장음표시 사용
261쪽
de quibus etiam hoc loco disputatur, pro rebus utilibus aut virtutibus ad populi favorem comparandum positae videntur. Paucis utile cum utili comparatur. - Detiique in libro tertio disputatur de pugna utilitatis cum honestate. Cicero dicit, Panaetium hane quaestionem objecisse quidem, sed io exsolvisse: quamquam triginta annis vixerit Panaetius, posteaquam libros suos de ossiciis edidisseti suem locum miratur a Posidonio breviter esse tactum in quibusdam commentariis, praesertim, cum scribat, nulIum esse locum in tota Philosophia tam necessarium. Cicero autem minime assentitur iis, qui negaverunt, eum Iocum a Panaetio praetermissum, sed consulto relictum, nec omnino scribendum suisse, quia nunquam posset utilitas cum honestate pugnare. De quo alterum dicit posse habere dubitationem, adhihe dumne sumit hoc genus, an plane omittendum: Dierum dubitari non posse, quin a Panaetio susceptum sit, sed relictum.
XIV. Jam age properemus ad explicandas explanandasque nonnullas moralis doctrinae notiones atque sententias
262쪽
primarias, quas Cicero ut primus accuratius tetigit aut accurato contrariarum aliorum philosophorum sentesmliarum examine instituto clarius aplicuit. - mona, quod nobis animadvero dignum occurrit, ine verbatur, quomodo honestatis atque utilitatis rationem constituerit Inities enim libri secundi dis Officiis observavit, in eo, quod utile appellatur, lapsam consuetudinem defletaisbe de via sensimque ora ductam esse, ut horaestatem ab utilitate secernens et Constitueret, honestum esse aliquid, quod utile nouesset, et utile, quod non honestum qua nullam perniciem majorem hominum vitae Potuisse afferri utrum
que genere i. e. propria Vi sua confusum cogitatione tantum distingui posse Ex quo mestur, addit Cicero, ut, quicquid honestum sit, idem sit utile quod qui parum Perspiciunt, hi saepe versutos homines et callidos admirantes, malitiam sapientiam judicant. suorum error eripiendus est, opinioquo omnis ad eam spem traducenda, ut honestis consiliis justisque lactis, non fraude et malitia se intelligantea, quae Velint, consequi posse. Tum ' ad quaestionem a Panaetio propositam. sed non solutam redit Si id quod speciem haberet honesti, pugnaret
263쪽
oum eo, quod utilo Videtux, quomodo ea discerni
Saepe enim tempore fit, ut, quod turpe plerumque haberi soleat, inVeniatur non esse turpe, . c. caede tyranni, quae mulium emolumenti assert. t que, non ut aliquando antζΡQueremus utilia honestis, sed ut sine ullo errore dijudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intelligimus, pugnare id via debitur, quod appellamua utile, sermula quaedam eo stituenda est quam si Sequemur, in comparatione rerum ab ossicio nunquam recedemus. Et haec quidem formula in eo consistit, ut unum debeat esse omnibus propositum, ut eadem it utilitas unius cujusque et
universorum, ut omnium utilitas it communis ut in actionibus nostris omnunis utilitas spectetur, nec nisi hactenus Nostra commoda et emolumenta juventur ac Promoveantur, si simul communis utilitas promovetur augeturque. Ita omnes virtutes cardinales simul communem utilitatem spectant Panaetius non
utilia cum honestis pugnare aliquando posso dixit, sed ea, quae viderentur utilia. ihil vero utile, quod non idem honestum nihil honestum, quod non idem utile esset. Itaque non ut aliquando anteponeremu3 utilia honestis, sed ut ea sine error dijudicaremus,
264쪽
si quando incidissent, induxit eam quae videretur
esse, non quae esset repugnantiam ' .
