo, alias locis exposuimus.
QUod absolutione rei cont.. vel condemnat. Et ideo si judex suaserit proximis
perionis , ut de re transigerent, & paciscerentur, haec suasio litem non perimit : non enim sententia est, quia condemnationem vel abs
lutionem non continet, ut aiunt auctores Batalic. ad les. 8. hoc titulo. Requiro e l. 3. & II. Raphael etiam Fulgosus legem Ii. ex d. l. 3. interprotatur.
132쪽
Accipi volo in l. 3. ii. & iE. J Et ita quoque in-Lerpretantur Graeci ad d. leg. ii. his verbis:
Gμων τ ορυυ ; ut tamen addat , quid fieri oporteat sacramento praestio , id est , ut subj ciat jurantis absolutionem , aut non jurantis
Certam & plenam cognitionem pron. J ω φασίς εσιν-: Sententia est , quae causam penitus dirimit. Hermop lites. Vigilius Episcopus Tridentinus in disputa inter Sabell. Photi Arr. & Athanas. Probus j dex dixit: Semiplanam non oportere sententiam ivserre , vestra etiam prudentia mecum pariter
Tamen si in ea ipsa re J In ea ipsa lite. Praeter Albericum, quem adfert Cujacius in reciatat. & ad Novell. xcvi Christophorus quia dam putabat hanc legem nihil dicere de reconventione, reserente Fu osio ad leg. i . Idem sentit Cujacius ad leg. ii D. de juri dici . In d. I. i . lese, rei judicare , ex veteri Menagii, &Fradin1 editione. Et de capitulo, sive membro litis, ut Graeci ad leg. ir. sup . de jurejur. γα φαλαια, η δίκης capitaseulitis partes. It seratur senxentia publico loco Non λα-i non clam, ut in Basilicis. . Aut major magistratus aliq. jud. coni leg. J. Solebant scilicet minores judices, si major magistratus , aut Senatus quid occupasset judicare, in judicando id sequi, ut heic scribit Hermopolites.
Ad ordinem judiciorum J Mos judiciorum est, ait Hermopolites, ut priuaum sententia
133쪽
scribatur, deinde publies legatur, & si minor judex sit, ut per seipsum legat, & recitet. Sed in procuratorem J Si per procuratorem inlis contestata sit, condemnatio fit in procura rem , non in principalem , seu dominum lixis , qui in judicio non fuit , ut est in Basilicis. Sin autem per dominum lis contestata sit , in dominum condemnatio fit. η e quis i udex de ea re suam retractet. J Τe tullianus cie pudicitia capite xiv. Quid judi- .cem indulgere conveniet, quod pronuntiati ne deciderit,an quod intcrlocutione suspenderitΘ& utique eum judicem qui non selet ea, quae destruxit reaediticare, ne transgreor habeatur. Vide titulum x Liv sup . & Observ. XX. 3 2. Plerumque rem non perimit sed suspendit, Tertullianus loco citato.' Non etiam finit, sive perimit ) Litem non non perimunt, αἱ nudae intem locutiones , ut addunt Basilica. ad leg. 9. Et articulus In I. ab cxecutione s. infra titu
Et suasio in specie legis q. 2 Auctores Basi
Quia civilem oblisationem parit 9 L. Iulianus 6o. D. de condict. Indeb.
LVI. De sententia quae sine certa quantitate prolata est. QVod dictum est titulo superiore l. 7. & 9.
iententiam certis finibus concludi , id ita iecia iter in hoc tit. declaratur, ut qua de re .
