Quantum philosophiae studio ad augendam dicendi facultatem Cicero tribuerit

21쪽

- tutaretur dum enim in primi libri prooemio propositum suum explicat, Quintum fratrem alloquens memoratu Se nonnunquam hac de re ab eo in disputatiqnibus dissentire solere, quod ipse eruditissimomim hominum amtibus eloquentiam conti=ieri statuat, is autem illam ab elegantia doctrinae segregandam putet et in quodam ingenii atque exercitationis genere ponendum , t qua de re eadem Crassum Antoniumque per dialogum deinde institutum dissentientes videmus. Atque continuo ad eam sententiam, quam suam esse ita indicavit - confirmandam hoc argumento utitur, quod si plures in omnibus artibus quam in dicendo admirabiles exstiterint cui mirae oratorum paucitati id causae esse docet quod ex pluribus artibus studiisque , eloquentia constet, si in quibus singulis elaborare permagnum sit , 3). Iam Vero, postqua in hanc studiorum varietatem breviter explicavit i), quibus oratorem instraicium esse vult eis autem enumerandis philosophiae suum, et primum quidem, locum assignat), tum summam sententiae suae his planissimis verbis colligit 5 et . . Ac mea quidem Sententia

si nemo poterit esse omni laude cumulatus orator, nisi i erit O nium rerum magnarum atque artium scientiam si con Secutus hanc autem Oratoris quasi formulam in

forensem eloquentia ui cadere ipse statim significat 6 , quam quidem solam in praesentibus libris se complexurum esse profitetur 7 quanquam idem ait sibi videri Vim oratoris professionemque ipsam bene dicendi hoc suscipere ac polliceri, ut omni de re, quaecumque Sit propoSita, ornate ab eo copioseque dicatur 8). Sic habemus in iolius operis prooemio breviter conclusam eam rationem, quam ad dilatandam explicandamque magna pars dialogi inter Crassum et Antonium ita distributa est, ut haec ab ipso . uuio summatim primum

22쪽

- 10 exposita sententia per Varia in utramque partem argumenta Versaretur. Nam cum in plerisque rebus, quae per hunc sermonem disceptantur, tum maxime in ea, de

qua dicimus et quaerimus, diversas ut prima quidem

specie videntur Crassi Antoniique sententias ad unam redigi posse, ab eruditis viris magis acui notatum quam Vere demonstratum est 1 quam demonstrationem, ciniis quidem, quae ad nostram quaestionem pertinent, nostri proprii laboris esse existimavimus, neque omnino vani, sive quod interdum aut per adventicias sententias

aut per ipsam ullianae orationis fusius redundantem copiam 2 disputatio vagatur, sive propter ancipitem per- Sonarum inductarum quasi aciem, quarum utraque 3 nunc ut ipsius Ciceronis interpres loquitur i), nunc suam propriam potius personam induit 5), ut per sermonis

flexus vel jucundissimos res controverSa paulum ObScuretur. Ac nobis hanc paulo aridiorem disputationem ineuntibus hoc fori excusationi erit, quod re primum ita constituta explicataque, reliquum iter, quod nobis perficiendum erit, planius et expeditius fiet. Et vero, ut in primi libri prooemio, de quo jam diximus, sic ab ipso fere sermonis ipsius initi ea quaestio de qua disserimus, ita introducitur ut appareat, qua Sub specie Cicero in hoc componendo dialogo eam, tanquam praecipuam tractandam sibi proposuerit am, postquam CraSSu exorsus est laudando praeclarum Cotta Sulpiciique in colenda loquentia studium unde ad praedicandam magnificentius ipsius loquentiae dignitalem deductus est 6 Scaevola in hac eloquentia laudatione

duo se reprehendere ait, si unum, quod ab oratoribus ci-

1 Ν in docto quidem A. Pideriti commentario ab mamecher retractato id satis explicatum invenimuS. 2 Velut in libro I, 9-52, 58-65, etc. 3 Crassus Antoniusque soli a nobis hoc loco considerantur. 4 Hoc de Antonio etiam intelligendum est; cs. p. ad Famil. VII, 32. 5 Quod ita esse etiam in Crasso-praesertim de suis studiis loquente

infra animadvertitur.