VI. . e Tenn annus Ciceronem in hac de utili atquutionesto disquisitione sibi non constitisse contendit, quod partim honestum sua sponte, suapte natura et Per se rapetendum esse docuerit partim honestum indissociabiliter esse copulatum cum utili unde sequi videatur, illu sine hoc haudquaquam expeti Poaae;
quum ab altera parte docuerit, virtutem esse per aeopetendam, sine ulla mercedis spe ), et tamen ab altera parte dixerit, primariam esse humanae naturae legem, ex nostro commodo et emolumento nostras actiones esse constituendas, atque homines PerVesetere ea c sunt undamenta naturae, quum tialitatem ab honestate Hungerent Quo quidem crimine Ciceronem exsolvit illustrissimus vir, Staeus sinus qui eum conflatile docuisse, honestum non ex commodis, quae sequutura essent, esse constituendum, egregie ostendit. Nihil enim jam idcirco sae
265쪽
honestum, quia utile sit honestum igitur per se esse
expetendum Honestum autem in natura sic cum utilitate cohaerere, ut seiungi nequcant, et in nobis esse in tinctam quandam utilitatis appetitionem, Cicero docet ). Cicero non dixit, nos honestum tantummodo commodi caussa expetere posse, Sed tantum, utilitatem quoque nobis esse XPetendam. Tum vero per utile non solum corporis voluptates et externa commoda intellexit, verum etiam beatitudinem, trunc/οίαν, bonam conscientiam ἐυδαιμονιαν, a. e. moοιαν βιου Cicero ipse dicit quia nusquam possumus, nisi in laude, decore, iones late utilia reperire utilitatis nomen tion tam splendidiam, quam Decessarium ducimus' ' virtut rhique inter tilia refert Stoici enim haec ii tute complectohantur. Utilitatem appeti quidem licet; . sed honestate dirigenda est utilitas, et quidem sic, ut non sui commodi, sed communis utilitatis studium sit. Quid autem esset communis utilitas, haud dilucido exposuit nec satis accurate distincteque sententiam suam in illa quaestion expressit.
M leganter do hac re disputavit Ser. ad. ME. III 8. P. 24 sq. et ad 28. p. 374.s V. Beter ad T III 8 p. 241. et in epicris p. 183. CL ita III. 1.2 Cic. sic III. 28. a Cicero Q. c.
266쪽
XVII. . Locum, qui est de duobus propositi, honestis
utrum honestius 'γ, a Panaetio relictum, explevit Cicero, atque breviter quidem nec diligenter, quo--do ea discerni oporteret, secundum quatuor virtutes cardinales exposuit. Vitam actionemque antepossin-dam esse cognitioni scientiaeque aptam autem utriusque vivendi generis conjunctionem optimam esse, quod Stoici quoque docuerant ostensum ivit. cum omnis honestas manet a Partibua quatuor, qu rum una sit cognitionis, altera communitatis, tertia magnanimitatis, quarta moderationis hae iri diligendo
ossicio saepe inter se comparentur necesse est. Primum
omne osmium justitiae, quae ad conjunctionem et societatem tueudam spectant, anteponenda sunt illi ossicio, quod cognitione et scientia continetur Idque hoc argumento confirmari potest quodsi contia gerit ea vita sapienti, ut in omnium rerum affuentiabus copiis omnia, quae cognitione digna sunt, summo otio secum ipse consideret et contempletur tamen, solitudo si tanta sit, ut hominem videre non possit, excedat e vita Princepa omnium virtutum a
4 Theophrastus primus de ossiciorum pugna nomiihi dixissa videtur Geli. N. A. I. 2. V. Tennemanu. Meh. de PHLT. III. p. 335.5 Ollio. I. 44. 6 Ossic. I. 43.
267쪽
pientia so pia rerum est divitiarum atque humanarum acientia in qua continetur deorum et hominum communitas et societas tuler ipsos. Hanc igitur longe praestare dicit soli cognitioni, prudentiae, scientias quam Graeci poονησιν vocant 7 . Etenim cognitio coinemplatioque naturae manca quodam modo atque inchoata ait, si nulla aclio rerum consequatur. Ea autem actio in hominum commodis tuendis maximo cernitur. Perlinet igitur ad ocietatem generis humani. Ergo haec cognitioni anteponenda est. Atque
id optimus quisque re ipsa ostendit et judicat. Quis
est enim iam cupidus in perspicienda cognoscendaque rerum natura, si ei tractanti contemplantique res cognitione dignissianas, subito sit allatum periculii mdiscrimenque patriae, cui subvenire opitulariqua possit, non illa omnia relinquat atque abiiciat, etiamsi, dinumeraro e stellas aut metiri mundi magnitudinem posse arbitretur ' . Atque illi, quorum studia vitaque omitis in crum cognitione Versata est, tamen ab augendis hominum utilitatibus et commodis non recesserunt. Nam et erudiverunt multos atque docent ' . Denique homines, natura congregati, adhibent agendi
268쪽
congregandique solertiam ). tranquo communitas anteponenda est magnitudini animi sortitudini), quam remota a communitate conjunctioneque humana, seritas sit quaedain et immanitas. Sed moderationi modestisequo haec communitas, quae maNilne est planaturae, Nou auteΡouenda est. Suut enim quaedam partim ita Deda, partim ita sagitiosa, ut ea De On- aDrvanda quidem patriae caussa sapiens iacturus sit ).
