장음표시 사용
141쪽
tione ex negligenetia s sine comparatione ex ignorantia. Vo D Nerua diceret latiorem culpam dolum esse , C elliis contra P roculum. probauit, in l. quod Nerua. F. d positi. V bi cum Celsus se , & re ipsam optimet explicasset, doetores in eius intellectu, vel ex prOnsib aberrarunt. Primus Accursius contra Iurisconsultorum verba , & mentem , diligentiam in depositario , quam natura hominum desiderat , merte requirit. Bartol. culpae plures species affert et cui contradicit late Zasius. lib. i. singui., responsor. c. 2. qui & in eo ipse defecit, dum B artolum nimis anxie reprehendere curat : hoc nomine tamen laudandus, quod has diuisiones non specierum, sed graduum esse, verissime docet. Ego vero, sit non doctorum placita , sed I urisconsultorum , nobis attendenda sitiat, i tresciilpae gradus cos tradere obseruaui, eosque ex diligentia, quae praeitari debet, perpensos . t Aut enim diligentiam praeitat aliquis , quam diligentissimus paterfamilias praestarct ; aut ad euna modum, quem hominum natura desiderat, fficiens quod omnes plerique facerent: aut suo modo, etsi indiligens , curam adhibet ii neque ulla alia di
ligentia ruperiri potest, si non ad indiuidua de
142쪽
scendas. Et hanc distinctionem ex diligeria, qtae praestatur , sumptam , non me , sed I urisconsuutos excogitasse, docet Caius in l. in rebus. in princ. g. commodat. Celsus in d. l. quod Ne ua. & Caius idem in l. secius socio. E. pro socio. H os vero gradus non excedere culpae considera tionem, aperte probat idem Caius in l. si me ces. g. qui columnam. U. locati. dum culpam
abesse inquit, si omnia facta sunt, quae diligentissimus quisque obseruaturus fuisset. Non ergo maior alia ditisentia requiritur , & exinde cubinde non transgreditur. Si vero ex altero latere
diligentiam , quam sitis rebus , etiam indiligens adhibet, consideres , nullam aliam minorem dialigentiam excogitari posse videbis ; cum haec , si abselute cosideretur, indiligentia sit, ut anno tauit risius in glos. ad ae l. quod N erua. in princ. 3 et Cum igitur culpa sit omissio diligentis , ut non obscure probat Vlpianus in l. mulier. 3. sed cae- , , tam . U. ad S. C. Trebel. ibi, lata culpa , non ,, leui, & rebus suis consaeta negligentia: si ad hos diligentiae gradus culpam referas , distingui culpam non secundum Bariolum in sex species, sed 4 in tres gradus plane videbis: t cum enim hanc tantum habeat diligentia latitudinem, non etiacul, P, & indiligentia ultra progredi no potest. t Erit igitur culpa lata, seu latior, de qua in d. l . quod
143쪽
Nerua . cum similibus . quando nempe ad situm modum quis diligens non est ri leuis, quando ad communem modum , & hominum, Ut plurimit,
naturam curam non adhibet ; leuistima vero,
quando exactam , & quam diligentissimus pater- . praestaret, diligentiam non pristata, ita ut addita tantum negatione , diligentiae gradus constic tuant, S culpae . t Ex quibus intestiges illa verba Vlpiani in d. l. mulier . sed etenim. U. ad Trebel. quae dissicultate non carent. Intelliges autem, si consideres culpae gradus, mensiarae rationem seruaretita ut, si leuis est culpa, de diligentia, est defectus diligentiae ad communem modum perpense, quae ultra progredi non potest , quam si diligentiam ad situm modum quis praestet. Nam si ultra progrediatur, iam tum non leuis, sed latior, siue lata culpa appellanda est. Vn,, de cum Vlpianus dixerit lata culpa , ait non leui,& rebus sitis consileta negligentia: ac si dicat, i ta culpa , non leui, quae scilicet est negligentia,
si consideres communem naturam , consueta tamen rebus suis ad quem gradum tantum leuis culpa peruenit: imo in eo constituitur. Vt plane non probem Zasium, qui in d. c. 2. num. I 3. eo res, nse, probari ait differentiam inter latam,& latam culpam : dc esse latam dolo proximam,ta latam , quae a dolo absit , I urisconsulti verba
144쪽
captatis, non explicans. Ibi cnim in utroquec
tu Vlpianus de eadem culpa agit. Nam si dicas cum Zasio prius Uere I urisconsultum , de dolo proxima , ut ipse fatetur , & postea de ca , a qua
dolus abcst: excitabis antionabam inter eam lege, quae excludit a lata culpa rebus suis cosuetam nee
gligentiam , sicut & d. l. quod N erua . de hanc eandem culpam . Ibi Vlpianus ut interpretatur Z asius ) a dolo alienam iudicet, quam C cisiis dolum esse,&fraudem habere desinit. Vnde non est recipienda dicta Z asij interpretatio. I llos t men , quos assignauimus culpae gradus, esim alia qui ex nouioribus considerarunt i, inter quos , &Zasius in dictis locis , S: Duarenus, in l. si in