6 Deir. I. cap. 8.

23쪽

- 1 vitates et initio constitutas et saepe conservatas esse Crassus dixerit, alterum, quod remoto foro, concione judiciis, senatu, statuerit Oratorem in omni genere sermonis et humanitatis esse perfectum , il). Quorum in altero, quoniam id a proposito nostro sere alienum est, argumenta vel potius exempla a Scaevola in contrariam partem allata 2 negligimus in altero autem - quod quidem

quatenus ad nostram quaestionem pertineat mox videbimus, - Opponit Crasso philosophorum maxime greges 3)u possessiones s suas Vindicantium, quorum tum uniVersorum, tum per singulas familias contradicentium argumenta colligit ut sic concludat, oratorum facultati non omnis sermonis disputationem , sed judicia tantum et conciones et senatum attribuenda esse. - Quam opinionem sibi quidem notissimam esse Crassus respondet 4), quippe cum a claris Variarum sociarum philosophis eadem fere de oratore disputata thenis audierit eaque, quae contra eos tunc disseruisse se ait, in duplicis argumenti formam recoliecta explicat, cujus haec sere summa est oratorem, etiamsi quis eum ad judicia et ad conciones et ad sententias in sonatu dicendas redigi voluerit tamen, ab omni doctrina rerumque majorum scientia 5 is non idcirco excludendum esse, quippq cui ad exorcondam vel in his angustis terminis loquentiam haec ipsa scientia deesse non debeat ejus certe scientiae, quae philosophorum propria sit, cognoscendae utilitatem satis ex eo perspici poSse, quod et ad tractandas multis modis hominum mentes natura

hominum ei incognita esse non doboat 6 . et in dicendo muli lucidant loci quos philo sophi ut suos tradere Oleant 7 pejusdem vero maximarum rerum scientia , neceSSitatem clarius etiam apparere, si si Oratoris nihil esse sta-

l Deir. I, cap. 9 , 35. 2 Ibid. 36-40. 3 Philosophos a Socrate ortos Scaevola separat ab illis veteribus, qui physici a dicti erant Cf. 42ὶ sicut fieri videmus in Academicorum morum libro II cap. 5 . 4 Deir. I, 45. 5 Ita loquentes philosophos Crassus facit, 46. 6 cf. De r. 48, 53. I Cf. ibid. 56.

24쪽

- 12 tuatur nisi composite, ornate, copiose loqui,st aecumque

res inciderit. quaesit dictione e sicanda 1 quam quidem oratoriae lacu uatis definienda rationem in prooemio jam suo nomine prolatam 2 Cicero nunc Crasso suo tributi, quoniam in hoc ipso Scaevolam ei adversantem facie

Hoc igitur argumentandi modo Crassus cum contra Scaevolam contenditu in omni parte humanitatis oratorem perfectum esse debere , tum philosopho oratorem contemnentes ita refulat ut philosophia ut ipse nequaquum contemnat sed eam magna quid Hm ex parte Oratori et in forensibus civilibusque rebus versanti OgnOScendam esse demonstrei. Et quidem hoc disputandi si artificio 5 s Scaevola victum se fatetur, quanquam se dubitare etiam indicat 6 , nonne ea multarum variarumque rerum scientia se quam qui oratori adjungeret, ipse tamen Crassus Se complecti negaverit - magis dictu splendidum

aliquid quam effectu facile sit neque ejusdem dubitationis professione I Antonius tunc impeditur, quin Crassi sententiam sequi videatur : nam et ea, quae CraS-sus dixerit probare se declarat 8), et ipse recordationem affert longae disputationis 9 qua Athenis audivit Charmadum philosophum iisdem fere rationibus, quibus Cras

quam facultatem assequi dicendi, nisi qui philosophorum inventa didicisso h 10 cui Charmadae opinioni se quidem adeo assensum esse addit, ut ea adductus si quodam in libello is scripseritis diserto se cognOSSe nonnus OS,

1 aes. De Or. I, 48 5s 64. 2 21. s. Supra. P. s. 3 Cf. Deir. I. 35 et 1. 4 Quod mimadverιentem Scaevolam Cicero acit. 5. 5 Sicut hoc loco loquitur Scaevola, 74. 6 76- I. Cf. id quod de se dicit Crassus, Ti. I De Or. Ι 81. 8 Ibid. 80. s Ibi , 2 sqq. 10 Cf. ibid. 84. Charmadam eumdem Crassus nominavit 45-46ὶ

inter eos, quo contra se disputasse aiebat: sed huic, ut Carneadi dis cipulo, a mos erat patrius adversari semper omnibus in disputando a

