장음표시 사용
81쪽
Vix necessarium iudico exempla adferre. Quicunque scripta veterum evolverit, intrabitur formulas, seu potius indices, quibus plurima congeruntur. Videre autem circa hanc rem oportet, ne Sereno cuidam Sammonico ansa praebeatur nobis occinendi. Atilio, Medici componere fuccos Assuerunt, pretiosa tamen cum veneris emptum, FaIleris, frustra immensa nomismata fundes.
II. Mi cela alienorwη. Etenim repitiscule plura confunduntur, quae separatim exhibita & dgrum juvarent, medicum nobilitarent jam autem nihil emciunt, cum ob contrarias qualitates unum
dest hiat altertim. Sic Aquina Sicca, Visco a falsa , Pingui, Styptica, Dulcia Acria, Acida Ariara, Sapida Nauye a se invicem labefastant Minfringunt.
I'. Ignoratio Galuim naturalium, X Ua Xistit, ut ab una planta non discas de alter judicium ferre, principiis otianicis consorine, adeoque verearis insolitum proponere remedium, dubius, quid de eo sperare oporteat.
Mercurialis intrinsecus adhibita est, ob inscitiam methodinaturalis, cujus solum usum externum in clusinatibus concedet, qui de viribus plantarum ratiocinari valet Heracleum inter emollientes receptum . quamvis in omni illa gente Umbellatarum nulla quod scio , insignis sit vi emolliendi. Mitreolam H. C. Americani propinare de-herent demorsis a colubris loco Ophiorrhidae, vix aene vix quidem frustrarentur, si quid valet calculus Bo
13 si 'orsorum lectus. Validissimas enim medicinas vulgo debemus ab urgente easdem :ecessitate docto, Vel ut arcan retinenti.
Coccognidii ad cancrum usum ruricolae nos docuerunt Hepatica nobilis in hypochondriasi Gotlandis specificum Linna Ostrobothniensibus in doloribus arthriticis amo 3 liaris,
82쪽
liaris, Piperis ructu utitur vulgus, in acutis quidem
saepe perperam , in exanthematicis certis sub conditionibus, rectissime Ad ci cumatilis ad phthas usum rustici indicarunt, conorum Lupuli ad luxationes, ac re- mellae juniperina ad dolores arthriticos fixos. Allii masticati foetorem infantibus , ad tormina sedanda, inspirant, vel contusum umbilico epithemathis modo admo
14. Neglectus itinerum extra Europam, hi de copiam peregrinantibus faciunt noscendi medicamenta, X teris gentibus familiaria. Haec enim vel a
Herbam Britannicam ad cacoethe, Monardam in intermittentibus, Colli oniam in colica puerperarum , obeliam, ceanothum, Diervillam in syphiliti de Senegamo Ophior-rhidam contra ictus serpentum' febres h logi istica pharmaca eximia haud ita pridem nobis indicarunt Bolanici qui Americam perlustrarunt Caryop llatam aquaticam succedanei im Ort Chinae a Canadensibus haberi, nuperrime nobis tradidit celeb. almius Scrophularia aquatica, Sennam corrigens, Cortex Peruvianus c. a barbaris com in unicata.
Is Intermissio lectionis scriptorum Boiqnicorum, praesertim eorum, qui novissimis hisce temporibus fidelissime X posuerunt ea, quae certissime, . . per X perientiam de viribus plantarum constant.
Hujusmodi sunt Rheede, Ioane, euillee c. Coreos inlue Venere usus plurimos fugit, qui hamium super ea re non viderunt. Stipitum Dulcamarae vis sanguinem mundisi candi latuit, usque dum . . Praes ejus declararet praestantiam, antea enim Pharmacopolae Solani annui herbam vel Dulcamarae folia exhibuere. Hujus autem Vires egregias ei cepere pauci, cum fere infra ustam do si adhue substiterimus Ononis raro usurpatur, quod Medici non didicerunt a Seyllero virtutem ejus ad se brem hungaricam. Onopordi ad cancrum usum commendarunt Veteres neglecta vero lectio Ueterum neotericis hoc specificum fere subduxit.
16. Neglecti methodi exhibendi medicamentsi, dum V. g. a planta sicca vel in decocto eas requirunt viri
83쪽
virtutes, quas non nisi in viridi herba Vel in succo invenire licet. Unde equum censetur, Phar- macop eos diligentem instituere plantarum culturam, ut echortis hiotidie arcessi possint illae, quarum usus est recentitim.