Ita patefacto hoc loco Cicero putat, non esse dissicile is exquirendo ossicio, quid cuique sit Praeponendum, videre. In ipsa autem communitate sunt gradus ossi-cioxum, ex quibus, quid cuiquo praestet, intelligi Possit ut prima diis immortalibus, secunda patriae, tertia arentibus, deinceps vadatim reliqua reliquis debeantur
Libris de ossiciis relictis, jam ad alios Pergamus, et quas in iis institueri peculiares quasdam quaestio Nes, Aponamus. In quarto libro de Finibus domou-strare conatus cst moralem doctrinam Zenonis a disci-
269쪽
congruere, verbis dissentire ). Reprehendit igitur Zenonena, qui cum nihil habuerit, quod in veterm et Soraticis Aristoteleque constituta disciplina aut prehenderet, aut mutaret, ausus sit eam deserere, novamque disciplinam condere, quae a superiori neque partitione, neque ulla re Paullo majori, nisi verbis novis quibusdam, et scribendi ac disserendi ratione discrepat et in Cum superiores, e quibus lauissime Polemo, secundum naturam Vivere, summum bonum dixissciit, idem posuerunt Stoici, et his verbis triasiguisicari dixerunt: unum ejusmodi vivere adllibeDiem scietitiam Brum rerum, quae aiatura eveniant ralterum significare idem, ut si diceretur, ossicia omnia media, aut pleraque servantem vivere. Hoc si expositum dissimile est superiori. Rectum κατορθωμα contingit sapienti oli media ossicia cadunt etiam in iusipientes. Tertium autem, omnibus aut maximis robus iis, quae secundum naturam sint, ruentem viavere: hoc non est positum in nostra actione. Com-
4 Fin IV. 2. V. 25. s. eier ad ossic Ι. p. 322 sq. 5 Fin IV. 1-5. in V. 25. Stoici non unain aliquam aut
alteram a nobis Peripateticis , sed totam ad se nostram philosophiatu transtulerunt, atqu', ut veliqui fures, earum rerum quas epΘrunt signa commutant; sic illi, ut sententiis nostris Pro suis uteretitur, nomina, tanquam a Praua notas, miliaverunt. s. in V. 29. ρgg. I. 13. 20. 21. V. Thorbecke in dios laud. p. 30. Dissilias by Ooste
270쪽
pletur enim et ex eo genere vitae, quod virtute finitur, et ex iis rebus, quae secunduua naturam sunt, neque sunt in nostra Potestate. Sed hoc summum bonum, quod tertia significatione intelligitur, eaque Vita, quae ex sumn bono degitur, quia conjunctari virtus est, in sapientem solum cadit isque fit, sbonorum jam a Xenocrate atque Aristotcle constitutus est q). Porro Stoici ab iisdem initiis exorsi sunt, a quibus veteres Academici et Peripatetici. Stoici dixerunt valetudinem corporis, integritatem sensuum non esse bona, sed praeposita, quae tu corpore excellerent, non esse per se tapetenda, Sed sumendar illam vitam, quae etiam ceteris rebus, quae essent ECCundum naturam, abundaret, magis expetendum non esso, sed magis sumendam cumque ipsa virtus eniciat ita beatam vitam, ut beatior esse non possit etiamen quaedam deesse sapientibus tum, quum sitit beatissimi itaque eos id agere, ut a se dolores, moi bos, debilitates repellant 7 . Porro dicunt omnia ilia esse patia qui virtutem non plane consequuti 5sent, εumme esSe miseros, neque inter eorum vitain et improbissimorum quicquana ornuino interesse; sed omnes, qui non sint sapientes, pari modo esse in se