25쪽

- 13 eloquentem adhuc neminem ). - Sic, post alternum dialogi quasi exordiunt, Antonius et Crassus in hoc consentire plane identur, quod si nemo possit, nisi qui illa,

quae a doctissimis hominibus in philosophia dicantur. cognoverit aut callide aut copiose dicere u 2 tio id quidem gravem inter eos dissensionem efficit, quod Antonius animadvertit 3), quam . difficile factu is esset ea

maximarum artium ad dicendi facultatem adjunctio, cum uterque ι neque se neque quemquam adhuc ad eum summi perfecitque oratori quasi gradum ascendisse profiteatur. Haec tamen utriusque consensio in extrema hujus primi libri parte rumpi videtur, ubi Antonium audimus rationes ipsas refellentem, quibus cum Crassus lum ille Charmadas in disputatione ab Antonio commemorata demonstrabant i philosophiam oratori necessario percipiendam esse s 5): hoc enim contendit, et oratori, qui in populo

foroque Versetur, satis Sse ea de moribus hominum ei scire et dicere, quae non abhorreant ab hominum moribus u 6); quaerii, si qui unquam orator magnu et graviS, cum iratum adversario judicsem sacere vellet, haesitaverit ob eam causam, quod nesciret, quid esset iracundia, fervorne mentis an cupiditas puniendi doloris . . . Addit, ab ipso animorum atque affectuum concitandorum officio in quo maxime vis oratoris exsistat philosophorum doctrinas abhorrere, quippe qui partim Omnino motus negent in animis ullos esse debere quique eos in judicum mentibus concitent, scelus eOS nefarium facere I), - partim 8).. permediocre ac potius leVes motus debere esse

1 94 si libellus . inscribebatur 4 de ratione dicendi , . 2 Antonii verbis 93 de industria ultimur, ne ejus sententiam mutare

videamur.

3ὶ Deir. I, 81. Cf. supra P. 12. 4 Antonius. 94, - CraSSuS,G8-49. 5 Ita u philosophorum a sententiam Antonius resert 219. 6 De Orat. I, 219 cs etiam 223. I De Or. I, 220. Quatenus autem fiat, ut ratoris in commoVendi judicibus eis ipsis sensibus, ad quos illos adducere Velit, ipse permOVeatur ,

et Antonium disputantem Cicero acit Deir. II, 189 sqq. et ipse de se indicat Or. 132j. 8 Academici scilicet et Peripatetici, quo Cicero conjungere Olet.

26쪽

dicant, neque ab oratore audientium mentes tractari posse nisi in eis rebus amplificandis quae fugiendae vel expetendae videantur, Vulgi potius quam Sapientium Senientiam sequatur 1 . - Ε quidem, Si quis hanc Antonii dophilosophia disputationem a sermonis contextu separatum consideret, non modo miretur tam diversa de re eadem Antonium dicere, ut ea, quae et in Crasso modo probaverit et in Charmada se antea probavisse memoraVerit, nunc repudiare videaturi; verum etiam hoc secum reputet, Ciceronem, - non curando ut haec Antonii argumentatio a Crasso refutaretur, - effecisse ut ipsam opinionem, quam Setulari in prooemio significavisset in aliquam dubitationem adduceret sed hunc Antonii cum a Crasso tum a seipso dissensionem evanescere is agnoscet, qui accurate perspexerit, et quo Antonii dispulatio tendat o quomodo in sermonem introductu Sit. Ε enim sermonis puncto, ubi Antonius, Sicut rogatus eSt, Suscepit explicationem eorum, quae de rhetorum arte brevilor a Crasso jam decursa sint 2 , nihil esset cur de philosophia cognoscenda rursus disputationem institueret nisi Crassus, post recollecta si arti praecepta 3 de si exercitatione , quoque interrogatus pauca etiam de varietate artium, quas oratori complectendas censeret, repetiisset 5 inter quas quoniam uris civilis scientiam ut oratori necessariam Crassus maxima cum copia separatim amplificavit 6 idcirco Antonius quasi quodam contradicendi studio adductus illi variarum doctrinarum ad eloquentiam adjunctioni adversari incipit, praesertim cum ipse juris civilis ut fatetur 7 . ignarus, eos, qui hac scientia nudati ad causas dicendas accederent, cum cinertiae , tum etiam si impudentiae , Vehementer condemnari a Crasso licet ipse N eodem