ram . Vcr. non etiam culpam. U. luto matrimonio. S in l. in actionibus . in codem verbo . U. dein lit. iurando . quod antea A ccursius tradiderat in l. si ut certo. 3 . nunc vidcndum .st. comm dati . N eque cnim assentiendum est Petro Lo- toto, in tracta. de re l. iur. aEOna . II 8. cum
sequentibus. quatuor culpae gradus tradenti , &latam , ac latiorem culpam fe paranti. Falluntur tamen , & ij nouiores in applicatione indiligentiae unicuique culpae , ut intra docebo. Rectius tamen , cum haec scripseram , inueni a Petro G regorio T holosano , culpae latae , leuis , & leuissimet exempla, iuxta Iurisconsultorum mentem,
145쪽
tamen ipse opus illud egregium emisit, iam ego idem obseruaram . t Si tamen vis cognoscere in contractibus , quando lata , leuis , aut leuissima culpa prastetur, regulas has generales obseruabis; qiiod ubicumque per na eligitur, cum qua contrahatur, ille tantum dolum, & cultam latam, seu latiorem pristiturus est , quia selum eligentis utilitas versatur. Qui enim apud negligentem amicum rem deponit, siue eum sibi socium acquirit, aut ad agrum metiendum adhibuit, non ei, sed suae facilitati imputari debet, qui talem eleg rit. Vnde in deposito, secietate,& similibus tantum latae venit aliquis culpandus. d. l quod Ner ua. Iuncto M. ptieterea. Instit. quibus modis recontrah. obligat. l. Socius socio . F. pro secio. l. i. g. laaec actio. F. si menser. fal. mod. dixeriti
L cuis autem culpa prae latur in omnibus contra-oibus, in quibus utriusque utilitas vertitur , ut in
cmptione, locatione, & similibus . iniae fuit Vlpiani conclusio in l. si ut certo. nunc videndu . U. Commodat. Vbi tamen ad commodum accipientis tantum contrahitur, tunc leuissima etiam culpa considerari debet; ut in commodato. l. in rebus. in princ. F. commodat. Quae regulae generales, exceptiones nullas admittunt, licet exempla non item. Si enun quis se obtulit deposito ,
146쪽
etiam culpam letiissimam praestabit, quia eius camsa depositum censetur. l. i. tape. F. depositi.
A t econtra in commodato , non nisi latior cutipa consideratur, quando comodantis gratia coi tractus fit. l. si ut certo. 3 . interdum. U. Commodat. Vnde rectita intelligentur sic postae regulς, quam si ex exemplis regulas , & excerti 8 nes facias. At nunc viciendum cst , an recte i liorem culpam dolum appcllet Celsiis ind. l. quod Nerua. ff. depositi. a in difficultate latius, quam par est, immoratur Filigosius in eadem l ge, cum ibi hoc satis expressum sit. Licla enim sit culpa, quia nihil dolo factum cst: cum tamen bona fides ab hac propria diligentia diste dere non patiatur, deficiente bona fide: quae maxime in contractibus desideratur, dolus reputabitur culpa , Ut y Optime agnouit in d. l. noster Accursius. et in enim tunc dolus re ipsa , qui etiam dolus appellatur sicut is, qui ex proposito, argumento l. si quis cum aliter. V. de verbor . oblig. Vnde mihi non probatur Zasius in glos. d. l. quod Nerua. dum per hyperbolem appellari dolum latam culi opam dicit. t Cui verbum, est, obstat, quod est
sentiam denotare, ut verissimu sit, a nostris constitutum est. Si enim mentem inspiciamus , erit
culin forte ; si rem ipsam , semper dolus 1, ut satis in me legis Celsus ostendit. Vnde a I urisconsul
147쪽
tis, promiscue negligentia haec magna, & dolus,& culpa appellatur. Quuae si recte expendas, o nes ambages , de quibus doctores, & latius F ul-gosius, vitabis. Verum haec constituta sententia, quae habet latiorem, seu latam culpam esse, quan-clo non ea diligentia praestatur, quae in rebus pr pri, adhibetur, euertititu omnino ex sententia Pauli, in l. latae. ff. de verb. significat. Vbi latactilpa appellatur non intelligere, quod omnes ii telligunt. iniam antinomiam , & contradicti nem nostros doctores, praecipue nouiores , non aduertisse miror. Vnde Duarenus, Z asius, & alij, culpam latam appellant, quando diligentia non adhibetur, quam plerique omnes adhiberent. Qui error etiam in partitarum compilatores irrepsit, ut patet ex l. b. tit. 3 . par. 3. quo nihil magis Cel-1b in d. l. quod Nerua. repugnat; ubi hoc in i ta culpa cxcludit. Excludit etiam Vlpianus in d. l. mulier. g. sia etenim. ff. ad Treb. R epugnat& illis rationibus , quas tradunt I urisconsulti, ut rebus suis consuetam negligentiam non culpent, in d. l. secius secio . & in d. 3. P raeterea . cum similibus. Tum etiam, & esset contra illud veris.
