M. Tullii Ciceronis in philosophiam ejusque partes merita

291쪽

faci ilum proiia sit, ut quam plurimis prosit, in onmes sine ullo disci in liue homilip cadat. Ad hanc autem justitiaria deus nos procreavit ). Jus igitur Non opia iiDuc, sed natura est constitutum , Quo posito, respublicas magis inde confirmari posse, leges stabilivi, o populos sanari, statuit Cicero ). Haec lex Datura saeculis omnibus ante nata est, quam scripta te ulla aut quam omnino civitas constituta: hac lex est recta ratio, qua Dilai divinius est, natura congruens, dissi is in Omnes constans, sempiterna, quae vocet ad officium jubendo, volando a Paude d terreat, quae tamen neque probos usua jubet aut vetat, nec improbos jubendo aut vetando movet. IIuic legi nec obrogari fas est, nequo derogari ex hac aliquid licet, neque tota abrogati potest nec vero aut Per senatum aut per populuna solvi hac Irgo PUMumus neque est quaerendus explanato aut

8 Lactant de Ira Dei cap. ultim Insiit. III. 28. e Cicerone.s Legg. I. 10. . I Legg. 22. Sed profecto ita se res habet, ut, quoniam

viliorum einendationem legem esse oportet, commendati i-Cemque virtutiatu, ab ea vivendi doctrina ducatur. Legg. II, 5. Constat profecto, ad saliatein civitam civitatuinque incoluinitatem vitamque holuinui quietam et beatam eouditas esso eges eosque qui xinium ju modiaeita sanxerint, populis ostendisse, ea se scripturos utque laturos, quibus illo adscripti suscopiisque oueste beateque viverent, Eie.

292쪽

interpres ejus alius nec erit alia lex Romae, alia Athenis, alia nunc, alia posthac; sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et hinnula-

bilis continebit unus quisque erit communis quasi magister et imperato omnium deus ille legis hujus inventor, disceptator, lator cui qui non parebit, ipsos fugiet, ac naturam hominis spernatus hoc ipsoluo maximas poenas, etiama cetera supplicia, quae putantur, effugeret ). Ante omnia enim hoc tanquam

concessum atque fixum Poni Ostulat, Omnem naturam vi ac munere deorum regi cui quidem sententiae, tanquam undamento, superstruxit hau deci gibus disquisitionem. Porro hominem dicit praeclara quadam conditione generatum esse a summo deorsolus est enim ex omnibus animantibus particeps rationis qua in omni rerum natura nihil divinius reperitur solus homo habet notitiam aliquam dei et plurimarum rerum obscuras et necessarias intelligentias, quasi uti lamenta quaedaIn Scientiae. Tum figura corporis habilis et Pla iugoui hum uoest. Immo homini cum deo est similitudo, et quum

Grot de I. l. et P. I. 1. 10. . . . et in Ot P. 11 Naturuerae Cicoroni est idem quod iis gρii titim, quod idem ab horruitiis natura ex intima Philosophi haurienduin Putat Cs ossic. III. c. 50, et a civili, i. e. Publico constitiaio, distinguit Vido doctissianam observatiouein Betori ad Ossimili. c. 17. . 308 q. et ad . . f. 23. p. 319. Addo iuλesCOsuiu laud. p. 54. b. et quos laudat p. 56. in unot. Dissiligo b Cooste

293쪽

virtus nihil aliud sit, quam in se persecta et ad summum perducta Natura, eadem cum deo virtus ad hominum commoditates et usus tantam rerum ubertatemhatura largita est, ut ea, quae gignuntur donata consulto nobis, non fortuno nata videantur artes vero innumerabiles repertae sunt ab ingenio et industria humana, docent natura quam imitata ratio res ad vitam necessarias sollerter consecuta est Tum hominum inter ipsos societatem conjunctionemque esse latuit Cicero nihil enim unum uni esse tam simile, tam Par quam omnes inter nosmetipsos esse. Etenim eorum natura et ratio et sensus communes sunt. Itaque, quaecunque est hominis desiti

tio, una in omnes Valet. Non solum in rectis nequo enim est quisquam gentis ullius, qui ducem naturam nactus ad Virtutem pervenire non possit , sed etiam in pravis artibus insignis est humani generis similitudo. Ex quo sequitur tertium, ad participandum alium ab alio communicandumque inter omnes jus, nos natura esse natos. Sed tanta est corruptela, lao consuetudinis, ut ab ea tanquam igniculi extinguantur a natura dati exorianturque et confirmetitur vitia contraria. Si homilies et in judicando et in agendo semper naturam ducem sequerentur, egregio sese haberent. Ius autem datum est omnibus nobis

294쪽

enim est ratio atque etiam recta ratio ' data ergo et ex quae est recta ratio in uberido et volando is lex jus quoque at omnibus ratio jus igitur datum est omnibus. Tum illud essicitur, quod quibusdam incredibile videatur, est autem necessarium, uti nilius e plus quam alterum diligat ). His expositis,

sententiam, qua natura jus esse posuit, sic sere illustravit Cicero. - Homines poenas luuii non tam indiciis, sed angore conscientiae si audisque cruciatu.

