De manumissione servorum apud Romanos

201쪽

' i 7 Manumissione Servorum ut in libertate saltem diem obirent, . animamque liberam emarent. Indicat id nobis Μartialis lib. I. Epi

gram. Io2.

Ne tamen ad Sygias famulus deficem, deret umbras Ureret implicitum cum 'lerata

lues.

mus agro.

Munere dignus erar convaluisse meo. Sensit deficiens suaprama, meapud p

Ironum

Dixit , ad infernas liber iturus

aquas.

Atque ita capiendus est ille Petronii locus in Satyrico : Sylla sacrum nom. vendiale servo suo misella faciebat,

quem mortuum manumiserat.

8. Justa quoque causa est si domini' manumittant servos ancillasve , qui quaeve sitam libertatem certo pretio cum dominis pacti sunt, quod saepius apud Romanos fiebat. Qitem ritum

202쪽

Romanos.

ritum , quoniam a nemine hacte nus quod sciam totus explicatus est hic fusius paululo exponere haud pigebit. Μoribus ergo apud Veteres receptum erat , ut interdum servus cum domino quasi pacisceretur in certam summam , quam pro libertate sua daret. Seneca Epistola 8o. id autem meliin potes istis , quam eripere te huic servituti , qua omnes premit, qωm mancipia quoque condiationis extremae, ct in his sisdibus nata,

omnimodo exmrae conaritur. Peculium suum quod comparaυ - , ventre fraudato, pro capite numerant. Ita

quoque intelligendus est ille versus ad Priapum: ADta Suburanus inter Teleelusia putestasO- puto de quaestu libera facta suo est. Vetus sane ille mos est, cujus plura vestigia apud Plautum habemus, ut

203쪽

1 6 De Aranumissione Servorum in Aulul. act. 3. se. I. vers 8. Ubi servus invento thesauro Omn ego illi me inuem se dico hanc

praedimatque eloquar Igitur orabo ut mam mimi. .

Et in Rudente act. q. st. 2. nos aciam sic consilium est, a therum ut venia' docte atque a te. imuxillum pollicitator pro capite argentum ut sim liber. Petronius in fragmento Tragurino. Uuare err servivisti ' quia ipse me dedi in servitutem , es malui civiae Romanus esse quam tributarius : ct nun pero me sic vivere, ut nemini δε-cusum. Homo inter hominessems c pite aperto ambulo , assem aerarium ne- mini debeo, constitutum habui nunquam : memo mihi in foro dixit, redde quod debes. Glebulas emi, lamellulas parari e viginti ventrespasio , ct canem contusiernalem redemi, nulla denarios

204쪽

Apud Romanos. 177. nariospro capitesolvi. Μartialis libro 6. Epigrammate 8 8. A ne salutavi verum te nomine casu et eo dixi dominum Caeciliane meum Oisti libertas constet mihi tanta r

quiris lCentum quadrantes , abstulit illa

mihi. NAd hunc ritum procul dubio pertinet Virgilii Eclogae. Ι. Versus 33. Nec pes tibertatis reat nec cumpeculi. Μeminit hujus ritus quoque Tacitus Annalium lib. I . cap. 42. Haud multo post Proetitum urbis Pedanium Secuniam serum Esitu interfecit: seu negata libertate, cui pretium pepigerat, sive est c. Exemplum ejus rei habemus quoque ire lege 3. D. de Obs. parent. & protron. praestand. & apud Cruterum in Inscriptionibus pag.

m. Perinde autem crat an nummos

205쪽

i 8 De Manumissione Servorum mvmtibus oculis credendum est suis

numm in eumredemptum,cum non numis

mis ejus qui eum redemit, comparatur. Proinde sive ex peculio quod ad venditionem pertinet sve di advenitio lucro , sue etiam amici beneficio, vel uberalis te, vel eo prorogante, vel repromitente, vel se delegante, vel in se recipiendo de bitum , redemptus sit, credaendum est suis nummis eum redemptum. Plautu&in Porsi act. I. scena prima. TO. Sed hoc me unum excruciatia

SA. Ouidnam est id ' TO. Haec dies jumma hodie est, mea amica si ne libera, semp3ternam servitutem semmi, ' SA Umd nunc vis ergo 'TO. Facere amicum me tibi potis est sempiternum. SA. siuemadmo

dum.