Gratiota recens validissime purgat vomitum ciet, antia quata inerS. Ireos nostratis vis diu retica, qua recens superbit, in seca evanuit, quapropter in jucco, non in decocto quaerenda Sedum minus, siccum nullius in scor-hut em caciae, quae ex recenti percipitur non temnenda. Sic etiam Semper vivum cujus succus in inflammatoriis ab Ottent Ottis celebratur. Raphanus, Cochlearia Armoracia, Nasturtium , Nasurtium aquaticum, astur-titim indicum, Alliaria, virides in ossicinis, non exsiccatae prostare debent, ut graisanti forte corbulo opponi possint Rhodiae ad recens ad cephalalgiam multo praestat siccae. Praeterea circum spe die considerandum , in qua plantae parte virtus lateat. Sic qua succum letlaaeo quidem perfusa Papavera somno sunt, non qua femina, quippe quae esca. quas stillatitias, quae veteribus erant innumerae, ad paucitatem redegit modernorum perspicacia.
17. Omissa idtura plantarum; Hinc eas enumeX ponant, necesse est, quas complures annos servarunt, mus situ Vires amiserunt.
Spica Celtica omnibus pene plantis aeternior, nam ultra seculum, ut ex herbario urseriano consitat, fragantiam retinet; At aliae non item e. g. infen rad commendabile analepticum, utpote pretiosa, raro quidem prae scribitur sed pe etiam per tineas Viribus cassa, cum nondum ipsi ea in colere instituerimus. Pro foliis Mari Veri, cui nec ars nec natura simile dedit, es socii plerumque stipites in Pharmacopoliis ostenduntur. Non tamen ubique sylvestribus cultas prde ferimus, e g. corZOnera in Barha in hirci cichorium, amarisque Intubam si bris, quae sponte sua veniunt, eligimus prae illis, quas colendo mollivit litoris industria, ob amarum scilicet medicamentosum , quod in cultis desideratur. Catalogum plantarum, quae apud nos educari possunt, Vid. N. D. Praes. Mat. Med. P. I 2.
84쪽
I8. Ignoromia Medicorum S Pharmsicopolarum circa plantas inquitim s. Ob quam caussam ab X-teris adquirere coguntur eas, quas domi colligere
non OVertint. Sic nostrates emunt ad Rhodiarum ad ac Sem Angeticae salivae, amor vegis in nosstris alpibus multos ante annos collectam alienigenis divendita. De cetero catal. plant osse quas patria tellus fert vid. Mat. Med. supra cit a Io. Si ullico praescribitii purgans aut levis alia medicina, ea petenda ex Indiis, unde medicina pretiosior evadit aam ut emant; hinc horrent a medicina
19. Ignoranti communis circa plurima plantarum peregrinarum genera. Haec enim esticit, ut dubitemus, genuinae ne illae ad nos, an stipposititiae adportentur, atque adeo generibus ignotis, de viri bux illarum, incerti sim Us.
Huc reser Beheu rubrum, Orobalanos, nisum sellatum, Balsamum Copaivae, Peruvianum. Resinas Animi, Caranna, lemi Gummi resinas Drrha, dellii Sagapeni. ligna Aloes, Aspalathi.2O. Receptus in Pharmacopoliis fus. Cum enim usitatis inhamentes Pharmaceutici, aegre illa ipsa medic*menta comparent .arcessant, quorum Uires hodie innotescunt, nisi sperent quantocytis ea venum ire Aledici esto sibi' aegris consulentis, Pharmacopinum monere de illis plantis sistendis, quarum usum sibi novit in medicina facienda
Simarouba praestantissimum in dysenteria remedium, en ab ad ictus venenatos, Profusi cortex in diarrhaea Gmphorata in leucorrhoea, Auricularia in Ophosi, era-gua in diabete, aliae in variola, Serpentum Radix ad
morsus eorundem, Linum cartharticum, conUenientissi
mum infus. ij ecco proticum , omittuntur penitus. 'pocytidis succus ungus delitessis, quam Vis egregiae ad profluvia medelae, Herbaque o enterica cui ad morbum cognominem sanandum peculiaris virtus, nondum locum adeptae inter ossicinales sunt. 2Ι. Inis
85쪽
21. Incuria in colligendis iusto tempore simplici-c' seroandis usto modo collectis.
Ca Ophllatae ad nisi primo Vere, antequam generosus late folia trudendo diffuderit vim aromaticam , eruatur, nequiequam expetitam praestabit esticaciam Rhaharbari rad. non nisi decennis, ex natali sol in armamentari uim inferenda pharmaceuticum 'perici I prius quam se explicuerint, legendi, quo balsamica indoles servetur. Angelicae radix nisi hyeme lecta, effoeta est. Fructus Acaciae nostratis legi debet immaturus, Succus e fructu exprimi immaturo, h. e. antequam frigore acerbitas mitescat, siquidem adstringendi scopo destinentur, Mari veri herba vasis probe clausis servanda, ne volatile illud, in quo facultas ejus residet, cyus exspiret.