134쪽
actum est certam sententiam esse oposteat. I. pecuniae vel rei certae, alioquin sententia non
est. i. judicii & litium finis, & subintellige in
hoc tit. vel certa re ex curare. Inst. de act. Certa autem est pecuniae quantitas, vel rei qualitas non tantum si nominatim exprimatur, sed& si intelligatur & repeti possit ex libello conventionis , vel instrumento obligationis, vel parte aliqua actorum, lege 3. hoc tit. l. s. g. ult. l. 19. D. de re jud. vel ex legibus ipsis &jure publico, ut in specie l. I. si ita judex pronuntiaverit: L. Titio G. Sejum ex cause vendiditionis C debere videri, cujus pecuniae quoad eam persolverit L Titio Scjum usuras dependere placet: Nam quae non est cxpressa uiurarum quantitas, satis intelligitur ex ipso jure, &tit. de usuris rei jud. Et observandum ex I. I.
diem legitimum judicati faciendi judicem non
tantum prorogare, Vel coarctare posse, ut l. a.
D. de re jud. sed & ne dare quidem, ut si jubeat
usuras praestari statim a die sententiae quoad sors omnis , quae in condemnationem deducta est, persoluta sit. Rata etiam sententia est &justa, si procurator Caesaris fisco, vel si curator Reip. indemnitatem praestari jubeat, i. a. hoc t. l. s. sup. rit. prox. iubere est verbum commune sententiae & interlocutionis quod tamen non ita erit, si quis alius judex inter privatos similem sententiam ferat : quia privatorum domesticae rationes hodie non sunt certae , ut &Αsconius notavit, publicae fisci, veΙ Reip. rationes sunt liquidae & certae , ex quibus indemnitatis , quod est in sententia, nomen facile explicari potest. Alias vero sententia sine certa, quantitate prolata, ipso j ure nulla est, l. 3. 4.
135쪽
XLVI. Enarratio. CEntum debere videri. ) Hoc verbo iudicae
in sententiis uti solitos docet Cujac. Observat. iii. i. . Ut in specie legis r. J Legem I. intellexere Basilic. auctores, & Fulgosius, qui eam accipiunt de usuris dependendis a die sententiae quoad sors quae in condemnationem deducta est, persoluta sit. Facessat igitur Glosae inter pretatio , Joannis Fabri, & aliorum existimantatium d. l. I. accieiendam esse de usuris in stipulationem deductis. Jubere est verbum commune. Vide tir. superiorem ad finem. Asconius notavit. iii. in Verrem.
XLVII. De sententiis, quae pro eo quod
interest, proferuntur. O Jod dixit titulς superiore sine certa quantitate prolatam sententiam non valere, verum est etiamsi incerta petitio actoris me xit ut Ι. ult. sup. de an. except. vel si egerit de incerta quantitate g. curare rinst. de act. ut si
egerit in id quod interest, cujus incerta est quantitas, & per hoc actio in id quod interest incerta , vel incerti actio ruitur passim in jure
quacorique ex causa abatur. Nam& cum incerti a situr in id quod interest si id judex censeat esse praestandum, eo nomine condemnationem facere debet in quantitatem certam,condemnationem taxatae quantitatis, ut ait l. 3. in
136쪽
'bile est, ut ait d. g. curare , ut in Constit. istiuatit. etiam Justinianus ait , se prout possibile est taxationem ponere condemnationi in id quod interest : Nec enim facilis ejus positio est , quia non liquet utique semper quanti memusque intersit, propterea quod ca res pendet ex se sive negotio proposito , pro cujus Varietate varia etiam inducitur ratio ejus quod interest; modo major, modo minor quam sit res circa quam eo incidit utilitatis ratio, modo rei omnino compar, & ut in obscuro plerumque facti causa , & difficilis probatio ejus , ut in l. 3. D. de interr. in ju. fac. dicitur plerunque dissicilem aditae hereditatis, quae res facti est, probationem esse, ita plerunque dissicilis est probatio ejus quod interest, I. ult. D. de petet. mp. quo fit ut in obscuro ejus quoque aestimationem judex saepe redisat ad exiguiorem summam , quasi in excessit majus sit delictum , quam in defectu , ut item ab initio vitandae hu-j usce obscuritatis causa in stipulationibus, quae in id quod interest , concipiuntur, plerunque