TO. Ut mihi des nummos sexcentos quos pro capite illius pendam. Ouos continuo tibi reponam in hoc triduo , aut quatrum. Sese

206쪽

pud'Romanosi r Servi autem hoc modo libertatem pari cti accipiebant tabellas a dominis fi dei causa. Seneca Epistola 8o. Itaque

in tabellas conjicitur vanum nomen i hertatis quam nec qui emerunt , habent , nec qui vendiderunt.. Has tabellas vocat Paulus

in lege 3. 3- I. D. Quod metus causa. Poterantque hi invitis dominis ad libertatem pervenire. Plautus in

Casina act. 2. sc. s. Ouid tu me vero libertate territas'

Ouod si tu nolis , Musique etiam

tuus ,

Vobis invitis , atque amborum in--Π tiis a libella liber possum fieri. od non aliter intelligendum est, quam quod cum hero jam ante pMAus fierit in libram, uti id explicat Lipsius. Si vero nolint eos marmmittere , domini, possunt cum iis consistere sique probare int suis se

207쪽

18o De Insanumissione Servorum nummis redemisse, liberi erunt, sin 'minus, in metallum damnantur. Μarcianus lege r. D. de Μanumissionibus. Si quis dicas suis nummis emptum , potest cynsistere cum domino suo , cujus in fugam confugit , Grquaeri quod clio eo non manumittatur.

Romae quidem apud Praefestum urbi, in Provinciis vero apud Praesides ex Ρ-cris constitutionibus Divorum fratrum, sub ea tamen denunciatione, ut is servus qui hoc intenderit, nec impleverit, in vin metalli detur, nis forte domininreddi eum Abi voluerit. Quaeri hic potest quomodo servus qui cum omni suo peculio & quicquid habet, ad dominum pertinet, ex peculio suo se possit redimere ' Servos autem cum peculio suo domini esse docet praeter JCtos Seneca de Beneficiis lib. 7. cap. q. Numquid dubium est quin serum cumpeculio domini sit ' Quam quaestionem & movet & dirimit -- pianus le q. I. D. de Mantunis

208쪽

Apud Romanos. IRI s1onibus. . his verbis : Et primo quidem nummis suis non proprie videtur emptus dici, cum suos nummos servus habere non possit. Verum conniventia bus oculis credendum est suis eum redemptum , cum non nummis ejus qui eum redemit, comparatur. Nummos illos repetere servius poterat judicio , si post: manumissionem pateret eum servum non fuisse sed ingenuum lege Ι. 3. 3. D. de Condict. causa d ta causa non secuta. Acquirebant autem sci vi illud peculium ex industria & frugalitate. Industria quia mercenariam eorum opeνam aliis locabant domini, testibus lege s. f. II. D. Quod vi aut clam. Seneca de Beneficiis lib. 7. cap. s. Si tunc supra statutum tempus laborarent, majus pretium ac majorem mercedem, quam pepigerant eorum domini, accipiebant , vulgo id rocamus emschoseovera e den; Sic & artificum quoque famuli apud nos ob majorem

209쪽

18 1 De Manumissione Servorum diligentiam praeter mercedem magistro debitam , nonnunquam reciapiunt quod hinc via vocamus. Praeterea si succesivis domi horis inertes non essent, aliquid mereri poteraut, quo se tandem aliquando redimerent. Et id illud est quod Dionysius Halicamassaeus lib. q. dicit antiquis P. R. temporibus ex pocunia justo labore acquisita se red misso interdum servos. Frugalitate si nummos illos quos accipiebant nonnulli ab orbis divi ibus, quorum in liminibus semper sere reperiebantur, teste Arriano in Epictetum lib. q.

cap. I. asservarent& modice utere

tur fiumento caeterisque cibariis, quae singulis accipiebant mensibus,

& id quietem illud est, quod Seneca

ait ventre fraudato. Accipiebant autem & Dumentum , panem , potum, &vestes, ac denique quicquid ad sestentandam vitam pertinet, ut luculentur docet Columella de R. R. - lib.

210쪽

Apud Romanos. 183 lib. I. cap. 8. qui videri potest. Fr mentum illud demensium dicebatur. Terentius in Phorm. act. I. sic. I. uod ille unciatim vix de demense . suo Suum defraudans genium , compar

sit miser

ti illa universum armet. Ubi Donatus : Servi quate osm dos accipiebant fumenti in mensem , ct id demensum dicebatur, utrum a men se an a metiendo incerinis. Ubi d pliciter errasse Donatus videtur . ductum enim demensum a metiendo Plautus in Μenaech. Prolog. Jers 14 Nunc argentum vobis demensium d 'o Idem in Sticho act. I. se. 2. Vers 3. Vos meministis quot calendis peteredemensum cibum.

Ubi quot calendis est quot mensib- , id est , singulis mensibus. Deinde, . erravit, quod dixit, quatuor PQ dioS