Verum se ipse equidem spatiis exclusus iniquis Praetereo, atque aliis post me memoranda relinquo. Virgil.
86쪽
publicae ventilationi submittit
faliae 17set Febr. 22. Vita ibo nutritur haud aliter ac lampas sit
stentatur oleo; sicut enim haec pinguedine deficiente, moX Xstinguitur, ita illa alimento destituta, languet ac demum Vanescit. Summus itaque Sapientissimus rerum Conditor, qui cunctis animantibus constans quoddam inexplebile vitam conservandi dessiderium indidit, benigne quoque ne ipsis alimentum pro vitae su-1tentatione summe necelsarium deficeret, curaUit. Homini autem animalium nobilissimo, promptuarium prae caeteris lautissimum videtur adsignasse; concessit namque ipsi, tam e radicibus vegetabilium, oleribus, fructibus, quam QuadrupedibuSI
87쪽
bus, Avibus, Amphibiis, Piscibus, Insectis & Vermibus, adeoque omnibus in terra, supra terram, iii aere denique profundo maris, Victum Uzerere amictum. Quamvis vero sum carnium, hominem non tantum nutrire, sed .pinguefacere lubentes concedamus, nobis tamen Visum est regnum vegetabile ipsi maxime idoneum propolacre alimentUm. Drupas enim, baccas, poma, Olera' radices primorum hominum nutrimentum fuisse, non tantum indicat sacra pagina, Verum etiam scripta Auctorurn rotanorum Poetarum id satis superque commonstrant. Hinc LATO refert, a carnibus majores nostros oblinitisse. HIPPOCRATEsde pane primi homines, inquit, sola vegetabiliti u lamrunt. Sic etiam DII SAEUS Lib. antiq. OVIDIUS Metam. Lib. I. Fab. 3 6 Lib. I S. Fob. 2. Fost. Lfb. 4. TIBULLUS Lib. 1. Eleg. IUUEΝALIs Sol. 6. LUCRETIUS Lib. 1. VIRGILIUS Geor.
Lib. I. alios ut taceam, unanimi consensu primos terrarum incolas, fructibus ac pomis, qua sponte tellus scribat, Victitasse is nulla inimalia occidis reserunt. HAK de Mauritonis Africae narrat, eos adhuc glandibus suis quernis tostis licet nostris dulcioribus, victitare, cin hunc usque diem Magnates Hispaniae in sitanis mensis secundis glandes adponunt. Quid quod Θmnosophistae Brachmis es, a Theophrasto' lini sapientes Indiae appellat Minter veteres in summis Philosophis habiti, etiamnum frequentes in India, in tota illa Ora maritima, a Balsiora ad Gangem, per misemilliaria soli phylivor habitant, quibus religio est, attingere illud in quo anima viva fuit nihil itaque nis vegetabilia comedunt, gaudent tamen corpore robusto fiunt longaevi 'sopi Judaeo-xum celebris secta e carnium esu omnino abstinue
88쪽
runt. Carthusionis Mona his carnes gustare interdictum est, tamen athletici Structura dentium Zque Iuculenter monstrat hominem ad egetabilia pulposa ructos carnosos, rupas, baccas, poma, nuces, in primis comedendas, fabricatum esse.