contrahentes cernin quantitatem eXprimant,
ut item Justinianus in hoc titulo, quantum potest judici, in cujus arbitrio pssita est tax tio ejus quod int-st , det legem quam sequatur. Iudicialis enim quaestio haec est , quatenus cujusque intersit, quantumque sit aequum eo nomine praestari. Quod si quaesieris desiἡitionem ejus quod . interest a dicam esse iocommoditatem rei, vel actoris, quae culpa adversarii comingit. Aliter, pecuniariae quantitatis rationem, quae ad nos pertinet. Aliter, quoapezadversarium amisimus , via habere non potuimus. Aliter, id quo jus nostrum adversari
137쪽
culpa deterius tactum est. Vel potius, ut Bar-tolus, quia utilitatis nomine frequentius in j re id quod interest, significatur: Utilitatem iustam quae nobis abest, vel utilitatem, quaenex re ipsa qua de agitur , haberemus, Vel a sequi potuissemus, si damnum non dedisset,
lucrumve nobis adversarius non intercepistet, Separat autem Justinianus casus certos ab imcertis. Casus vocat themata, ut est in Basil. pro in omnibus casibus , εν πῶσι Θίμα , quas Julianus noster propositiones. Et casus certo, , qui certam hahcnt quantitatem , vel
naturam , id est, quibus directo & principalis.
ter proponitur agi de certa pecunia , vel de corpore certae rei, certam naturam accipiens pro substantia certi corporis , & pro cxemplo dat venditiones , quia certum pretium & taxatam quantitatem habent , l. I. supra de rerum perm.& rem certam , raro incertam, nec nisi cum
Iea S spes emitur. Et locationes , in quibus etiam certum est pretium , & certa res , sed intcrdum etiam incerta , ut si quid faciendum locavero. Tum addit generaliter, & omnibus contractibus , quia ex omnibus contractibus certum condici potest , I. certi D. de reb. cred. Et his omnibus casibus certis Iustinianus definit , id quod interest non posse dupli quantita
tem excedere i. re principali aItero tanto em plius esse non posse , ut si per venditorem mora fiat, quo minus res tradatur, & agat om-ptor ex empto quanti sua interest rem habere,, Prinium consequetur quanti rem emit, si id Proenumeraverit, & quanto pluris ea res hodie cst, i. i.l. si sterilis g. cum per venditorem D. de act. emp. modo duplum non excedat: Nam
138쪽
si res empta sit x. quae hodie digna sit xxv. emisptor non consequetur ultra XX. nempe X. prC. tii nomine , quae numeravit, & alia X. I. ἰσο- ut Theodorus. Hermopolites in hanc legem, nomine ejus quod interest . supra pretium quo res vaeniit. Pono pretium praenumerasse,. quod idem Theodorus Vocat, Latini promutuum & antecessum , qua si non numeravit, aut eo nomine venditori satisfecit, venditor qui rem non tradit moram facere non
videtur, l. Julianus M. offerri D. deact. emp.& ejus quod interest ratio non habetur nisi post mosam. Pono etiam speciem in actione ex empto : Nam si post traditionem rei, & moram Vnptoris , de pretio agatur ex vendito , in eam non dicimus venire id quod interest , quod proprie est accessio 1 ei certae , sed usuram, quae proprie est accessio quantitatis, d. l. Julianus
s. eX vendito. Nec tamen venit quasi usura i.
foenus , sed quod intersit moram non adhibuisse emptorem L socium D. pro soc, quia nbnpropter lucrum actoris , sed propter moram rei infligitur. Foenus propter lucrum, etiamsi nihil actoris intersit, sicut poena in conventionem deducta l- cum poena D. de rec. qui arb. rcc. I. si stipulatio g. alteri,D. de ver. obl. Usu-xa, quae propter moram, non est foenus, sed pro eo quod interest, infligitur , ut non male adem Theodorus , cujus in hanc Iegem inter-rpretationem apponam , in extremo hujus sy-
noptici, ita scribat, το τους τόπους,
confundens cum usuris id quod interest. Utrumque ex mora debetur , & modus atque fi-itiis idem est utriusque , & utrumque poena.