27쪽

- 15 exceptus sit 1ὶ - aequo animo audire non potuerit. Atque sane, dum in philosophiam 2 primum argumentationem suam iniendii, hanc propriam inscientiae suae rationem dissimulat, quanquam ne in philosophia quidem similem resollendi Crassi causam a se afuisse ipse postea indicabit 3 sed, dum id, quod Crassi oratione nimium exaggeratum nunc existimat, ad justiorem veritatis imaginem adducere se profitetur propriamque Oratori Vim ac lacultatem a Crasso latius ut opinatur comprehensam artioribus terminis describit 4 , ne in hoc quidem adversandi studio summam ejus sententiam a Crassi opinione Omnino repugnantem videmus neque enim nisi uno Verbo d), in quo, ianquam temere emisso, ipse deinde re discedit 6), - subtrahit illud, quod de summo et perfecto oratore Crasso ante assensus est T neque rurSus eum ipSum si Operarium , . qualem oratorem facit 8), a bonarum artium is studio ab omnique u humanitate seiungit 9); nullam scilicet in summa graVi Orem contradicendi rationem habuisse videtur, quam quod contendit, ad ipsam dicendi exercitationem dicendi studiosis non ita multum spatii osse ui ad re minu neceS-sarias tempora sua dispertiant 10) quam ipsam ultimam rationem subtilioribus a Crasso allatis rationibus 11 discuti mox videbimus iam ad praesens Crassu sati esse judicat, his verbis animadvertere, omnem Antonii a sedissensionem in oratoris desinitione versari 12 non so-

1 De Or l, 1 2. 2 De jure civili Antonius postea disseret 234 sqq. a Lib Il, 60-61.sέ Lib. I, 213-217. 5 I, 233, in conclusione eorum quas de philosophia disseruit : ... hoc id est dicendi lacultatem sine illo philosophiae studio summum esse

posse. us6 258 voluisti in suo genere unumquemque nostrum quasi quemdam esse Roscium. . . et . D

9 Cf. I, 256 neque repugnabo. . ., etc.

10 Cf. I, 256,260 quod idem supra 81 praeteriens indicabat Antonius,

dum Crasso assentire se aiebat.

ill in libro II De Orat. 12 264 extremo fere Iibro I . eque videlicet sine industria effectum est.

28쪽

- 16 u lum, inquit, arbitrabar a me insormari portere, qualisu esse posset is, qui habitaret in subselliis neque quidquam

si amplius afferet,quam quod causarum necessita postulare et sed majus quiddam videbam, cum censebam Ora- si torem, praesertim in nostra republica, nullius ornamenti

II Restat, ut quaeramus de ipsis rationibus, quas Crassum ad demonstrandam philosophiae utilitatem afferentem, Antonium autem refellentem vidimus has nimirum

rationes, - quarum alteram ad animorum motus penitus pernoScendos spectare animadVertimus , alteram ad

arcessendos a philosophia certos locos ejusmodi, qui in dicendo saepe incidere solerent 1 si ad hunc mediocrem, de quo loquitur, oratorem nihil valere Antonius recte contendere potuit 2 non satis apparet, quomodo ad illum summum, quem CraSSu intuetur, eaedem Ο-lius pertineant. Itaque non alienum erit, statim breviter deScribere, per quem rerum proceSsum ea, quae post primi libri sine in incerto relicta videri potuerint, per inferiores libros ad clariorem lucem adducta sint. Nam ipse Antonius, qui vana ea eSSe clama Vit, quae CraS-sus 3 st de naturis hominum, de moribus de rationibus eis, quibus eorum mentes et incitarentur et reprimeren-

ut Ciceronem ipsum, quod in librici prooemio suo nomine proserebat, id in librici prooemio 5 tanquam semper integrum neque ullo modo per ancipites primi libri disputationes imminutum sua iterum auctoritate sic

confirmantem inveniamus neminem eΙoquentia non modo sine dicendi doctrina, sed ne sine omni quidem sapientia florere unquam et praestare

1 Cs supra, p. N n. 7 . 2 Νeque enim resert Antonium, sua mirifica ad refellendum OnSuetudine , uti maxim evoluisse quod et Crassus suspicari se ait, Ι,263 - et Antonius ipse, I, 40, sere satetur ejus argumenta suam Vim per Se habuerunt, quam Crassus praetereundo non fregit. 3 Sicut Cicero suo nomine loquens in prooemio, I, 17.