Sic quoque majores nostri in Europa herbis & glandibus, Arrio pyris, Medi amygdalis Bahloni pabmis pre nymphaea, Athenienses cubus, Persae
Terebinthi fructu, quondam Victitarunt. Et adhuc plurimae nationes, praesertim Asiae, solis Palmarum fructibus, Vari praeparatis, laqua si 'unt, idque sine omni sere cura, tot myriadibus labo-nim ignotis, quibus agricolae nostri per omni annum gravantur adeoque K EMPHI RUS haud inique contendit, se nullum unquam vidisse popu-Jum, hoc facilius tranquille magis Vi 'entem, cum suis palmis quem ideo Veterum Lotophagos csse statuit. Ast insignius demum aucto genere humano, non omnibus terras hasce fertiliores inhabitare licuit, sed utrosque polos propius domicilia trans- stare coacti sunt plurimi. Nec ibi perpetua pestas cibum quotidie pssis in manus quas porrexit, sed longior hiems haud quoque exiguam exposcebat
victus copiam, brevi aestate conquirendam. Novi itaque horum climatum incolae, terram alias non frugiferam, aratro ligone Xcolere assidue alla- horarunt, ut hoc modo frumentum, exinde panem, ad supplendas Vices fructuum ipsis suppeditaret. Ut vero adhuc tutius iberius sese, contra immensam hiemum oracitatem quassim ingluviem, praemUnirent, Varias eam in rem excogitarunt artes, quibus aut victum a putrefactione varia destructione liberarent, aut etiam Variarum
herbarum, aromatum impositione , sapidiorem redderent. Hinc Ars Coquinaria, qui multiplici coctione assatione, salitu Maromatum conditio
89쪽
ne mixturis Variis, friXatione, dapes infinite variabiles profert, ac hodie in luxu caenisque dubiis instituendis, apud Nepotes Asotas, ad sinimum fere provecta est fastigium.
Qui terras incolunt calidiores, quibus perpetua pestas, no 'um quotidie alimenti genus, e terra sponte velut propullulans, offert, in eo nobis feliciores sunt, quod minori Ventris cura gra UantUr. Quotquot apud eos crescunt terrae fructus nostris communiter longe majores, dulciores' calore solis melius cocti reperiuntur; qui propterea corpus non tantum optime nutriunt, sed .gulam irritant. Sic plus quam quinquaginta Palmarum Species, praeterea Musa Bromelia, Garcinia, odium, Carica, illenia, Chr ophyllisu men a Spondias, Dios-pFros Mammea, Chrysobalanus, Cordia, tophus, Calaba, Ochna, Annonsi, actus, Oratonisi, Eugenia, Cornus, Persica, Armenisica, Am3gdalus, istacia, Pinus fation 'uglans, Casanea, Cocos, Ana- cardium, γcoper cum Fictis, Melo Cucurbita, longe adhuc plures, mensas eorum ditant. Nos contra in frigidis hisce regionibus, nec tantis, nec tam multis, nec nisi rarius tam sapidis, locupletati sumus fructibus, quapropter frumentis magis inniti
Frumentorum species Variae sunt, climatum naturam plerumque sequuntur. Sic meridionalium incolae nihil fere praeter togam amant, in australibus Europae Tritico inprimis Victitant, in mediis Europae Secali, in borealibus nostris Norriandis nihil nisi Hordeum, in frigidissimis subalpinis sola
AOena maturitatem assequitur; hisce tamen semper hilares inui et vivunt homines. Quapropter non satis admiranda est proUida Summi Numinis cura, qua pauperibus pane suo Vilissimo, aliquantulo lactis vel obsonii addito, aeque contentos esse concessit, ac ditiores summa eorum abundantia.
90쪽
Quum apud nos omnes frugibus ita assueverunt farinaceis, ut in iis praecipuam victus sui basin Usque a teneris posuerint, non raro inde accidit, ut segetibus casu quocunque destructis, in summam incidant miseriam, fame pius horiantur pauperiores quum enim in hisce calamitatibus, quid potissimum suscipiendum sit, nesciant, latrantem stomachum inconvenientissimo naturae maXime inimico ciborum genere citius implent, quana ut herbis ad sitim aptioribus sese satiarent nec id aliam ob caussam, quam quod naturym harum es octii ignorant, ac apropter utiles a noxiis
Hisce itaque commotus, herbas nostras indigena pei Vol Vere quas experientia Varie collecti a sui potissimi iam csse docuit, hei enumeratassistere decreui idque ut non tantum paUperes, quibus ipsi, Urgente annonae caritate, pro sua meliori quodammodo sustentatione utantur, sciant, sed Mut benevolo Lectori ante oculos ponatUr, quam lautam esculentorum egetabilium copiana Natura munificentissima nobis quoque concessiit. Hei vero supponam tantas Suedicas incolis possessoribus notas esse suis; sin minus autem, in omni facile paraecia datur doctus Sacerdos, Ut, si nomen eruditi mereri voliterit, facile herbam qUamcunqUe egentibus ex ductu FLORAE SUE
CICAE Nos D. PRAESIDIS demonstrabit illam
namque ei fundamenti loco praestruam, utpote quae tam plantarum apud auctores nomina cum
earum descriptionibus' figuris, optime indigitat,
quam earum etiam in qualibet provincia appellationes indicat.