Quod si poena, si metus supplicii, noli ipsa turpitudo

deterret ab injuriosa facinorosaque Vit, nemo estiojustus aut incauti potius habendi sunt impiobi. Tum autem, qui non ipso honesto movemur, ut boni viri simus, sed utilitate aliqua atque sucin γ, callidi sumus, non boni. eque igitur omnia Ciceio justa esse censet, quae scita sint in populorum instituti. an legibus. Est igitur unum ius, quo deviticia est hominum societas, et quod lex constituit una quae lex est recta alio imperandi atque prohibendi duam qui ignorat, is est iniustus, sive est illa scripta unquam, sive nusquam Non solum jus et injuria natura dijudicantur, sed omnino omnia honesta

ac4 De recta ratione es Tusc. u. IV. 15. est Zenonia eam λογος - Recta ratio absoluta ratio Tusc. u. V. 13. λέγον Pim Gorg. p. 124. BiP-

295쪽

tui Dia: suo nis i ponatur, Virtutes omnes tollentur. Itemque in deos caerimonia resigionesque, quas non metu, sed ea oujunctione, quae est hominicum iis, conservarida putati ). Porro sublato naturae jure, latrocitiari . adulterare, testamenia salo supponere Iiaceret, si nec ulli agiis aut scitis multitudinis probarentur. Nec ero . Multorum uitiei nuis atque uastar trum niatur Vertitur ut, quae mala perniciosaque

ultu . consequitur et jus t et omne honestum sua monte esse eΣPetendum et colendum. Omnes irtutes sunt gratuitae, non mercenariae, sine praemio ac mercede ) Hoc . quidem loco Ciceronis ratio liberius magatur, commemoratquc controversiam illam de finibus bonorum, ubi magis de vobis quam dearibus: i1ari censet ). . Haec a nobisi de naturae lege, a Cicerone conatia tuta, si mente complectimur, facile eruere poterimus,

naturae titellerierit. Homo enim ceteris animantibus praecipue ratione an ecollit quae o uis at aepropria est. Quae vero recta ratio aut jubet, aut Vetat, haec est certissima norma atque regula, ad

296쪽

quam omnia, quae acinius atque agimus, exigantur atque dirigantur. Haec enim lex ad unius cujusque homiuis naturum a me indolum extinet. Lex igitis naturae est lex rationis. Omnes igitur consentire αConspixare debunt in iis, quae ex summis principiis naturae rerum et hominum arcessuntur, quae mansa juris prima veluti stamiua contiuerat. suae quum velinquimus estque deserimus, at a uostra a dua: diguitate atque praestantia videtur recessisse.

XXVIII. Secundo de legibus libro Cicero, priusquam aggrem clitur ad singulas legos, a principi illa lege, quast

nequc hominum ingeniis incogitata nec Scitum aliquod est Populorurn, sed octernum quiddam, quod misersum mundum regit imperandi prohibendique sapientia, principia justitiae naturalis repetit. Haec igitur summa lex est meus omnia ratioue aut coge 1-tis aut vetantis dei. Ergo ut haec de mens summa lex est ita, quum in homine est persecta est mente ac ratione sapientis. Iussa ac vetita populorum vim non habent ad recto facta vocandi ot a peccatis

avocandi quae vis non modo senior est, quam aulas populorum et civitatum, sed aequalis illius caelum atque terras tueuiis et regetitis dei Quae,

297쪽

sunt autem varie et ad tempus descripta populis, favore magis, quam o legunt nomen tenent. Quinetiam multa perniciose, multa pestifere sciscuntur in populis, quas non m9gis leg s nomen attingunt, quam a latrones aliqua consessu suo sanxerinti Ergo est ex justorum injustorumque distinctio, ad illam antiquissimam et rerum omnium Principem expressa

naturam, ad quam leges hominum diriguntur, quae supplicio improbos assiciunt, delandula a tuentur bonos ). Neque adeo alia est ulla lex non modo habenda, sed ne appellanda quidem , - dam sese acclagit ad proponendam ipsam legem de religione, Vel Potius ejus exemplum. Leges enim edere non voluit persectas, quod esset infinitum, sed ipsas summas Te-

rum atqu, sententias

Lea, quam de religione expromsit in eo consistit, ut leges naturales, quae possint ad caussam religionis applicari, in compendium ac veluti summam redactae exhibeantur ' . Singulas proponit ' leges, easque explicat atque earum rationem reddit Tertio libro praecepta dedit de magistratibus, qui constituta relis gione, rempublicam contineant. suae quidem ea,