29쪽

- tur, cognoscendis syn protulisset 2), idem in ea secundi libri parte, ubi se exponere profitetur u quibus ex locis ad eas tres res, quae ad fidem faciendam solae valeant, ducatur oratio, ut et concilientur animi et doceantur et moveantur 3 n, adducitur, ut de naturis hominum affectibusque disserat et quidem, quibus rebus animi

hominum moveantur longa vita usuque rerum

maximarum , tenere se ait sed idem in iis rebus exponendis 5 se Aristotelis quoque discipulum esse 6)satis ostendit, qui philosophus primus exemplum dederat in si rhetoricis libris , ea radendi, quae ad Oratorum usum e philosophiae fontibus depromerentur quae cum Antonius Oratori nota esse velli hoc ipso philosophiae cognoscendae fructum aliquem esSe agnoScit, quippe per quam ea, quae ut Antonius a longo usu, sic

alii sorte ab ipsa natura I satis tenuerint, ratione adhibita melius certe perspici et comprehendi et tractari possint. De altera vero ratione, quam Crassus in tractandis

ejusmodi locis ponebat, quos philosophi traderent velut si do dis immortalibus, de pietate, de concordia, de amicitia, de communi gentium jure de aequitate, de temperantia, de magnitudine animi , de omni virtutis genere is 8 , - ab Antonio etiam in secundo libro ea audimus, quae ad eam Sati apte pertinere videntur 9), sodeamdem maxime a Crasso ipso in tertio libro quasi nova

sub specie retractatam amplificatamque recognOScimuS. ΡOSiquam enim, - iis quae ad inventionem et ad si collocalionem aerum altinent ab Antonio per secundum librum expositis, - ad explicandam elocutionis vim perventum

si Ita loquitur Scaevola Crassi sententiam reserens, I, 165.i2 I, 48, 53, 60. - in. 87, in Charmadae disputatione. 3 Cf. I, 121. έ is est 20έ. 5 Praesertim, Ιl 205, Sqq. 6 Eum quidem Cicero secit fatentem ΙΙ, 152-153 quid ab Aristotelo

acceperit.

7 Quod a Charmada ita disputatum Cicero faciebat, I, 90. 8 Cs I, 56 cs. 67. 9 Praesertim, 68 et 135 lib. II .

30쪽

- 18 est, Crassus, cui fere invito si ea pars tractanda tribula est, primum animadVertit, si Antonium, - cum sibi de eis, quae dici ab oratore oporteret, sumeret, ipsi autem relinqueret, ut explicaretur, quemadmodum illa Ornari oporteret, -- ea diViSiSse, quae Sejuncta esse non possent 2 M atque hac ipsa ratione ductus, dum ad Suam de u Ornate

apteque dicendo 3 s disputationem aggreditur, eurepstit, quae de philosophiae ad eloquentiam adjunctione

in libro primo affirmaverat. Sed hujus rei tunc demonstratio ab universa philosophia per certam singularum disciplinarum considerationem ad subtiliorem quamdam rationem traducitur, quam in aliud tempus ad explicandum disserimus, cujusque propria vi adversas Antonii rationes fero dissolvi videbimus. Et quidem, cum Crassus in hac sua disputatione id etiam confirmat, quod primo libro declaraverat, se, quoniam de oratore diSpu tetur, de si summo , loqui ei velle et debere, propterea

quod si vis et natura rei, nisi perfecta ante oculo ponatur,

qualis et quanta sit intelligi non possit 5 ἡ tum illud addit, quod Antonio tantae comprehendendae doctrinae difficultatem objicienti 6 respondere videatur, si ad eumasSequendum non tantum ingenioso homini et ei, qui forum, qui curiam, qui causas, qui rempublicam pectet, opus esse temporis, quantum sibi ei sumpserint, quos discentes vita defecit omnes enim artes aliter ab eis tractari, qui eas ad usum transferant, aliter ab eis, qui ipsarum artium tractatu delectati nihil in vita sint aliud acturi 7 η qua correctione udhibita Crassi sententia minus etiam abesse videtur ab illa in contrariam partem disputatione, qua Antonius sic statuebat, si quoniam dicendi acutias non deberet esse jejuna atque nuda, Sed

3 Postquam primum de . latine planeque dicendo , brevius disputatum est, 11I, 38-51.