simum axioma, quod lata culdi dolus sit. Q uidenim res doli haberet, si idem mihi, quod alijs f cio 3 sique indiligens, mea opera ad hoc cleela, ad meum modum diligens sum Z Bartol. fine hanc
148쪽
iis Asrux DuggsIORVM agnouisse difficultatem videtur: ob idq; asscrit I 'tam culpam, dolo non aequiparari , sed latiorem . In quo cum reprehendit talius. d. lib. I. respon- r. c. Σ. QSid autem faceret, qui videbat in di. quod Nerua. ad hoc, ut dolus culpa diceretili, requiri, non ut seruans ad eum modum , quem hominu natura desiderat, sit diligens', sed ad situ modum : S in d. l. latae . latam culpam ex communi , non propria diligentia, metirit factorum verborum intellectum,&hanc oppositionem cum apud neminem viderim sic expressam ,no potuit non mihi negotium facessere. Verissimam enim doctrinam , quam tradidi, seu potius I urisconsulti ipsi tradidere, omnino turbare videtur i, non tamen me mouet, ut ab ea quidquam discedam ;vel ut etia antinomiam inter haec iura esse fatear. i ii I ntelligi enim potest . d. l. latae. primo, ut ibilatae finis culpae dicatur , non intelligem , quod omnes intelligunt l, ut sit finis latae culpae, non in incia lata culpa. Vt in rebus, quae latitudine in tiuntur , si dicas H ispaniae finis, est fretum G a ditanum ; non tamen sequitur, fretum ilhid Hi 1 spaniam esse. t S ic latae culpae finis est, non intelligere quod omnes intelligunt, non tamen hoc est lata culpa. Vbi enim desinit lata, incipit leuis;& ita hoc , quod est non intelligere, quod alii iacerent , quod est leuis culpa, cst & finis latae. . t Quae
149쪽
13 et intae enim inter se opposita, ita cohaerentia sunt, ut alterius finis cum alterius initio misce latur, non resert utrum per extremitatem priori ι, an per initium sequentis dem strentur a vi inquit Aulus Gellius. lib. 7. MAst. atticar. c. 21. Hi tamen interplexatio vim faceret verbis . l . . dere diem. ad sp . A. eodem titulo . de verb. sui gnitia. Vnde ex sa sonuincitur: et quare alitu
i , intelligi posse puto iura illa. t A ut enim pio
aut culpa, ex ignorantia, in qua compu xk3 nod cadat xerum suarum, x alienarum, aut ex ς , iu Pa c dat, siue ςx negligentia, qua ratione saepius misclaratur culpa in contractibus. Si proc aiit culpa ex illa igit γrantia: tunc iuxta. d. l. latae. de l. cedere diem. ad sin . dicemus esse in lata sulpa eum, qui non intelligit, quod omnes intela unt. Nana, ut ait Paul. io l. regula. s. sed ff. de iur. & facti iSnor. quid ii omnes in '' . ciuitate sciant, quod illa solus ignorau Tunc enim '' eum ignorantia ultra progredi non possit, ea exitati magm negligentia, quae ex illa prouenit, Δ lota culpa, si tamen esse possis comparatio, neque a mnerali regula discedemus. Nam de ignorantio susticitatis,sexus, & aetatis ratio habetur, in eadem d. regula. s. videamus. Et in negligentia lianc mi arationem sexu sempor iaciendam , docunt
I uniconsilii, is d. L quod N erini. st. depositi in
150쪽
d. l. socius socio. si pro socio. in l. si collante. si maritus. U. Qiu. matrim. certissima enim tunc est regula. Nam si scimus, in re sita hanc ea dem indiligentiam adhibere ; aut si liceat in re bus propri, hac ignorantia labi t, ut de rustico, minore, & similibus sepissime .lh dicendum 1, cum
tunc lata culpa non teneatur, cum ad contrahendum ipse electus est, nihil est quod lata culpa i dicetur, nihil quod dolus praesumatur , cum nuti lam in se fraudem contineat, indiligenter tracta tum negotium, indiligenti commissum , aut imperite ignoranti . Si vero nihil de hac compar tione , de non intelligit, quod omnes facercnt'; neque facit quod illi impune omittere non licuis.set; certe culpandus venit , ut dissoluta illa neglia gentia iudicanda sit, quam haec ignorantia crassi constituit. l. si fideiustar. in princi . U. mandati . Vnde,& lata tenebitur culpa, & dolus in eo, qui tam affectatam ignorantiam habet , praesumitur. A d quae reducenda sitnt illa, quae de versutiae curupa, docet Zasius in d. lib. i. res, 'n r. singui.
c. 2. Non tamen contra expressistimatura co
cedendum erit, latam aliquado culpam dolo non aequiparari. N am siue ea ex negligentia rebus suis non assueta; siue ex hac crassa ignorantia prou niat, semper dolus reputabitur , ex d. l. quod Nerua. iuncta l. latae. l . cedere diem. ad fin. cum l. magna. ff. de verb. sign. De