298쪽

ipso teste Cicerisne, paucis novis ditata, conspirat

Cum romanorum magistratuum conditione, admodum

ipο probata. Deinceps enumerat atque illustra singulas legis partes cujus loci prior pars nobis est se Vala. Sub finem disputationis novum indicavit de jure populi romani argumentum, quod cum reliqua horum librorum parte intercidit. - ΙΙae igitur leges,

imas Ciceae proposuit, in universum sumtae erant a Vetere romanae civitatis constitutione et moribus ), cum nonnulla varietate et temperatione, ut occurreret rerum quae tum in republica erat perturbationi. Multis inprimis verbis Cicero versatus videtur in m-stituendo atque flarmando principe civitatis, rectore atque moderatore reipublicae. Ad liunc locum spectat

quoque plurima pars librorum do ossiciis. Primum civitatis rector tenere debet explauationem aequitatiS, ii qua iuris erat interpretatio, qua nihil est regalius ' . Iure igitur et legibus cognoscendis studere, fontesquo earum perspicere debet: nam, si summi juris non pexilissimus est, unus esso non potest nec civilia juxta imperitus esse potest Et quum in civitatibus, in quibus expetunt laudem optimi et decus, guomim

i Aen. II. 10. Et si ias sorte a m hodie rogabun tur, quas non sint in nostra republica nec fueririt, tamen erunt fere in more majoruin qui tum ut lan valebat.

299쪽

niam fugiunt ac dedecus, nec Vero tam metu poenaque aeri entur, quae est constituta legibus, quana verecundia, quam natura homini dedit quasi quendam vituperationis non injustae timorem necesse est illo rector rerum publicarum hanc Verecundiam augeat,

opinionibus persei atque iustitutis et disciplinis, ut pudor cives non minus a delictis arceat, quam metus 3 moderator reipublicae beata civium vita proposita est, ut opibus sirma, copiis locuples, gloria ampla virtute honesta sit hujus operis maximi inter homine atque optimi illum persectorem statuit Cicero ). Princeps civitatis alendus est gloria ), et tam diu stat respublica, quamdui ab omnibus lonODDrincipi exhibetur Quid multa Vir, qui in administranda civitate versatur, animi perturbatiotubus et libidinibus vacuus osse debet, atque is si, Ut nunquam a s ipso instituendo contemplandoque discedat; ut ad inritationem sui V et lios ut sese splendore animi et vitae suae sicut speculum Praebeat civibus ).4 do Rep. V. 4. 5 ad Atiis. VIII. 11. e libris de ReP. V e. 16. Mai. p. 401. 6 de Rop. V. . ex Augustin. C. D. V, 13. Rep. V. T. Mai. P. 302.8 Haec Cicero hausit o Platon Rep. IX. P. 588. C. p. 458. Bokk. s. ibid. IV. P. 439. . et Polit. p. 309. D.

300쪽

EPILOGUS

Exposita atque explanata lota Ciceronis philosophia, Teliquum 5t, ut, qua superiori disputatione de Cicerone ejusque philosophia uberius a nobis atque su-sius exposita sunt, quaeque propositam quaestionem: A et quomodo M. Tulli ita Cicero do philosophia ejusque singulis partibus bene meritus sit,' quantum in nobis erat, illustrasse videntur, breviter complecta mur, atque disputationis praecipua quaedam ac primaria momenta, veluti in tabula, paucis designata liueis exhibeamus.

An Cicero de philosophia ejusque singulis parti

hus bene meritus sit, in dubitationem atque Controversiam omnino Vocari nequiti suo modo autem heu meritus sit, id paucis jam perstringainus AoPximum quidem, si rite Ciceronis in philosoplitam merita dijudicare volumus, gens romana, in qua philosophus noster emoria it tempora, quibus vixit, philosophiae denique latus, qualis apud Romanos ante Ciceronem suit, diligenter nobis sunt pensitanda. Quod si iacimus, Ciceronem reperiemus o philosophia eximie meruisse. Eiiimvero Cicero omnium Romanorum primus, cunctam Graecorum philosophiam complexus, hanc e Graccia Romam pertulit,