Nam poena est quidquid ultra rem principa-
139쪽
iem exigitur. Sed alia insertur etiam ei, cujus nihil interest ex conventione , alia ei tantum cujus interest, ut usura, vel quanti interest, quod propter moram inflisitur officio judicis. Usura illa, poena dicitur, I. lecta, D. de rebus cred. & id quoque quod interest, i. ult. D. de . eo quod cer. Io. & in hac constitutione dum
Itistinianus rationem reddcns a se coarctatae rationis ejus quod interest, ait: Cum sciamus&c. quod interest vocat poenam, & verbum, proserantur , verbum est istius tituli , & hielgitur sensus 3 congruum esse naturali aequitati ut sententiae, quae pro eo quod interest proferuntur , proferantur cum modo aequo &pari, ne sorte major poena , quam culpa sit, quam 1 humanitas, aequitasque patitur, & arqinus esse culpa poenam citeriorem esse, quam paria culpam, τίω φδῖν , ut Theodorus ait τέωάιππαζειν. Omnem culpam , sive moram par odium paremve poenam exigere , & --norem potius quam majorem. Humanitatis hanc est. lesem , ex qua fit, ut in obscuris voluntatibus defunctorum , aut contrahentium,
quod minzmum , in paribus sententiis judicum, quod mitius est, sequamur , in controversis , sive dubiis quaestionibus juris in medium eamus potius , quam in summum, vel imum , melius esse ad summum , vel imum quam iii summo, vel imo. Porio usura quacumque ex causa infligatur jus vetus est , ut duplum non excedat: Nam ubi sortem aequavIt, quod postea usurae pernumeratur, deducitur de sorte: & ab usura exemplum pcrvenit ad id quod interest & eadem quoque ratio servabitur in poena , quae pro usuris, Vel quae pro
140쪽
eo quod interest , in stipulatum deducitur. In causa evictionis certum olim erat, vendito rem ultra duplum non subire periculum evi- Oionis, ut exposui ad Africanum l. 44. D. de act. eisp. quia moris erat ex ea causa duplam tantum cavere. At Iustinianus in omnibus aliiqcausis idem vult obtinere , ut id quod interest supra duplum non praestetur in casibus certis. In casibus autem incertis . qui certam & finitam quantitatem, veΙ rem non habent, Justinianus ad finem dupli non lavavit id quod interest , sed arbitrio judicis reliquit, ut ipse aestimaret in rei veritate quantum interesset actoris, vel rei. Nec enim incertae & finitae rei alia 'tuit quam infinita regula eonstitui, ut Aristoteles ait, mου αυν σου αυντον mἔp. Proinde in casibus certis Construitio taxat id quod interest, in casibus incertis officium judicis , ut si de fundi possesssone agatur,
quae res est incerta , quia neque quantitate neque corpore certo constat, quanti intersit offi-eio judicis aestiinatur , l. pen. g. ult. Uti pos I. I. g. ex die , de vi & vi arm. itemque si agatur de restitutione operis, quod vi aut clam factum est, quia restitutionis , utpote facti , causa incerta est, quanti intersit restitutionem fieri, οὐ scio judicis aestimatur , Ι. semper f. in hoc, Quod vi aut clam ex rei veritate , l. 9. g. ult. D. de aqua& aqua pl.M.ut in hac lege Iustinianus ait, in casibus inccrtis , 'quod revera inda citiir damnum hoc praestari. Idemque serottir in obligationibus faciendi, l. si quis ab alio in fi. D. de re jud. ut quanti revera intersit specte
tur, vera quantitas, non quantacunque eXaf-
sectione vel utilitate petitoris, l. 2. g. ult. Qui saliud. cos. α cum asuur de cautione Praestatim